Category Archives: Πασχάλης Στρατής

Πέρα από τις γλώσσες

  • Ο Στρατής Πασχάλης κέρδισε το βραβείο Θεατρικής Μετάφρασης «Μάριος Πλωρίτης» και εξηγεί πώς δουλεύει τα κείμενα, πώς προσπαθεί να διασώσει τη βαθύτερη ποίησή τους

Ο ποιητής και μεταφραστής Στρατής Πασχάλης

«Η βαρύτητα που παίρνει η μετάφραση μέσα από ένα βραβείο είναι κάτι σημαντικό. Χαίρομαι που υπάρχει το βραβείο, με αυτό το ισχυρό και σημαντικό όνομα,το όνομα του Μάριου Πλωρίτη»λέει ο Στρατής Πασχάλης, στον οποίο απονεμήθηκε το βραβείο Θεατρικής Μετάφρασης «Μάριος Πλωρίτης 2009». Ο ίδιος το παρέλαβε από τα χέρια του Προέδρου της Βουλής κ. Δημήτρη Σιούφα και συγκινημένος ευχαρίστησε τη διοργάνωση, την επιτροπή και τους«άξιους»συνυποψηφίους του- Ελένη Βαροπούλου, Γιώργο Δεπάστα, Μαρία Χατζηεμμανουήλ, Νίκο Χατζόπουλο.

«Η μετάφραση δεν είναι πια όπως ήταν στο παρελθόν:Μια διεκπεραιωτική διαδικασία που βοηθούσε την παράσταση.Σήμερα η εξέλιξη στον τομέα της μετάφρασης και του θεάτρου κάνει τον μεταφραστή να είναι μέρος του συνόλου. Το σύγχρονο θέατρο, οι καλοί σύγχρονοι σκηνοθέτες απαιτούν μια αποκάλυψη και μια εμβάθυνση και δίνουν στον μεταφραστή μια ιδιαίτερη θέση.Στην ουσία η μετάφραση είναι η πρώτη, η αρχική ματιά στην παράσταση. Επιπλέον, οι σταθερές σχέσεις και συνεργασίες κάνουν τον μεταφραστή να συμμετέχει στην όλη παραγωγή της παράστασης. Κι εγώ, προσωπικά, στάθηκα τυχερός γιατί συνεργάστηκα με σημαντικούς και καλλιεργημένους σκηνοθέτες».Ομολογεί ότι μπήκε τυχαία στον χώρο του θεάτρου- αντιθέτως η εμφάνισή του στην ποίηση έγινε πολύ νωρίς μέσα από την πρώτη του συλλογή «Ανακτορία».

  • Η σημασία της πνοής

Ξεκίνησε, για βιοποριστικούς λόγους, να μεταφράζει λογοτεχνικά βιβλία και αφού το έκανε για λίγο καιρό στράφηκε, από καθαρά προσωπικό ενδιαφέρον, στον Ρακίνακαι συγκεκριμένα στη «Φαίδρα»:«Οι λόγοι ήταν καθαρά ποιητικοί δικοί μου, από διάθεση ποιητικής έρευνας. Είχε όμως απήχηση κι έτσι ξεκίνησα. Ηταν ο Γιάννης Χουβαρδάς που ζήτησε το έργο για να το ανεβάσει στο Αμόρε,το 1993». Μετά τη σκυτάλη πήραν ο Βίκτωρ Αρδίττης που του παράγγειλε τη «Βερενίκη»- την οποία μετέφρασε και προ τριετίας πάλι για τον Χουβαρδά στο Αμόρε, και στη συνέχεια ο Δημήτρης Τάρλοου και ο Στάθης Λιβαθινός.«Σ΄ αυτούς χρωστάω την είσοδο και την παραμονή μου στο θέατρο»υπογραμμίζει. «Ο Λιβαθινός με έβαλε πολύ πιο ενεργά στον χώρο, στα τέλη της δεκαετίας του ΄90. Μαζί του απέκτησα μια επαγγελματική αυτοσυνειδησία,αν και ποτέ δεν ένιωσα θεατρικός μεταφραστής». Ενδιαφέρεται όμως βαθιά για την ποίηση:«Μεταφράζω ποιητικά κείμενα που απαιτούν μια άλλη ανάγνωση στη σημερινή εποχή για να γίνουν αποδεκτά από το σύγχρονο κοινό και να μπορέσει να στηθεί μια αυθεντική παράσταση. Δεν είναι κάτι ξέχωρο από την ποιητική μου δουλειά,είναι μια έρευνα γλωσσική πάνω στην ποίηση πάντα.Πρόθεσή μου είναι να διασώζεται κάθε φορά κάτι από την ποίηση, κάτι ισχυρό από την ποιητική δύναμη του κειμένου,ακόμα και στην εποχή μας, που είναι μάλλον αντιποιητική και που προσπαθεί να αποδομήσει την ποιητική κατάσταση.Εγώ επιμένω ότι πρέπει να υπάρχει αυτή η πνοή- και το κοινό ανταποκρίνεται,το ζητά,μέσω,έστω της μετάφρασης».

Ο Στρατής Πασχάλης μεταφράζει συνήθως κείμενα που τον ενδιαφέρουν- Σαίξπηρ, Ρακίνα, Ρονστάν.«Στην αρχή μετέφραζα λίγο σαν άνθρωπος του γραφείου. Υπάρχει μια διαφορά στη μετάφραση ενός κειμένου που θα ειπωθεί και θα ακουστεί.Οταν το συνειδητοποίησα άρχισα να αποτινάζω ευκολίες και ναρκισσισμούς λογοτεχνικούς και να απαιτώ έναν λόγο αυθεντικό, ο οποίος να έχει μια ποιότητα αλλά και να μπορεί να λειτουργήσει και στον ηθοποιό και στο κοινό. Αυτό με έκανε να καταλάβω τη βαθύτερη λειτουργία της μετάφρασης. Αλλαξε άρδην την οπτική μου και με βοήθησε σαν τεχνίτη του λόγου που ασχολείται με τη μετάφραση».Αν και απαιτείται πάρα πολύς χρόνος για να ολοκληρώσει ένα έργο, ο ίδιος έμαθε να δουλεύει στους ρυθμούς της παραγγελίας και αυτό, όπως τονίζει, τον εξοντώνει και τον πιέζει. Θα ήθελε να έχει μεγαλύτερη άνεση χρόνου, αν και οι συνεργάτες του πιστεύουν ότι«αποδίδει καλύτερα στην πίεση. Ισως γιατί η πίεση με κάνει να βρίσκω πιο έξυπνες, πιο ενδιαφέρουσες και πιο αποτελεσματικές λύσεις. Πρέπει όμως να δουλεύω με αυστηρό πρόγραμμα» συμπληρώνει.

  • Το φράγμα των λέξεων

Μεταφραστής κυρίως από τα γαλλικά- είναι άλλωστε της γαλλικής σχολής και νοοτροπίας, λάτρης του γαλλικού πνεύματος και πολιτισμού, αλλά και από τα αγγλικά, δουλεύει κάθε του μετάφραση σε τρία επίπεδα:«Το πρώτο είναι ανιχνευτικό.Στο μισό κείμενο αρχίζει και αποκαλύπτεται το νόημα, οπότε πρέπει να ανασκευάσω όλο το προηγούμενο. Οταν πια το τελειώσω, ξέρω πώς πρέπει να μεταφραστεί. Τότε γίνεται και η τελική επεξεργασία όπου συμμετέχει, ενδεχομένως, και ο σκηνοθέτης. Ξέροντας πια τα προβλήματα και το βάθος του κειμένου αρχίζουν και αναδύονται τα αληθινά του μέρη, η αληθινή του έκφραση. Αυτή είναι μια διαδικασία που επαναλαμβάνεται κάθε φορά,σε κάθε μετάφραση». Με στόχο«να ξεπεράσει το φράγμα των γλωσσών», ο Στρατής Πασχάλης πιστεύει ότι όλες οι γλώσσες επικοινωνούν, στο βάθος, μεταξύ τους.«Αν σε ενδιαφέρει πραγματικά να οικειοποιηθείς ένα κείμενο,σίγουρα μπορείς να τα καταφέρεις». Αν και ξέρει ότι η μετάφραση είναι ένα καινούργιο έργο, πιστεύει ότι δεν υπάρχουν πολλές επιλογές.«Αν θελήσεις να έχεις τη δική σου προσωπική φωνή και να είσαι και πιστός στο κείμενο, τότε οι επιλογές είναι λίγες.Οταν έρχεται η ώρα για να βάλω τελεία, βάζω τελεία. Υπάρχει άλλωστε οριστικό τέλος» . Ο ίδιος αποφεύγει τις «προσωπικές μεταφράσεις»- με εξαίρεση ίσως τη «Μήδεια» τουΕυριπίδη που ανέβασε ο Λιβαθινός με την Ταμίλα Κουλίεβα στο Εθνικό. «Ισως γιατί»εξηγεί«το αρχαίο δράμα είναι το πιο ανοιχτό στη μετάφραση, ίσως γιατί η αρχαία γλώσσα έχει μια μυστηριώδη ρευστότητα» .

  • Η ενέργεια του θεάτρου

Με περίπου 20 θεατρικές μεταφράσεις στο ενεργητικό του (έχει μεταφράσει ακόμη λιμπρέτα και ποίηση), έχει αποκτήσει πλέον γνώση και εμπειρία:«Καταλαβαίνω τη μοίρα ενός κειμένου πάνω στη σκηνή από τη μετάφραση- έχει τη δική του ενέργεια κάθε κείμενο»λέει και παραδέχεται ότι απήλαυσε ιδιαίτερα τη μετάφραση του «Κλήρου του μεσημεριού» τουΚλοντέλγια την παράσταση του Εθνικού Θεάτρου- κυρίως γιατί συνεργάστηκε πολύ με τους ηθοποιούς, κυρίως την Αμαλία Μουτούση και τον Νίκο Κουρή. Ενώ δουλεύοντας τη μετάφραση του «Συρανό ντε Μπερζεράκ» τουΡονστάν, για την παραγωγή του ΚΘΒΕ και σε σκηνοθεσία του Εύη Γραβριηλίδη, που του χάρισε και το βραβείο, ήξερε ότι κάτι σημαντικό συμβαίνει στα χαρτιά του. Αλλωστε την τρέχουσα χρονιά κυκλοφόρησε και η τελευταία του ποιητική συλλογή «Εποχή Παραδείσου» (εκδόσεις Γαβριηλίδης), που έτυχε ιδιαίτερης θεατρικής ανταπόκρισης από κριτικούς και κοινό. Ο ίδιος, προφανώς ικανοποιημένος από την αναγνώριση, καταλήγει ότι«από τη στιγμή που το βιβλίο δίνεται στον εκδότη ή το έργο γίνεται παράσταση, για μένα έχει τελειώσει. Δεν με αφορά η δεύτερη ζωή τους».

  • της ΜΥΡΤΩΣ ΛΟΒΕΡΔΟΥ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 21 Ιουνίου 2009
Advertisements

Τενεσί Ουίλιαμς «Προς κατεδάφιση», Λάμπρου Μάλαμα «Η ερωτοπαρμένη», Ντάριο Φο «Δεν πληρώνω, δεν πληρώνω»

  • Στο χώρο «ART HOUSE THEATRE CLUB» (Κωνσταντινουπόλεως 46, Κεραμεικός) παρουσιάζεται από σήμερα (9.15 μ.μ.) το μονόπρακτο έργο του Τενεσί Ουίλιαμς «Προς κατεδάφιση», σε σκηνοθεσία Γρηγόρη Χατζάκη, μουσική Χρίστου Θεοδώρου, λιμπρέτο Διαμαντή Γκιζιώτη, κινησιολογία Ελενας Γεροδήμου, ενορχήστρωση Γιάννη Γιαννάκου, φωτισμούς Κωστή Ζάγκα. Παίζουν: Βικτωρία Ταγκούλη, Χάρης Αττώνης. Στη ζωντανή ορχήστρα μετέχουν οι: Χρίστος Θεοδώρου, Sam Marlieri, Συμέλα Εμμανουηλίδου, Aντρέας Κολπονδίνος, Γιώργος Κυριακίδης, Γιώτα Βερυκίου, Κώστας Αρσένης και ο D.J. Jimmy Jib.
  • Στον ποιητή και μεταφραστή Στρατή Πασχάλη απονεμήθηκε το Βραβείο Θεατρικής Μετάφρασης «Μάριος Πλωρίτης», που καθιέρωσε το Θεατρικό Εργαστήρι Ορεστιάδας «Διόνυσος». Ο Σ. Πασχάλης βραβεύθηκε για τη μετάφραση του έργου του Εντμόντ Ροστάν «Συρανό ντε Μπερζεράκ», που ανέβασε το ΚΘΒΕ.
  • Στις 13 Ιούνη στη θεατρική αίθουσα του Πανεπιστημίου της Μελβούρνης δόθηκε η πρεμιέρα της κωμωδίας του Λάμπρου Μάλαμα «Η ερωτοπαρμένη». Το έργο ανέβασε ο ομογενειακός ερασιστεχνικός θίασος «Οι άλλοι», σε σκηνοθεσία Γιάννη Δημακάκου. Παίζουν: Γιάννης Δημακάκος, Γιώργος Κατσουράκης, Χρήστος Μύρων, Ευθυμία Κουβαρντά, Γωγώ Κωνσταντίνου, Αντώνης Μπαλούκας, Τόνια Γιαννοπούλου, Κων/νος Τριμούλης, Αικατερίνη Μπαλούκα, Αμαλία Κοσκινά.
  • Η επίκαιρη σάτιρα του Ντάριο Φο «Δεν πληρώνω, δεν πληρώνω», που παρουσιάστηκε με επιτυχία το χειμώνα στο θέατρο «Αλέκος Αλεξανδράκης», σε παραγωγή του ΔΗΠΕΘΕ Βόλου και των θεατρικών επιχειρήσεων Λεμπέση, θα περιοδεύσει ανά την Ελλάδα, από τις 23/6. Εργο κοινωνικής διαμαρτυρίας και ταυτόχρονα υπέροχη φάρσα, με καταβολές από την κομέντια ντελ άρτε, το «Δεν πληρώνω, δεν πληρώνω» παρουσιάζεται σε διασκευή Γιάννη Καραχισαρίδη, σκηνοθεσία Κώστα Αρζόγλου, σκηνικά – κοστούμια Χριστίνας Κωστέα. Παίζουν: Πάνος Σκουρολιάκος, Μαριάννα Τουμασάτου, Ηρώ Λούπη, Νίκος Ορφανός, Περικλής Αλμπάνης, Δημήτρης Λιακόπουλος.