Category Archives: Χάουπτμαν Γκέρχαρντ

Ανθρωποι και ποντίκια. Παραβολή της κοινωνικής αλλοτρίωσης, «Οι Αρουραίοι» του Χάουπτμαν ανεβαίνουν στην Πειραιώς

  • Οι Γερμανοί ξανάρχονται στη φιλόξενη Πειραιώς 260. Το φημισμένο Γερμανικό Θέατρο του Βερολίνου παρουσιάζει στις 9 και 10 Ιουνίου το έργο του Γκέρχαρντ Χάουπτμαν «Οι Αρουραίοι» στην πρωτοποριακή σκηνοθεσία ενός σημαντικού δημιουργού: του Μίκαελ Τάλχαϊμερ.

Γεννήθηκε στη Φραγκφούρτη κι άρχισε την καριέρα του στο θέατρο ως ηθοποιός. Εκανε το σκηνοθετικό του ντεμπούτο το 1997 στο Theater Chemnitz και στη συνέχεια συμμετείχε σε θεατρικές παραγωγές στην Ελβετία και τη Γερμανία. Η μεγάλη επιτυχία ήρθε το 2000 με το έργο του «Gerenc Molnar Liliom» στο θέατρο Thalia Theater του Αμβούργου. Πολλά έργα του Τάλχαϊμερ παρουσιάζονται συχνά στο Deutsches Theater Berlin, όπου τώρα διατελεί χρέη διευθυντή θεάτρου.

  • Σε μια σοφίτα

«Οι Αρουραίοι» είναι ένα σκοτεινό αλλά κι εκφραστικό συγχρόνως πορτρέτο της κοινωνίας που επιχειρεί να φωτίσει τις σκοτεινές πλευρές της ανθρώπινης ύπαρξης. Η ανεκπλήρωτη επιθυμία για ένα μωρό, ο φόνος και η αυτοκτονία αποτελούν τα συστατικά ενός δράματος που εκτυλίσσεται σε μια σοφίτα. Οι πρωταγωνιστές του έργου, άνθρωποι χαμηλών κοινωνικών τάξεων, αναπτύσσουν άμεσα και γλαφυρά τα συναισθήματα και τα κίνητρα των αποφάσεών τους.

Η ιστορία γύρω από το διευθυντή ενός θεάτρου, τον Χάρο Χαζενρόιτερ, που παραδίδει ιδιωτικά μαθήματα υποκριτικής. Σ’ αυτή τη σοφίτα -μοναδικό σκηνικό του έργου- η Παουλίνε Πιπερκάρκα, μια νεαρή υπηρέτρια που είναι έγκυος, δέχεται να πουλήσει το ανεπιθύμητο μωρό που θα γεννήσει σε μία γυναίκα, στην κυρία Τζον η οποία έχασε πρόσφατα το δικό της νεογέννητο. Η υπηρέτρια, όμως, μετανιώνει και παίρνει πίσω την υπόσχεση.

Το γεγονός δημιουργεί πανικό στην κυρία Τζον και δρομολογεί δραματικές εξελίξεις. Η κα Τζον ανταλλάσσει το μωρό της Παουλίνε με το άρρωστο νεογέννητο των γειτόνων, ενώ παράλληλα στέλνει τον κακοποιό αδερφό της Μπρούνο να εκφοβίσει τη νεαρή. Ο Μπρούνο σκοτώνει τελικά το κορίτσι, αλλά και η κυρία Τζον, σε αλλόφρονα κατάσταση, αυτοκτονεί.

Η σκηνοθεσία, οι ερμηνείες, το σκηνικό-έκπληξη απογειώνουν την τραγικοκωμωδία. Ο Τάλχαϊμερ έφερε το έργο στην εποχή μας δημιουργώντας τη σύγχρονη παράσταση «Οι αρουραίοι -μία βερολινέζικη τραγικωμωδία».

Το σκηνικό, ένας μικρός ξύλινος κύβος, καταφέρνει άμεσα να αποτυπώσει τα έντονα συναισθήματα και την πίεση που αισθάνονται οι πρωταγωνιστές.

Ο Ολαφ Ολτμαν, σχεδιαστής του πρωτότυπου σκηνικού, αφήνει ελάχιστο χώρο στους ηθοποιούς να κινηθούν -κατά κύριο λόγο βαδίζουν με σκυμμένα τα κεφάλια αφού στη στενόχωρη σοφίτα δεν υπάρχει χώρος για να σταθούν όρθιοι-, δείχνοντας μ’ αυτό τον τρόπο πόσο στενά είναι τα περιθώρια όχι μόνο στις κινήσεις αλλά και στις αποφάσεις τους. Ο φωτισμός δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι οι ηθοποιοί είναι γλυπτά σώματα που κινούνται στα στενά όρια του σκηνικού με τρόπο αδέξιο, δημιουργώντας έτσι ένα κλίμα κωμικό και παράλληλα τρομακτικό.

  • Καταπιεσμένα συναισθήματα

Από τα πρώτα λεπτά, οι θεατές έχουν την αίσθηση ότι οι ήρωες είναι περιορισμένοι κυριολεκτικά μέσα στην ξύλινη κατασκευή και μεταφορικά καταπιεσμένοι από τα ίδια τους τα συναισθήματα και τις πράξεις. Η καταπίεση που προκαλεί το μικρό μέγεθος του σκηνικού προβάλλει την καταπίεση των κοινωνικών συνθηκών της βερολινέζικης κοινωνίας και όχι μόνον…

Ο γερμανός δραματουργός Γκέρχαρντ Χάουπτμαν, στον οποίο απονεμήθηκε το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1912, γράφει με μελανά χρώματα για την υποδούλωση του ανθρώπου από το περιβάλλον του, ασκεί κριτική στις κοινωνικές συνθήκες που τον αλλοτριώνουν. Θεωρείται από τους κυριότερους εκπροσώπους του νατουραλιστικού κινήματος στη μοντέρνα γερμανική λογοτεχνία από το πρώτο του θεατρικό έργο «Vor Sonnenaufgang» («Πριν από την ανατολή») το 1889.

Ακολούθησαν δύο ψυχολογικά δράματα της μεσαίας τάξης («Η εορτή της συμφιλίωσης» – «Οι μονάχοι άνθρωποι»), οι σατιρικές κωμωδίες «Η γούνα» και «Ο κόκκκνος πετεινός» στις οποίες έπλασε υπέροχους χαρακτήρες, αλλά και το «Florian Geyer», μια νατουραλιστική προσέγγιση βασισμένη στην αγροτική εξέγερση τα χρόνια του Λούθηρου. Ο Χάουπτμαν χρησιμοποιούσε συχνά την τοπική διάλεκτο της πατρίδας του, της Σιλεσίας, για να τονίσει την αυθεντικότητα των έργων του.

Εγραψε πολλά νατουραλιστικά έργα (με εξαίρεση τα «Η Χάνελε πάει στον Παράδεισο», «Βουλιαγμένη Καμπάνα») όπως «Οι Αρουραίοι» («Die Ratten»), το οποίο στάθηκε η αφορμή για την απονομή του Νόμπελ Λογοτεχνίας αναγνωρίζοντας κυρίως την εξέχουσα προσφορά του στη δραματική τέχνη.

Πάντως «Οι Υφαντές», έργο εμπνευσμένο από την εξέγερση των υφαντών της Σιλεσίας το 1844, θεωρείται το καλύτερό του. Το τελευταίο του έργο, γραμμένο λίγο πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, είναι μια τριλογία πάνω στην κατάρα των Ατρειδών.*

  • Της ΕΦΗΣ ΜΑΡΙΝΟΥ, ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / Επτά, Κυριακή 31 Μαΐου 2009

Advertisements