Category Archives: Φεστιβάλ Θεάτρου της Βιέννης

*55ο Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου της Βιέννης. Μισός αιώνας μεγαλοπρέπειας

  • Φεστιβάλ της Βιέννης, η Ρολς Ρόις των ευρωπαϊκών θεατρικών φεστιβάλ, με το μεγαλύτερο, ακριβότερο και ποικιλότερο πρόγραμμα, φέτος με 39 συμμετοχές από 27 χώρες, κυριολεκτικά από τις τέσσερις άκρες του πλανήτη.

Το ερωτικό ζευγάρι Οθέλος - Δεσδαιμόνα, στην παράσταση του Πίτερ Σέλαρς. Στο βάθος ο αποκαλυπτικός Ιάγος του Φίλιπ Σίμουρ Χόφμαν

Το ερωτικό ζευγάρι Οθέλος – Δεσδαιμόνα, στην παράσταση του Πίτερ Σέλαρς. Στο βάθος ο αποκαλυπτικός Ιάγος του Φίλιπ Σίμουρ Χόφμαν

Η αξιόλογη συγκομιδή και αυτού του καλοκαιριού περιελάμβανε τις τελευταίες παραγωγές κορυφαίων σκηνοθετών, όπως Πίτερ Σέλαρς, Γιόχαν Σίμονς, Ρομπέρ Λεπάζ, Κρίστοφ Βαρλικόφσκι, Κρίστοφ Μάρταλερ, Ρομέο Καστελούτσι, Αλβις Χερμάνις, διάσημων ομάδων, όπως η γερμανοελβετική Ρίμινι Πρότοκολ, η νεοϋορκέζικη Ελεβέτορ Ρεπέρ Σέρβις, η βρετανική Γκομπ Σκουάντ, ένα παχυλό πακέτο τουρκικής θεατρικής πρωτοπορίας, εμπνευσμένο προφανώς από την πολυσυζητημένη ευρωπαϊκή υποψηφιότητα της Τουρκίας, συν βίντεο-λάιφ εγκαταστάσεις, περφόρμανς και σκηνοθετημένες κοινωνιολογικές καταβυθίσεις σε γειτονιές της παλιάς Βιέννης, στο πλαίσιο του επιτυχημένου εναλλακτικού παρα-φεστιβάλ FORUMFESTWOCHEN.

Τελευταία στο πρόγραμμα και πρώτη σε εξαντλημένα εισιτήρια υπήρξε η παγκόσμια πρεμιέρα του «Οθέλο», του Αμερικανού Πίτερ Σέλαρς, με Ιάγο τον κινηματογραφικό σταρ Φίλιπ Σίμουρ Χόφμαν. Αυτός ο λευκός Ιάγος -με τη Δεσδαιμόνα οι μόνοι λευκοί σε μια αφρο-λατινοαμερικάνικη διανομή, ενδεικτική του φυλετικού τοπίου της σημερινής Αμερικής- δρομολογεί την καταστροφή του μελαμψού Οθέλο με τρόπο που μαγκώνει την ψυχή για την τύχη του Ομπάμα. Ο διασημότερος φαύλος της δραματικής λογοτεχνίας είναι σαν να ξεπηδά από τα βάθη της καρδιάς μιας άγνωστης, λευκής Αμερικής. Προσηνής, γελαστός, απλός. Ενας Ιάγος κατειλημμένος από μίσος ταξικό, ρατσιστικό, μίσος για τη γυναίκα, για το σεξ.

Τοποθετημένη στο παρόν, στον ερμητικό κόσμο ενός (αμερικάνικου) στρατοπέδου σε εχθρική χώρα, η παράσταση του Σέλαρς δεν ταλανίζεται με τα κλασικά ταμπού χρώματος και διαφοράς ηλικίας ενός άνισου ζευγαρώματος, όσο με νέες, σύγχρονες και πιο περίπλοκες συνθήκες, με σαφείς αναφορές στη μεγαλύτερη πολεμική εξουσία του πλανήτη και στις ζοφερές σταυροφορίες της εκδημοκρατισμού.

Ο Σέλαρς σκηνοθετεί έναν πέρα για πέρα αμερικανικό «Οθέλο». Ενας μικρόκοσμος εξαπατημένων απατεώνων, όπου όλοι είναι εναντίον όλων, μέσα σε έναν ιστό διχόνοιας, καχυποψίας και φθόνου. Μια παρανοϊκή αίσθηση απειλής διαπερνά μια παράσταση γεμάτη υπαινιγμούς για την αμερικανική πολιτική. Γκουαντάναμο, βασανιστήρια, ψεύδη περί όπλων μαζικής καταστροφής, σεξουαλικά σκάνδαλα. Κι όλα αυτά χωρίς καμιά αλλαγή στο κείμενο!

Το «κεφαλαίο» του Μαρξ, δηλαδή 750 σελίδες σε δυο ώρες

Το «κεφαλαίο» του Μαρξ, δηλαδή 750 σελίδες σε δυο ώρες

Η τετράωρη βραδιά έχει το gestus μιας σκηνικής έρευνας, μιας δημόσιας ακρόασης, με πολυάριθμες οθόνες, μικρόφωνα, κινητά, όπου το σεξπιρικό αριστούργημα ψυχολογικής οικονομίας και η εξωτερική δράση του περιορίζονται στα απολύτως απαραίτητα. Ενα σινάφι παραιτημένων και διεφθαρμένων μισθοφόρων σε στολές του αμερικανικού ναυτικού παρασταίνει την κατάσταση ενός έθνους απλά, φαρμακερά, χωρίς θεαματικότητες. Στο κέντρο του παγερού μιλιταρίστικου μιλιέ, πάνω στο μοναδικό σκηνικό αντικείμενο, ένα κρεβάτι, αγκαλιάζονται μισόγυμνοι ο όμορφος Πορτορικανός Οθέλο και η εύθραυστη, ξανθιά Δεσδαιμόνα. Μια πινελιά πάθους και αγνότητας μέσα στον βόρβορο του υπαρκτού πολέμου.

Μαγνητικό επίκεντρο της συναρπαστικά πολυσχιδούς βραδιάς, ένας αφανής Ιάγος σε ξεχειλωμένο παντελόνι και πουλόβερ, χωρίς καμιά χαρά από τις εγκληματικές του ενέργειες. Ο Χόφμαν περιφέρει σκυφτός το πλαδαρό σώμα του, λέγοντας το τεράστιο, χωρίς περικοπές κείμενό του με βαριά αμερικάνικη προφορά (πολύτιμος ο υποβολέας!). Μια άθλια φιγούρα και μαζί μια ερμηνευτική αποκάλυψη. Στο τέλος, οι ψυχές διαχωρίζονται από τα σώματα. Σαν σε όνειρο ακούγονται οι φωνές οφ, ενώ οι ηθοποιοί στέκονται στη σκηνή όρθιοι και σιωπηλοί. Ο Σέλαρς περιγράφει μια διχασμένη Αμερική που ονειρεύεται την ίαση. Μια ψυχολογική μελέτη με πολιτικό βάρος, αξιομνημόνευτη και αριστοτεχνική.

  • PEEPSHOW και όπερα

Στον αντίποδα του θεάτρου λόγου βρίσκεται το «ANDERSEN PROJECT» του Καναδού Ρομπέρ Λεπάζ, 51χρονου επιφανούς γκουρού του συστήματος διεθνοποιημένης θεατρικής παραγωγής. Το παράξενα ποιητικό παραμύθι του αφηγείται την περιπέτεια ενός Καναδού ροκ συνθέτη που αναλαμβάνει τη δημιουργία μιας νεανικής όπερας για την Οπερα του Παρισιού, βασισμένη στη μελαγχολική «Δρυάδα» του περίφημου Δανού παραμυθά Χανς Κρίστιαν Αντερσεν.

Στην ιστορία της νεαρής νύμφης, που καταφθάνει στο πολυπόθητο Παρίσι κρυμμένη σε έναν κορμό καστανιάς για να πεθάνει, πλέκονται προσωπικά βιώματα του σκηνοθέτη ως παιδιού σημαδεμένου από αρρώστια και ως ομοφυλόφιλου. Εμμονές, σκοτεινά μυστικά, αποτυχία και η αβάσταχτη μοναξιά του αγοραίου έρωτα υπερβαίνουν, ωστόσο, το βιογραφικό στάτους και μέσα από έναν μεγαλοπρεπή μουλτιμίντια μινιμαλισμό εκτυλίσσουν με συναίσθημα, ειρωνεία και σαρκαστικό χιούμορ εικόνες κακοποίησης της τέχνης και του ανθρώπου από τη ζωή και τρόπους απόδρασης από αυτό το αιώνιο δίλημμα.

Σε μια ατμόσφαιρα θεατρικού κυβερνοχώρου, όπου ο Αντερσεν πλανιέται σαν μοναχική, ανήσυχη σκιά από το παρελθόν, ένας μοναδικός ηθοποιός, ο υπέροχα αλαφροΐσκιωτος, σαρδόνιος περφόρμερ Ιβ Ζακ, αναλαμβάνει όλους τους ρόλους μιας παράστασης που κυριολεκτικά στηρίζεται επάνω του.

«Το κεφάλαιο αποφεύγει τις φασαρίες – είναι δειλό εκ φύσεως» – Μαρξ. Το ότι το διασημότερο αδιάβαστο βιβλίο του κόσμου, το «Κεφάλαιο» του Μαρξ, θα πυροδοτούσε μια άκρως διασκεδαστική θεατρική βραδιά μόνο η πανούργα κολεκτίβα Ρίμινι Πρότοκολ θα μπορούσε να καταφέρει και η «ακαδημαϊκή» άγνοια ενός εξαρχής ευδιάθετου κοινού.

Μπροστά σε μια ογκώδη βιβλιοθήκη με προτομές των Μαρξ, Λένιν και Μάο, οχτώ ηθοποιοί, «εμπειρογνώμονες της πραγματικότητας» (κομμουνιστής, επιχειρηματίας, βιογράφος πτωχεύσαντος κεφαλαιοκράτη, συνδικαλιστής κ.λπ.) κουβεντιάζουν για τη σχέση τους με το χρήμα. Εμπειρίες, ανέκδοτα, τσιτάτα, ευτράπελοι συνειρμοί και τραγουδάκια της εποχής του γερμανικού οικονομικού θαύματος σκιαγραφούν ευφρόσυνα και συγκινητικά την πρακτική επίδραση στους ανθρώπους της μυθικής βίβλου του υλισμού.

Σε κεντρική πλατεία της Βιέννης, μια βίντεο-λάιφ εγκατάσταση με πεντάλεπτα ντοκιμαντέρ και έξι σύντομα πορτρέτα Τουρκάλων τραβεστί – «sex workers» διερευνούν τα δεινά της διαφορετικότητας σε μια ηθικά βαθιά διχασμένη σύγχρονη Τουρκία. Σε ίδιο πνεύμα κρίσης ταυτότητας, στην περφόρμανς «Τα άσχημα ανθρωπάκια», πέντε νεαρές καλλιτέχνιδες της ομάδας «Oyun Deposu» επιχειρούν μια φεμινιστική, πλην μελοδραματική προσέγγιση της καθημερινότητας μιας Κούρδας, μιας λεσβίας και μιας μαντιλοφορούσας, σε μια κοινωνία που όσο φλερτάρει με την παγκοσμιοποίηση τόσο περισσότερο διασπάται.

Στην «Κραυγή της Ευρυδίκης» η σκηνοθέτις Sahira Tekand με έναν Χορό 13 ηθοποιών της γνωστής ομάδας «Studio Oyunculari» καταδεικνύουν επίκαιρους προβληματισμούς, όπως εξέγερση, δικαιοσύνη, ελευθερία, δεσποτισμός. Μια 65λεπτη σκληρά στιλιζαρισμένη παραλλαγή της σοφόκλειας «Αντιγόνης», αισθητικά αρκετά αγυλωμένη, όμως θεματικά επείγουσα. *

  • Της ΣΩΤΗΡΙΑΣ ΜΑΤΖΙΡΗ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου 2009
Advertisements