Category Archives: Active Member

«Τελευταία πράξη» για τον Ιάκωβο Καμπανέλλη

Περισσότερα από 30 θεατρικά έγραψε σε μισό αιώνα ο Ιάκωβος Καμπανέλλης
  • ΤΗΣ ΧΡΥΣΑΣ ΝΑΝΟΥ: Τετάρτη, 30 Μαρτίου 2011 | ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ

Ο «πατριάρχης» του ελληνικού θεάτρου Ιάκωβος Καμπανέλλης, που έδωσε μεταπολεμικά νέα πνοή στην ελληνική δραματουργία, πέθανε χτες το μεσημέρι, στα 89 του χρόνια. Εδώ και δύο μήνες νοσηλευόταν στην εντατική μονάδα του νοσοκομείου «Μητέρα», στην Αθήνα, με νεφρική ανεπάρκεια.
Πολυγραφότατος και πολυβραβευμένος, ο Ιάκωβος Καμπανέλλης άφησε πίσω του ένα πολυδιάστατο και σημαντικό έργο: περισσότερα από 30 θεατρικά έργα σε διάστημα περίπου μισού αιώνα -ανάμεσά τους και τα έργα – ορόσημα «Η Αυλή των θαυμάτων» και «Παραμύθι χωρίς όνομα», καθώς και σενάρια κινηματογραφικών ταινιών, στίχους που μελοποίησαν μεγάλοι συνθέτες, όπως ο Χατζιδάκις και ο Θεοδωράκης, και πολλά άρθρα σε εφημερίδες. Πέρα από την καλλιτεχνική του αξία, το έργο του διαποτίζεται από βαθιά πολιτική και κοινωνική ανησυχία, που συνδέεται με τη διαδρομή της Ελλάδας κατά τη μεταπολεμική περίοδο.
Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης γεννήθηκε στη Νάξο το 1922. Το 1934, λόγω οικονομικών προβλημάτων, οι γονείς του με τα εννέα τους παιδιά μετοίκησαν στην Αθήνα. Ο ίδιος αναγκάστηκε να εργάζεται την ημέρα και να σπουδάζει σε νυχτερινή τεχνική σχολή. Αν και δεν τέλειωσε ποτέ το Γυμνάσιο, τον χαρακτήριζε η ευρυμάθεια, ενώ μιλούσε επίσης γαλλικά και αγγλικά. Από μικρός νοίκιαζε μεταχειρισμένα βιβλία από τα παλαιοβιβλιοπωλεία. Στα 18 του χρόνια ήταν ήδη γνώστης μεγάλου μέρους της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Στην Κατοχή συμμετείχε στην Αντίσταση. Το 1943 συνελήφθη από την Γκεστάπο και μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μαουτχάουζεν. Εκεί παρέμεινε κρατούμενος μέχρι το Μάιο του 1945, οπότε και απελευθερώθηκε από τους συμμάχους. Καρπό της επώδυνης αυτής εμπειρίας του αποτέλεσε η μαρτυρία του με τίτλο «Μαουτχάουζεν».

  • Μισό αιώνα στο θέατρο

Το 1950 έγραψε το πρώτο του θεατρικό έργο, «Χορός πάνω στα στάχυα», που ανέβηκε στο θέατρο «Διονύσια» από το θίασο του Αδαμάντιου Λεμού. Η ουσιαστική του μύηση στη μαγεία του θεάτρου έγινε το 1954, όταν βρέθηκε στο Θέατρο Τέχνης, για να παρακολουθήσει την παράσταση του έργου του Ουάιλντερ «Το τέλος της μικρής μας πόλης». Αμέσως μετά την εμπειρία του αυτήν που τον συνάρπασε στράφηκε στη συστηματική μελέτη του θεάτρου. Τρία χρόνια αργότερα, ο Κάρολος Κουν σκηνοθέτησε την «Αυλή των Θαυμάτων» που έφερε τον Καμπανέλλη στην πρώτη γραμμή του ελληνικού θεάτρου. Το έργο, που σφράγισε την πορεία του ελληνικού θεάτρου, έχει ως θέμα τη ζωή στις πυκνοκατοικημένες αυλές της γειτονιάς και των προσφυγικών συνοικισμών. «Σ’ αυτές τις αυλές άργησε πολύ να φτάσει η καλύτερη ζωή που δημιούργησε η ανασυγκρότηση κι η ανοικοδόμηση στη μεταπολεμική εποχή. Το μερίδιο της φτωχολογιάς στο οικονομικό θαύμα που γινόταν ήταν ένα σκέτο μεροκάματο κι αυτό όχι καθημερινά σίγουρο», έγραφε ο ίδιος.
Για την προσφορά του επί μισό και περισσότερο αιώνα στο νεοελληνικό θέατρο του απονεμήθηκαν πολυάριθμοι τίτλοι. Εκλέχτηκε παμψηφεί τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτωρ της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ, της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κύπρου και της Θεατρολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Επίσης, τιμήθηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας με την απονομή ανώτατου παρασήμου.
Το «Παραμύθι χωρίς όνομα», από τα πιο αγαπητά έργα του Καμπανέλλη, είναι βασισμένο στο ομώνυμο αφήγημα της Πηνελόπης Δέλτα. Ο μύθος του αποτελεί αλληγορία για την Ελλάδα. Μέσα από την επιστράτευση για πόλεμο που ετοιμάζει η χώρα, ο συγγραφέας σατιρίζει το πώς διοικείται ο τόπος και τον τρόπο με τον οποίο αντιδρά ο λαός.
Στα υπόλοιπα θεατρικά του έργα συγκαταλέγονται και τα: «Εβδομη μέρα της δημιουργίας», «Ηλικία της νύχτας», «Γειτονιά των Αγγέλων», «Βίβα, Ασπασία», «Οδυσσέα, γύρισε σπίτι», «Αποικία των τιμωρημένων», «Το μεγάλο μας τσίρκο», «Ο εχθρός λαός», «Ο μπαμπάς ο πόλεμος», «Στη χώρα Ιψεν». Τα έργα του ανέβηκαν από το Εθνικό Θέατρο, το ΚΘΒΕ αλλά και άλλα σχήματα, όπως το Θέατρο Τέχνης, ο θίασος Καρέζη – Καζάκου, ο θίασος Βεργή, η Πειραματική Σκηνή της «Τέχνης». Τα έργα του κυκλοφορούν από τις εκδόσεις «Κέδρος».
Εγραψε επίσης σενάρια κινηματογραφικών ταινιών, κυριότερα των οποίων είναι τα: «Στέλλα» (σκην. Μ. Κακογιάννη), «Ο δράκος» (σκην. Ν. Κούνδουρου), «Αρπαγή της Περσεφόνης» (σκην. Γρ. Γρηγορίου), και «Κορίτσια στον ήλιο» (σκην. Β. Γεωργιάδη). Σκηνοθέτησε επίσης τις ταινίες «Το κανόνι και τ’ αηδόνι», σε συνεργασία με τον αδερφό του, τον ηθοποιό Γιώργο Καμπανέλλη, και «Η Χιονάτη και τα επτά γεροντοπαλίκαρα». Αρκετά από τα θεατρικά του έχουν μεταφραστεί και παιχτεί σε Αγγλία, Αυστρία, Γερμανία και άλλες χώρες. Εξαιρετική ήταν η επίδοσή του στη στιχουργία: το «Παραμύθι χωρίς όνομα» (μουσική Μάνου Χατζιδάκι), το «Μαουτχάουζεν» (μουσική Μίκη Θεοδωράκη), το «Μεγάλο μας Τσίρκο» (μουσική Σταύρου Ξαρχάκου) και άλλα σημαντικά έργα της ελληνικής μουσικής φέρουν την υπογραφή του.
Ασχολήθηκε επίσης με τη δημοσιογραφία στις εφημερίδες «Ελευθερία», «Ανένδοτος» και «Τα Νέα».

  • Ο Καμπανέλλης στη Θεσσαλονίκη

Τόσο το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος όσο και η Πειραματική Σκηνή της «Τέχνης» αγαπούσαν ιδιαίτερα τον Ιάκωβο Καμπανέλλη και ανέβασαν πολλές φορές έργα του, ενώ και ο ίδιος είχε έρθει αρκετές φορές στη Θεσσαλονίκη με την ευκαιρία αυτών των ανεβασμάτων αλλά και όταν αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτωρ του ΑΠΘ.
Για πρώτη φορά το ΚΘΒΕ ανέβασε το «Παραμύθι χωρίς όνομα» το 1979, σε σκηνοθεσία Κώστα Μπάκα και ακολούθησαν παραστάσεις όπως: «Η αυλή των θαυμάτων», σε σκηνοθεσία Ερσης Βασιλικώτη (1983), «Ο μπαμπάς ο πόλεμος», σε σκηνοθεσία Ιάκωβου Καμπανέλλη (1987), και πιο πρόσφατα τα «Τέσσερα πόδια του τραπεζιού», σε σκηνοθεσία Γιάννη Ρήγα (1998), και «Οδυσσέα, γύρισε σπίτι», σε σκηνοθεσία Ανδρέα Βουτσινά (2001).
Το 1993 η Πειραματική Σκηνή της «Τέχνης» ανέβασε το έργο του Ι. Καμπανέλλη «Ο δρόμος περνά από μέσα», το 1995 το «Στη χώρα Ιψεν» (σε πανελληνια πρώτη) και το 2004 την παράσταση με γενικό τίτλο «Αντρες σε κρίση», που περιλάμβανε τρεις μονολόγους του συγγραφέα: «Ο πανηγυρικός», «Αυτός και το πανταλόνι του» και «Ο επικήδειος».
To 2004 είχε έρθει για τελευταία φορά στη Θεσσαλονίκη με την ευκαιρία βράβευσής του από το Φεστιβάλ Κινηματογράφου.

Advertisements

Με το ρυθμό της αγωνίας και της αμηχανίας

  • Της ΧΡΥΣΟΥΛΑΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 26 Ιουνίου 2010
  • Σας χαιρετώ απ’ το απάγκιο των ονείρων μας/ πλημμυρισμένος απ’ του άγχους τα ασύμμετρα γιατί/ σας χαιρετώ απ’ τον τόπο που δείχνει πρόθυμος να γεράσει/ απ’ τον άμβωνα του φόβου που η ντροπή μεσουρανεί/ σας χαιρετώ απ’ το χθες και το σήμερα / όπου ο χρόνος μοιάζει κοινό και τοκογλύφος/ σας χαιρετώ με τα κρυμμένα μυστικά μου/ και με αγωνία μιας και μοιραζόμαστε στιγμές σ’ αυτόν τον κοινό τόπο.

Πρόβες στην Πειραιώς 260 για την Ολια Λαζαρίδου και τα παιδιά της  ομάδας «18 μποφώρ»

Πρόβες στην Πειραιώς 260 για την Ολια Λαζαρίδου και τα παιδιά της ομάδας «18 μποφώρ»

Ακόμα και χωρίς τους μουσικούς ρυθμούς του low bap, ο κοφτερός πολιτικός λόγος των Active Member είναι αναγνωρίσιμος. Οι παραπάνω καινούργιοι στίχοι θα μπορούσαν να ανοίγουν μια συναυλία τους. Αντ’ αυτού, είναι ο χαιρετισμός μιας θεατρικής παράστασης, της οποίας ηγείται, σε ρόλο ραψωδού, ο Μιχάλης Μυτακίδης, γνωστός ως Β.D. Foxmoor, που θα φιλοξενείται, μάλιστα, στο Φεστιβάλ Αθηνών.

Στον «Κοινό τόπο» οι Active Member, δηλαδή ο Μιχάλης Μυτακίδης και η Γιολάντα Τσιαμπόκαλου ή Σανταζίνια, συναντούν την ηθοποιό Ολια Λαζαρίδου. Ενώ η ομάδα «18 μποφώρ» (απεξαρτημένοι του «18 Ανω») αναλαμβάνουν ρόλο χορού. Το στήσιμο άλλωστε παραπέμπει σε αρχαία αγορά, όπου οι κάτοικοι μιας πόλης συγκεντρώνονται για να βρουν λύσεις για όλο αυτό το κοινωνικό και οικονομικό αδιέξοδο που βιώνουμε σήμερα, μοιράζονται τους φόβους και τα όνειρά τους.

Το μπλουζ της αμηχανίας

Αναπάντεχη συνεργασία αλλά και έκπληξη, το γεγονός ότι οι Active Member συμμετέχουν σε θεατρικό θέαμα. Ο όρος βέβαια σηκώνει μεγάλη συζήτηση, αφού πρόκειται για ένα συνδυασμό μουσικής (θα υπάρχει ορχήστρα στη σκηνή και dj) και πρόζας (ένα ακατάπαυστο κείμενο με ρίμες σε έμμετρο λόγο). «Ενα μακρύ μπλουζ», το χαρακτηρίζει η Ολια Λαζαρίδου. Ενώ ο Μιχάλης Μυτακίδης λέει ότι «θα μπορούσε να είναι η μουσική περιγραφή του τόπου μας».

Ηθικός αυτουργός του εγχειρήματος είναι η Ολια Λαζαρίδου. Θαυμάστρια του συγκροτήματος -«έχουν αυθεντικότητα και αληθινή αγωνία και μου αρέσει η ηθική τους στάση απέναντι στα πράγματα», λέει- όταν έπεσε στο τραπέζι η ιδέα να γίνει στο φεστιβάλ μια παράσταση που να μιλάει για το σήμερα, σ’ αυτούς απευθύνθηκε. «Ο στόχος ήταν να γίνει η τέχνη σύμμαχος στην αμηχανία και την αγωνία που ζούμε σήμερα. Οταν πρωτοάκουσα αυτό το ραπ αισθάνθηκα ότι είναι ένας ρυθμός που υποβοηθά τα λόγια να σου ξεσκίζουν την καρδιά», λέει η ηθοποιός.

Η υπόθεση πέρασε στα χέρια του Μιχάλη Μυτακίδη. Με μπούσουλα ένα ερωτηματολόγιο, που στάλθηκε ηλεκτρονικά σε πολλούς ανθρώπους, κυρίως μέλη της ιστοσελίδας του συγκροτήματος -από το ποιο είναι το αγαπημένο σου χρώμα μέχρι ποιος είναι ο μεγαλύτερος φόβος σου- έστησε την κεντρική ιδέα. «Ο «Κοινός τόπος» βασίζεται στη σύμβαση ότι υπάρχουν άνθρωποι που μένουν σε έναν κοινό τόπο. Ο καθένας ρίχνει τα μούτρα του για να τη βγάλει καθαρή», λέει ο Μυτακίδης και παραδέχεται ότι «είναι παράδοξο το ότι έγραψα για έναν κοινό τόπο ενώ είμαι μοναχικός». Αλλο τόσο παράδοξο είναι το γεγονός ότι έγραψε ένα κατά παραγγελία κείμενο. «Επρεπε να στύψω το κεφάλι μου. Δεν έχω συνηθίσει κάτι τέτοιο», ομολογεί.

Οι απαντήσεις έστησαν το μωσαϊκό ανθρώπων που θα δούμε στη σκηνή: ο κουρασμένος, ο παραδοσιακός, ο έξω φρενών, ο χαραμοφάης, ο ανοιχτόκαρδος κ.τ.λ. Ο Μιχάλης Μυτακίδης είναι η κεντρική φιγούρα που στέκεται στη σκηνή και γράφει σε ένα μαύρο τετράδιο ό,τι του κατεβαίνει στο μυαλό την ώρα που οι υπόλοιποι δρουν. «Σαν να λέμε ο τρελός του τόπου», λέει ο ίδιος. Η Ολια Λαζαρίδου και η Σανταζίνια βγάζουν ρεζουμέ από αυτά που ακούνε και λένε και τα δικά τους. «Ο έμμετρος λόγος και το τραγούδι μπλέκονται μεταξύ τους. Με τον ίδιο τρόπο που μιξάρονται και οι ζωές μας σ’ αυτόν τον τόπο, όπου ο ένας συναντά τον άλλο», προσθέτει η Σανταζίνια.

  • Δεν προτείνουν λύσεις

Τι εστί κοινός τόπος; «Ηθελα να μεταφέρω τον πόνο και τον καημό του τόπου. Οχι των ανθρώπων. Εχουμε υπερτιμήσει την ύπαρξή μας. Ο κόσμος θα υπάρχει και ύστερα από εμάς, με ό,τι του αφήσουμε», εξηγεί ο Μιχάλης Μυτακίδης. Το κείμενο που έγραψε είναι ένα απόσταγμα όσων συμβαίνουν σήμερα γύρω μας αλλά και όσων έχουν εγγραφεί στο κοινωνικό μας υποσυνείδητο ως μνήμες. Αν αναζητήσουμε θεματικές ενότητες σαν πυξίδες της δράσης, αυτές θα ήταν η κοινωνία, η ανεργία, το σύστημα, οι μετανάστες κ.τ.λ. Οσο γραφόταν το κείμενο, ο Μιχάλης Μυτακίδης το προσάρμοζε στην τρέχουσα πραγματικότητα και τον εμπλουτισμό του εθνικού μας λεξιλογίου με καινούργιους όρους, όπως ΔΝΤ, τρόικα κ.τ.λ.

«Το κείμενο δεν είναι όσο σκληρό θα ήταν ένα τραγούδι. Δεν είναι ο λόγος των Active Member. «Ηθελα να είναι κάτι διαφορετικό»», λέει. Αυτό δεν σημαίνει ότι η καταγγελτική τους διάθεση κάνει εκπτώσεις. «Οταν άλλωστε, στο τέλος, πάρει τον λόγο ο ίδιος ο τόπος, θα είναι σκληρός και προσβλητικός», προσθέτει.

Το κείμενο δεν προτείνει λύσεις. Οι άνθρωποι που μαζεύονται στον κοινό τόπο απλά μοιράζονται την αμηχανία τους. «Κάποιοι μου λένε: Με όλα αυτά που συμβαίνουν σήμερα έχεις μπόλικο υλικό να γράφεις», διηγείται ο Μιχάλης Μυτακίδης. Ιδού τι τους απαντά: «Μακάρι να ήταν όλα καλά κι ας γράφαμε ερωτικά τραγούδια». *

info: 29 & 30 Ιουνίου, Πειραιώς 260, 10.30 μ.μ. Εισιτήρια: 25 και 20 ευρώ, φοιτητικό 15.