Category Archives: Σαρτρ Ζαν-Πολ

Τρία Νομπέλ συναντώνται τον χειμώνα στην Αθήνα

  • Θεατρικά έργα των Σαρτρ, Μπέκετ και Πίντερ επί σκηνής την προσεχή σεζόν

Σαρτρ, Μπέκετ και Πίντερ: Τρεις συγγραφείς του 20ού αιώνα, τρία Βραβεία Νομπέλ, τρία σημαντικά θεατρικά έργα «συναντώνται» στην Αθήνα την προσεχή χειμερινή σεζόν. Ενας Γάλλος, ένας Ιρλανδός και ένας Βρετανός διασταυρώνονται επί σκηνής, ξεκινώντας από το «Κεκλεισμένων των θυρών» του γάλλου υπαρξιστή φιλοσόφου, που τιμήθηκε με το Νομπέλ Λογοτεχνίας το 1964 και αρνήθηκε να το παραλάβει. Ακολουθεί ο «Επιστάτης» και οι «Ευτυχισμένες Ημέρες»… Μαζί με τον Λουίτζι Πιραντέλο (η εταιρεία θεάτρου Ασκηση θα ανεβάσει το «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» σε σκηνοθεσία Περικλή Μουστάκη, τον προσεχή Νοέμβριο) και τον Ντάριο Φο, συμπληρώνουν την πεντάδα των βραβευμένων με Νομπέλ Λογοτεχνίας θεατρικών συγγραφέων.

Γραμμένο στα μέσα της δεκαετίας του 1940, το «Κεκλεισμένων των θυρών» πραγματεύεται ένα πρωτότυπο για την εποχή θέμα, ιδωμένο μέσα από τη φιλοσοφική ματιά του Ζαν-Πολ Σαρτρ: Μέσα σε ένα σκοτεινό δωμάτιο που δεν είναι παρά η Κόλαση, τρεις άγνωστοι συναντώνται μετά θάνατον… «Κι όμως αφορά πολύ τη σημερινή εποχή» λέει η Εφη Μουρίκη που το σκηνοθετεί στο Νέο Ελληνικό Θέατρο και συμμετέχει στον θίασο μαζί με τον Βλαδίμηρο Κυριακίδη, την Κατερίνα Παπουτσάκη και τον Γιώργο Πολυχρονόπουλο. Ο δημοσιογράφος Γκαρσέν, η υπάλληλος ταχυδρομείου Ινές και η πλούσια κοσμική Εστέλ οδηγούνται από τον φύλακα σε ένα κλειστό δωμάτιο το οποίο σύντομα θα αποδειχθεί και η κόλασή τους. «Συγγραφέας που μας έχει επηρεάσει πολύ ο Σαρτρ, που έχει γαλουχήσει τις παλαιότερες γενιές, με απόψεις και σκέψεις,έλεγε ότι το θέατρο απαιτεί από τον θεατή να κατανοήσει μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα τις φράσεις και τα νοήματα, ενώ υπενθύμιζε ότι οι ήρωες δεν είναι φιλόσοφοι…» εξηγεί η σκηνοθέτις και ο Βλαδίμηρος Κυριακίδης προσθέτει: «Μεταπτώσεις συναισθημάτων σε πολύ γρήγορους ρυθμούς, συμπυκνωμένες έννοιες μέσα σε μία φράση, είναι δύσκολο και γοητευτικό το ταξίδι στον κόσμο του Σαρτρ» . Η παράσταση, τονίζει, μπορεί να στηρίζεται στον φιλοσοφικό κόσμο του γάλλου συγγραφέα αλλά ακολουθεί κλασικές ερμηνευτικές γραμμές, ενώ βασίζεται στη νέα μετάφραση του Ερρίκου Μπελιέ. Πρεμιέρα στις 4 Οκτωβρίου.

Με τον «Επιστάτη», το Απλό Θέατρο και ο Αντώνης Αντύπας επιστρέφουν στον Χάρολντ Πίντερ Βραβείο Νομπέλ 2005- προτείνοντας ένα από τα πρώτα και σημαντικότερα έργα του γραμμένο στις αρχές της δεκαετίας του 1950, που θα παρουσιασθεί τον Δεκέμβριο στη Νέα Σκηνή σε μετάφραση Κώστα Σταματίου. Με την άφιξη του 2011, στην Κεντρική Σκηνή του ίδιου θεάτρου θέση θα πάρουν οι «Ευτυχισμένες Μέρες» του Σάμιουελ Μπέκετ – Νομπέλ Λογοτεχνίας 1969- σε σκηνοθεσία επίσης του Αντώνη Αντύπα και μετάφραση Διονύση Καψάλη. Τον ρόλο του επιστάτη Ντέιβις θα ερμηνεύσει ο Δημήτρης Καταλειφός – μαζί του ο Δημοσθένης Παπαδόπουλος και ο Χάρης Φραγκούλης. «Η ανάγκη επαφής βρίσκεται στη βάση αυτών των δύο κορυφαίων έργων» επισημαίνει ο Αντώνης Αντύπας, που σκηνοθετεί για έβδομη φορά έργο του Πίντερ και για πρώτη, Μπέκετ. «Πιστεύω ότι τέτοια κείμενα φέρνουν σε επαφή το κοινό με τη λογοτεχνία, δίνοντας μια ανάσα και μια διέξοδο».

«Ο Επιστάτης» που πρωτοπαρουσιάστηκε το 1960 στο Λονδίνο, δεν άργησε να γίνει το έργο που έκανε διάσημο τον συγγραφέα του: Στο επίκεντρο βρίσκεται ένας γέρος αλήτης που βρίσκει καταφύγιο σε έναν εγκαταλελειμμένο χώρο, όπου ζουν δύο αδέλφια. Αναλαμβάνει τη δουλειά του Επιστάτη, ενώ την ίδια στιγμή υπονομεύει τη σχέση ανάμεσα στα αδέλφια…

Θαμμένη ως τη μέση σε ένα λοφάκι, η Γουίνι βιώνει σταδιακά την εξαφάνισή της, καθώς το λοφάκι όλο και την καταπίνει: Το έργο έκανε πρεμιέρα στη Νέα Υόρκη το 1961 για να συνεχίσει την καριέρα του στο Παρίσι με τη Μαντλέν Ρενό – στην Ελλάδα, μεταξύ άλλων, ξεχώρισαν η Βάσω Μανωλίδου, η Χριστίνα Τσίγκου και η Δέσπω Διαμαντίδου… Η Ράνια Οικονομίδου θα ερμηνεύσει τη Γουίνι στις «Ευτυχισμένες Μέρες»- με τον Κώστα Γαλανάκη, Γουίλι.

  • «Κεκλεισμένων των θυρών» του Ζαν-Πολ Σαρτρ στο Νέο Ελληνικό Θέατρο
  • «Ο επιστάτης» του Χάρολντ Πίντερ στο Απλό Θέατρο
  • «Ευτυχισμένες ημέρες» του Σάμιουελ Μπέκετ στο Απλό Θέατρο

Διαδρομές από την φιλοσοφία στο θέατρο και την πολιτική…

  • Της ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΔΙΑΚΟΥΜΟΠΟΥΛΟΥ*
  • Η ΑΥΓΗ: 11/06/2010

Στο «διάσημο» κοιμητήριο του Μονπαρνάς αναπαύονται οι σπουδαιότεροι εκπρόσωποι του πνεύματος και των τεχνών, Γάλλοι και όχι μόνο. Τον περασμένο Φεβρουάριο κηδεύτηκε εκεί ο φιλόσοφος Κώστας Αξελός, παλιότερα ο Κορνήλιος Καστοριάδης, αλλά ακόμα και ο Αδαμάντιος Κοραής είχε θαφτεί στο Μονπαρνάς. Περιδιαβαίνοντας ανάμεσα στους τάφους ο επισκέπτης κοντοστέκεται σ’ εκείνους του Μπωντλέρ, του Ιονέσκο, του Μπέκετ και πολλών άλλων, καθιστώντας το νεκροταφείο ένα διάσημο παρισινό αξιοθέατο.

Τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα σημειώνει ο κοινός τάφος του Σαρτρ και της συντρόφου του Σιμόν ντε Μπωβουάρ, ιδίως φέτος που συμπληρώθηκαν τριάντα χρόνια από τον θάνατο του Σαρτρ (1905-1980). Ο Paul Charles Aymard Sartre υπήρξε σημαντικός διανοούμενος του 20ού αιώνα, όντας ταυτοχρόνως υπαρξιστής φιλόσοφος, λογοτέχνης, δραματουργός, στρατευμένος στην αριστερά, παρ’ ολίγον νομπελίστας (εκείνος αρνήθηκε το Νόμπελ για ιδεολογικούς λόγους), εκδότης του περίφημου περιοδικού Les Temps modernes («Μοντέρνοι Καιροί») και πολλές άλλες ιδιότητες.

Ο Σαρτρ γεννήθηκε και έζησε έως τα 16 του στο Παρίσι. Ο πατέρας του πέθανε λίγο μετά τη γέννησή του -όπως και ο πατέρας του Καμύ- και μετά τον δεύτερο γάμο της μητέρας του μετακόμισε στη Λα Ροσέλ έως το 1921, οπότε και επέστρεψε στο Παρίσι. Σπούδασε φιλοσοφία στην Ecole Normale Superieure, όπου είχε συγκεντρωθεί πλήθος νέων διανοουμένων και καλλιτεχνών και όπου ο νεαρός Σαρτρ καρπώθηκε την ευκαιρία να απορροφήσει ευεργετικά τις νέες ιδέες, σκέψεις και πνευματικές τάσεις.

Εκείνη την εποχή γνώρισε και τη Σιμόν ντε Μπωβουάρ. Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο υπηρέτησε στη στρατιωτική μετεωρολογική υπηρεσία και μάλιστα τον Ιούνιο του 1940, αφού αιχμαλωτίστηκε, εγκλείστηκε για σύντομο χρονικό διάστημα σε γερμανικό στρατόπεδο συγκέντρωσης. Με την επιστροφή του στο Παρίσι εντάσσεται στο γαλλικό αντιστασιακό δίκτυο Socialisme et liberte (Σοσιαλισμός και ελευθερία).

Η πρώτη λογοτεχνική επιτυχία του είχε έρθει το 1938, με τη Ναυτία, αλλά η συγγραφική του δράση αναστάλθηκε λόγω της κήρυξης του πολέμου. Το 1943 πρωτοπαρουσιάστηκε χωρίς επιτυχία το θεατρικό του έργο Les Mouches («Οι μύγες») και την ίδια χρονιά δημοσιεύτηκε το φιλοσοφικό κείμενο L’Etre et le Neant («Το είναι και το μηδέν»), ενώ παράλληλα συνέγραψε το θεατρικό Huis clos («Κεκλεισμένων των θυρών»), που στην πραγματικότητα αποτελεί την «εκλαϊκευμένη» μεταφορά του δοκιμίου Το είναι και το μηδέν.

Το έργο Κεκλεισμένων των θυρών ανέβηκε στη σκηνή το 1944 και, σε αντίθεση με τις Μύγες, σημείωσε επιτυχία. Την ίδια εποχή ο Καμύ καλεί τον Σαρτρ να συμμετάσχει στην αντιστασιακή ομάδα Le Combat («Η μάχη») και στα πρωτοσέλιδα της ομώνυμης αντιστασιακής εφημερίδας ο Σαρτρ κατέγραψε τις συγκλονιστικές στιγμές της αποχώρησης του εχθρού από τη γαλλική πρωτεύουσα.

Γνωστός πλέον ο υπαρξιστής φιλόσοφος, δημιουργεί το περιοδικό Μοντέρνοι καιροί, μέσα από το οποίο διαδίδονται οι ιδέες του. Αριστερός, αλλά αντισταλινικός, παροτρύνει τους διανοούμενους να στρατευθούν και μάλιστα ο ίδιος τολμά να γίνει συνιδρυτής του πολιτικού κόμματος Rassemblement democratique revolutionnaire (Επαναστατική Δημοκρατική Συσπείρωση).

Παίρνει δημόσια θέση για όλα τα κρίσιμα παγκόσμια ζητήματα: καταδικάζει τον πόλεμο στην Ινδοκίνα, την αμερικανική επεκτατική πολιτική, τον πόλεμο στην Κορέα, τον πόλεμο στο Βιετνάμ, την επίθεση στην Ουγγαρία από τις σοβιετικές δυνάμεις. Στήριξε την επανάσταση στην Κούβα αλλά και την ανεξαρτησία της Αλγερίας, προκαλώντας εθνικιστική οργάνωση, η οποία τοποθέτησε βόμβα στο σπίτι του.

Ιστορική είναι η διάλεξή του στη Σορβόννη με αφορμή τον Μάη του ’68, περίοδος κατά την οποία πρωτοστάτησε στις διαδηλώσεις. Μετά το 1960 η Ευρώπη προσανατολίστηκε προς άλλα διανοητικά ρεύματα, πέραν του υπαρξισμού (στρουκτουραλισμός, μεταστρουκτουραλισμός, φιλοσοφικός αναρχισμός κ.ά.), ωστόσο οι ιδέες του Σαρτρ παρέμειναν διαχρονικές.

Το 1964 αρνήθηκε να λάβει το Νόμπελ Λογοτεχνίας, θεωρώντας ότι μετά την αποδοχή θα έχανε την ελευθερία του. Στο παρελθόν δεν αποδέχτηκε να παρασημοφορηθεί από το Γαλλικό Τάγμα της Τιμής και επίσης είχε απορρίψει πρόταση του Κολλεγίου Γαλλίας να καλάβει πανεπιστημιακή έδρα…

Ο Σαρτρ πέθανε στις 15 Απριλίου 1980 και στην κηδεία του παρευρέθηκαν πάνω από 50.000 άνθρωποι, οι οποίοι αποχαιρέτησαν τον στρατευμένο, τον «πολιτικό» διανοούμενο, ο οποίος έγινε δημοφιλής ακόμα και στα λαϊκά στρώματα μέσα από τα θεατρικά του έργα, τα οποία μετάγγιζαν τις φιλοσοφικές του θέσεις.

* Η Κ. Διακουμοπούλου είναι θεατρολόγος