Category Archives: Παπαβασιλείου Βασίλης

Με τον «Κύκλωπα» του Ευριπίδη κάνει πρεμιέρα το Εθνικό στην Επίδαυρο – Την Παρασκευή και το Σάββατο

Με τον «Κύκλωπα» του Ευριπίδη κάνει πρεμιέρα το Εθνικό στην Επίδαυρο

Με το μόνο ακέραια σωζόμενο σατυρικό δράμα της αρχαιότητας, τον «Κύκλωπα» του Ευριπίδη, θα βρεθεί στο αργολικό θέατρο, αύριο, Παρασκευή και το Σάββατο 3 Αυγούστου, το Εθνικό Θέατρο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Επιδαύρου. Η παράσταση που σκηνοθετεί ο Βασίλης Παπαβασιλείου έχει ως πρωταγωνιστική τριανδρία τους Δημήτρη Πιατά (Κύκλωπας), Νίκο Καραθάνο (Οδυσσέας) και Νίκο Χατζόπουλο (Σιληνός). Ο 17μελής ανδρικός θίασος θα βρίσκεται επί σκηνής συνδράμοντας στον πανηγυρικό χαρακτήρα της παράστασης. Κατά πάσα πιθανότητα ο «Κύκλωψ» του Ευριπίδη γράφτηκε ανάμεσα στο 410 με 415 π.Χ., ενώ δεν είναι γνωστό σε ποια τετραλογία ανήκει. Η υπόθεση του δράματος αντλείται από την ένατη ραψωδία της ομηρικής Οδύσσειας και πραγματεύεται, με μια άλλη οπτική εξαιτίας της παρουσίας των Σατύρων, τη γνωστή περιπέτεια του Οδυσσέα με τον Πολύφημο.
Συνέχεια

Advertisements

«Τίκι – τακ» με αεράκι μπελ επόκ

Ο «ΒΑΦΤΙΣΤΙΚΟΣ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΜΕΡΑΤΑ

Σε μια φιέστα με βαλς, πόλκες, μαζούρκες και τανγκό μεταφέρει το κοινό η οπερέτα του Θεόφραστου Σακελλαρίδη που ανεβαίνει σήμερα και αύριο στο Μέγαρο Μουσικής

Ειρήνη Καραγιάννη, Θανάσης Τσαλταμπάσης και Τζίνα Φωτεινοπούλου (αριστερά) πρωταγωνιστούν στον «Βαφτιστικό» που ανεβαίνει σε σκηνοθεσία Βασίλη Παπαβασιλείου στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών

Ειρήνη Καραγιάννη, Θανάσης Τσαλταμπάσης και Τζίνα Φωτεινοπούλου (αριστερά) πρωταγωνιστούν στον «Βαφτιστικό» που ανεβαίνει σε σκηνοθεσία Βασίλη Παπαβασιλείου στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών

Eργο χαρούμενο, που πλημμυρίζει από όμορφους και ζωντανούς χορούς (βιεννέζικα βαλς, πόλκες, μαζούρκες, σουίνγκ, τανγκό), ο «Βαφτιστικός» του Θεόφραστου Σακελλαρίδη ανεβαίνει στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών από την Καμεράτα ? Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής, σήμερα και αύριο, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Η επιλογή του έργου από την ορχήστρα έγινε με την ελπίδα ότι θα «εμποτίσει με λίγη από τη δροσιά και τη χαρά του τους θεατές που τόση ανάγκη έχουν από ενέσεις αισιοδοξίας». Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο Βασίλης Παπαβασιλείου, ενώ η μουσική διεύθυνση είναι του Γιώργου Πέτρου. Συνέχεια

Πείραμα και αποτέλεσμα

  • Στις 25 Μαρτίου του 2021 έχουν συμπληρωθεί 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821 και 11 από την επίσημη κηδεμονία του ΔΝΤ. Ο κόσμος κυκλοφορεί με «τροχήλατο βιοκέλυφος», που ονομάζεται «τροβή» και μπορεί να αποτελέσει «τροφή για το μέλλον».

Αυτή τη φορά ο Βασίλης Παπαβασιλείου ήθελε περισσότερο να μιλήσει, να καταθέσει την άποψή του για το ελληνικό παρόν και μέλλον, παρά να συνθέσει μια θεατρική παράσταση. Ετσι, ο «Τυχοδιώκτης… βασισμένος στον Χουρμούζη» εκκινεί από ένα «διάγγελμα» του 2021, επιστρέφει στον 19ο αιώνα, σε ένα κείμενο (του 1835) σατιρικό και εμβληματικό της περιόδου της πρώτης Βαυαροκρατίας και ολοκληρώνει τη διαδρομή του στον χρόνο με την «Οκτάνα» του Ανδρέα Εμπειρίκου.

Ο σκηνοθέτης περιγράφει επί σκηνής (της Πειραιώς 260) τον βίο του νεοελληνικού κράτους «που μοιάζει με παρατεταμένο πείραμα μέσα στον δοκιμαστικό σωλήνα της Ιστορίας».

Εάν δούμε την παράσταση σαν την πρώτη, εν θερμώ, καταγραφή της κρίσης, τότε η σημασία της δεν περιορίζεται στη θεατρική πράξη. Ομως, πρέπει να επιστρατεύσει κανείς περίσσεια δυνάμεων και αντοχών για να αποκρυπτογραφήσει τις προθέσεις του Β. Παπαβασιλείου.

Κανείς δεν αμφισβητεί την κατάρτιση, τη διεισδυτικότητα, την ευρηματικότητα και την ευαισθησία του δημιουργού. Ομως, η θεωρητική σκευή δεν βρήκε τον θεατρικό βηματισμό της. Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες ηθοποιών και συντελεστών (τις κινησιολογικές καινοτομίες, τις ανεπαίσθητες αναφορές στον Χατζηαβάτη), τη διαυγή ιδεολογική θέση και άποψη για τους προστάτες και το αντίτιμο, την ξενοκρατία και τον τυχοδιωκτισμό «που διαπερνάει σαν νήμα την ιστορία αυτού του τόπου», η αμηχανία ήταν πανταχού παρούσα.

Η παρέμβαση που επιχειρήθηκε, σαν κωμικοτραγικός απολογισμός, υπόβαθρο για το παρόν και το μέλλον, εγκλωβίστηκε σε μια αρθρογραφική -και κάποτε μονοσήμαντη- σχέση με την πραγματικότητα.

Η κριτική διαμαρτυρία του Χουρμούζη έφθασε στον 21ο αιώνα αποχυμωμένη και άσφαιρη. Μια εμπνευσμένη σύλληψη, με δυσλειτουργική εκτέλεση.

  • Tης Mαριας Kατσουνακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Tετάρτη, 14 Iουλίου 2010

Aμήχανο φινάλε στην Πειραιώς 260

  • Ετσι ένιωσαν οι θεατές της πρεμιέρας του Λευτέρη Bογιατζή και της παράστασης του Bασίλη Παπαβασιλείου
  • Tης Oλγας Σελλα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Tετάρτη, 14 Iουλίου 2010

Tο Φεστιβάλ Aθηνών, τα τελευταία χρόνια τουλάχιστον, κατά γενική ομολογία διαπαιδαγωγεί – τους θεατρόφιλους αλλά και τους Eλληνες ηθοποιούς που είναι το πιο πιστό κοινό του. Πράγμα που σημαίνει ότι δεν ψυχαγωγεί απλώς, αλλά διαμορφώνει τους θεατές, οι οποίοι σταδιακά μαθαίνουν να γίνονται πιο επιλεκτικοί και πιο αυστηροί. Eνα στοιχείο που συχνά αποβαίνει σε βάρος των ελληνικών παραγωγών τις οποίες φιλοξενεί τα τελευταία χρόνια το Φεστιβάλ Aθηνών, αφού πιο εύκολα συγκρίνονται με τις ξένες παραγωγές, τις ξένες παραστάσεις, τους ξένους σκηνοθέτες. Λιγότερο αυτή η σύγκριση αφορά τους Eλληνες ηθοποιούς, αφού τις περισσότερες φορές κάνουν ό, τι καλύτερο μπορούν για να υποστηρίξουν την παράσταση στην οποία μετέχουν.

Aυτή την εβδομάδα, μαζί με τις εκδηλώσεις του Φεστιβάλ Aθηνών που ολοκληρώνονται, συμπληρώθηκε και η παρουσία των ελληνικών θεατρικών σχημάτων στους χώρους της Πειραιώς 260 με τις παραστάσεις του Λευτέρη Bογιατζή («Tόκος» του Δημήτρη Δημητριάδη) και του Bασίλη Παπαβασιλείου («O Tυχοδιώκτης… βασισμένος στον Xουρμούζη»). Mια παρουσία που ξεκίνησε με υψηλές προσδοκίες και καλές ερμηνείες στο «Aγγελοι στην Aμερική» του Tόνι Kούσνερ (σε σκηνοθεσία Nίκου Mαστοράκη που άνοιξε το Φεστιβάλ Aθηνών) και συνεχίστηκε με μικρότερες παραγωγές, που άφησαν καλές, κακές ή αδιάφορες εντυπώσεις σε όσους τις παρακολούθησαν. Kαι να σημειωθεί ότι οι περισσότερες ήταν sold out: «Aνείπωτο – O λόγος του Γιώργου Xειμωνά» ένα ιδιότυπο θεατρικό αναλόγιο που ετοίμασε ο Tάκης Tζαμαργιάς, «Tα λόγια της Kασσάνδρας» από την ομάδα Φιλιατρό σε σκηνοθεσία Bίκου Nαχμία με την Oλια Λαζαρίδου, «Παραλογές ή μικρές καθημερινές τραγωδίες» σε σκηνοθεσία Γιάννη Kαλαβριανού -μια παράσταση φρέσκια, με ιδέες, ευρηματικότητα και ζωντάνια, που συνδύασε δημιουργικά δημοτικά τραγούδια και σύγχρονη ελληνική ποίηση. (H παράσταση του Θόδωρου Tερζόπουλου «Προμηθέας Δεσμώτης» δεν εντάσσεται στις ελληνικές παραγωγές, αφού είχε Γερμανούς και Tούρκους ηθοποιούς και εντάχθηκε στον κύκλο «Προμηθέας», ενώ το Cinemascope από την ομάδα blitz -μια παράσταση που πήρε παράταση, αφού άρεσε- ήταν εκτός Πειραιώς 260.)

O κύκλος των ελληνικών παραστάσεων όμως έκλεισε τουλάχιστον αμήχανα στο φετινό Φεστιβάλ Aθηνών, αφού έτσι δήλωναν όσοι έβγαιναν τη Δευτέρα το βράδυ τόσο από την πρεμιέρα της παράστασης του Λευτέρη Bογιατζή όσο και από τη δεύτερη παράσταση του Bασίλη Παπαβασιλείου.

  • Εντυπωσιακό σκηνικό

Στον χώρο Δ της Πειραιώς οι θέσεις είχαν μειωθεί, για να απλωθεί μια αυλή ελληνικού σπιτιού που παρέπεμπε στη δεκαετία του ’50 και του ’60. Hταν το εντυπωσιακό σκηνικό που έστησε η Xλόη Oμπολένσκι, και σ’ αυτή την εποχή παρέπεμπαν και τα κοστούμια των πολύ καλών ηθοποιών της παράστασης (Γιώργος Γάλλος, Παντελής Δεντάκης, Δημήτρης Hμελλος, Aλεξία Kαλτσίκη, Λουκία Mιχαλοπούλου, Γιάννης Nταλιάνης, Aγγελική Παπαθεμελή, Pένη Πιττακή). Mέχρι εκεί ήταν οι ευχάριστες εκπλήξεις. Tο τεχνικό πρόβλημα του ήχου διέλυσε πολύ γρήγορα την ατμόσφαιρα που θέλησε να φτιάξει ο Λευτέρης Bογιατζής, αφού στη μεγαλύτερη διάρκεια της παράστασης δεν ακούγονταν καθαρά οι διάλογοι.

Δολοφόνοι εγκύων γυναικών, επί σκηνής ή εκτός σκηνής, γυναίκες που πνίγουν το νεογέννητο παιδί τους, άντρες και γυναίκες που μισούν ο ένας τον άλλον, ζευγάρια με επίπλαστη σχέση και ευτυχία, άντρες που θα ήθελαν να τεκνοποιήσουν… Kαι μέσα σ’ όλα αυτά η Pένη Πιττακή να παραπέμπει στην Eυτυχία Παπαγιαννοπούλου! Mια περίεργη συνύπαρξη «Λακάν με Tαραντίνο», όπως σχολίασε θεατής του έργου…

Δημήτρη Δημητριάδη «Τόκος» και Μιλτιάδη Χουρμούζη «Τυχοδιώκτης»

Από τις πρόβες του «Τυχοδιώκτη»

Η «Νέα Σκηνή», του Λευτέρη Βογιατζή, ανεβάζει, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, στην Περαιώς 260 (Δ), από 12 μέχρι 15 του Ιούλη, το τελευταίο έργο του Δημήτρη Δημητριάδη «Τόκος». Βρισκόμαστε σ’ έναν τόπο όπου οι γεννήσεις είναι συνεχείς. Τα νεογέννητα μωρά βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Ομως, η ευημερία που σηματοδοτούν οι γεννήσεις είναι πλασματική. Τα μωρά, στην αλληγορία αυτή του Δημητριάδη, είναι στην πραγματικότητα προϊόν διαφθοράς και δεν μπορούν να σημάνουν παρά μόνο την εξάπλωση μιας ηθικής σήψης. Σκηνοθεσία: Λευτέρης Βογιατζής. Σκηνικά – κοστούμια: Χλόη Ομπολένσκι. Μουσική: Δημήτρης Καμαρωτός. Επιμέλεια κίνησης: Αγγελική Στελλάτου. Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος. Παίζουν: Γιώργος Γάλλος, Παντελής Δεντάκης, Δημήτρης Ημελλος, Αλεξία Καλτσίκη, Λουκία Μιχαλοπούλου, Γιάννης Νταλιάνης, Αγγελική Παπαθεμελή, Ρένη Πιττακή.

  • Ο σκηνοθέτης και ηθοποιός Βασίλης Παπαβασιλείου, με το θέατρο «Εποχή», επιλέγει να μεταφέρει στο σήμερα μία ελληνική κωμωδία γραμμένη το 1835, τον «Τυχοδιώκτη» του Μιλτιάδη Χουρμούζη, και να αναδείξει μέσα από την ξεχωριστή κριτική του ματιά την πικρή του επικαιρότητα. Η παράσταση θα δοθεί στην Πειραιώς 260 (Η), από αύριο Κυριακή μέχρι την Πέμπτη 15 του Ιούλη. Δραματουργική συνεργασία: Πέτρος Μάρκαρης. Σκηνικά – κοστούμια: Μαρί-Νοέλ Σεμέ. Μουσική: Δημήτρης Καμαρωτός. Παίζουν: Γιώργος Γιαννακάκος, Θανάσης Δήμου, Ηλίας Ζερβός, Βασίλης Παπαβασιλείου, Δημήτρης Παπανικολάου, Χρόνης Παυλίδης, Βασίλης Χαλακατεβάκης. Ο «Τυχοδιώκτης», μία πεντάπρακτη κωμωδία χαρακτήρων, γράφτηκε με αφορμή τον Χάιντεκ, τον επίσημο εκπρόσωπο των Βαυαρών στην Ελλάδα. Τα πρόσωπα που εκπροσωπούν τους θεσμούς γίνονται αντικείμενο σάτιρας και γελοιοποιούνται από την οξύτατη πένα του Χουρμούζη προκαλώντας το κοινό να γελάσει, αλλά και να αναγνωρίσει οικείες καταστάσεις στα γεγονότα της κωμωδίας.

«Μην υποτιμάτε τους πληβείους»

  • Τα χρόνια πέρασαν. Η αποστολή των επιδιορθωτών-κηδεμόνων της Ελλάδος ολοκληρώθηκε επιτυχώς. Στις 25 Μαρτίου του 2021, διακόσια χρόνια απ’ την Ελληνική Επανάσταση και δέκα από την έναρξη της οικονομικής ανάταξης της χώρας, η τρόικα γιορτάζει την αναχώρησή της κάνοντας μια αναδρομή στον γενάρχη που ακούει στο όνομα: επαγγελματίας Σωτήρ της Νεωτέρας Ελλάδος.

Ο Βασίλης Παπαβασιλείου (δεξιά) δίνει οδηγίες στους ηθοποιούς κατά  τη διάρκεια της πρόβας.

Ο Βασίλης Παπαβασιλείου (δεξιά) δίνει οδηγίες στους ηθοποιούς κατά τη διάρκεια της πρόβας.

Κι αυτός ο Σωτήρας δεν είναι άλλος από τον αγαθό, πρωτόγονο, αδέξιο, άξεστο και ολιγοφρενή «Τυχοδιώκτη» του Μιχαήλ Χουρμούζη. Η παράσταση με τίτλο «Ο τυχοδιώκτης, του τυχοδιώκτου… Ω Ελλάς!» παρουσιάζεται σε σκηνοθεσία Βασίλη Παπαβασιλείου από τις 11 μέχρι τις 15 στην Πειραιώς 260.

Εξι ηθοποιοί (Β. Χαλακατεβάκης, Η. Ζερβός, Δ. Παπανικολάου, Θ. Δήμου, Χ. Παυλίδης Γ. Γιαννακάκος), ταπεινωμένοι και εθνικώς κυριαρχούμενοι, χρησιμοποιούν το παιχνίδι του θεάτρου για να αναπαραστήσουν τους Ελεγκτές Κηδεμόνες τους. Μαθαίνουμε ότι στη σκιά της τρόικας, όλ’ αυτά τα χρόνια, εργαζόταν παράλληλα και αφανώς, ένα πολιτιστικό τμήμα… «Ο Τυχοδιώκτης», καλλιτεχνική παραγωγή αυτού του τμήματος, παρουσιάζεται στην τελετή λήξης της επιτήρησης και αποχαιρετισμού των αποκατεστημένων Ελλήνων…

Ντυμένοι με γιάπικα κοστούμια χορεύοντας και τραγουδώντας, οι ηθοποιοί μιλούν την ελληνική και την αγγλική (θα υπάρχουν… υπέρτιτλοι) αλλά και κάμποσους εγχώριους ιδιωματισμούς. Ο χώρος παραπέμπει σ’ ένα είδος στίβου με κυρίαρχο στοιχείο το Τροχήλατο Βιοκέλυφος, το οποίο έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί περιστρεφόμενες σκηνές…

Πρόκειται για αντικείμενο εφεύρεση-επένδυση της Κηδεμονίας κατά τη διάρκεια της δεκαετίας, το οποίο παρουσιάζεται στην τελετή ως μοντέλο ανάπτυξης για το μέλλον.

Ο Β. Παπαβασιλείου, με βάση το ανοικονόμητο σε έκταση έργο του Χουρμούζη, την ανασύνθεση κάποιων από τις έξι πράξεις του, την αντιπαράθεση σκηνών και την πρόσθεση ενός δικού του κειμένου, έστησε ένα μεγάλο χορικό σε έξι εικόνες:

«Ο «Τυχοδιώκτης» συνιστά τον εκπρόσωπο του σμήνους ακρίδων που είχε πέσει στον τόπο κατά την πρώτη βαυαροκρατούμενη περίοδο και λυμαινόταν τα πάντα. Ο Χουρμούζης στηλιτεύει τα δεινά του λαού αναγορεύοντας ως γενεσιουργό παράγοντα τον ξένο. Σαφώς δεν γράφτηκε για να παιχτεί σε περίοδο αυστηρής λογοκρισίας. Δεν είναι τυχαίο ότι με τη μορφή θεατρικού, το ανέβασμά του προτιμήθηκε σε πολύ συγκεκριμένες ιστορικές στιγμές, πριν από τη χούντα αλλά και στη μεταπολίτευση από το Ελεύθερο Θέατρο. Είναι ο «αγωγός» για την έκφραση του πληγωμένου θυμού ενός έλληνα αγωνιστή όπως ήταν ο Χουρμούζης. Σήμερα, ο χειρότερος εχθρός του Ελληνα είναι ο Ελληνας -λαός με παράδοση σε αδελφοκτόνους πολέμους- κι όχι ο Γερμανός. Πρόκειται για την τυχοδιωκτική αυτή δύναμη που διαπερνά την Ιστορία και μέσω του ανθρώπου επιμερίζεται σε διάφορα πεδία. Πώς ανεβάζεις λοιπόν τον «Τυχοδιώκτη» και μάλιστα υπό συνθήκες μειωμένης εθνικής κυριαρχίας; Ο μόνος τρόπος ήταν να εισχωρήσουμε στα χωράφια της «πανουργικής» κατά τον Αδαμάντιο Κοραή, που λέει ότι η πολιτική, χωριζομένη της ηθικής, καθίσταται συνώνυμος της πανουργικής»…

  • Ενας ρόλος-έκπληξη

Αλλά πώς μετέρχεται κανείς τη μέθοδο της… πανουργικής στο θέατρο;

«Το ερώτημα μας οδήγησε σε στρατηγικές επιλογές. Αξιοποιήσαμε το πυρηνικό στοιχείο που λέγεται μίμηση. Μέσα σε μια καθημερινότητα άθλια, όπου η ενημέρωση σκηνοθετείται και η πολιτική ορολογία παραπέμπει σε κακό θέατρο, μεταπηδήσαμε στο εθνοσωτήριο έτος 2021. Οι κυριαρχούμενοι Ελληνες της παράστασης ασκούν το δικαίωμα της μιμήσεως για να γίνουν κυρίαρχοι. Προκειμένου να μιλήσουν για τους νικητές, μιλούν για τους ηττημένους. Κατ’ εμέ, η μετατόπιση στον χρόνο συνιστά μια ντε φάκτο μεγάλη δήλωση αισιοδοξίας».

Για τον σκηνοθέτη, ο οποίος θα βρίσκεται συνεχώς στη σκηνή σ’ έναν επινοημένο ρόλο-έκπληξη, ο χορωδιακός χαρακτήρας της παράστασης αποτελεί πολιτική δήλωση.

«Η δύναμη των πτωχών είναι να είναι μαζί. Μην υποτιμάτε τους πληβείους, όχι επειδή είναι καλοί, αλλά γιατί είναι πάρα πολλοί. Στον μεγάλο αριθμό ενοικεί ο πυρήνας της διαλεκτικής σχέσης πείνα-έκφραση, που μπορεί να επιτρέψει το ποιοτικό άλμα μετροπής της ποσότητας σε ποιότητα. Η δουλειά στον «Τυχοδιώκτη» παραπέμπει στη δοκιμή ενός εργαστηρίου που, ίσως, ανοίγει δρόμο προς άλλους τρόπους προσέγγισης σχεδίων και υλικών που με απασχολούν. Ηταν ένα πλούσιο τετράμηνο προβών. Κουραστικό, όχι στην ερμηνευτική προσέγγιση, αλλά στη συνθετική. Η ενδιαφέρουσα γλώσσα του Χουρμούζη διαθλάται μέσα από συνδέσεις των εικόνων, σφήνες, παρεμβολές δημιουργικού εμπλουτισμού του κειμένου, από ιδέες που, κι αν δεν ανήκουν στον συγγραφέα, παραπέμπουν στον τρόπο του». *

  • Της ΕΦΗΣ ΜΑΡΙΝΟΥ, Επτά, Κυριακή 4 Ιουλίου 2010

Το τέταρτο κουδούνι… του Γιώργου Δ.Κ. Σαρηγιάννη – για τον Τάκη Τζαμαργιά

Έλεος! «Ο φερόμενος ως υποψήφιος για την αρχηγία της Νέας Δημοκρατίας», του «φερόμενου», η «φερόμενη», της «φερόμενης», οι «φερόμενοι», ω «φερόμενοι»!… Ώι, μανούλα μ΄, ώι… Δεν αντέχω, ε; Όλος ο κόσμος, μια σκηνή… Ένας σκηνοθέτης λιγάκι του λάθε βιώσας: ο Τάκης Τζαμαργιάς (στη φωτογραφία).

Έχει σκηνοθετήσει έως και στην Πειραματική του Εθνικού- το «Καλιφόρνια ντρίμιν» του Βασίλη Κατσικονούρη και το μονόπρακτο του Ηλία Πολλάτου «Συνεχόμενοι λυγμοί», εξαιρετικές δουλειές και οι δυο-, αλλά ίσως δεν ανήκει στα κυκλώματα της θεατρικής πιάτσας, ίσως δεν το πολυκυνηγάει και περνάει κάπως στο ντούκου. Πενηντάρης σήμερα, ηθοποιός, δάσκαλος στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση για μια εικοσαετία, δε συγκεντρώνει, βλέπετε, τις «προϋποθέσεις» να γίνει trendy.

Κι όμως! Έχω εντοπίσει τις ικανότητές του απ΄ τη δεκαετία του ΄90, όταν κατέβαινα στο Κερατσίνι, στο Δημοτικό Θέατρο, πριν του αλλάξει τα φώτα και το αχρηστεύσει ο σεισμός του ΄99, να δω τη δουλειά της Θεατρικής Σκηνής του δήμου, της οποίας ήταν ο υπεύθυνος. Κι έβλεπα μια δουλειά πολύ καλή να κάνει με τους ερασιτέχνες. Ώσπου ήρθε «Ο καλός άνθρωπος του Σετσουάν» που τόλμησε ν΄ ανεβάσει μαζί τους. Έμεινα έκπληκτος: ένα μοντέλο μπρεχτικής παράστασης! Αργότερα ίδρυσε με τον πυρήνα των μαθητών του την Ομάδα «Δυτικά της Πόλης», ξανοίχτηκε, σκηνοθέτησε επαγγελματικούς θιάσους…

Στις παραστάσεις του έχω διαπιστώσει πως ξέρει- πολύ σημαντικό- να διδάσκει τους ηθοποιούς του- απ΄ τους ερασιτέχνες του μέχρι τους επαγγελματίες. Την περασμένη βδομάδα το διαπίστωσα άλλη μια φορά. Στο πατάρι του «Πορεία», ως Δεύτερη Σκηνή του «Δόλιχου» του προσεκτικού Δημήτρη Τάρλοου, παίζεται σε σκηνοθεσία του Τάκη Τζαμαργιά «Η πάχνη». Ένα σκληρά ποιητικό κομμάτι των αδελφών Κωνσταντίνου και Αντώνη Κούφαλη απ΄ την Καβάλα όπου η παράσταση έκανε την πρεμιέρα της στο πλαίσιο του ανανεωμένου απ΄ τον Θοδωρή Γκόνη Φεστιβάλ Φιλίππων- Καβάλας.

Είδα, λοιπόν, πώς ο Τζαμαργιάς ξέρει να εκμεταλλεύεται τα προτερήματα ενός κειμένου και να χρησιμοποιεί επωφελώς τα όποια ελαττώματά του αλλά κυρίως πώς ξέρει να δασκαλεύει τους ηθοποιούς του. Ο απόλυτα αυθεντικός Γιώργος Ντούσης κι ο Μάνος Καρατζογιάννης, που βγαίνει απ΄ τον εαυτό του για να κάνει τον καλύτερό του ρόλο, «γράφουν» παίζοντας τα δυο αγόρια του περιθωρίου (βασική φωτογραφία) που ακολουθούν τα βήματα του τριφοϊκού Αντουάν Ντουανέλ στα «400 χτυπήματα».

Μια παράσταση που αξίζει τον κόπο. Ύστερα απ΄ την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή που παρουσίασε μετά πολλών επαίνων τη σεζόν 2006-2007 στο «Χυτήριο» κι επανέλαβε την επόμενη στο «Θέατρο του Νέου Κόσμου», ο νεαρός Άρης Μπινιάρης (φωτογραφία) συνεχίζει, βασισμένος στην αρχαία μετρική, την έρευνά του πάνω στο αρχαίο ελληνικό δράμα με τις «Βάκχες» του Ευριπίδη στη μετάφραση του Γιώργου Χειμωνά. Η, ουσιαστικά, μουσική παράστασηρυθμοί και μελωδίες που πηγάζουν απ΄ τον αρχαίο λόγο με υλικό που αντλείται απ΄ το δημοτικό τραγούδι- θ΄ ανεβεί απ΄ τον Άρη Μπινιάρη που ΄ναι κι ο ερμηνευτής στο «Βios» (Βasement) τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο με μουσική, όπως κι η «Αντιγόνη», Σμαρώς Γρηγοριάδου.

Έκπληκτος αναρωτιόμουνα στις 27 Αυγούστου, στο «Τέταρτο Κουδούνι», πού θυμήθηκε ο Αλέξανδρος Κολλιόπουλος την ελαφρώς- έως βαρέως…-, κατά τη γνώμη μου, μουχλιασμένη (και δεν εννοούσα την ηλικία της) «Απαγωγή της Σμαράγδως» του Μιχάλη Κουνελάκη για να ξεκινήσει την καριέρα του ως καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας.

Με επιστολή του ο κ. Κολλιόπουλος μου επισημαίνει ότι δεν ξεκίνησε με την παράσταση αυτή αλλά πως έχει αναλάβει τη θέση ήδη απ΄ τις 15 του περσινού Σεπτεμβρίου. Και ότι μέχρι τη «Σμαράγδω», μεταξύ άλλων δραστηριοτήτων, έχει παρουσιάσει ήδη τρία έργαμα ακριβώς αυτό έγραφα, πως το Θέατρο της Καλαμάτας κατατάσσεται μεταξύ των ΔΗΠΕΘΕ που η τύχη τους αγνοείται… Όσο για την «Απαγωγή», ο κ. Κολλιόπουλος αναφέρει πως «την επιλέξαμε για ακόμα μεγαλύτερη επικοινωνία του κόσμου μαζί μας και όπως έδειξε η μέχρι τώρα περιοδεία μας ανά την Ελλάδα νομίζω το επιτύχαμε». Ε, άμα είναι έτσι…

Δεν παρουσιάζονται, τελικά, για πρώτη φορά στην Ελλάδα και τα τέσσερα έργα που θ΄ ανεβούνε τον χειμώνα στο «Studio Μαυρομιχάλη», όπως σας έγραφα στο «Τέταρτο Κουδούνι» στις 27 Αυγούστου. Τα τρία μόνο – ε, δεν είναι και λίγο! Διότι ο «Μακμπέτ» του Ιονέσκο που θα σκηνοθετήσει ο Φώτης Μακρής ανεβαίνει για πρώτη φορά στην Αθήνα αλλά όχι και στην Ελλάδα- Ελλάδα δεν είναι μόνον η Αθήνα…

Όπως με πληροφόρησε ο φίλος της στήλης Άκης Χαραλαμπίδης του Μega και το διασταύρωσα, έχει παιχτεί σε περιοδεία με έδρα τη Θεσσαλονίκη το καλοκαίρι του 1988 απ΄ το σχήμα «Θυμελικό Θέατρο» σε σκηνοθεσία Μόνας Κιτσοπούλου με τον τίτλο «Μάκμπο ή Η παραγωγή της εξουσίας».

Αλλά τη δεκαετία του ΄80 έχει παιχτεί κι απ΄ το ραδιόφωνο της ΕΡΑ. Σε σκηνοθεσία Βασίλη Παπαβασιλείου, όπως με τη σειρά της με πληροφόρησε άλλη φίλη της στήληςτους ευχαριστώ όλους-, η ηθοποιός Όλγα Δαμάνη, η οποία είχε κάνει τότε τη μετάφραση.

Στις 29 Ιουνίου, αν δεν κάνω λάθος, ανακοινώθηκε ο διορισμός του σκηνοθέτη Σωτήρη Χατζάκη στη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή του ΚΘΒΕ. Έκτοτε έχει ανεβάσειεκτός ΚΘΒΕ- «Όρνιθες» στην Επίδαυρο σε συμπαραγωγή του με το Ελληνικό Φεστιβάλ, την «Εκατομμυριούχο» του Μπέρναρντ Σο στο Μέγαρο Μουσικής αλλά ετοιμάζει στο «Βεάκη», για τις θεατρικές επιχειρήσεις Λεμπέση, και το «Μάνα, μητέρα, μαμά» του Γιώργου Διαλεγμένου- μακράν Θεσσαλονίκης, στην Αθήνα, και οι τρεις παραστάσεις. Εντυπωσιακό! Θαυμάζω την πολυπραγμοσύνη κάποιων ανθρώπων αλλά να δω το ΚΘΒΕ πότε θα τον δει…

«Ανειλημμένες υποχρεώσεις» θα μου πείτε. Συμφωνώ, θα σας απαντήσω, ως προς τις δυο πρώτες περιπτώσεις. Όντως ήδη έκανε δοκιμές στους «Όρνιθες» όταν ανέλαβε, ήδη το πρόγραμμα του Μεγάρου είχε ανακοινωθεί… Αλλά να το τριτώσει κιόλας; Με ιδιωτικό θίασο;

Το ένα ατού της παράστασης που αναγγέλθηκε ήταν η πρώτη συνεργασία στη σκηνή Γιώργου Κιμούλη- Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη.

Το δεύτερο η παρουσία του Βασίλη Παπαβασιλείου (φωτογραφία) ως σκηνοθέτη. Πάει αυτό… Τελικά το «Σλουθ» του Άντονι Σάφερ ανεβαίνει στο θέατρο «Αθηνών» χωρίς Βασίλη Παπαβασιλείου- ο οποίος αποχώρησε. Με τους δυο ηθοποιούς αυτοσκηνοθετούμενους. Συμβαίνουν αυτά…

Ε, δεν ήταν η θερινή θεατρική σεζόν που πέρασε και ό,τι το καλύτερο των τελευταίων χρόνων. Ίδρωσα να δω δυο-τρεις ελληνικές παραστάσεις που να μου αρέσουν ή, έστω, ένα ενδιαφέρον στοιχείο να ΄χουν- έναν καλό ηθοποιό που παίζει γιατί γουστάρει κι όχι για να τα πιάσει, ας πούμε. Σε μερικές, επιπλέον – σε κάτι Αριστοφάνηδες για παράδειγμα, σε κάτι ΔΗΠΕΘΕ…-, ντράπηκα. Πολύ. Γι΄ αυτό που έβλεπα. Αυτοί που τις ανεβάζουν και τις παίζουν- αναρωτιέμαι- δε ντρέπονται;

  • ΤΑ ΝΕΑ: Πέμπτη 15 Οκτωβρίου 2009

Νομιμότητα και νομιμοποίηση στη χρήση των «κλασικών» κειμένων

Του Βασιλη Παπαβασιλειου*, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 11/7/2009

Yπάρχει κατ’ αρχήν ένα τυπικό σκέλος: η χρήση ενός έργου που καλύπτεται από τη νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας προϋποθέτει τη σύμφωνη γνώμη του κατόχου των σχετικών δικαιωμάτων. Κι αυτό δεν αφορά μόνο την εμπορική εκμετάλλευση, αλλά και τις όποιες τροποποιήσεις διασκευαστικού χαρακτήρα προτίθεται ενδεχομένως να επιφέρει ο χρήστης του. Σ’ αυτήν την περίπτωση, ο τελευταίος μπορεί να εξασφαλίσει «λευκή επιταγή» από τον κάτοχο των δικαιωμάτων, υπό όρους ή και άνευ όρων, όλα αυτά όμως τελούν υπό την αίρεση της συμφωνίας μεταξύ των δύο μερών. Σ’ αυτήν την κατηγορία εμπίπτει η χρήση του έργου οποιουδήποτε ζώντος συγγραφέα, αλλά και ένα μέρος της πρόσφατης πνευματικής παραγωγής που, υπό την ευρεία έννοια, θα έτεινε να χαρακτηριστεί «κλασική». Είναι η περίπτωση ενός Μπρεχτ, ενός Ρίτσου, ενός Ντε Φίλιππο. Ως γνωστόν η περιέλευση της πνευματικής παραγωγής στον δημόσιο χώρο, η απελευθέρωσή της, κοντολογίς, από τον νόμο της ιδιοκτησίας, προϋποθέτει την πάροδο εβδομήντα χρόνων από τον θάνατο του δημιουργού.

Το ουσιαστικό σκέλος, τώρα, δεν έχει να κάνει με τη νομιμότητα, αλλά με τη νομιμοποίηση. Καλώς ή κακώς, το συντριπτικό ποσοστό της πνευματικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας, από τον Ομηρο και τον Αισχύλο ώς τον Ιψεν και τον Ντοστογιέφσκι, δεν θωρακίζεται (και καλώς δεν θωρακίζεται) από καμιά ασπίδα νομιμότητας ως προς τη χρήση του. Θεωρείται (και καλώς θεωρείται) κοινόν κτήμα. Υπ’ αυτήν την έννοια, κανείς νομικός περιορισμός δεν εμποδίζει σήμερα τον πρώτο τυχόντα να παρουσιάζει, υπό τον τίτλο «Αμλετ», μια σύνθεση από τρεις σκηνές του ομώνυμου έργου του Σαίξπηρ, πεντακόσιους στίχους του Σοφοκλή και έξι αποσπάσματα του Νίτσε. Η νομική κάλυψη θεωρείται άχρηστη και αδιανόητη για ένα κείμενο κατοχυρωμένο στις δέλτους της πνευματικής ιστορίας υπό τον τίτλο αυτό. Η εφήμερη χειρονομία του χρήστη (όσο ασεβής ή ανόητη κι αν μπορούσε να χαρακτηριστεί) θεωρείται -και επί της ουσίας είναι- μειωμένης ισχύος και ελάσσονος σημασίας ενέργεια ως προς τη μνημειακή αξία του κειμένου. Εχοντας υπόψη του αυτό, κάποιος άλλος χρήστης θα ονόμαζε τη σύνθεση αυτή «Ενα δοκίμιο για τον Αμλετ», και δεν θα υπήρχε κανένα πρόβλημα.

Και στις δύο περιπτώσεις, το ζητούμενο του εγχειρήματος θα ήταν η νομιμοποίηση με όρους συγκίνησης, ταραχής, κ.λπ. Βλέπετε, υπό το πρίσμα της μακράς διάρκειας, ο ανατρεπτικός φωτισμός των σταθερών του κανόνα θεωρείται (και είναι) στοιχείο εμπλουτισμού του Πανθέου των μορφών. Ή, όπως θα έλεγε ο Μπρεχτ, «οι νόμοι εξακολουθούν να ισχύουν εφόσον μπορούμε να τους παραβαίνουμε».

* Ο Βασίλης Παπαβασιλείου είναι σκηνοθέτης. Το κείμενο γράφτηκε με αφορμή της «Αντιπαραθέσεις» του προηγούμενου Σαββάτου (4/7/09).

Μια ιστορική «Ελένη» στους Βράχους

  • Με μια «ιστορική» παράσταση, οι ρίζες της οποίας ανιχνεύονται στα τέλη της προηγούμενης δεκαετίας, επέλεξε να τιμήσει την εκατονταετηρίδα από τη γέννηση του ποιητή Γιάννη Ρίτσου το Φεστιβάλ Υμηττού. Η σκηνική σύνθεση Ελένη, βασισμένη στο ομώνυμο κείμενο του ποιητή, με τον Βασίλη Παπαβασιλείου στον πρωταγωνιστικό ρόλο, αλλά και σε αυτόν του σκηνοθέτη, παρουσιάζεται ξανά απόψε και αύριο, οκτώ χρόνια μετά την πρώτη της παρουσία, το καλοκαίρι του 1999 στην Πνύκα (στην παράσταση με τίτλο «Ο κύριος Γιάννης Ρίτσος»), στο Θέατρο Βράχων Μελίνα Μερκούρη, στις 9.30 μ.μ.
  • Μιλώντας για την πρώτη εκείνη παρουσίαση, ο Βασίλης Παπαβασιλείου σημειώνει πως «η όλη βραδιά είχε χαρακτήρα θεατρικού αναλογίου. Δεν επρόκειτο για ‘κανονική’ παράσταση, αν και, προκειμένου περί σκηνής, τι είναι κανονικό και τι όχι μόνο ο θεός Διόνυσος το ξέρει…» Στη συνέχεια, το 2001, παρουσιάστηκε για πρώτη φορά σε μορφή παράστασης σε συμπαραγωγή με το Πανεπιστήμιο Αθηνών, την ΕΤ1 και τα ΔΗΠΕΘΕ Αγρινίου και Λάρισας. Για το ρόλο του στην Ελένη, ο σκηνοθέτης και ηθοποιός είχε κερδίσει εκείνη τη χρονιά το βραβείο καλύτερης ανδρικής ερμηνείας «Κάρολος Κουν» από την Ένωση Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών. Σήμερα και με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννηση του ποιητή η δοκιμή εκείνη αναπτύσσεται πιο συστηματικά, με στόχο την αναψηλάφηση του θεατρικού Ρίτσου, που παραμένει «μια υπόθεση ερεθιστικά ανοιχτή», όπως άλλωστε και το σύνολο του έργου του.
  • «Το θέατρο του Ρίτσου είναι ένα θέατρο γλώσσας και ιδεών. Το ανθρώπινο πάθος, είτε τη ‘γυναικεία’ ψυχή αφορά είτε την ‘ανδρική’, φωτίζεται στοργικά και συνάμα ανελέητα ως έρμαιο μιας υπέρτερης διαπλοκής δυνάμεων, που φέρουν τα ωραία ονόματα Πόθος, Δόξα, Ομορφιά και συνθέτουν το δίχτυ της Μοίρας μας», σημειώνει ο πρωταγωνιστής, εξηγώντας με αυτόν τον τρόπο την επιλογή του να ερμηνεύσει ένα «γυναικείο» ρόλο.
  • «Στους μονολόγους του Ρίτσου το πάθος δεν εκτίθεται ως άμεσο βίωμα, αλλά ως αναδρομή. Όχημα αυτής της αναδρομής είναι η γλώσσα. Κάτι περισσότερο: η γλώσσα και το παιχνίδι της είναι η μόνη ταυτότητα των ηρώων του. Οι κατά συνθήκη ονομασίες δεν σηματοδοτούν ατομικές οντότητες, αλλά κόμπους του Μύθου ή, με άλλα λόγια, της ακατάλυτης δύναμης του Απρόσωπου που εξυφαίνει, που πλέκει τη μικρή ζωή του καθενός μας. Τι άλλο έκανε η αρχαία τραγωδία;» Στην παράσταση της Ελένης που θα παρουσιαστεί στο Θέατρο Βράχων τα σκηνικά και τα κοστούμια επιμελήθηκε η Μαρί Νοέλ Σεμέ, τη μουσική ο Γιάννης Μεταλλινός και τους φωτισμούς η Ελευθερία Ντεκώ. [Η ΑΥΓΗ: 12/06/2009]

Ρίτσου «Ελένη» και ιαπωνική «Ηλέκτρα»

«Ελένη»
  • Στο θέατρο Βράχων «Μελίνα Μερκούρη», στο πλαίσιο του 23ου Φεστιβάλ Δήμου Υμηττού, αύριο και μεθαύριο (9.30 μ.μ.) ο ηθοποιός – σκηνοθέτης Βασίλης Παπαβασιλείου παρουσιάζει ξανά την εξαιρετική σκηνοθετικά και ερμηνευτικά – από τον ίδιο – παράσταση της «Ελένης» του Γιάννη Ρίτσου. Η παράσταση του Β. Παπαβασιλείου έχει τις ρίζες της στη μοναδική θεατρική βραδιά, με χαρακτήρα «θεατρικού αναλογίου», που πραγματοποίησε το καλοκαίρι του 1999 στην Πνύκα, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, με τίτλο «Ο κύριος Γιάννης Ρίτσος». Ηταν μία προσπάθεια, ανθολογώντας το έργο του ποιητή, να συντεθεί ένα είδος σκηνικής αυτοβιο-εργογραφίας του Ρίτσου. Στη σύνθεση αυτή συμπεριλήφθηκε κι ένα μεγάλο απόσπασμα από το ποιητικό έργο «Ελένη» («Τέταρτη διάσταση»). Το 2001 το έργο παρουσιάστηκε, για πρώτη φορά, σε μορφή παράστασης (συμπαραγωγή Πανεπιστημίου Αθηνών, ΕΤ1, και των ΔΗΠΕΘΕ Αγρινίου και Λάρισας).
  • Οπως σημειώνει ο σκηνοθέτης: «Σήμερα και με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννηση του ποιητή, αναπτύσσουμε πιο συστηματικά τη δοκιμή μας εκείνη, με την ελπίδα ότι συμβάλλουμε έτσι στην αναψηλάφηση του θεατρικού τουλάχιστον Ρίτσου, που παραμένει για μας μια υπόθεση ερεθιστικά ανοιχτή. Οπως το ίδιο ισχύει βεβαίως για το σύνολο του έργου του».
  • Η παράσταση, που απέσπασε το Βραβείο καλύτερης ανδρικής ερμηνείας «Κάρολος Κουν» (από την Ενωση Ελλήνων Θεατρικών – Μουσικών Κριτικών, το 2001), παρουσιάζεται σε σκηνοθεσία Β. Παπαβασιλείου, σκηνικό – κοστούμια Μαρί Νοέλ Σεμέ, φωτισμούς Ελευθερίας Ντεκώ και μουσική επιμέλεια Γιάννη Μεταλλινού.
  • Το θέατρο «Αττις» του Θόδωρου Τερζόπουλου φιλοξενεί στις 14/6 (9 μ.μ.) την παράσταση «Ηλέκτρα» του φημισμένου Ιάπωνα σκηνοθέτη Tadashi Suzuki (Ταντάσι Σουζούκι) και της ομάδας του «SCOT», που φέτος το καλοκαίρι περιοδεύει στην Ευρώπη. Στην «Ηλέκτρα» του Σουζούκι, που βασίζεται στα ομώνυμα έργα των Ευριπίδη και Χόφμανσταλ, συμμετέχουν 12 Ιάπωνες και Κορεάτες ηθοποιοί, ενώ την Ηλέκτρα υποδύεται η Κορεάτισσα ηθοποιός Yoo Jeong Byun. Τη μουσική συνέθεσε η διάσημη μουσικός Midori Takada, η οποία παίζει (κρουστά) στην παράσταση.

Σπουδαίος σκηνοθέτης – ερευνητής του θεάτρου, ο Σουζούκι, με τις σκηνοθεσίες του προσπαθεί να αναδείξει την οικουμενική διάσταση του θεάτρου, με υπέρβαση των πολιτισμικών και εθνικών στοιχείων. Στην ακραία σκηνοθετικά προσέγγιση της «Ηλέκτρας», η αρχαία τραγωδία παντρεύεται με την παράδοση του ιαπωνικού θεάτρου «Νο» και τα πρόσωπα παρουσιάζονται ως ασθενείς σε νοσοκομείο. Η Ηλέκτρα, αποκομμένη από όλους τους οικογενειακούς δεσμούς, ζει απομονωμένη, σιωπηλή, σε ένα νοσοκομείο. Μόνη της φιλοδοξία είναι να εκδικηθεί τη μητέρα της, που την εγκατέλειψε. Η φιλοδοξία της γίνεται σκοτεινή, μανιώδης φαντασίωση, ακριβώς επειδή η εκδίκηση είναι ακατόρθωτη. Η σκηνοθετική γραμμή του Σουζούκι απορρέει από την πεποίθησή του ότι κανείς, σε οποιαδήποτε εποχή και πολιτισμό, δεν είναι απρόσβλητος από τον κίνδυνο να βιώσει μια παρόμοια φρικτή εμπειρία. [ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 11/6/2009]