Category Archives: Pinter Harold

«Θερμοκήπιο» γραφειοκρατίας

  • Επτά, Κυριακή 27 Μαρτίου 2011
    ΤΗΣ ΕΦΗΣ ΜΑΡΙΝΟΥ

ΝΥΧΤΑ Χριστουγέννων. Σ’ ένα κρατικό «ησυχαστήριο» γεννιέται άρρεν τέκνο από την ασθενή 6.459, ενώ ένας άλλος ασθενής, «ονομαζόμενος» 6.457, βρίσκεται μυστηριωδώς νεκρός. Ποιος είναι ο πατέρας του παράνομου βρέφους;

Πώς πέθανε ο 6.457 και γιατί κηδεύτηκε μυστικά και εσπευσμένα; Δεν είναι σύγχρονο θρίλερ, αλλά η μαύρη πολιτική φάρσα του Χάρολντ Πίντερ με τίτλο «Θερμοκήπιο».

Το νεανικό έργο του άγγλου δραματουργού, γραμμένο ανάμεσα στο «Πάρτι γενεθλίων», τον «Επιστάτη» και το «Βουβό γκαρσόνι», πρωτοπαρουσιάζεται στην ελληνική σκηνή, στο «Θέατρο της Οδού Κυκλάδων», σε μετάφραση Νίνου Φένεκ Μικελίδη, σκηνοθεσία Λευτέρη Βογιατζή, σκηνικά-κοστούμια Εύας Μανιδάκη, μουσική Δημήτρη Καμαρωτού, φωτισμούς Λευτέρη Παυλόπουλου. Παίζουν οι Λευτέρης Βογιατζής, Παντελής Δεντάκης, Δημήτρης Ημελλος, Αλεξία Καλτσίκη, Βασίλι Κουκαλάνι, Γιάννης Νταλιάνης, Θάνος Τοκάκης.

Ο Πίντερ με το οξύ πολιτικό του κριτήριο γράφει μια κωμωδία πάνω στην τρέλα, την παράνοια, την ασυδοσία και τις ίντριγκες που αναπτύσσονται και ευοδώνονται στο «θερμοκήπιο» των μηχανισμών της γραφειοκρατίας. Προφητεύει τα χειρότερα, που έρχονται, επωαζόμενα από το κράτος, για… το καλό μας.

Στο κρατικό «ησυχαστήριο», οι αθέατοι στο κοινό ασθενείς ή τρόφιμοι -αναφέρονται μόνον με τον κωδικό αριθμό τους- βασανίζονται και εξευτελίζονται, καθώς είναι έρμαια στα χέρια και τις διαθέσεις των «θεραπευτών» τους. Αλλά κι αυτό ακόμα το προσωπικό του ιδρύματος γίνεται με τη σειρά του θύμα του γραφειοκρατικού μηχανισμού που το ίδιο έχει εξυφάνει, αναπαραγάγει και τώρα υπηρετεί.

Ο Χάρολντ Πίντερ γράφει το «Θερμοκήπιο» το 1958, μέσα σε τρεις μέρες, αλλά το ξεχνάει για τα επόμενα 20 χρόνια. Ο ίδιος εξηγεί τη στάση του: «Οταν ήμουν πολύ φορτισμένος, σκεφτόμουν να γράψω ένα έργο καθαρά σατιρικό. Το «Θερμοκήπιο» αναφέρεται σ’ ένα ίδρυμα όπου κρατούνται ασθενείς. Στη σκηνή βλέπουμε μόνο την ιεραρχία, τους ανθρώπους που αποτελούν το προσωπικό του ιδρύματος. Δεν ξέρουμε πώς και γιατί βρίσκονται εκεί οι έγκλειστοι. Ολοκληρώνοντάς το μου φάνηκε μια χοντροκομμένη σάτιρα, χωρίς αξία και το απέρριψα χωρίς δεύτερη σκέψη. Ούτε στιγμή δεν αγάπησα κάποιον χαρακτήρα του. Τους θεωρούσα όλους χάρτινους…»

Το 1979 το ξαναδιαβάζει κι αλλάζοντας ελάχιστα πράγματα αποφασίζει να το ανεβάσει. Τον Απρίλιο του 1980 γίνεται η πρεμιέρα στο «τεντ Θίατερ» του Λονδίνου, σε σκηνοθεσία του ίδιου του συγγραφέα, και τον Ιούνιο του ίδιου χρόνου η παράσταση μεταφέρεται στο «Αμπάσαντορς». Οταν το 1995 το έργο ανεβάζεται ξανά, ο κριτικός θεάτρου Μάικλ Μπίλινγκτον αποθεώνει τον Πίντερ, ο οποίος κρατάει τον ρόλο του Ρουτ: «Παρακολουθώντας τον να παίζει στο δικό του «Θερμοκήπιο», αντιλαμβάνεσαι τι μεγάλο κωμικό ηθοποιό έχασε η χώρα, όταν ο δύσκολος αυτός άνθρωπος μεταμορφώθηκε στον μεγαλύτερο ζώντα θεατρικό συγγραφέα της Βρετανίας».

Ο Λ. Βογιατζής πάλεψε πάλι με τον χρόνο και τον χώρο… Στη Μικρή Σκηνή του «Θεάτρου της Οδού Κυκλάδων», δημιούργησε ακόμα και το προαύλιο που απαιτεί το έργο. «Πρόκειται», λέει, «για μια καταλυτική πολιτική σάτιρα, κωμωδία της απειλής με μπεκετικούς απόηχους πάνω στο τερατώδες σύμπλεγμα που συνθέτει την κρατική εξουσία με την αυθαιρεσία, την αδιαφάνεια, τη συνακόλουθη διαφθορά. Σ’ αυτό το «ησυχαστήριο» οι ασθενείς ανακρίνονται και κακοποιούνται παντοιοτρόπως από ένα διεφθαρμένο, εξουσιομανές προσωπικό. Εδώ λειτουργεί η γλώσσα στο κενό, συγκαλύπτοντας και παραμορφώνοντας την πραγματικότητα. Εδώ κυριαρχεί η αλλοτρίωση, η απάθεια, η απανθρωπιά, η απονεκρωμένη συνείδηση».

Advertisements

Τρία Νομπέλ συναντώνται τον χειμώνα στην Αθήνα

  • Θεατρικά έργα των Σαρτρ, Μπέκετ και Πίντερ επί σκηνής την προσεχή σεζόν

Σαρτρ, Μπέκετ και Πίντερ: Τρεις συγγραφείς του 20ού αιώνα, τρία Βραβεία Νομπέλ, τρία σημαντικά θεατρικά έργα «συναντώνται» στην Αθήνα την προσεχή χειμερινή σεζόν. Ενας Γάλλος, ένας Ιρλανδός και ένας Βρετανός διασταυρώνονται επί σκηνής, ξεκινώντας από το «Κεκλεισμένων των θυρών» του γάλλου υπαρξιστή φιλοσόφου, που τιμήθηκε με το Νομπέλ Λογοτεχνίας το 1964 και αρνήθηκε να το παραλάβει. Ακολουθεί ο «Επιστάτης» και οι «Ευτυχισμένες Ημέρες»… Μαζί με τον Λουίτζι Πιραντέλο (η εταιρεία θεάτρου Ασκηση θα ανεβάσει το «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» σε σκηνοθεσία Περικλή Μουστάκη, τον προσεχή Νοέμβριο) και τον Ντάριο Φο, συμπληρώνουν την πεντάδα των βραβευμένων με Νομπέλ Λογοτεχνίας θεατρικών συγγραφέων.

Γραμμένο στα μέσα της δεκαετίας του 1940, το «Κεκλεισμένων των θυρών» πραγματεύεται ένα πρωτότυπο για την εποχή θέμα, ιδωμένο μέσα από τη φιλοσοφική ματιά του Ζαν-Πολ Σαρτρ: Μέσα σε ένα σκοτεινό δωμάτιο που δεν είναι παρά η Κόλαση, τρεις άγνωστοι συναντώνται μετά θάνατον… «Κι όμως αφορά πολύ τη σημερινή εποχή» λέει η Εφη Μουρίκη που το σκηνοθετεί στο Νέο Ελληνικό Θέατρο και συμμετέχει στον θίασο μαζί με τον Βλαδίμηρο Κυριακίδη, την Κατερίνα Παπουτσάκη και τον Γιώργο Πολυχρονόπουλο. Ο δημοσιογράφος Γκαρσέν, η υπάλληλος ταχυδρομείου Ινές και η πλούσια κοσμική Εστέλ οδηγούνται από τον φύλακα σε ένα κλειστό δωμάτιο το οποίο σύντομα θα αποδειχθεί και η κόλασή τους. «Συγγραφέας που μας έχει επηρεάσει πολύ ο Σαρτρ, που έχει γαλουχήσει τις παλαιότερες γενιές, με απόψεις και σκέψεις,έλεγε ότι το θέατρο απαιτεί από τον θεατή να κατανοήσει μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα τις φράσεις και τα νοήματα, ενώ υπενθύμιζε ότι οι ήρωες δεν είναι φιλόσοφοι…» εξηγεί η σκηνοθέτις και ο Βλαδίμηρος Κυριακίδης προσθέτει: «Μεταπτώσεις συναισθημάτων σε πολύ γρήγορους ρυθμούς, συμπυκνωμένες έννοιες μέσα σε μία φράση, είναι δύσκολο και γοητευτικό το ταξίδι στον κόσμο του Σαρτρ» . Η παράσταση, τονίζει, μπορεί να στηρίζεται στον φιλοσοφικό κόσμο του γάλλου συγγραφέα αλλά ακολουθεί κλασικές ερμηνευτικές γραμμές, ενώ βασίζεται στη νέα μετάφραση του Ερρίκου Μπελιέ. Πρεμιέρα στις 4 Οκτωβρίου.

Με τον «Επιστάτη», το Απλό Θέατρο και ο Αντώνης Αντύπας επιστρέφουν στον Χάρολντ Πίντερ Βραβείο Νομπέλ 2005- προτείνοντας ένα από τα πρώτα και σημαντικότερα έργα του γραμμένο στις αρχές της δεκαετίας του 1950, που θα παρουσιασθεί τον Δεκέμβριο στη Νέα Σκηνή σε μετάφραση Κώστα Σταματίου. Με την άφιξη του 2011, στην Κεντρική Σκηνή του ίδιου θεάτρου θέση θα πάρουν οι «Ευτυχισμένες Μέρες» του Σάμιουελ Μπέκετ – Νομπέλ Λογοτεχνίας 1969- σε σκηνοθεσία επίσης του Αντώνη Αντύπα και μετάφραση Διονύση Καψάλη. Τον ρόλο του επιστάτη Ντέιβις θα ερμηνεύσει ο Δημήτρης Καταλειφός – μαζί του ο Δημοσθένης Παπαδόπουλος και ο Χάρης Φραγκούλης. «Η ανάγκη επαφής βρίσκεται στη βάση αυτών των δύο κορυφαίων έργων» επισημαίνει ο Αντώνης Αντύπας, που σκηνοθετεί για έβδομη φορά έργο του Πίντερ και για πρώτη, Μπέκετ. «Πιστεύω ότι τέτοια κείμενα φέρνουν σε επαφή το κοινό με τη λογοτεχνία, δίνοντας μια ανάσα και μια διέξοδο».

«Ο Επιστάτης» που πρωτοπαρουσιάστηκε το 1960 στο Λονδίνο, δεν άργησε να γίνει το έργο που έκανε διάσημο τον συγγραφέα του: Στο επίκεντρο βρίσκεται ένας γέρος αλήτης που βρίσκει καταφύγιο σε έναν εγκαταλελειμμένο χώρο, όπου ζουν δύο αδέλφια. Αναλαμβάνει τη δουλειά του Επιστάτη, ενώ την ίδια στιγμή υπονομεύει τη σχέση ανάμεσα στα αδέλφια…

Θαμμένη ως τη μέση σε ένα λοφάκι, η Γουίνι βιώνει σταδιακά την εξαφάνισή της, καθώς το λοφάκι όλο και την καταπίνει: Το έργο έκανε πρεμιέρα στη Νέα Υόρκη το 1961 για να συνεχίσει την καριέρα του στο Παρίσι με τη Μαντλέν Ρενό – στην Ελλάδα, μεταξύ άλλων, ξεχώρισαν η Βάσω Μανωλίδου, η Χριστίνα Τσίγκου και η Δέσπω Διαμαντίδου… Η Ράνια Οικονομίδου θα ερμηνεύσει τη Γουίνι στις «Ευτυχισμένες Μέρες»- με τον Κώστα Γαλανάκη, Γουίλι.

  • «Κεκλεισμένων των θυρών» του Ζαν-Πολ Σαρτρ στο Νέο Ελληνικό Θέατρο
  • «Ο επιστάτης» του Χάρολντ Πίντερ στο Απλό Θέατρο
  • «Ευτυχισμένες ημέρες» του Σάμιουελ Μπέκετ στο Απλό Θέατρο

Χάρολντ Πίντερ: Η συλλογική αγωνία των αδυνάτων

  • Η ΑΥΓΗ: 23/04/2010

Από την παράσταση «Η Νέα τάξη των πραγμάτων» στο Ίδρυμα Μ. Κακογιάννη

ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΔΙΑΚΟΥΜΟΠΟΥΛΟΥ*

Τον Δεκέμβριο του 2008 Χάρολντ Πίντερ πέθανε σε ηλικία 78 ετών. Όσο μεγαλώνει η απόσταση από εκείνη την παραμονή Χριστουγέννων τόσο συνειδητοποιεί ο θεατρικός κόσμος την απώλεια του νομπελίστα συγγραφέα. Σε περιόδους κρίσης, ηθικής και οικονομικής, η απουσία σπουδαίων ανθρώπων είναι πραγματικά επώδυνη. Σαν να χάνεις εκείνον που στοχαστικά, υπομονετικά, συνήθιζε να σε συμβουλεύει και να σε παρηγορεί…

Όλοι πλέον συνειδητοποιήσαμε ότι κυβερνήσεις όχι μόνο διαβρώνουν ηθικά αλλά διαφθείρουν, την ίδια στιγμή που στην πραγματικότητα η μόνη επικρατούσα κομματική παράταξη είναι οι πολυεθνικές. Είναι όμως τελικά η αδιαφάνεια των θεσμών και των ηθών που οδηγούν στην απελπισία; Έχουμε διαπιστώσει τα πάντα! Κυρίες και κύριοι, έχουν ειπωθεί τα πάντα! Αλήθεια, οι ζώντες πνευματικοί άνθρωποι γιατί δεν μας λυτρώνουν από την απόγνωση; Φταίει η «εξειδίκευση» ή εγκλωβίστηκαν στον ζοφερό κόσμο;

Ο Πίντερ ενσωμάτωσε στην εργογραφία του τη συλλογική αγωνία και την αβεβαιότητα των αδυνάτων του μεταπολεμικού κόσμου. Από το πρώτο του θεατρικό έργο, το μονόπρακτο Το δωμάτιο (1957), ξεχώρισε ως συγγραφέας, σηματοδοτώντας τη νέα εποχή του βρετανικού θεάτρου. Ακολούθησαν το Πάρτι γενεθλίων (1958), το πλέον πολυπαιγμένο έργο του συγγραφέα, Ο επιστάτης (1960), Ο γυρισμός (1965) και η Προδοσία (1978), έργα που καθιέρωσαν τον Πίντερ ως τον κύριο εκπρόσωπο του μοντέρνου θεάτρου. Η αλήθεια είναι ότι τα μονόπρακτά του: Η συλλογή (1961), Ο εραστής (1963), Πρόσκληση για τσάι (1965), Το υπόγειο (1967), Παλιοί καιροί (1971), Μονόλογος (1975), Άλλοι τόποι (1982) κ.ά. επανέρχονται στις ελληνικές σκηνές, κυρίως από εναλλακτικούς θιάσους, και μάλιστα συχνότερα μετά το θάνατο του συγγραφέα. Σύντομα αλλά και ουσιαστικά έργα. Οι περισσότεροι συγγραφείς κρύβονται πίσω από τις διφορούμενες «λέξεις» ή μια αλόγιστη «φλυαρία» και, απ’ την άλλη, υπάρχει μια ομάδα δραματουργών, όπως ο Πίντερ, οι οποίοι αναδεικνύονται μέσα στη σιωπή. Ενδιαφέρουσα είναι βέβαια και η τεχνική της «φλύαρης σιωπής», όταν μέσα από την ακατάσχετη πολυλογία δεν ακούγεται τίποτα… όπως, για παράδειγμα, στον Γυρισμό, όπου η φλυαρία κρούει ως σιωπή! Τα πιντερικά μονόπρακτα χαρακτηρίζονται από δύο κύρια δραματικά στοιχεία: τη συνεχή διαπλοκή του «είναι» και του «φαίνεσθαι» και μια διαρκή απροσδιόριστη αίσθηση απειλής… δύο ομολογημένες πια αλήθειες που μας εκφράζουν όσο ποτέ… ο φόβος και το κενό…

Είναι ίσως παράτολμο να γίνονται απόπειρες ερμηνείας της πολιτικής, της θρησκείας και ειδικότερα της ηθικής της κοινωνίας μέσα από θεατρικούς όρους, πολύ περισσότερο της μεταφυσικής και της ύπαρξης. Στη Δύση, μετά τις πνευματικές αναταράξεις του 18ου αι., ο πνευματικός κόσμος του πρώτου μισού του 20ού αι. οδηγείται σε διχασμό ανάμεσα σε δύο στρατόπεδα. Από τη μια, μερίδα καλλιτεχνών προσπαθεί να ορίσει τον «νέο άνθρωπο», να περιγράψει την καινούργια κοινωνία και, απ’ την άλλη, ομάδα ουτοπιστών και φουτουριστών σχεδιάζουν έναν φανταστικό, ειδυλλιακό κόσμο. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οι σουρεαλιστές και οι ντανταϊστές αναπολούν τον πριμιτιβισμό, εναντιωνόμενοι στον ορθολογισμό του πολέμου. Το «κακό» έπληξε τον κόσμο και ο δυτικός κόσμος πρέπει να ορθοποδήσει σε μια νέα πνευματική βάση, ίσως απαλλαγμένος από τις ενοχές. Μία παρόμοια πνευματικότητα άλλωστε αποτελεί το κύριο ζητούμενο του 21ου αι. Είπαμε όμως, «έχουν ειπωθεί τα πάντα»…

Η Νέα τάξη των πραγμάτων, μια παράσταση που παρουσιάζεται από τους Fresh Τarget Τheatre Εnsemble στο δεύτερο υπόγειο γκαράζ του Ιδρύματος «Μιχάλης Κακογιάννης» αποτελείται από μια συρραφή τριών μονόπρακτων του Χάρολντ Πίντερ («Νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων», «Ένα ακόμα και φύγαμε», «Συνέντευξη Τύπου») σε σκηνοθεσία Πάρη Ερωτοκρίτου. Ερμηνεύουν οι Δρόσος Σκώτης, Δημήτρης Αγοράς, Νίκος Καραπάνος, Γιώργος Ζιόβας, Τάνια Παλαιολόγου, Δημήτρης Κανέλλος, Γιώργος Νικολαΐδης.

* Η Κ. Διακουμοπούλου είναι θεατρολόγος

Ξένος με τον γιο του

Χάρολντ Πίντερ και  Αντόνια Φρέιζερ

  • Ο Χάρολντ Πίντερ μιλούσε κάποτε, το 2000, με δημοσιογράφο σε κοινωνική εκδήλωση και ήρθε η συζήτηση για τα παιδιά και το πόσο δύσκολο είναι να δουλέψεις όταν είναι γύρω σου. Εκμυστηρεύτηκε ότι έγραψε τον «Επιστάτη» με τον γιο του Ντάνιελ, μόλις 18 μηνών, να σέρνεται στα πόδια του. Και όταν ο δημοσιογράφος ρώτησε τι κάνει τώρα το παιδί, εκείνος σκοτείνιασε και απάντησε ότι δεν έχει επαφή μαζί του εδώ και επτά χρόνια. «Ούτε μια λέξη, δεν μιλάει ο ένας στον άλλο, αυτό είναι». Η κατάσταση αυτή συνεχίστηκε άλλα οκτώ χρόνια, δηλαδή μέχρι τέλους. Ο Πίντερ πέθανε χωρίς να συμφιλιωθεί με τον γιο του και αυτό, σύμφωνα με τον Ρόμπερτ Χάρις των «Sunday Τimes» εξηγεί την κατήφειά του των τελευταίων χρόνων. Όλα αυτά γιατί ο Χάρολντ Πίντερ άφησε την πρώτη του γυναίκα και μαμά του παιδιού, την ηθοποιό Βίβιεν Μέρτσαντ, για να παντρευτεί τη λαίδη Αντόνια Φρέιζερ. Η Μέρτσαντ πέθανε από το ποτό. Η λαίδη είχε ήδη έξι παιδιά με τον πρώτο της σύζυγο. «Τα ταμπλόιντ άρχισαν να σχολιάζουν τη διαφορετική κοινωνική μας προέλευση», λέει η Φρέιζερ. «Ο Εβραίος της εργατικής τάξης με την καθολική αριστοκράτισσα που φέρει και τίτλο. Αλλά ο Χάρολντ και εγώ ανήκαμε στην ίδια τάξη: την τάξη των μποέμ». [TA NEA: Τρίτη 19 Ιανουαρίου 2010]

Ο Πίντερ ήταν ο έρωτας που περίμενα όλη μου τη ζωή

  • ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΕΚΔΟΤΙΚΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΤΟΥ 2010

Harold Pinter

Ο Χάρολντ Πίντερ πέθανε παραμονή Χριστουγέννων του 2008. Η Αντόνια Φρέιζερ του διάβαζε την «Ανάσταση» του Τολστόι. Το σπίτι τους στο Χόλαντ Παρκ ήταν στολισμένο, τα 17 εγγόνια της είχαν έρθει για τις γιορτές.

Η λαίδη Αντόνια Φρέιζερ, αυτή η σημαντική ιστορικός και βιογράφος, κρατούσε τα 34 χρόνια της κοινής τους ζωής ημερολόγιο. Δεν σκόπευε να το δημοσιεύσει. Ομως, ένα μήνα μετά τον θάνατο του Πίντερ, άλλαξε γνώμη. Καταρρακωμένη και ανήμπορη ξανάπιασε τα ημερολόγια στα χέρια της. «Το μόνο πράγμα που δεν αισθανόμουν ήταν άχρηστη… Αισθανόμουν διαφορετικά, ήμουν και πάλι συγγραφέας έτοιμη να αντιμετωπίσω τα διλήμματα που αντιμετωπίζουν οι συγγραφείς», ομολογεί στο περιοδικό «Τάτλερ».

British writer Lady Antonia Fraser presents her book titled «Must You Go? My Life with Harold Pinter», in Mexico City

Από χθες οι προθήκες των αγγγλικών βιβλιοπωλείων γέμισαν με το «Must you go?» (εκδόσεις «Weidenfeld & Nicolson»), το έργο της για τη ζωή της με τον Χάρολντ Πίντερ. Η διαδικασία λειτούργησε θεραπευτικά και την έβγαλε, όπως παραδέχεται, από το σκοτάδι.

Κόρη του λόρδου Λόνγκφορντ, διακεκριμένου Βρετανού πολιτικού, η Αντόνια Φρέιζερ ήταν διάσημη ιστορικός πριν γνωρίσει τον Πίντερ. Και φυσικά δεν έμεινε στη σκιά του. Τα περισσότερα βιβλία της είναι μπεστ σέλερ: «Mary, Queen of Scots», «Cromwell: the Lord Protector», «The Wives of Henry VII», «The House of Windsor» και «Μαρία Αντουανέτα» (εκδ. «Μέδουσα»), που μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τη Σοφία Κόπολα.

Η είδηση του νέου της βιβλίου εξέπληξε τους πάντες. Δεν συνήθιζε να μιλά για τα προσωπικά της. Μια φορά ρωτήθηκε από δημοσιογράφο της «Ουάσιγκτον Ποστ»: «Αλήθεια, πώς είναι ο Πίντερ στο σπίτι; Πάντοτε αναρωτιόμουν». Κι εκείνη απάντησε: «Με την απορία θα μείνετε…».

  • Συνάντηση σε εστιατόριο

Την περασμένη εβδομάδα συμπληρώθηκαν 35 χρόνια από τότε που ερωτεύτηκαν κεραυνοβόλα. Το σκάνδαλο που προκάλεσε ο έρωτάς τους ήταν τεράστιο. Εκείνη, παντρεμένη με τον Συντηρητικό βουλευτή Χιου Φρέιζερ, μητέρα έξι παιδιών (8 έως 19 ετών). Εκείνος, αινιγματικός Εβραίος ηθοποιός, αφοσιωμένος στη συγγραφή θεατρικών έργων, παντρεμένος με την ηθοποιό Βίβιαν Μέρτσαντ, πατέρας ενός γιου, του Ντάνιελ.

Τον πρωτοείδε σε ένα εστιατόριο. Ετρωγε με τον ηθοποιό Ρόμπερτ Σο. Η παρέα της γλυκοκοίταζε τον Σο. «Προτιμώ τον μυστηριώδη», μουρμούρισε η Φρέιζερ. Το 1969 μίλησαν για πρώτη φορά. Εκείνη αφηγούνταν τη ζωή της «Βασίλισσας Μαρίας της Σκωτίας» (το πρώτο της μπεστ σέλερ) στην Εθνική Πινακοθήκη. Την ηρωίδα της υποδυόταν η Βίβιαν Μέρτσαντ, σύζυγος του Πίντερ! Την εκδήλωση μαγνητοφωνούσε συνεργείο του BBC. Ξαφνικά, στο βάθος της αίθουσας, ακούστηκε στεντόρεια μια φωνή: «Θα μπορούσατε παρακαλώ να το βουλώσετε;». Ο Πίντερ επέπληττε έναν ταραχοποιό. «Τα κάνω αυτά όλη την ώρα», της είπε αργότερα. «Δεν μπορώ να πω ότι δεν με προειδοποίησε», θυμάται η Φρέιζερ σήμερα.

  • Πρώτο βράδυ μαζί

Και μετά ήρθε η 8η Ιανουαρίου 1975. Στο σπίτι της αδελφής της, Ρέιτσελ, δόθηκε δείπνο μετά την πρεμιέρα του «Πάρτι γενεθλίων». Ο συγγραφέας όλο το βράδυ «φαινόταν γεμάτος ενέργεια, με τα μαύρα σγουρά μαλλιά του και τα μυτερά αυτιά, σαν σάτυρος…», έγραψε η Φρέιζερ στο ημερολόγιό της. Λίγο πριν φύγει, τον πλησίασε για να του πει πόσο της άρεσε το έργο. «Πρέπει να φύγεις;» (Must you go?), τη ρώτησε – είναι η φράση που επέλεξε για τίτλο του βιβλίου της.

British playwright Harold Pinter and his wife Lady Antonia Fraser

Τι την έκανε να μείνει; «Τα μάτια του και η γοητεία που ασκεί πάνω μας η αίσθηση της περιπέτειας. Φυσικά, δεν φαντάστηκα ότι θα άλλαζε ολόκληρη η ζωή μου. Θυμάμαι ότι δίστασα πριν απαντήσω. Τελικά αποφάσισα «δεν βαριέσαι, θα μείνω». Συχνά σκέφτομαι τι θα γινόταν αν έλεγα, «ναι, πρέπει να φύγω, το πρωί έχω να πάω τα παιδιά στο σχολείο». Δεν θα το μάθω ποτέ», λέει στους «Τάιμς του Λονδίνου».

Εφυγαν μαζί στις 2.30 το πρωί. Ο Πίντερ την πήγε σπίτι, εκείνη τον κάλεσε μέσα. Εφυγε στις 6 το πρωί. Αυτό ήταν. «Κατά βάθος ένιωθα ότι αυτός ήταν ο έρωτας που περίμενα σε όλη μου τη ζωή. Ολοι μας τον περιμένουμε. Κάποιοι τυχεροί βρίσκουν τον πρίγκιπα νωρίς. Πέρασα τη μισή μου εφηβεία διαβάζοντας πολύ βαριά βιβλία Ιστορίας και την άλλη μισή Μπάρμπαρα Κάρτλαντ. Πάντα λέω στον κόσμο, αν έχετε την παραμικρή αμφιβολία, παντρευτείτε. Είναι μια ευτυχισμένη κατάσταση»…

Οταν ερωτεύτηκαν είχαν 18 χρόνια γάμου ο καθένας πίσω τους. Η Φρέιζερ ήταν ικανοποιημένη, ο Πίντερ όχι. Εκείνη ήταν 42 ετών και εκείνος 44.

  • Μυστικές συναντήσεις

Στην αρχή συναντιούνταν τα απογεύματα σε ήσυχα ξενοδοχεία. Της έδωσε το νέο του έργο «Νο man’s land» και τότε εκείνη κατάλαβε τη σοβαρότητα της σχέσης. Αρχισε να αγοράζει βιβλία που τον αφορούσαν, γεμάτα «ανοησίες». Οσο περίμενε στο κομμωτήριο έγραψε μια παρωδία με τίτλο «Νο man’s homecoming». Του άρεσε πάρα πολύ. Της έστελνε ορχιδέες γράφοντας απλά «Καρδιά μου». «Ηταν απλώς ακαταμάχητος», λέει σήμερα η Φρέιζερ.

Τον Μάρτιο του 1975 τα ομολόγησε όλα στη γυναίκα του κι εκείνη στον σύζυγό της. Πήγαν στο Παρίσι. «Ο Χάρολντ πίνει πάρα πολύ», γράφει στο ημερολόγιό της. Την απασχολούσε η επιστροφή, η συμβίωσή τους. «Μήπως έφτιαξα τη δική μου ευχάριστη φυλακή;», αναρωτιόταν.

  • …Και ο γάμος το 1980

Τη ζήτησε σε γάμο στις 13 Ιουνίου 1975. Οχι μόνο το ανακοίνωσε στον πρώην άντρα της, αλλά κάλεσε τον Πίντερ στην οικία των Φρέιζερ, στο Κάμπτεν Χιλ Σκουέαρ. Εκεί θα στέγαζαν τον έρωτά τους περισσότερα από 30 χρόνια. Ο Φρέιζερ ήπιε μπράντι, ο Πίντερ ουίσκι, συζήτησαν για το κρίκετ και τον Προυστ. Εκείνη κοιμήθηκε στον καναπέ. Δεν μοιάζει βγαλμένο από θεατρικό έργο του Πίντερ;

Και τότε άρχισαν τα δύσκολα. Η Βίβιαν Μέρτσαντ δεν είχε καμία διάθεση να διευκολύνει τον άντρα της. Διοχέτευσε στον Τύπο τη σχέση τους και τροφοδοτούσε με δηλώσεις της τα δημοσιεύματα. «Κακιά μάγισσα» αποκαλούσε τη Φρέιζερ. Υπέγραψε το διαζύγιο πέντε χρόνια αργότερα, το 1980. Δύο χρόνια μετά πέθανε από κίρρωση του ήπατος. Ο γιος τους Ντάνιελ δεν συγχώρεσε ποτέ τον πατέρα του.

Μια ερωτική ιστορία. Ετσι περιγράφει η Αντόνια Φρέιζερ το βιβλίο της. Δεν είναι ούτε αυτοβιογραφία ούτε βιογραφία. Μια ερωτική, διεισδυτική αλλά και πολύ αστεία ιστορία, που φωτίζει τον χαρακτήρα αλλά και το ταλέντο του άντρα της, του κορυφαίου Χάρολντ Πίντερ. *

  • Μια σχέση ζωής

* 8 Ιανουαρίου 1975. «Πρέπει να φύγεις;», ήταν οι πρώτες λέξεις που απηύθυνε ο Χάρολντ Πίντερ στη λαίδη Αντόνια Φρέιζερ στο δείπνο μετά την πρεμιέρα του «Πάρτι γενεθλίων».

*13 Ιουνίου 1975. Της κάνει πρόταση γάμου. Εκείνη δέχεται.

*1977. Η Αντόνια Φρέιζερ παίρνει διαζύγιο από τον σύζυγό της, βουλευτή των Συντηρητικών, Χιου Φρέιζερ. Ο Πίντερ μετακομίζει στο σπίτι της στο Χόλαντ Παρκ, όπου ζει μαζί με τα έξι της παιδιά (ηλικίας από 8 έως 19 ετών).

* 1980. Η ηθοποιός Βίβιαν Μέρτσαντ υπογράφει τελικά το διαζύγιό της με τον Χάρολντ Πίντερ. Ηταν παντρεμένοι από το 1956 και είχαν αποκτήσει ένα γιο, τον Ντάνιελ.

* 1980. Επειτα από πέντε χρόνια σχέσης ο Πίντερ και η Φρέιζερ παντρεύονται.

**Δεκέμβριος 2001. Διαγνώστηκε καρκίνος στον οισοφάγο του Πίντερ.

* Παραμονή Χριστουγέννων 2008. Πεθαίνει σε ηλικία 78 ετών.

  • Της ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΑΡΚΑ, Ελευθεροτυπία, Τρίτη 12 Ιανουαρίου 2010

Η ΑΝΤΟΝΙΑ ΦΡΕΪΖΕΡ ΘΥΜΑΤΑΙ ΤΟΝ ΔΙΚΟ ΤΗΣ ΠΙΝΤΕΡ: «Μου λείπουν οι απρόβλεπτες αντιδράσεις του Χάρολντ»

Ο θεατρικός  συγγραφέας  Χάρολντ Πίντερ  και η λαίδη  Αντόνια  Φρέιζερ,  μητέρα έξι  παιδιών,  πρωτοσυναντήθηκαν το 1975.  Το 1977 η  Φρέιζερ πήρε  διαζύγιο αλλά  η σύζυγος  του Πίντερ,  ηθοποιός  Βίβιεν  Μέρτσαντ,  του το έδωσε  το 1980

Ο θεατρικός συγγραφέας Χάρολντ Πίντερ και η λαίδη Αντόνια Φρέιζερ, μητέρα έξι παιδιών, πρωτοσυναντήθηκαν το 1975. Το 1977 η Φρέιζερ πήρε διαζύγιο αλλά η σύζυγος του Πίντερ, ηθοποιός Βίβιεν Μέρτσαντ, του το έδωσε το 1980

«Αυτό το δωμάτιο συνοψίζει τη ζωή μου με τον Χάρολντ» λέει στους «Sunday Τimes» η λαίδη Αντόνια Φρέιζερ, χήρα του θεατρικού συγγραφέα Χάρολντ Πίντερ. Το δωμάτιο που περιγράφει, στο διώροφο του Χόλαντ Παρκ, ήταν το σημείο συνάντησής τους. Ο νομπελίστας Πίντερ που έφυγε από τη ζωή πριν από περίπου ένα χρόνο, συνήθιζε να κάθεται σε μια συγκεκριμένη καρέκλα και να κοιτάζει τη μανόλια στον κήπο. Σε αυτό το δωμάτιο διάβαζαν και οι δύο, σε αυτό τσακώνονταν για το αν θα μείνει ανοιχτή ή όχι η τηλεόραση. Κατά τα άλλα, τα ωράριά τους διέφεραν. Εκείνη- συγγραφέας επίσης- κοιμόταν και σηκωνόταν νωρίς, εκείνος κοιμόταν και ξυπνούσε αργά. Ο Χάρολντ Πίντερ χρησιμοποιούσε έναν παλιό στάβλο στο βάθος του κήπου για να γράφει, εκείνη έγραφε στο δώμα του κτιρίου. Η λαίδη μένει στο σπίτι αυτό από το 1956, αλλά όχι πάντα με τον Πίντερ. Ήταν παντρεμένη με τον συντηρητικό βουλευτή σερ Χιουζ Φρέιζερ και είχαν έξι παιδιά! Όταν γνώρισε τον αριστερό Πίντερ και… ξελογιάστηκε, τα παιδιά ήταν από οκτώ έως δεκαεννέα ετών.

Γνωρίστηκαν σε δείπνο, ένα βράδυ του 1975. Όταν το δείπνο τελείωσε, ο Πίντερ τη ρώτησε αφοπλιστικά: «Πρέπει να φύγετε;». Ήταν τα πρώτα λόγια που της απηύθυνε. «Θυμάμαι ότι ζύγισα την απάντηση. Τώρα σκέφτομαι τι θα είχε συμβεί αν είχα πει ότι πρέπει να γυρίσω στο σπίτι και να φροντίσω τα παιδιά. Δεν θα το μάθω ποτέ». Αυτό που την έκανε να μείνει ήταν «τα σπινθηροβόλα μαύρα μάτια του και η αίσθηση της περιπέτειας. Δεν σκεφτόμουν, βέβαια, ότι θα άλλαζε όλη μου η ζωή». Εκείνο το βράδυ πήγαν με τον Πίντερ- που ήταν παντρεμένος με την ηθοποιό Βίβιεν Μέρτσαντ- στο Χόλαντ Παρκ. Ήταν 02.30 και ο Πίντερ έφυγε στις 6 το πρωί.

«Βαθιά μέσα μου ένιωθα ότι είναι ο ρομαντικός έρωτας που περίμενα όλη μου τη ζωή, αλλά δεν το έθετα έτσι στον εαυτό μου. Ήμουν 42 και ένιωθα σαν το κοριτσάκι που περιμένει τον πρίγκιπα του παραμυθιού». Έξι μήνες μετά ο Πίντερ της πρότεινε γάμο. Εκείνη πήρε διαζύγιο το 1977, έκανε και διακανονισμό κρατώντας το σπίτι. Εκείνος άργησε. Η Βίβιεν Μέρτσαντ- που πέθανε από αλκοολισμό το 1982- του έδωσε τελικά το διαζύγιο το 1980.

Την πρώτη νύχτα του γάμου την πέρασαν σε έναν καναπέ-κρεβάτι στον παλιό στάβλο που χρησιμοποιούσε ο Πίντερ για να γράφει. «Το πρωί είπε: «Σχεδιάζεις να μείνεις πολύ;». Ήθελε να καθήσει να γράψει». Πολύ αργότερα ήρθαν οι δύσκολες μέρες. Τον Δεκέμβριο του 2001 διαγνώστηκε καρκίνος στον οισοφάγο. Η Φρέιζερ έψαξε στο Διαδίκτυο, 92% των ασθενών πεθαίνει. Εκείνος ήταν στο 8% και επιβίωσε, αλλά μετά αρρώστησε ξανά. Κοινή πέμφιγα (pemphigus vulgaris) ήταν η διάγνωση, μια σπάνια δερματική πάθηση. «Πολύ λίγοι επιζούν» λέει η Φρέιζερ. Ωστόσο, παρά τις πολλές και φοβερές κρίσεις, ο Χάρολντ Πίντερ τα κατάφερε ξανά. Για να έρθει το τρίτο χτύπημα: καρκίνος στο συκώτι. Αυτό πια ήταν αδύνατον να το αντιμετωπίσει.

  • «Δεν μου αρέσει να πλήττω»

Τώρα η Φρέιζερ δημοσιεύει τα ημερολόγιά της. Ο δικός της Πίντερ είναι αρκετά διαφορετικός από τη δημόσια εικόνα του. «Στην ιδιωτική του ζωή ήταν ένας εύθυμος σύντροφος» λέει. «Όχι η μελαγχολική, αινιγματική προσωπικότητα που έβγαινε προς τα έξω. Δεν μου αρέσει να πλήττω. Και ο Χάρολντ ήταν απέραντα ενδιαφέρων, με έναν αστείο τρόπο. Πέρα από τα προφανή, κάτι που μου λείπει πολύ από τον Χάρολντ είναι οι αντιδράσεις του που ήταν πάντα ιδιαίτερες και απρόβλεπτες. Όταν συνέβαινε κάτι, δεν ήξερες πώς θα αντιδράσει».

  • Επιμέλεια: Μανώλης Πιμπλής, ΤΑ ΝΕΑ: Τρίτη 12 Ιανουαρίου 2010

Πίντερ και Δημητριάδης από Λευτέρη Βογιατζή

  • Το ανακαινισμένο εκ βάθρων Θέατρο Οδού Κυκλάδων θα ξεκινήσει, βέβαια, με το «Υστατο σήμερα» του Χ. Μπάρκερ

Ούτε ένα ούτε δύο, αλλά τρία θεατρικά έργα, που θα κάνουν το ντεμπούτο τους σε ελληνική θεατρική σκηνή, θα σκηνοθετήσει ο Λευτέρης Βογιατζής την τρέχουσα σεζόν στο ανακαινισμένο Θέατρο Οδού Κυκλάδων. Το «Υστατο σήμερα» του Χάουαρντ Μπάρκερ, το «Θερμοκήπιο» του Χάρολντ Πίντερ και το «Ο Τόκος» του Δημήτρη Δημητριάδη. Το «Υστατο σήμερα» (σε μετάφραση Τζένης Μαστοράκη) θα κάνει την αρχή, τέλος Οκτωβρίου. Θα ανακαλύψουμε όχι μόνο ένα από τα πιο πρόσφατα έργα του Βρετανού συγγραφέα -που θεωρείται από τους σημαντικότερους των τελευταίων 40 ετών- αλλά, παράλληλα, ένα από τα πιο ρηξικέλευθα και δύσκολα κείμενά του, που διερευνά με τολμηρό ποιητικό οίστρο έναν κόσμο που καταρρέει. Ενας άγνωστος πελάτης εμφανίζεται σ’ ένα μπαρμπέρικο κάπου, σε κάποιο λιμάνι. Αυτοσυστήνεται ως αγγελιαφόρος κακών ειδήσεων και προκαλεί τον αποσβολωμένο κουρέα να φανταστεί το μεγαλύτερο κακό που θα μπορούσε να του συμβεί. Στο ρόλο του ξένου ο Λευτέρης Βογιατζής και του κουρέα ο Δημήτρης Ημελλος.

Το «Θερμοκήπιο» (σε μετάφραση Νίνου Φένεκ Μικελίδη) μας συστήνει ένα έργο του Χάρολντ Πίντερ που δεν έχουμε ξαναδεί, παρ’ όλο που τα θεατρικά του ανεβαίνουν συχνά στην Ελλάδα. Γραμμένο το 1958 -πρωτοπαρουσιάστηκε το 1980- παραμένει ένα από τα καλύτερα έργα του Βρετανού συγγραφέα. Μια μαύρη κωμωδία, που μας ταξιδεύει σε ένα «κρατικό» ησυχαστήριο, όπου οι αθέατοι ασθενείς κακοποιούνται από το προσωπικό, γίνεται για τον Πίντερ αφορμή να μιλήσει για την τρέλα, την παράνοια, την αυθαιρεσία και την εγκληματικότητα, που κυριαρχούν σε τέτοιες απάνθρωπες συνθήκες. Θα παίξουν οι Αλεξία Καλτσίκη, Λευτέρης Βογιατζής, Παντελής Δεντάκης, Δημήτρης Ημελλος, Βασίλης Κουκαλάνι, Ερρίκος Λίτσης, Δημήτρης Μακαλιός.

Τη σεζόν θα κλείσει «Ο Τόκος» του Δημήτρη Δημητριάδη. Οι ζωές τεσσάρων αντρών και άλλων τόσων γυναικών, περίπλοκα βεβαρημένες από ένα ασήκωτο φορτίο, διαπλέκονται στενά και με τρόπο επικίνδυνο. Σαν πολλαπλός τοκετός, οδηγούνται σε «γέννες» που αναστατώνουν τη ζωή και των οκτώ. Θα παίξουν οι: Λευτέρης Βογιατζής, Παντελής Δεντάκης, Δημήτρης Ημελλος, Αλεξία Καλτσίκη, Νίκος Κουρής, Αγλαΐα Παπά, Ρένη Πιττακή.

  • Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 16 Οκτωβρίου 2009

«Χάρολντ Πίντερ – Περιδιάβαση στα τοπία της οικουμενικής αγωνίας»

btpinter07

Στην αίθουσα λόγου και τέχνης της «Στοάς του Βιβλίου», στις 18/2 (5.30 μ.μ.), θα πραγματοποιηθεί ημερίδα με θέμα «Χάρολντ Πίντερ – Περιδιάβαση στα τοπία της οικουμενικής αγωνίας». Εισηγήσεις για τον δραματουργό Χάρολντ Πίντερ θα κάνουν οι θεατρολόγοι Κώστας Γεωργουσόπουλος, Ελση Σακελλαρίδου, Μάρω Γερμανού κ.ά. Αποσπάσματα από θεατρικά έργα και ποιήματα του Πίντερ θα διαβάσουν οι ηθοποιοί Κώστας Αθανασόπουλος και Μάνια Τεχριτζόγλου.

Ο Χάρολντ Πίντερ για την πάλη του δραματουργού με τις λέξεις

Pinter in One for the Road

Η ηχώ της αληθινής σιωπής

Tου Harold Pinter* / The Guardian

Αν μου ζητούσαν να διατυπώσω οποιαδήποτε ηθική αντίληψη όσον αφορά τη δραματουργία, αυτή θα ήταν: μην έχετε εμπιστοσύνη στον συγγραφέα που βάζει μπροστά την ανάγκη του να τον αποδεχτείτε, που δεν σας αφήνει καμιά αμφιβολία για την αξία του, τη χρησιμότητά του, τον αλτρουισμό του, που δηλώνει ότι η καρδιά του είναι στη σωστή θέση, μια παλλόμενη μάζα εκεί όπου βρίσκονται οι ήρωές του.

Αυτό το είδος συγγραφέα έχει απόλυτη εμπιστοσύνη στις λέξεις. Εγώ έχω ανάμεικτα αισθήματα. Οταν κινούμαι ανάμεσά τους, όταν τις ξεδιαλέγω και τις βλέπω να εμφανίζονται στη σελίδα, αντλώ σημαντική ευχαρίστηση. Ταυτόχρονα όμως έχω ένα άλλο ισχυρό αίσθημα για τις λέξεις, που δεν είναι άλλο από τη ναυτία. Είναι τόσο μεγάλο το βάρος των λέξεων που πέφτει πάνω μας κάθε μέρα, λέξεις που ο κύριος όγκος τους είναι μπαγιάτικη, νεκρή ορολογία. Η ναυτία αυτή είναι πολύ εύκολο να σε καταβάλει και να παραιτηθείς παραλύοντας. Φαντάζομαι ότι οι περισσότεροι συγγραφείς γνωρίζουν αυτό το είδος παράλυσης. Είναι όμως εφικτό να αντιμετωπίσεις τη ναυτία, να κινηθείς μέσα της και να βγεις έξω, και τότε μπορείς να πεις ότι κάτι έχεις καταφέρει.

Η γλώσσα, κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες, είναι πολύ διφορούμενη υπόθεση. Πολύ συχνά, κάτω από όσα λέγονται υπάρχουν αυτά που μένουν ανέκφραστα. Οι ήρωές μου δεν μου λένε τίποτα για την εμπειρία τους, τις προσδοκίες, τα κίνητρα, την ιστορία τους. Ανάμεσα στη δική μου άγνοια βιογραφικών δεδομένων γι’ αυτούς και σε όσα λένε, υπάρχει ένας χώρος που αξίζει να εξερευνηθεί. Εσύ κι εγώ, οι ήρωες που αναπτύσσονται σε μια σελίδα, είμαστε συνήθως ανέκφραστοι, φευγαλέοι, απρόθυμοι να αποκαλυφθούμε. Ωστόσο, μέσα από αυτές τις ιδιότητες αναδύεται η γλώσσα. Μια γλώσσα, επαναλαμβάνω, όπου κάτω από αυτό που λέγεται, κάτι άλλο εκφράζεται.

Η σχέση ανάμεσα στον συγγραφέα και τον ήρωά του πρέπει να είναι σχέση αμοιβαίου σεβασμού. Και αν φιλοδοξούμε να κερδίσουμε ελευθερία μέσα από το γράψιμο, δεν οδηγούμε τους ήρωες σε προκαθορισμένες και υπολογισμένες θέσεις, αλλά τους αφήνουμε θεμιτό χώρο για να κινηθούν, να κάνουν το δικό τους. Αυτό μπορεί να είναι εξαιρετικά οδυνηρό. Είναι πολύ ευκολότερο να μην τους αφήσεις να ζήσουν.

Θα ήθελα να ξεκαθαρίσω ότι δεν θεωρώ τους ήρωές μου ανεξέλεγκτους ή άναρχους. Η λειτουργία της επιλογής και της ενορχήστρωσης είναι δική μου. Πιστεύω όμως ότι συμβαίνει κάτι διττό. Ενορχηστρώνεις ΚΑΙ ακούς, ακολουθώντας τα ίχνη που άφησες για τον εαυτό σου, μέσα από τους ήρωες. Και κάποιες φορές βρίσκεται μια ισορροπία, όπου η εικόνα μπορεί ελεύθερα να γεννήσει εικόνα και μπορείς να διακρίνεις τον τόπο όπου οι ήρωες μένουν σιωπηλοί και κρυμμένοι. Μέσα στη σιωπή τους γίνονται για μένα πιο προφανείς.

Υπάρχουν δύο σιωπές. Η μια όταν δεν προφέρεται καμιά λέξη. Η άλλη όταν, μερικές φορές, ξεχύνεται ένας χείμαρρος λέξεων. Τα λόγια που ακούμε υποδεικνύουν αυτά που δεν ακούμε. Είναι μια απόδραση, ένα βίαιο, αγχωμένο ή κοροϊδευτικό παραπέτασμα καπνού. Οταν επικρατεί αληθινή σιωπή, νιώθουμε ακόμα την ηχώ όσων ειπώθηκαν, αλλά είμαστε πιο κοντά στη γύμνια. Μπορούμε να πούμε ότι η ομιλία είναι ένα συνεχές στρατήγημα για να καλύψουμε τη γύμνια.

Εχουμε χιλιάδες φορές ακούσει την κουρασμένη, θλιβερή φράση «έλλειψη επικοινωνίας», μια ετικέτα που επίμονα έχει κολλήσει στο έργο μου. Πιστεύω το αντίθετο. Πιστεύω ότι επικοινωνούμε πολύ καλά, με τη σιωπή μας, με αυτό που δεν λέγεται. Η λεκτική επικοινωνία είναι πολύ τρομακτική. Είναι τρομακτικό να μπεις στη ζωή του άλλου. Και το να αποκαλύψεις στους άλλους τη φτώχεια που υπάρχει μέσα σου είναι μια δυνατότητα που προκαλεί φόβο.

Δεν υποστηρίζω ότι ένας ήρωας θεατρικού έργου δεν λέει ποτέ αυτό που εννοεί. Ισα ίσα, ξέρω ότι έρχεται πάντα μια στιγμή που αυτό συμβαίνει, όταν λέει κάτι που ποτέ πριν δεν έχει πει. Και τότε, εκείνο που λέει είναι αμετάκλητο, δεν μπορεί να το πάρει πίσω.

Μια λευκή σελίδα είναι συναρπαστικό και τρομακτικό πράγμα. Από κει ξεκινάς. Ακολουθούν δύο άλλες περίοδοι του έργου: η πρόβα και η παράσταση. Ενας δραματουργός θα απορροφήσει πολλά πολύτιμα πράγματα από την ενεργή θεατρική εμπειρία. Τελικά, όμως, θα βρεθεί πάλι μπροστά σε μια λευκή σελίδα. Σε αυτή τη σελίδα υπάρχει κάτι ή τίποτα. Δεν το ξέρεις μέχρι να τη γεμίσεις. Και δεν έχεις εγγύηση ότι θα το μάθεις και τότε. Πάντα όμως αξίζει να το ρισκάρεις.

*Απόσπασμα από κείμενο που έγραψε το 1962 ο Πίντερ για την προσωπική του προσέγγιση στη δουλειά του δραματουργού.

[Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 11/01/2009]

ΧΑΡΟΛΝΤ ΠΙΝΤΕΡ: Μια σθεναρή, ανυποχώρητη φωνή διαμαρτυρίας

ICON

Είτε με το θέατρό του, είτε με την ενεργό πολιτική δράση του, πάντα έλεγε ανοιχτά και θαρραλέα την άποψή του. Με τον καθαρό καταγγελτικό του λόγο απευθυνόταν στη συνείδηση των ελεύθερων και επαναστατημένων ανθρώπων. Μια σθεναρή και ανυποχώρητη φωνή διαμαρτυρίας. Ενας υπερασπιστής των καταπιεσμένων και των θυμάτων της αλαζονείας. Αυτός υπήρξε και αυτός θα μείνει για πάντα στη μνήμη όλων ο Βρετανός συγγραφέας, Χάρολντ Πίντερ, που έφυγε από τη ζωή, παραμονή Χριστουγέννων, σε ηλικία 78 χρόνων, χτυπημένος από τον καρκίνο. Αν και ο ίδιος είχε δηλώσει πρόσφατα ότι δε θέλει να αναφέρονται στον ίδιο ως συγγραφέα, αλλά ως πολιτικό ακτιβιστή – ενώ αυτοπροσδιοριζόταν, όχι ως Βρετανός αλλά ως Πολίτης του Κόσμου.

Αντιρρησίας συνείδησης

Ο Πίντερ γεννήθηκε στο εργατικό προάστιο του Χάκνι, στο Ανατολικό Λονδίνο, το 1930, όπου πέρασε τα παιδικά και νεανικά του χρόνια. Ο πατέρας του ήταν ράφτης εβραϊκής καταγωγής. Τόσο ο αντισημιτισμός που γνωρίζει μεγαλώνοντας, όσο και οι βομβαρδισμοί που υφίσταται το Λονδίνο από τους ναζί στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τον αναγκάζουν να εγκαταλείψει το σπίτι του από τα εννιά έως και τα 12 χρόνια του. Οι πολιτικές ανησυχίες του Πίντερ άρχισαν να καλλιεργούνται σε νεαρή ηλικία και το 1949 κατηγορήθηκε ως αντιρρησίας συνείδησης, επειδή αρνήθηκε να υπηρετήσει τη στρατιωτική του θητεία.

Εμφανίζεται ως ποιητής το 1950 στο λονδρέζικο περιοδικό «Ποίηση». Ξεκινά την επαφή του με το θέατρο ως ηθοποιός, κυρίως σε σαιξπηρικούς ρόλους, με το ψευδώνυμο Ντέιβιντ Μπάρον. Το 1948 γίνεται δεκτός στη Βασιλική Ακαδημία Δραματικής Τέχνης. Ενα χρόνο αργότερα την εγκαταλείπει και περιοδεύει, μέχρι το 1957, με διάφορους θιάσους ρεπερτορίου, σε επαρχιακά θέατρα όπου γνωρίζει και παντρεύεται την πρώτη του σύζυγο, την ηθοποιό Βίβιαν Μέρτσαντ (1956). Ξαναπαντρεύτηκε το 1980 την συγγραφέα και ιστορικό Αντόνια Φρέιζερ.

Ο Πίντερ έχει συγγράψει 29 θεατρικά έργα, αν και η συγγραφική του ιδιότητα δεν περιορίστηκε μόνο στα θεατρικά έργα. Υπήρξε και ποιητής, ενώ είχε γράψει και σενάρια για ταινίες, πολλά εκ των οποίων ήταν προσαρμογή των έργων του για τον κινηματογράφο. Είχε σκηνοθετήσει και πολλές θεατρικές παραστάσεις. Το 1957 έγραψε «Το Δωμάτιο», ακολούθησε αμέσως το «Βουβό γκαρσόνι» και την επόμενη χρονιά το «Πάρτι Γενεθλίων». Η επιτυχία ήρθε με τον «Επιστάτη» το 1959, το οποίο έγινε και ταινία το 1963. Ακολούθησαν: ο «Εραστής» (1962), «Η Επιστροφή» (1964), οι «Παλιοί Καιροί» (1971), η «Προδοσία» (1979), κ.ά.

  • Ριζοσπαστικές παρεμβάσεις

Αν και τα έργα της νεανικής του περιόδου χαρακτηρίζονται από τον ατομικότητα και το σχεδόν απολίτικο των ηρώων του, ο Χάρολντ Πίντερ τα τελευταία 25 χρόνια παρενέβαινε συστηματικά και ριζοσπαστικά στα πολιτικά δρώμενα. Ακόμη και μετά τη διάγνωση καρκίνου του οισοφάγου, ο Πίντερ δεν είχε σταματήσει ούτε στιγμή να καταγγέλλει τις επιλογές του τότε Βρετανού πρωθυπουργού, Τόνι Μπλερ.

Τη δεκαετία του ’80 ασκούσε κριτική στον Αμερικανό Πρόεδρο Ρόναλντ Ρίγκαν και στη σύγχρονή του Βρετανίδα πρωθυπουργό Μάργκαρετ Θάτσερ. Μαζί με τον Αρθουρ Μίλερ ταξίδεψαν πριν από είκοσι χρόνια στην Τουρκία, υποστηρίζοντας τα δικαιώματα των πολιτικών κρατουμένων – θυμάτων της δικτατορίας. Σε κάθε ευκαιρία ύψωσε τη φωνή του με θάρρος, όπως οφείλει να πράττει η διανόηση: Για τη γενοκτονία των Κούρδων, για την ανατροπή της δημοκρατίας στη Χιλή και τη στήριξη των δικτατοριών στη Λατινική Αμερική από τις ΗΠΑ, για την επιδρομή στη Γιουγκοσλαβία και τον πόλεμο στο Κόσσοβο, για την εισβολή στο Ιράκ, για την τρομοκράτηση του κόσμου από τον Μπους.

Απρόσμενα, πάντως, το 2005 η Σουηδική Ακαδημία τού απονέμει το Νόμπελ Λογοτεχνίας, χωρίς φυσικά να αναμένει αυτό που ακολούθησε και θα μείνει στην ιστορία των Νόμπελ. Πρώτη φορά ο αποδέκτης του Νόμπελ Λογοτεχνίας απευθύνεται με ένα πολιτικό μανιφέστο και πάνω από όλα ένα δριμύτατο, εξοργισμένο και τεκμηριωμένο «κατηγορώ» για την πολιτική των ΗΠΑ. Τα μέλη της Σουηδικής Ακαδημίας των Νόμπελ, αλλά και οι νομπελίστες στην κατάμεστη αίθουσα στη Στοκχόλμη, άκουσαν και είδαν από βιντεο-οθόνες, με δυνατή φωνή από το κρεβάτι του νοσοκομείου, τον Πίντερ, να εξακοντίζει εναντίον των ΗΠΑ φράσεις, όπως «κατά συρροήν δολοφόνοι», «εγκληματίες πολέμου», «αδίστακτοι, ανήθικοι καταπιεστές».

  • Τολμηρός και αιχμηρός

Μέσα από εκείνη την τολμηρή και αιχμηρή ομιλία του, η τέχνη ξαναβρήκε την πραγματική και ουσιαστική της υπόσταση. Στην 45λεπτη ομιλία του, απαρίθμησε όλα τα ψέματα που ειπώθηκαν για να δικαιολογηθεί η επέμβαση στο Ιράκ… «Μας περιβάλλει ένα απέραντο υφαντό από ψέματα, πάνω στο οποίο τρεφόμαστε και ζούμε. Οπως κάθε ένας από εσάς γνωρίζει, η δικαιολογία της επέμβασης στο Ιράκ ήταν ότι ο Σαντάμ Χουσεΐν κατέχει επικίνδυνα όπλα μαζικής καταστροφής, τα οποία μπορούν να πυροδοτηθούν σε 45 λεπτά προκαλώντας τον όλεθρο. Μας διαβεβαίωσαν ότι ήταν αλήθεια. Δεν ήταν. Μας είπαν ότι το Ιράκ συνεργάζεται με την «Αλ Κάιντα» και είναι συνυπεύθυνο για την κτηνωδία της 11ης Σεπτέμβρη. Μας διαβεβαίωσαν ότι ήταν αλήθεια. Δεν ήταν. Μας είπαν ότι το Ιράκ απειλεί την ασφάλεια του κόσμου. Μας διαβεβαίωσαν ότι ήταν αλήθεια. Δεν ήταν. Η αλήθεια είναι κάτι τελείως διαφορετικό και έχει να κάνει με το πώς οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιλαμβάνονται το ρόλο τους στον κόσμο και πώς επιλέγουν να τον εφαρμόσουν».

Κατηγόρησε, επίσης, τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι «»έθρεψαν» κάθε ένα δικτάτορα μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αναφέρομαι στις χώρες Ινδονησία, Ελλάδα, Ουρουγουάη, Βραζιλία, Παραγουάη, Αϊτή, Τουρκία, Φιλιππίνες, Γουατεμάλα, Ελ Σαλβαδόρ και, φυσικά, στη Χιλή. Δεν υπάρχει ούτε κάθαρση, ούτε συγχώρεση για τις ΗΠΑ μετά τον τρόμο που επέβαλαν στη Χιλή το 1973… Εκατοντάδες χιλιάδες θάνατοι σημειώθηκαν σ’ αυτές τις χώρες. Συνέβησαν στ’ αλήθεια; Και πρέπει σε όλες τις περιπτώσεις να τους αποδώσουμε στην Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική; Η απάντηση είναι ναι… Τα εγκλήματα των ΗΠΑ υπήρξαν συστηματικά, διαρκή, διεφθαρμένα, ανήθικα, αμείλικτα. Αλλά ουσιαστικά ελάχιστοι άνθρωποι μίλησαν γι’ αυτά. Κι αυτό οφείλεται στην Αμερική. Εξάσκησε μια κλινική χειραγώγηση παγκόσμιας εξουσίας, ενώ την ίδια στιγμή υποδυόταν τη δύναμη του παγκόσμιου καλού. Είναι μια λαμπρή, ευφυής, με υψηλό ποσοστό επιτυχίας, πράξη ύπνωσης».

  • Το «κατηγορώ» ενός ασυμβίβαστου

«Οι ΗΠΑ δεν ενδιαφέρονται όπως παλιά για διαμάχες χαμηλής έντασης» – συνέχιζε. «Ανοίγουν τα χαρτιά τους στο τραπέζι, χωρίς να φοβούνται ή να έχουν τη διάθεση να κάνουν παραχωρήσεις. Δεν τους καίγεται καρφί για τον ΟΗΕ, το διεθνές δίκαιο, την κριτική των διαφωνούντων, την οποία αντιμετωπίζουν ως ασήμαντη. Εχουν δεμένο στο λουρί τους το κλαψιάρικο μικρό αρνάκι τους, την αξιολύπητη και νωθρή Μεγάλη Βρετανία»… «Πόσους ανθρώπους πρέπει να σκοτώσουν, προκειμένου να κερδίσουν επάξια το χαρακτηρισμό του κατά συρροήν δολοφόνου και του εγκληματία πολέμου; Δεν είναι, επομένως, δίκαιο ο Μπους και ο Μπλερ να προσαχθούν ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου Εγκλημάτων Πολέμου; Αλλά ο Μπους υπήρξε έξυπνος. Δεν το αναγνώρισε. Ο Μπλερ, όμως, το αναγνώρισε και ως εκ τούτου μπορεί να προσαχθεί. Μπορούμε να δώσουμε στο Δικαστήριο τη διεύθυνσή του, αν ενδιαφέρεται. Είναι το νούμερο 10 της Ντάουνινγκ Στριτ στο Λονδίνο».

Ενώ για την εισβολή στο Ιράκ τη χαρακτήρισε στην ομιλία του «ληστρική πράξη, ενός αιματηρού τρομοκρατικού καθεστώτος που περιφρονεί κάθε έννοια διεθνούς δικαίου. Ηταν μία αυθαίρετη στρατιωτική επιχείρηση βασισμένη σε μια ατελείωτη σειρά ψεμάτων και χυδαίας χειραγώγησης των ΜΜΕ και κατ’ επέκταση του κόσμου. Φέραμε τα βασανιστήρια, τις έξυπνες βόμβες, τις αμέτρητες τυφλές δολοφονίες, την εξαθλίωση και το θάνατο στον ιρακινό λαό και είπαμε πως φέραμε «ελευθερία και δημοκρατία στη Μέση Ανατολή»».

ΤΟ «ΚΑΤΗΓΟΡΩ», όμως, του ασυμβίβαστου συγγραφέα δεν είχε αποδέκτες μόνο τον Τζορτζ Μπους, τον Τόνι Μπλερ και τον κάθε αντίστοιχο «τρομοκράτη των λαών», αλλά και όλους όσοι κλείνουν τα μάτια και τ’ αυτιά, στα «κατά συρροήν εγκλήματα των ισχυρών», στις ηγεσίες κάθε χώρας, σε όλους εκείνους που καθήκον έχουν να υπερασπίζονται τη ζωή και τον άνθρωπο.