Category Archives: Χάβελ Βάτσλαβ

Μπέκετ – Χάβελ: αφιερώσεις με νόημα

  • Μία σπάνια παράσταση δύο έργων δόθηκε πριν από λίγες μέρες στο Φεστιβάλ «Free World» του Λονδίνου.

Αν και ανήκουν σε δύο διαφορετικούς συγγραφείς, τον Σάμιουελ Μπέκετ (1906-1989) και τον Βάτσλαβ Χάβελ, συνδέονται στενά και αποτελούν ένα ζωντανό κομμάτι της θεατρικής ιστορίας του αιώνα που πέρασε.

Το πρώτο είναι η «Καταστροφή», που ο Μπέκετ έγραψε το 1982 κατά παραγγελία του Διεθνούς Οργανισμού για την Αμυνα των Καλλιτεχνών. Το είχε αφιερώσει στον Βάτσλαβ Χάβελ, πολιτικό κρατούμενο τότε στην Τσεχοσλοβακία. Παρ’ όλο που δεν τον γνώριζε προσωπικά, είχε εξοργιστεί όταν έμαθε πως του απαγόρευαν να γράφει στη φυλακή.

«Το γεγονός ότι ο Μπέκετ ενδιαφέρθηκε για εμένα με αυτόν τον τρόπο με ευχαρίστησε πάρα πολύ», θυμάται ο Χάβελ στην «Γκάρντιαν». «Για πολύ καιρό μετά με συντρόφευαν στη φυλακή μια μεγάλη χαρά και συγκίνηση, που με βοήθησαν να επιζήσω μεταξύ βρωμιάς και βασανιστηρίων». Γι’ αυτό και όταν αποφυλακίστηκε λίγα χρόνια αργότερα, επέστρεψε την τιμή. Αφιέρωσε στον Μπέκετ το έργο του «Λάθος». Τα δύο έργα παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά μαζί το 1983 στη Στοκχόλμη. Το κοινό, που δεν τα γνώριζε, δεν μπορούσε να αντιληφθεί πού τελείωνε ο Χάβελ και πού ξεκινούσε ο Μπέκετ.

Η «Καταστροφή» θεωρείται το πιο ανοιχτά πολιτικό έργο του Μπέκετ, ενός συγγραφέα αντίθετου με κάθε μορφή ολοκληρωτισμού, που διατηρούσε, όμως, την άποψη ότι η τέχνη οφείλει περισσότερο να προτείνει παρά να δηλώνει. Είναι ένα σύντομο έργο αποτελούμενο από μια σκηνή, στην οποία ένας σκηνοθέτης και ο βοηθός του συζητούν για μια βουβή φιγούρα, που θα χρησιμοποιήσουν σε παράσταση: είναι ένας εξανθρωπισμένος χαρακτήρας, σαν μια κούκλα ραπτικής, στο έλεος της σκηνοθεσίας τους. Η μοναδική χειρονομία ανεξαρτησίας του είναι να υψώσει το κεφάλι στο τέλος του έργου -πράξη αντίστασης στο πρόσωπο της καταπίεσης.

Το «Λάθος» του Χάβελ είναι λιγότερο έμμεσο: μια ομάδα φυλακισμένων εκφοβίζει έναν νεοφερμένο, που δεν ακολούθησε τους κανόνες τους. Οπως και στην «Καταστροφή», το κεντρικό πρόσωπο είναι βουβό. «Ο Μπέκετ επικεντρώνεται στην έλλειψη πνευματικής ελευθερίας», λέει ο Τζο Μπλάτσλι, σκηνοθέτης των παραστάσεων στο Λονδίνο. «Ο Χάβελ επικεντρώνεται στα γεγονότα, στην πιο σωματική, φυσική πλευρά των καταστάσεων».

Το πιο γνωστό έργο του Μπέκετ, το «Περιμένοντας τον Γκοντό», είχε γίνει σύμβολο της τσεχικής αντίστασης, η οποία περίμενε κάτι που έμοιαζε πως δεν θα ερχόταν ποτέ. Οταν το κομμουνιστικό καθεστώς έπεσε το 1989, οι διαδηλωτές βγήκαν στους δρόμους της Πράγας με πανό λέγοντας: «Ο Γκοντό είναι εδώ». Ο Μπέκετ πέθανε εκείνο τον Δεκέμβριο: έζησε για να δει την πτώση του κομμουνισμού, αλλά δεν πρόλαβε να δει την εκλογή του Χάβελ ως πρώτου προέδρου της δημοκρατικής Τσεχοσλοβακίας.

  • Υπεύθυνος: ΕΠΙΜ: ΕΛ. ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου 2009