Category Archives: Ludus Passionis

Ludus Passionis: Ένα μεσαιωνικό δράμα από την Πολωνία


Τα μέλη της Schola Teatru Wegaity αναβιώνουν την παράδοση του μεσαιωνικού λειτουργικού δράματος

  • ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΣΑΝΙΚΑ, Η ΑΥΓΗ, 27/03/2009
  • Ένα σπάνιο, παράξενο και γοητευτικό θέαμα παρακολουθήσαμε το βράδυ της προηγούμενης Πέμπτης, στον Ιερό Καθολικό Ναό του Αγ. Ιωάννου στο Παλαιό Ψυχικό, χάρη στην πρωτοβουλία του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Μέσα σ’ ένα περιβάλλον μυσταγωγίας και πνευματικότητας, με μοναδικό φωτισμό αυτόν από τα δεκάδες κεριά που είχαν τοποθετηθεί τριγύρω, εξελίχθηκε μπροστά στα μάτια μας το Πάθος του Ιησού, με μια σειρά 22 συνολικά επεισοδίων, από τη θριαμβευτική είσοδο στα Ιεροσόλυμα, μέχρι το θάνατο του Ιησού στο σταυρό, την αποκαθήλωση και τον ενταφιασμό του.
  • Τι είναι όμως αυτό το «έργο» και ποιες οι ρίζες του; Η ιστορία του φθάνει πολύ πίσω, στον Μεσαίωνα, στις ρίζες του δυτικού θεάτρου. Τότε, μέσα από τους αόρατους μηχανισμούς που γεννά η ανάγκη του ανθρώπου για αναπαράσταση και έκφραση, γεννήθηκε από τη χριστιανική λειτουργία το μεσαιωνικό δράμα, το οποίο, λόγω του θρησκευτικού του προσανατολισμού και περιεχομένου, ονομάστηκε λειτουργικό ή θρησκευτικό δράμα. Αντλούσε τη θεματολογία του αρχικά από τη ζωή του Χριστού και αργότερα από επεισόδια της Βίβλου ή τις ζωές των αγίων. Αξίζει να σημειωθεί ότι σε όλες τις περιπτώσεις των λειτουργικών δραμάτων υπάρχει δραματοποίηση, δηλαδή διαλογικά κείμενα, με ρόλους, σκηνικές οδηγίες, κοστούμια, σκηνικά και ερμηνείες.
  • Το συγκεκριμένο «έργο» είναι από χειρόγραφο του 13ου αι., τον κώδικα Buranus, που εκτός από θρησκευτικά έργα περιέχει και κοσμικά ποιήματα της εποχής, κάποια από τα οποία μελοποιήθηκαν με τον τίτλο Carmina Burana. Η γλώσσα του κειμένου είναι η λατινική, αλλά υπάρχουν και κομμάτια γραμμένα σε γερμανικό ιδίωμα.
  • H σκηνική προσέγγισή του από την ομάδα Schola Teatru Wegaity, η οποία ιδρύθηκε το 1994 και αποτελείται από τραγουδιστές, ηθοποιούς, μουσικούς, εικαστικούς καλλιτέχνες και μελετητές διαφορετικών κλάδων των ανθρωπιστικών επιστημών, βασίστηκε κυρίως στη μουσική ανασύνθεση και ως μέσα χρησιμοποιήθηκαν το ανθρώπινο σώμα και η φωνή. Τα διαλογικά ψαλλόμενα μέρη, οι εμμελείς απαγγελίες και τα μελίσματα απαιτούσαν υψηλές φωνητικές ικανότητες και δημιουργούσαν το ηχητικό αποτέλεσμα μιας αρμονικής μελωδίας. Ήταν μια ευχάριστη έκπληξη ότι αυτές οι μελωδίες θύμιζαν πολύ συχνά τις ψαλμωδίες και την υμνολογία της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας.
  • Η δράση ήταν μοιρασμένη σε διάφορα σημεία του ναού, όπου είχαν τοποθετηθεί λευκά πάνινα λάβαρα που ανέφεραν στα λατινικά τον τίτλο του επεισοδίου που επρόκειτο να παιχθεί στο συγκεκριμένο σημείο. Τα πρόσωπα μετακινούνταν κάθε φορά στο κατάλληλο σημείο για να αποδώσουν το σχετικό επεισόδιο, παρασύροντας μαζί τους και μέρος του κοινού.
  • Η κινησιολογία ήταν απλή και στοιχειώδης, τόση όσο χρειάζεται για τη μετάδοση του νοήματος. Όλη η προσέγγιση βασίστηκε σε μέσα λιτά, χωρίς καμιά τεχνολογική βοήθεια ή τεχνητή συνθήκη. Όλη η ατμόσφαιρα δημιουργούσε ένα περιβάλλον ταπεινότητας, πνευματικότητας και μέτρου. Από τις κορυφαίες στιγμές της αναπαράστασης ήταν ο θρήνος της Μαρίας μπροστά στο Σταυρό. Εκεί που η μητέρα του Θεού είναι απλώς μια τραγική μάνα που βλέπει να θανατώνεται άδικα το μοναχοπαίδι της και ζητά να πεθάνει η ίδια στη θέση του. Έτσι, σ’ αυτό το σπάνιο για την Ελλάδα θέαμα που παρακολουθήσαμε, το δράμα συναντήθηκε με το ιερό σε μια αναπαράσταση που θύμιζε μυσταγωγία και μια διαφορετικού τύπου λειτουργία.

* Η Α. Σανίκα είναι θεατρολόγος-εκπαιδευτικός

Advertisements