Category Archives: Τάνχοϊζερ

Η όπερα της αρετής και της λαγνείας


Της ΜΑΤΟΥΛΑΣ ΚΟΥΣΤΕΝΗ

Ενας άντρας που διχάζεται μεταξύ σωστού και λάθους, που ταλαντεύεται ανάμεσα στο συμβατό και το παράνομο. Την ηδονή και το πρέπον. Ενας καθόλου δοτικός τύπος, ένας αλαζόνας καλλιτέχνης, που αρέσκεται να τον θαυμάζουν. Αυτός είναι ο «Τανχόιζερ», ήρωας της ομώνυμης όπερας του Ρίχαρντ Βάγκνερ, που ανεβαίνει το ερχόμενο Σάββατο στη Λυρική Σκηνή, σχεδόν τέσσερις δεκαετίες από το τελευταίο ανέβασμά της.

Η εντυπωσιακή παραγωγή που παρουσιάστηκε στην Οπερα του Σαν Φρανσίσκο ανεβαίνει σε σκηνοθεσία του Γκράχαμ Βικ, μουσική διεύθυνση Φιλίπ Ογκέν και πρωταγωνιστή έναν εξαίρετο τενόρο που θεωρείται αυθεντία στον ομώνυμο ρόλο. «Τον έχω ερμηνεύσει δεκάδες φορές σε θέατρα όλου του κόσμου και κάθε φορά νιώθω την ίδια μαγεία» λέει ο Τζον Τριλέβεν, που εδώ και μερικές εβδομάδες προετοιμάζεται στην Αθήνα. «Είναι ένας από τους δυσκολότερους ρόλους του κλασικού ρεπερτορίου κι αυτό είναι ένα από τα πολλά στοιχεία που τον κάνουν ελκυστικό. Αλλωστε είναι από τις πρώτες όπερες που άκουσα στη ζωή μου, πολύ πριν αποφασίσω να ασχοληθώ με το λυρικό τραγούδι. Και μη φανταστείτε ότι προέρχομαι από μουσική οικογένεια: η μητέρα μου ήταν κομμώτρια και ο πατέρας μου ψαράς. Ακόμα και αυτό αποδεικνύει ότι είναι αδύνατον να μη γοητευθείς από τον Βάγκνερ, όσο λίγη σχέση κι αν έχεις με την κλασική».

Μεγάλη ρομαντική όπερα σε τρεις πράξεις, ο «Τανχόιζερ» βασίζεται σε ποιητικό κείμενο που έγραψε ο ίδιος ο Βάγκνερ. Πρώτη φορά παρουσιάστηκε στη Δρέσδη στις 19 Οκτωβρίου 1845 και τις παραστάσεις τότε είχε διευθύνει ο συνθέτης. Στην Ελλάδα παρουσιάστηκε από τη Λυρική Σκηνή σε πανελλήνια πρώτη το 1962. Η υπόθεση αφορά τον ομώνυμο ιππότη, που αδυνατεί να διαλέξει ανάμεσα στον κόσμο της ηδονής που του υπόσχεται η Αφροδίτη και στην αγνή, πνευματική αγάπη της Ελισάβετ. Σε έναν διαγωνισμό ερωτικής ποίησης υπερασπίζεται δημοσίως τον κόσμο της Αφροδίτης και όλοι θεωρούν ότι προσβάλλει τα ήθη. Μέχρι που ο πάπας του λέει πως θα συγχωρεθεί μόνον εάν ανθίσει η ράβδος του. Η Ελισάβετ, παρ’ ότι την έχει προδώσει, θυσιάζεται προσευχόμενη για τη συγχώρεσή του. Η ράβδος ανθίζει, ο Τανχόιζερ ζει, αφού, όμως, η Ελισάβετ έχει χάσει τη ζωή της.

«Ετσι είναι ο Τανχόιζερ: μονίμως ανικανοποίητος. Δεν θα άντεχε να ζει ούτε λεπτό αν αντιλαμβανόταν ότι δεν έχει την αποδοχή της κοινωνίας. Δεν είναι κακός. Είναι απλώς ένας άνθρωπος, όπως και πολλοί γύρω μας, που δυσκολεύεται να ανταποκριθεί σε διλήμματα» λέει ο Τ. Τριλέβεν.

Αυτή τη φορά, πάντως, ο Γκράχαμ Βικ δεν πρόκειται να μας εκπλήξει: στην παράστασή του δεν έχει μεταφέρει τις εποχές -όπως μας έχει συνηθίσει-, δεν έχει μοντερνισμούς και παράτολμες αποκλίσεις από το κείμενο. «Παραμένουμε πολύ πιστοί στο κλίμα και την ατμόσφαιρα του Βάγκνερ: όλα αφορούν τη μεσαιωνική εποχή» παραδέχεται ο Τ. Τριλέβεν.

«Παρ’ όλα αυτά θα δείτε μια από τις εντυπωσιακότερες παραστάσεις των τελευταίων ετών». Δεν έχει άδικο. Τα κοστούμια είναι εξαιρετικά περίτεχνα, πλούσια και με πολλές λεπτομέρειες στο ράψιμό τους. Για να τα φορέσουν οι ερμηνευτές απαιτούνται σχεδόν 20 λεπτά. Ομως το θέαμα δεν περιορίζεται στα κοστούμια: στην παράσταση παίρνει μέρος ένα ζωντανό άλογο, ενώ, για να φανεί ο «πύρινος κλοιός» στον οποίο έχει εγκλωβιστεί ο Τανχόιζερ, θα δούμε επί σκηνής εντυπωσιακές φωτιές.

Στην πραγματικότητα το έργο μιλάει για το πέρασμα από τον παγανισμό σε μια πιο αγνή κοινωνία, αλλά και για τη θυσία της γυναίκας. Ο Ρίχαρντ Βάγκνερ, εμβληματική μορφή του γερμανικού ρομαντισμού, γεννήθηκε στη Λιψία το 1813 -ίδια χρονιά με τον Βέρντι- και το έργο του επηρέασε τη σκέψη, τα γράμματα και την τέχνη του 19ου αιώνα. Συνέθεσε σπουδαία έργα, έγραψε θεωρητικά δοκίμια αλλά και ποιητικά κείμενα, οραματίστηκε μια τέχνη με διδακτικό περιεχόμενο, που θα ξέφευγε από την ψυχαγωγία. «Ο Βάγκνερ έχει έναν θείο τρόπο να δένει τη μουσική του με τη δραματουργική διάσταση των έργων του» λέει ο Τ. Τριλέβεν. «Δεν έχει τον ρομαντισμό των ιταλικών έργων, αλλά έχει μια μοναδική ικανότητα να γράφει μουσική πάνω στους χαρακτήρες. Είναι ο Σέξπιρ της όπερας».

*Η παράσταση επαναλαμβάνεται στις 27, 30 Ιανουαρίου και 1 Φεβρουαρίου. Τα σκηνικά και τα κοστούμια επιμελήθηκε ο Πολ Μπράουν, τους φωτισμούς ο Ανταμ Σίλβερμαν και τη χορογραφία ο Ρον Χάουελ. Τον ρόλο της Αφροδίτης αλλά και της Ελισάβετ θα ερμηνεύσει η σοπράνο Λιζ Λίντστρομ, και τους υπόλοιπους ρόλους οι Μ. Σνελ, Μ. Καστόν,Τ. Χ. Μάρεϊ, Ρ. Χάουνσταϊν κ.ά.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / 7 – 18/01/2009

«Τάνχοϊζερ» από τη Λυρική Σκηνή

Πρεμιέρα το Σάββατο στο Μέγαρο σε σκηνοθεσία Γκράχαμ Βικ

Το Σάββατο 24 Ιανουαρίου αρχίζει η όπερα «Τάνχοϊζερ» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Η Εθνική Λυρική Σκηνή φιλοξενεί μια παραγωγή της ρομαντικής όπερας του Γερμανού συνθέτη Ρίχαρντ Βάγκνερ, που φέρει την υπογραφή της Οπερας του Σαν Φρανσίσκο και του σκηνοθέτη Γκράχαμ Βικ. Μια μεγάλη, ρομαντική όπερα σε τρεις πράξεις, ο «Τάνχωυζερ» βασίζεται σε ποιητικό κείμενο του ίδιου του συνθέτη. Η ιστορία περιέχει στοιχεία που προέρχονται τόσο από τον 19ο αιώνα, όσο και τον 13ο αιώνα, και αφορά τον ιππότη Τάνχωυζερ που εγκαταλείπει την Αφροδίτη, τον κόσμο της ηδονής και της αισθητικής απόλαυσης για την πνευματική αγάπη της Ελισάβετ. Ομως στο διαγωνισμό ερωτικής ποίησης του Βάρτμπουργκ της Θουριγγίας υπερασπίζεται τον κόσμο της Αφροδίτης, προσβάλλοντας τα ήθη, με αποτέλεσμα να του ζητηθεί η μεταμέλεια…

Εχουν περάσει σχεδόν τέσσερις δεκαετίες από τότε που η όπερα παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην Εθνική Λυρική Σκηνή, τον Νοέμβριο του 1962, υπό τη διεύθυνση του Ανδρέα Παρίδη. Φέτος, παρουσιάζεται σε σκηνοθεσία του Γκράχαμ Βικ και υπό τη μουσική διεύθυνση του Φιλίπ Ωγκέν, ενώ τον πρωταγωνιστικό ρόλο του Τάνχοϊζερ αναλαμβάνει ο Τζον Τριλέβεν. Συμμετέχουν οι χορευτές του Μπαλέτου της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και η Παιδική Χορωδία Rosarte. Στις 24, 27, 30 Ιανουαρίου και 1 Φεβρουαρίου. Ωρα έναρξης, 7 μ.μ. Βασ. Σοφίας & Κόκκαλη, τηλ.: 210-72.82.333 και 210-36.12.461

Οι δύο έρωτες του Τανχόιζερ σε σάρκα μία

Της ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΑΡΚΑ, Ελευθεροτυπία / 2 – 17/01/2009. Εχουν περάσει τέσσερις και πλέον δεκαετίες από τότε που η Εθνική Λυρική Σκηνή παρουσίασε για πρώτη φορά (1962) τον «Τανχόιζερ» του Ρίχαρντ Βάγκνερ. Και να που από το ερχόμενο Σάββατο και για τέσσερις (μόνο) παραστάσεις (24, 27, 30/1 και 1/2), ο τροβαδούρος ιππότης του κορυφαίου Γερμανού συνθέτη θα εμφανιστεί στη σκηνή του Μεγάρου Μουσικής, στην πιο φιλόδοξη φετινή συμπαραγωγή της Λυρικής με την Οπερα του Σαν Φρανσίσκο.

Η εντυπωσιακή σκηνή του τέλους του Τανχόιζερ όπως παρουσιάστηκε στην όπερα του Σαν Φρανσίσκο. Τα ίδια σκηνικά και κοστούμια θα δούμε και στην Αθήνα

Το αμερικανικό συγκρότημα παρουσίασε τον δύσκολο και απαιτητικό «Τανχόιζερ» τον Οκτώβριο του 2007. Λίγους μήνες πριν, το τιμόνι της όπερας είχε αναλάβει ο Ντέιβιντ Γκόκλεϊ (33 χρόνια γενικός διευθυντής της Houston Grand Opera) και όλοι θεώρησαν ότι η νέα παραγωγή της όπερας του Βάγκνερ είναι το μεγάλο στοίχημα του καλλιτεχνικού του οράματος. Σας θυμίζει κάτι; Ναι, και η ΕΛΣ έχει εδώ και μερικούς μήνες νέο καλλιτεχνικό διευθυντή.

  • Το στοίχημα πέτυχε

Ο Γκόκλεϊ επέλεξε να φέρει για πρώτη φορά στο Σαν Φρανσίσκο πολλούς καταξιωμένους καλλιτέχνες. Ο Βρετανός σκηνοθέτης Γκράχαμ Βικ ανέλαβε τη σκηνοθεσία, ο συνεργάτης του Πολ Μπράουν τα σκηνικά και τα κοστούμια, τη μουσική διεύθυνση ο Ντόναλντ Ράνικλς, ο Ρον Χάουελ τη χορογραφία, ενώ τους πρωταγωνιστικούς ρόλους ο Γερμανός τενόρος Πέτερ Σάιφερτ (Τανχόιζερ) η Πέτρα Λανγκ (Αφροδίτη) και η Πέτρα Μαρία Σνίτζερ (Ελίζαμπετ). Το στοίχημα πέτυχε. Οι κριτικές εξήραν τη μουσική απόδοση και επιβράβευσαν τον νέο διευθυντή. Ξένισαν όμως ορισμένες επιλογές του Γκράχαμ Βικ.

Ο διακεκριμένος διεθνώς σκηνοθέτης επέλεξε να ανεβάσει την παρισινή βερσιόν της όπερας του 1861, που περιλαμβάνει αρκετές σκηνές με μπαλέτο, με χαρακτηριστικότερη τη σκηνή της έναρξης. Οι γυμνόστηθοι χορευτές με τις προκλητικές τους κινήσεις ενόχλησαν, γιατί θεωρήθηκαν παράταιρες. (Και οι ελληνικές παραστάσεις θα είναι πολυπληθείς: συμμετέχουν περισσότεροι από πενήντα χορωδοί και άλλοι τόσοι κομπάρσοι, χορευτές, η παιδική χορωδία Rosarte κ.ά.)

Μη φανταστείτε όμως ότι ο γνωστός μας Γκράχαμ Βικ («Μποέμ») μεταφέρει τη μεγάλη ρομαντική όπερα του Βάγκνερ στο σήμερα. Αντίθετα. Μαζί με τον συνεργάτη του Πολ Μπράουν κρατούν πιστά το πνεύμα της εποχής, τοποθετώντας τη δράση στον Μεσαίωνα και τους μύθους του. Στόχος τους άλλωστε ήταν να δώσουν έμφαση στην ψυχολογία του ίδιου του ήρωα, «ένα αβοήθητο θύμα των ίδιων του των συγκρουόμενων επιθυμιών», όπως περιγράφουν τον Τανχόιζερ.

Τις ελληνικές παραστάσεις υπογράφουν οι ίδιοι. Αλλάζουν φυσικά οι ερμηνευτές αλλά και ο μαέστρος, που θα είναι ο Φιλίπ Ογκέν. Τανχόιζερ θα είναι ο Τζον Τριλέβεν, από τους διασημότερους υπερασπιστές του ρόλου διεθνώς, ενώ και τις δύο γυναίκες του έργου, Ελίζαμπετ και Αφροδίτη, θα υποδυθεί η Αμερικανίδα σοπράνο Λιζ Λίντστρομ.

«Είναι ευκολότερο να ερμηνεύεις και τους δύο ρόλους, παρά τον έναν», εξηγεί η Αμερικανίδα σοπράνο Λιζ Λίντστρομ, πανευτυχής που συμμετέχει στη συγκεκριμένη παραγωγή. «Η συνθήκη είναι για μένα ονειρική: Εχω πάνω στη σκηνή περισσότερες από δύο… διαστάσεις»

«Δεν έχω ερμηνεύσει ποτέ ξανά κανέναν από τους δύο ρόλους. Θα ήταν η πρώτη μου φορά ως Αφροδίτη. Η τύχη όμως, τύχη εξαιρετική θα έλεγα, μου έδωσε τη μοναδική ευκαιρία να ερμηνεύσω και την Ελίζαμπετ», εξηγεί.

Είναι η πρώτη φορά που έρχεται στην Ελλάδα, η πρώτη φορά που συνεργάζεται με τον Γκράχαμ Βικ, αλλά και τον Τζον Τριλέβεν και δηλώνει ενθουσιασμένη. Με καταγωγή μισή γερμανική και μισή νορβηγική, η γερμανική γλώσσα είναι στο… αίμα της. «Είναι η γλώσσα στην οποία νιώθω πολύ άνετα», λέει, αν και έγινε γνωστή ερμηνεύοντας «Τουραντό» του Πουτσίνι. Τους επόμενους μήνες άλλωστε αναμένεται να ερμηνεύσει την Κινέζα πριγκίπισσα στη Μετροπόλιταν της Νέας Υόρκης.

Οι δύο ρόλοι στον «Τανχόιζερ» δεν φαίνεται να την τρομάζουν. «Κατά κάποιον τρόπο είναι ευκολότερο να τους ερμηνεύεις και τους δύο, παρά τον έναν. Ο Τανχόιζερ είναι σχισμένος στα δύο: στη μια πλευρά βρίσκεται η επιθυμία του σωματικού έρωτα και της ηδονής της Αφροδίτης και στην άλλη ο πνευματικός έρωτας, η καθαρή αγάπη της Ελίζαμπετ. Μου είναι επομένως πολύ πιο εύκολο και κυρίως πολύ πιο ενδιαφέρον να ερμηνεύω και τις δύο πλευρές, την καλή και την, ας πούμε, κακή. Η πρόκληση είναι αφενός να βρω διαφορετικό χρώμα στη φωνή για κάθε έναν από τους ρόλους, αλλά και ως ηθοποιός διαφορετικούς τρόπους να τις ερμηνεύσω. Η συνθήκη, πάντως, δεν θα μπορούσε να είναι πιο ονειρική: έχω πάνω στη σκηνή περισσότερες από δύο… διαστάσεις».

  • Διαφορετική «ζωή»

Η ασφάλεια που νιώθει οφείλεται κυρίως στον σκηνοθέτη, τονίζει, αλλά και στον «Τανχόιζερ» του Τζον Τριλέβεν. «Δεν υπάρχει ούτε ένα λεπτό δίπλα του πάνω στη σκηνή που να νιώθω φόβο ή αγωνία. Χρωστώ όμως πολλά στον Γκράχαμ Βικ. Η ομορφιά τού να δουλεύεις μαζί του είναι ότι πολύ εύκολα προσαρμόζεται ανάλογα με το κάθε άτομο ξεχωριστά. Εγώ είμαι προφανώς πολύ διαφορετική από τις συναδέλφους που ερμήνευσαν τους ρόλους στο Σαν Φρανσίσκο. Διαφορετικό ταμπεραμέντο, ένστικτο και φυσικά φωνή. Ο Βικ εξ αρχής είπε: «Ας δούμε τι «νέο» υπάρχει εδώ. Κι έτσι ο «Τανχόιζερ» της Αθήνας έχει μια διαφορετική «ζωή» από τον «Τανχόιζερ» στο Σαν Φρανσίσκο.

»Αυτό που θα δείτε είναι το κόνσεπτ του Γκράχαμ Βικ για την εποχή του Μεσαίωνα. Τοποθετεί τη δράση στην εποχή κατά την οποία η ανθρωπότητα περνούσε από τη λατρεία των θεών της γης στον χριστιανισμό. Αυτό που θα νιώσετε είναι το αίσθημα του χωρισμού σε δύο κόσμους: τον κόσμο της Αφροδίτης, της γης και του κυνηγιού, και τον υπερ-κόσμο της Ελίζαμπετ, της πνευματικής σωτηρίας».

Μεγαλωμένη στην Καλιφόρνια και με σπουδές στο Conservatory of Music του Σαν Φρανσίσκο, η Λιζ Λίντστρομ δεν τα βρήκε όλα εύκολα. «Μετά τις σπουδές παράδερνα για πολύ καιρό, δεν μπορούσα να δουλέψω και απομακρύνθηκα. Παντρεύτηκα και έφτασα στο σημείο να σκέφτομαι να τα παρατήσω. Και τότε μου ζήτησαν να ερμηνεύσω την πρώτη μου «Τουραντό» στη Mobile Opera στην Αλαμπάμα. Ηταν πολύ μεγάλη επιτυχία και μου άλλαξε τη ζωή. Ακούγεται σαν παραμύθι… Υπάρχουν ωστόσο πολλοί λυρικοί ερμηνευτές που ξεκινούν γεμάτοι υποσχέσεις και κανείς τελικά δεν τους δίνει μια ευκαιρία…». *

«Τάνχοϊζερ» στο Μέγαρο

Τέσσερις παραστάσεις με το εμβληματικό έργο του Ρίχαρντ Βάγκνερ

Του Ηλια Μαγκλινη, Η Καθημερινή, 14/01/2009

Ενα από τα πλέον εμβληματικά έργα του Ρίχαρντ Βάγκνερ, τον «Τάνχοϊζερ», θα έχουμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε για τέσσερις βραδιές (24, 27, 30 Ιανουαρίου και 1 Φεβρουαρίου) στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Πρόκειται για μια παραγωγή της Οπερας του Σαν Φρανσίσκο, την οποία φέρνει στη χώρα μας η Εθνική Λυρική Σκηνή. Τη σκηνοθεσία υπογράφει ένας εκ των σημαντικότερων σύγχρονων σκηνοθετών όπερας, ο Γκρέιαμ Βικ. Ο Βρετανός Βικ έχει διατελέσει καλλιτεχνικός διευθυντής της Οπερας του Μπέρμινχαμ, ενώ έχει στο ενεργητικό του παραστάσεις σε πολύ μεγάλες σκηνές του κόσμου: Σκάλα του Μιλάνου, Κόβεντ Γκάρντεν, ΕΝΟ, Μετροπόλιταν Οπερα της Νέας Υόρκης, Οπερα του Παρισιού κ. ά. Η συγκεκριμένη παράσταση, που θα παρακολουθήσουμε στην Αθήνα, είναι μια εντυπωσιακή παραγωγή, με την οποία έκανε το ντεμπούτο του στο Σαν Φρανσίσκο ο Γκρέιαμ Βικ. Συμμετέχουν περισσότεροι από πενήντα χορωδοί και άλλοι τόσοι κομπάρσοι, χορευτές, μεγάλη ορχήστρα, μια παιδική χορωδία – αναμένεται να είναι πλούσιο θέαμα που θα κρατήσει γύρω στις τέσσερις ώρες.

Τι είναι, όμως, το ίδιο το έργο; Ηταν στις 19 Οκτωβρίου του 1845, όταν ο Ρίχαρντ Βάγκνερ παρουσίαζε για πρώτη φορά, στη Δρέσδη, την όπερα «Τάνχοϊζερ». Ηταν 32 ετών και δοκίμαζε για πέμπτη φορά την τύχη του στο λυρικό θέατρο. Μόνο ο «Ιπτάμενος Ολλανδός» είχε ξεχωρίσει από τα προηγούμενα έργα του, δείχνοντας τι ικανότητες είχε αυτός ο νέος, αλλά δαιμόνιος συνθέτης. Με τον «Τάνχοϊζερ» όμως, ο Βάγκνερ επιβεβαίωσε όλα όσα είχε υποσχεθεί με τον «Ιπτάμενο Ολλανδό»: μια συμφωνική διάσταση, με στόχο την ενοποίηση της παρτιτούρας και, παράλληλα, την εμφάνιση μιας σειράς από θέματα τα οποία έμελλαν να αποτελέσουν σταθερές ολόκληρης της καλλιτεχνικής παραγωγής του Βάγκνερ, όπως για παράδειγμα, η λύτρωση μέσω του έρωτα. Γι’ αυτό, ο Βάγκνερ συγκαταλέγεται στους μεγάλους ανανεωτές της όπερας, καθώς της προσέδωσε ένα μεγαλύτερο βαθμό δραματικού ρεαλισμού, ενώ παράλληλα δημιούργησε ένα είδος όπερας το οποίο, εντέλει, θα επενεργούσε στο κοινό όπως η αρχαία ελληνική τραγωδία, επιτελώντας μια καθαρτήρια λειτουργία. Ηταν ένα δύσκολο μονοπάτι αυτό που επέλεξε, αλλά ο Βάγκνερ βρήκε τελικά τον δρόμο του και αυτό το έκανε για πρώτη φορά μέσα από το αριστούργημα που ακούει στο όνομα «Τάνχοϊζερ».

Στην παράσταση που θα δούμε και θα ακούσουμε στην Αθήνα, τα σκηνικά και τα κοστούμια έχει σχεδιάσει ο Πολ Μπράουν και συμμετέχουν σημαντικά ονόματα της διεθνούς λυρικής σκηνής: Τζον Τριλέβεν, Λιζ Λίνστρομ, Μάρτιν Σνελ, Μοτί Καστόν, Τζον Χόρτον, Μάρεϊ κ. ά. Συμμετέχουν ακόμα οι Χορευτές του Μπαλέτου της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, η παιδική χορωδία Rosarte, ενώ την Ορχήστρα και τη Χορωδία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής διευθύνει ο Φιλίπ Ογκέν.