Category Archives: Ουίλσον Μπομπ

Ο έρημος, ο κακός και ο σίριαλ κίλερ

  • Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ
  • Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 14 Απριλίου 2010

Τρεις πρωτιές… αστέρων για την αθηναϊκή σκηνή. Ο «αναγεννησιακός» Αμερικανός πολυκαλλιτέχνης Ρόμπερτ Γουίλσον, ο υποψήφιος για Οσκαρ συμπατριώτης του Τζον Μάλκοβιτς και ο βραβευμένος Βρετανός συγγραφέας, σκηνοθέτης και ηθοποιός Στίβεν Μπέρκοφ θα ντεμπουτάρουν, ύστερα από τις σκηνές του κόσμου, και στη σκηνή της Αθήνας.

Ο  Τζον Μάλκοβιτς θα δολοφονεί γυναίκες στην «Κολασμένη Κωμωδία»

Ο Τζον Μάλκοβιτς θα δολοφονεί γυναίκες στην «Κολασμένη Κωμωδία»

Τη μοναδική συγκυρία των τριών ανδρικών σόλο, από τις 8 ώς τις 26 Μαΐου στο «Θέατρον» του Ελληνικού Κόσμου και στο Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, την οφείλουμε στο φεστιβάλ «Θέατρο Πέρα από τα Ορια» της Αττικής Πολιτιστικής Εταιρείας.

* Εχουμε απολαύσει κάμποσες παραστάσεις του στην Αθήνα, με τελευταία την αριστουργηματικά εικονοκλαστική βερσιόν της «Οπερας της Πεντάρας» από το Berliner Ensemble. Στις 8 και 9 Μαΐου, ο ευθυτενής 69χρονος Ρόμπερτ Γουίλσον θα ερμηνεύσει, μεταμορφωμένος, στο «Θέατρον» (Ελληνικός Κόσμος, Πειραιώς 254), την «Τελευταία μαγνητοταινία του Κραπ» του Μπέκετ. Εκτός από την ερμηνεία, ο σχεδιασμός και η σκηνοθεσία ανήκουν στον σπουδαίο Τεξανό. Επρεπε να περάσει μία δεκαετία από τον «Αμλετ», έως ότου ο Γουίλσον ξανανέβει στη σκηνή ως ηθοποιός. Με το πρόσωπο βαριά μακιγιαρισμένο, ώστε να μοιάζει με ανέκφραστη, άφιλη και χωρίς ηλικία μάσκα, σε ένα γκρίζο μη-τόπο, θα ακούει και θα ξανακούει τον εαυτό του και τις σκέψεις του μέσα από μια μαγνητοταινία που είχε γράψει πριν από 40 χρόνια, την ημέρα των γενεθλίων του.

* Λίγα χιλιόμετρα μακρύτερα στην ίδια λεωφόρο, την Πειραιώς, σε μιαν άλλη σκηνή, αυτή του θεάτρου του Ιδρύματος Μιχάλης Κακογιάννης (Πειραιώς 206), θα βρεθεί ο 73χρονος Στίβεν Μπέρκοφ. Μέχρι στιγμής έχουν παρουσιαστεί στην Ελλάδα πολλά θεατρικά του έργα. Μάλιστα έχει πρωταγωνιστήσει και στις «Νύφες» του Παντελή Βούλγαρη. Ηρθε η ώρα να τον δούμε επί σκηνής.

Οι σεξπιρικοί κακοί είναι πολλοί. Καθένας πάσχει από τη δική του διαστροφή, το δικό του αχαλιναγώγητο πάθος. Με τίτλο «Οι κακοί του Σέξπιρ» ο Μπέρκοφ θα παραδώσει στις 18, 19 και 20 Μαΐου ένα μεγάλο θεατρικό μάθημα. Θα μπαίνει και θα βγαίνει στο σαρκίο του Ιάγου, του Μάκμπεθ, του Σάιλοκ, του Ριχάρδου του ΙΙΙ και του Κοριολανού, σχολιάζοντάς τους ταυτόχρονα. «Ο Μπέρκοφ μπαίνει κάτω από το δέρμα των σεξπιρικών αντιηρώων με έναν τρόπο που προκαλεί και τέρπει», έχει σημειώσει ο ξένος Τύπος για μια παράσταση κοσμοταξιδεμένη: από την Ινδία, τις ΗΠΑ και τη Βραζιλία ώς το Ισραήλ.

* Ο 56χρονος Τζον Μάλκοβιτς, μένοντας πιστός στο «νοσηρό» καλλιτεχνικό πορτρέτο που σμιλεύει χρόνια, θα υποδυθεί στο «Θέατρον» έναν κατά συρροήν δολοφόνο, ρίχνοντας την αυλαία του Φεστιβάλ «Θέατρο Πέρα από τα Ορια». Στις 25 και 26 Μαΐου ο Αμερικανός πρωταγωνιστής, ντυμένος με λευκό κοστούμι, θα αποπλανεί δύο σοπράνο, πριν τις σκοτώσει.

Το έργο για «ηθοποιό, ορχήστρα και δύο σοπράνο» του Μίκαελ Στούρμιγκερ «The Infernal Comedy» (Κολασμένη Κωμωδία) -υπότιτλος: «Οι εξομολογήσεις ενός κατά συρροήν δολοφόνου»- είναι η αυτοβιογραφία του Αυστριακού συγγραφέα και δημοσιογράφου, Τζακ Ουντερβέγκερ, ο οποίος κατηγορήθηκε για σειρά δολοφονιών.

Με έργα των Μπετόβεν, Γκλουκ, Μότσαρτ, Μποκερίνι, Βέμπερ, Χάιντν και Βιβάλντι θα συνοδεύει τον ηθοποιό και τις σοπράνο η Ορχήστρα Wiener Akademie (η μουσική διεύθυνση του Μάρτιν Χασελμπέκ). Η παράσταση έρχεται στην Αθήνα, μετά τη βιεννέζικη πρεμιέρα της τον περασμένο Ιούλιο. Επόμενοι σταθμοί, το Λονδίνο και το Βερολίνο.

  • Info: Οι παραστάσεις έχουν ελληνικούς υπέρτιτλους. Η προπώληση εισιτηρίων αρχίζει τη Δευτέρα. Κρατήσεις για το «Θέατρον» με πιστωτική κάρτα στο 2122540315 και μέσω ιστοσελίδας στο www. theatron254.gr.
  • Εισιτήρια προπωλούνται και στα Public Συντάγματος και Πειραιά. Κρατήσεις για το Ιδρυμα Κακογιάννης με πιστωτική στο: 210-3418579, μέσω ιστοσελίδας στο: http://www.mcf.gr. *

Μπρεχτ, Βάιλ, Ουίλσον: μια ιδιότυπη συνάντηση

Δεν ήταν μια πολιτική παράσταση, μια παραγωγή με αιχμηρή γλώσσα ή ένα θέαμα που επιχειρεί την παρέμβαση στη σημερινή ζοφερή πραγματικότητα, όπως ενδεχομένως να το ήθελαν οι Μπρεχτ και Βάιλ. Παρ’ όλα αυτά, η παράσταση της «Οπερας της πεντάρας» σε σκηνοθεσία του Μπομπ Ουίλσον, όπως την παρουσίασε στο Παλλάς το Μπερλίνερ Ανσάμπλ στις 14 Ιανουαρίου, είχε ενδιαφέρον: όχι μόνο δεν χάθηκε πίσω από τη γνωστή άκρως γοητευτική, ταυτόχρονα όμως επικίνδυνα ισοπεδωτική μανιέρα αισθητικής του Αμερικανού σκηνοθέτη, αλλά αντίθετα, αξιοποίησε επιδέξια τα βασικά στοιχεία αυτής της προσωπικής γλώσσας προκειμένου να προβάλει το μήνυμα του έργου.

Ο Ουίλσον έπλασε ένα θέαμα με κινηματογραφικό ρυθμό, με κίνηση και στάσεις – παγώματα πλάνου. Κινηματογραφικοί μύθοι της εποχής του έργου (Μαρλένε Ντίτριχ, Τσάρλι Τσάπλιν, Μπέλα Λούγκοσι – ο Δράκουλας της μεγάλης οθόνης το 1931), η κινηματογραφική «Οπερα της πεντάρας» του Παμπστ, το βερολινέζικο καμπαρέ αλλά και οι ιστορικές ηχογραφήσεις της μουσικής αξιοποιήθηκαν με οικονομία, χιούμορ και σατιρική διάθεση. Απέδωσαν την Ευρώπη του μεσοπολέμου και την αισθητική της πρώτης παραγωγής με αποστασιοποιημένη, «αντικειμενική» ματιά που απηχεί τις προθέσεις του Μπρεχτ. Το ίδιο το παιχνίδι των αναφορών αντανακλά τη λογική του μπρεχτικού κειμένου και τις συνθετικές αρχές του Κουρτ Βάιλ: στο πρώτο έχει ενσωματωθεί ποίηση του Φρανσουά Βιγιόν και του Ρούντγιαρντ Κίπλινγκ, ενώ ο δεύτερος ανέμειξε στοιχεία της τζαζ, των μπλουζ και του τάνγκο εισάγοντας επιπλέον σατιρικές αναφορές στην όπερα, την οπερέτα και τη θρησκευτική μουσική.

  • Θαυμάσιοι ηθοποιοί

Δεδομένη και αυτονόητη είναι η υψηλή, στυλιζαρισμένη αισθητική του οπτικού μέρους –φωτισμοί, σκηνικά, κοστούμια, μακιγιάζ– στις παραστάσεις του Ουίλσον. Ομως, η επιτυχία του θεάματος στηρίχτηκε πρωτίστως στους ερμηνευτές: τον έξοχο Στέφαν Κουρτ ως γοητευτικό Μακ Χιθ ανδρόγυνο λαμπερό σταρ του Χόλιγουντ, τον εφάμιλλό του Γιούργκεν Χολτς ως Πίτσαμ, τον Αξελ Βέρνερ ως δράκουλα – διοικητή της αστυνομίας και τις τέσσερις κυρίες: την Τράουτε Χάις ως κυρία Πίτσαμ, την Κριστίνα Ντρέξλερ ως Πόλι, την Αννα Γκρέντσερ ως Λούσι και την Ανγκελα Βίνκλερ ως Τζένι.

Η φωνή αποτελούσε βασικό εργαλείο. Με το ιδιαίτερο ηχόχρωμα και το ερμηνευτικό της ύφος, ηλεκτρικά ενισχυμένη, κάθε μία υπηρετούσε τα ξεχωριστά χαρακτηριστικά κάθε (στερεο) τύπου προσώπου. Αριστη επίσης η στήριξη της παράστασης από τους εννέα μουσικούς της ορχήστρας.

Με το εξαιρετικό του θέαμα, ο Ουίλσον έδειξε ότι γίνεται κι έτσι. Αν τελικά αποκάλυψε κάτι νέο για το έργο και αν ο θαυμασμός και η ψυχική ευφορία που προκάλεσε είναι αυτό στο οποίο στόχευαν οι Μπρεχτ και Βάιλ, θα πρέπει να το απαντήσει καθένας για τον εαυτό του.

  • Του Νικου Α. Δοντα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 24/01/2010

Ο Μπομπ Γουίλσον έρχεται με Μπρεχτ

O κορυφαίος σκηνοθέτης του πρωτοποριακού θεάτρου βάζει τη σφραγίδα του σε ένα από τα δημοφιλέστερα έργα του διεθνούς ρεπερτορίου. Ο Μπομπ Γουίλσον σκηνοθετεί την «Οπερα της πεντάρας» του Μπέρτολτ Μπρεχτ. Η παράσταση, που υμνείται ήδη σε όλο τον κόσμο, παρουσιάζεται και στην Αθήνα, στις 14 Ιανουαρίου.

Σαν μαγικό κουτί που υπνωτίζει…

  • Ο μεταμοντέρνος εστέτ Μπομπ Γουίλσον σκηνοθετεί την «Οπερα της πεντάρας» και εισπράττει διθυραμβικές κριτικές
  • Της Μαριας Kατσουνακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Kυριακή, 3 Iανoυαρίου 2010

Εχουμε και λέμε: ένα ιστορικό θέατρο, δημιούργημα του ίδιου του Μπρεχτ, το Μπερλίνερ Ανσάμπλ. Ενα έργο από τα πιο δημοφιλή του διεθνούς ρεπερτορίου που μετράει περισσότερες από 10.000 σκηνικές παρουσιάσεις (από την πρεμιέρα του το 1928), την «Οπερα της πεντάρας» των Μπ. Μπρεχτ και Κουρτ Βάιλ. Και ένας σκηνοθέτης, γεννημένος στο Τέξας, που θεωρείται «κυρίαρχη μορφή του παγκόσμιου πειραματικού θεάτρου» (από τους New York Times), ο Ρόμπερτ Γουίλσον. Συνδυασμός εκρηκτικός σε αντιθέσεις και πολυσημία. Το αποτέλεσμα, δοκιμασμένο ήδη σε φεστιβάλ ανά τον κόσμο, αποσπά διθυραμβικές κριτικές. Το χαρακτηρίζουν «αριστούργημα» που σε αφήνει «άφωνο». Από τις 14 Ιανουαρίου, η πολυπρόσωπη αυτή παραγωγή θα δώσει τέσσερις παραστάσεις (έως τις 17 του μηνός) στο «Παλλάς».

Αν ακολουθήσουμε την άποψη του θεατρολόγου Μπερνάρ Ντορτ η «Οπερα της πεντάρας» είναι «μπαρόκ, παραφορτωμένη, απολαυστικά πολύπλοκη». Ο θεατής βλέπει «και μερικά πράγματα που δεν θα ήθελε να δει, όπως τις επιθυμίες του όχι μόνο να πραγματοποιούνται αλλά και να γίνονται αντικείμενο κριτικής».

Τι δουλειά έχει ένας μεταμοντέρνος, μέγας εικονοπλάστης και εστέτ σκηνοθέτης, με ένα έργο που έχει σαφή ιδεολογική καταγωγή, γεμάτο αντικαπιταλιστικά μηνύματα, με μπαλάντες για «την άμορφη, πιεστική, επαναστατική μάζα του λούμπεν προλεταριάτου»; Η απάντηση του Ρόμπερτ Γουίλσον εντοπίζεται στον τρόπο της δουλειάς του. Μπορεί ο Μπρεχτ να «θυσίαζε» τη φόρμα στο μήνυμα, όμως και ο Αμερικανός σκηνοθέτης με τον τρόπο που κατευθύνει τους ηθοποιούς του στην στυλιστική υπερβολή, οδηγεί τις παραστάσεις του σε μια «αποστασιοποίηση», συγγενή με την μπρεχτική χρήση του όρου.

Στη φράση «χρησιμοποιεί την ιστορία όχι σαν σώμα γεγονότων αλλά σαν τοπίο εμπειριών, μια ανθολογία εικόνων και κειμένων· η γνώση ως database· ένα μενού· τροφή για σκέψη», σκιαγραφείται με τον πιο αδρό τρόπο το προφίλ του 68χρονου σήμερα Γουίλσον. Ο αγαπημένος των Γάλλων Μπομπ Ουιλσόν (όπως τον προφέρουν), είναι ο άνθρωπος με τις πολλές ιδιότητες. Ενας από τους πιο πολυάσχολους, πολυπράγμονες και παραγωγικούς καλλιτέχνες στον κόσμο, που ξεκίνησε την καριέρα του στη δεκαετία του ’60 και πέρασε στον 21ο αιώνα με μεγάλη φόρα. Σκηνοθέτης, σκηνογράφος, ζωγράφος, χορογράφος, αρχιτέκτονας, δημιουργός βίντεο, περφόμερ, ιδρυτής και καλλιτεχνικός διευθυντής του Watermill Center – εργαστήριο για νέους δημιουργούς που ασχολούνται με τις σκηνικές τέχνες, στο Σαουθάμπτον. «Ταξιδεύω πολύ και δουλεύω με διαφορετικούς ανθρώπους σε διαφορετικές χώρες. Εάν σταματούσα αυτόν τον τρόπο ζωής, θα ήμουν κηπουρός», λέει ο Ρόμπερτ Γουίλσον και δεν μπορεί να διακρίνει κανείς αν πρόκειται για χιούμορ ή για ενδόμυχη επιθυμία.

Πριν από 30 χρόνια περίπου, ο Γουίλσον μαζί με τον συνθέτη Φίλιπ Γκλας δημιούργησαν την καινοφανή όπερα «Αϊνστάιν στην ακρογιαλιά» («Einstein on the beach»), η οποία θεωρήθηκε ότι άλλαξε το πρόσωπο του αμερικανικού λυρικού θεάτρου. Η υπογραφή του είτε στον «Αμλετ» είτε στον «Πάρσιφαλ», στην «Μαντάμ Μπατερφλάι», σε ινδονησιακό έπος, στον σούφι μυστικιστή ποιητή Τζαλαλαντίν Ρούμι (είχε παρουσιαστεί στο «Παλλάς» και πάλι), ή στον Γερμανό συγγραφέα Χάινερ Μύλερ (το «Κουαρτέτο» με την Ιζαμπέλ Ιπέρ είχαμε απολαύσει πριν από δύο χρόνια στο Φεστιβάλ Αθηνών), φέρει τη σφραγίδα του, αυτό που πλέον αποκαλούν «γουιλσονικό ύφος».

Ενα εξπρεσιονιστικό μπαλέτο

Οταν ο Μπομπ Γουίλσον προσκάλεσε την κόρη του Μπρεχτ, Μπάρμπαρα, να δει την παραγωγή της «Οπερας της πεντάρας» στο Βερολίνο, οι άνθρωποι του Μπερλίνερ Ανσάμπλ δυσφόρησαν. «Ω, Θεέ μου! Ποτέ μη το ζητάτε αυτό», του είπαν. «Οποτε έρχεται, πάντα δημιουργεί προβλήματα. Εχει τη δύναμη να σταματάει τα πάντα με μια φράση: “Ο μπαμπάς δεν θα το ενέκρινε”». Παρ’ όλα αυτά, ο Γουίλσον είχε ήδη κάνει το τηλεφώνημα.

«Προσπάθησα να απαλλάξω το έργο από την παράδοσή του και την ίδια στιγμή να το τοποθετήσω στο ιστορικό του πλαίσιο», λέει για τη σκηνοθετική του επιλογή. «Υπάρχει μια συνεχής αναφορά στη δεκαετία του ’20, στο βερολινέζικο καμπαρέ και στις εξπρεσιονιστικές ταινίες με τη Μάρλεν Ντίτριχ αλλά και στον Μπάστερ Κήτον, στον Τσάρλι Τσάπλιν. Οι Γερμανοί ηθοποιοί έβρισκαν τον εξπρεσιονιστικό τρόπο ερμηνείας δύσκολο. Πριν ακόμη από το κείμενο και τη μουσική ασχολήθηκα με την κίνηση. Επρεπε να κινούνται χωρίς να σκέφτονται, όπως συμβαίνει στον χορό ή στο γιαπωνέζικο θέατρο. Οι Γερμανοί ηθοποιοί είναι εγκεφαλικοί».

Οσο για την Μπάρμπαρα Μπρεχτ, όταν είδε την παράσταση σχολίασε: «Ο μπαμπάς θα το ενέκρινε».

Ομως, δεν είναι μόνον η κόρη του Μπρεχτ που επιβράβευσε το αποτέλεσμα. Ο γερμανικός, ο γαλλικός (συμμετείχε στο Festival d’ Automne, στο Παρίσι, τον περασμένο Σεπτέμβριο), και ευρύτερα ο ευρωπαϊκός Τύπος, αναφέρεται στην παραγωγή μόνο με εγκώμια: «Η “Οπερα της πεντάρας” από τον Μπομπ Γουίλσον είναι ορόσημο. Ενα εξπρεσιονιστικό, ντανταϊστικό μπαλέτο, ένα μαγικό κουτί που υπνωτίζει με την ακτινοβολία του. Το αποτέλεσμα σε αφήνει άφωνο» (Berliner Zeitung).

Η «Οπερα της πεντάρας» των Μπερτολτ Μπρεχτ – Κουρτ Βάιλ από το Μπερλίνερ Ανσάμπλ σε σκηνοθεσία Ρόμπερτ Γουίλσον. 14, 15, 16 και 17 Ιανουαρίου, στο «Παλλάς» (210-32.13.100). Κρατήσεις εισιτηρίων και μέσω Ιντερνετ στο http://www.ellthea.gr

Και σήμερα ο κόσμος είναι διεφθαρμένος

Δύσκολο να περιγράψεις ως συνέντευξη ένα άνισο σχήμα στο οποίο οι ερωτήσεις καταλαμβάνουν περισσότερο χώρο από τις απαντήσεις. Ομως, διαβάζοντας το πρόγραμμα και τις υποχρεώσεις του Μπομπ Γουίλσον, άμεσες και μελλοντικές, (www.robertwilson.com) μπορείς εύκολα να κατανοήσεις γιατί ο χρόνος του είναι ασφυκτικά περιορισμένος και ρυθμισμένος. Και, βέβαια, όταν ένας καλλιτέχνης βομβαρδίζεται από αιτήσεις για συνεντεύξεις απ’ όλον τον κόσμο, αντιμετωπίζει αυτού του είδους την επικοινωνία ως αναγκαίο κακό στο οποίο ανταποκρίνεται με συνέπεια αλλά και διεκπεραιωτικά.

Πετώντας προς Ταϊπέι για το επόμενο project του, το «1433: Το μεγάλο ταξίδι» (θέατρο και χορός, βασισμένο στην ιστορία του Κινέζου ναύαρχου και εξερευνητή Ζενγκ Χε) που θα δώσει την πρεμιέρα του στις 20 Φεβρουαρίου, απάντησε με email όσο πιο άμεσα, λιτά και λακωνικά γινόταν…

– Γιατί επιλέξατε να μετατρέψετε τον Μακήθ (τον Μακ τον μαχαιροβγάλτη) σε ανδρόγυνο;

– Κατ’ αρχάς, δεν τον αντιμετώπισα με αυτόν τον τρόπο. Δεν «ερμήνευσα» τον χαρακτήρα. Ο Μακήθ διαμορφώθηκε από την αντίληψη που έχω από τη ζωή του Βερολίνου και του καμπαρέ στα τέλη του ’20, οπότε γράφτηκε και το έργο.

– Η σύνθεση της κοινωνίας στην Ευρώπη των αρχών του 20ού αιώνα έχει αναλογίες με τη σημερινή;

– Ο κόσμος, για μένα, δεν έχει αλλάξει ιδιαίτερα.

– Εξακολουθεί η «Οπερα της Πεντάρας» να είναι ένα ανατρεπτικό έργο σήμερα και με ποιο τρόπο;

– Σήμερα ο κόσμος είναι τόσο διεφθαρμένος όπως ήταν όταν ο Μπρεχτ έγραψε το κείμενο. Η απληστία είναι συνδεδεμένη με την ανθρώπινη φύση.

– Διαβάζουμε στον διεθνή Τύπο ότι έχετε κάνει μιαν εντυπωσιακά θεαματική παράσταση. Μήπως η μαγεία της εικόνας «εξουδετερώνει» το ιδεολογικό υπόβαθρο του έργου;

– Υπάρχει ασφαλώς ο κίνδυνος αλλά και η ελπίδα ότι αυτή η «ανάγνωση» ενισχύει το έργο.

– Η πρόταση του Μπρεχτ μέσα από την «Οπερα της Πεντάρας» για ένα άλλο, νέο, θεατρικό ύφος πιστεύετε ότι καρποφόρησε στο σύγχρονο θέατρο ή χάθηκε μαζί με τον Μπρεχτ;

– Το όνειρο δεν χάθηκε. Ο άνθρωπος διαρκώς επανανακαλύπτει τον εαυτό του, επιστρέφει στους κλασικούς οι οποίοι εκφράζουν την ανθρώπινη φύση. Ο Σωκράτης έχει πει ότι το παιδί που γεννιέται γνωρίζει τα πάντα. Μεγαλώνοντας, ξεσκεπάζει τη γνώση που ήδη έχει και αυτό είναι η διαδικασία της μάθησης.

– O Μπρεχτ πίστευε στην κοινωνική χρησιμότητα της τέχνης. Εσείς πιστεύετε;

– Ολη μου η δουλειά, κατά κάποιον τρόπο, από το ξεκίνημά της διακατέχεται από μια έγνοια για την κοινωνία. Δεν κουνάω επαναστατικά λάβαρα, αλλά η έγνοια ασφαλώς και υπάρχει.

– Στην «Οπερα της Πεντάρας», ο Μπρεχτ αναφέρεται στον «βίο των φτωχών», το χρήμα, την ψευτιά, την απάτη, την προδοσία, τον έρωτα, την αβεβαιότητα των ανθρώπινων σχέσεων. Εσείς, πού εστιάζετε;

– Αφήνω όλα αυτά τα «θέματα» ανοιχτά και προσπαθώ να μη βάζω ετικέτες ή να ερμηνεύω μια κατάσταση ώστε ο καθένας να μπορεί ελεύθερα να επιλέξει ό,τι τον αντιπροσωπεύει περισσότερο από την παράσταση.

– Ποιο από τα τραγούδια της παράστασης είναι το αγαπημένο σας; Ποιο σας αντιπροσωπεύει περισσότερο;

– Δεν έχω προτίμηση.

– Ακούμε συχνά ότι το θέατρο είναι σε αμηχανία, στις μέρες μας. Το πιστεύετε;

– Οχι δεν το πιστεύω.

– Καθώς μεγαλώνετε, τι κερδίζετε ως σκηνοθέτης;

– Περισσότερη απόσταση.



Ο ΜΠΟΜΠ ΟΥΙΛΣΟΝ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ «ΟΠΕΡΑ» ΤΟΥ ΜΙΛΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ

Φως σημαίνει ηθοποιός!

«Το έργο ενός καλλιτέχνη είναι ένα ενιαίο σώμα. Μπορείς  να το γυρίσεις ανάποδα, να το τρέξεις ή να το βάλεις σε  διαφορετική διάταξη. Πραγματικά δεν πειράζει» λέει ο  δημιουργός των νέων μορφών στο σύγχρονο θέατρο  Μπομπ Ουίλσον, που φέρνει στην Αθήνα την «Όπερα της  Πεντάρας» με το θρυλικό Βerliner Εnsemble

«Για μένα ο χρόνος είναι μία γραμμή που πηγαίνει προς το κέντρο της γης και από εκεί κατευθύνεται προς τον ουρανό. Ο χρόνος και ο χώρος κάνουν τη βασική αρχιτεκτονική των πάντων. Είναι ο τρόπος με τον οποίο παίζεις Μότσαρτ στο πιάνο. Είναι ο τρόπος που στέκεσαι πάνω στη σκηνή».

Κατά τον ρηξικέλευθο σκηνοθέτη Μπομπ Ουίλσον, ο χρόνος, ο χώρος και το φως είναι η αρχή των πάντων στα έργα του. Σε λίγες ημέρες καταφθάνει στην Αθήνα για να επιβλέψει τις λεπτομέρειες στο στήσιμο της παράστασης «Όπερα της Πεντάρας» του βερολινέζικου θεάτρου Βerliner Εnsemble. Μία υπερπαραγωγή βασισμένη στο έργο του Μπέρτολτ Μπρεχτ, με μουσική Κουρτ Βάιλ, που ο Τεξανός καλλιτέχνης σκηνοθετεί, σκηνογραφεί και φωτίζει ρίχνοντας γέφυρες- όπως άλλωστε συνηθίζει- προς όλες τις τέχνες: αρχιτεκτονική, γλυπτική, ζωγραφική, όπερα, θέατρο.

«Το φως δεν είναι μία σκέψη δευτερεύουσας σημασίας. Είναι δομικό στοιχείο. Σαν να είναι ένας ηθοποιός. Επομένως, δεν είναι απλός διάκοσμος. Το φως λειτουργεί στη δουλειά μου ως μέρος ενός αρχιτεκτονικού συνόλου: μας βοηθά να ακούσουμε και να δούμε, που είναι και το πρώτο βήμα για να επικοινωνούμε. Χωρίς το φως δεν υπάρχει χώρος» εξηγούσε ο Μπομπ Ουίλσον τον τρόπο με τον οποίο κάνει γλυπτική και εγκαταστάσεις με το φως.

Όπως στην «Όπερα της Πεντάρας» που θα μεταφέρει στο «Παλλάς», δημιουργώντας ένα αφαιρετικό σκηνικό με γαλάζιο φόντο, με περιστρεφόμενους κύκλους, κάθετες και οριζόντιες ευθείες που σχηματίζουν μορφές φυλακών. Εκεί μέσα θα τοποθετήσει τους μπρεχτικούς αντιήρωες, πρόσωπα βουτηγμένα στην οικονομική κρίση του 1929 από τα οποία ο Ουίλσον θα ζητήσει να μακιγιαριστούν με τη λευκή μάσκα του κλόουν και να κινηθούν στον ήχο του χρήματος. «Η γραμμή (του χρόνου) πάντα συνεχίζεται. Δεν μπορείς να ξεκινήσεις ή να σταματήσεις κάτι. Μόνο να συνεχίσεις. Όσο ζούμε, κινούμαστε. Δεν υπάρχει στασιμότητα» λέει ο αντισυμβατικός δημιουργός που ξεκίνησε να σπουδάζει αρχιτεκτονική και ζωγραφική και στα μέσα των 60s βρέθηκε στη Νέα Υόρκη όπου εντυπωσιάστηκε από τον χορογράφο Ζορζ Μπαλανσίν και τη δουλειά του στο Νιου Γιορκ Σίτι Μπαλέ.

«Αυτό που είδα με βοήθησε να ακούσω και ό,τι άκουσα με βοήθησε να δω. Μπορώ να πω λοιπόν ότι ο χορός ήταν η πρώτη μεγάλη επίδραση για τη δουλειά μου». Η δεύτερη ήρθε το 1967. Όταν συνάντησε στον δρόμο τον δεκατριάχρονο Ρέιμοντ Άντριους. Το κωφάλαλο αγόρι που ο Ουίλσον υιοθέτησε για να μην κλειστεί σε ίδρυμα και η ζωή με τον οποίο του άνοιξε τον δρόμο προς το πρώτο του έργο: την επτάωρη παραγωγή της σιωπηλής όπερας «Deafman Glance» βασισμένη στα σχέδια, τα όνειρα και τις παρατηρήσεις του μικρού αγοριού.

ΙΝFΟ  «Όπερα της Πεντάρας» στις 14, 15, 16 και 17 Ιανουαρίου στο «Παλλάς» (Βουκουρεστίου 5, 210-3213.100). Εισιτήρια: 70 έως 120 ευρώ.

«Οι καλλιτέχνες είναι τα ημερολόγια κάθε εποχής»

Η τρίτη σημαντική συνάντηση για τον Μπομπ Ουίλσον ήταν ο Κρίστοφερ Νόουλς, έγκλειστος σε ίδρυμα για παιδιά με εγκεφαλικές βλάβες. Από τον μονόλογο δημιούργησε τη δωδεκάωρη όπερα «Ο βίος και η εποχή του Ιωσήφ Στάλιν» και το θεατρικό «Μία επιστολή για τη βασίλισσα Βικτωρία». «Θα πρέπει λοιπόν να δουλέψουμε όλοι μαζί για να υποστηρίξουμε την τέχνη της εποχής μας, καθώς και ό,τι προϋπήρξε στο παρελθόν. Είναι ευθύνη μας» έλεγε πρόσφατα ο σκηνοθέτης στις διαλέξεις του στο Watermill Center του Λονγκ Άιλαντ. «Οι καλλιτέχνες είναι τα ημερολόγια της εποχής μας. Στα έργα τους βρίσκεται ό,τι θα απομείνει από την εποχή. Αν πάτε πίσω 5.000 χρόνια η κοινωνία θα δει αυτό που έφτιαξε ο καλλιτέχνης εκείνης της εποχής. Εκείανατρέχουμε. Αν λοιπόν δεν υποστηρίξουμε την τέχνη των καιρών μας, δεν θα έχουμε πολιτισμό».

  • Της Έφης Φαλίδα, ΤΑ ΝΕΑ: Πέμπτη 31 Δεκεμβρίου 2009

// <![CDATA[//

«Όπερα της πεντάρας» με ανδρόγυνο ληστή

  • Το ιστορικό βερολινέζικο θέατρο Βerliner Εnsemble φέρνει στο «Παλλάς» την αντισυμβατική «Όπερα της πεντάρας» κατά Μπομπ Ουίλσον

Η παράσταση του Μπομπ Ουίλσον «Η όπερα της πεντάρας» σχεδιασμένη με τη γνωστή, αυστηρή, εικονοκλαστική φόρμα του Τεξανού καλλιτέχνη, ανανεώνει σκηνικά τη δραματουργία του Μπρεχτ, διατηρώντας το πνεύμα του. Γι΄ αυτό και το σχόλιο της κόρης του Μπάρμπαρας «ο πατέρας μου θα ενέκρινε αυτή την παράσταση»

Φωτογραφία

Η πρεμιέρα στο Βερολίνο το 2007, της αντισυμβατικά ανεβασμένης «Όπερας της πεντάρας» του Μπέρτολτ Μπρεχτ με μουσική του Κουρτ Βάιλ, που σκηνοθέτησε, σκηνογράφησε και φώτισε ο 68χρονος Τεξανός Μπομπ Ουίλσον, ήταν αναμφίβολα παγκόσμιο καλλιτεχνικό γεγονός. Δύο χρόνια μετά, η ίδια παράσταση- υπερπαραγωγή του Βerliner Εnsemble, ενταγμένη στο ρεπερτόριό του, κατοχυρώνει την καλλιτεχνική της δύναμη, με τις συμμετοχές της σε φεστιβάλ και τις επιλεγμένες εμφανίσεις της σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Μετά το Παρίσι, ήρθε η σειρά της Αθήνας. Ο δημιουργός των νέων μορφών στο σύγχρονο θέατρο, Ουίλσον, θα είναι εδώ τέσσερις μέρες πριν από την πρεμιέρα, για να επιβλέψει τη διαδικασία του στησίματος του σκηνικού. Ένα πολύπλοκο hi tech σύμπαν, που μετασχηματίζεται φωτιστικά και ηχητικά, αναδεικνύοντας χώρους, χρόνους, ατμόσφαιρες. Μια φωτιστική εγκατάσταση, μέσα στην οποία ξεδιπλώνεται το κλασικό μπρεχτικό κοινωνικό δράμα.
Ο κεντρικός ήρωας Μακ Κιθ, ένας γοητευτικός ληστής, παντρεύεται την κόρη του βασιλιά των ζητιάνων, Πόλι Πίτσαμ. Παράλληλα έχει σχέση με την ευαίσθητη πόρνη Τζένη. Η κυρία Πίτσαμ, που δεν τον θέλει για γαμπρό, προσπαθεί να τον καρφώσει στην αστυνομία, μέσω της προδομένης Τζένης. Τον συλλαμβάνουν την πρώτη φορά στο μπορντέλο, αλλά καταφέρνει να δραπετεύσει χάρη στις συναλλαγές που έχει με τον διευθυντή της αστυνομίας.
Τον συλλαμβάνουν και δεύτερη φορά. Κι ενώ προορίζεται για απαγχονισμό, η βασίλισσα Βικτωρία (στην «Όπερα του ζητιάνου» του Τζον Γκέι, πάνω στο οποίο έγραψε 200 χρόνια μετά ο Μπρεχτ την «Όπερα της πεντάρας», είναι η βασίλισσα Άννα), του δίνει όχι μόνο χάρη αλλά και τίτλο- μια υπερρεαλιστική, τοξική παρωδία του καθησυχαστικού, αστικού χάπι εντ.
Στο αφαιρετικό σκηνικό με το γαλάζιο φόντο, τους περιστρεφόμενους φωτεινούς κύκλους και τις κάθετες και οριζόντιες ευθείες που δημιουργούν ποικίλων μορφών φυλακές, τοποθετεί ο Τεξανός σκηνοθέτης τούς αντιήρωες του μπρεχτικού λιμπρέτου. Πρόσωπα- μάσκες, με λευκό κλοουνίστικο μακιγιάζ, βουτηγμένα στην οικονομική κρίση του 1929, κινούνται στυλιζαρισμένα υπό τον ήχο του χρήματος, δίνοντας διαχρονική διάσταση στη φτώχεια, την παρανομία, την παραοικονομία, τη δύναμη του πλούτου.
Στο κέντρο της δράσης και της καπιταλιστικής κοινωνίας, ο Μακ Κιθ είναι μια ανδρόγυνη φιγούρα με πλατινέ μαλλιά. Ο Ουίλσον εστιάζει στον χώρο του αμφίσημου, στο μεταίχμιο και στο ασαφές όριο, που διαφοροποιεί τη γυναικεία από την ανδρική ψυχολογία, συμπεριφορά και αγριότητα. Γύρω του όλα τα πρόσωπα- ρόλοι μοιάζουν με κλόουν ενός φαντασμαγορικού, αλλά αυστηρού τσίρκου.

Φωτογραφία

«Ο μπαμπάς θα το ενέκρινε»

Ο αντισυμβατικός καλλιτέχνης Μπομπ Ουίλσον, που ήθελε να γίνει ζωγράφος – και ως ζωγράφος χρησιμοποιεί το θέατρό τουστην παράσταση που έκανε με τους Γερμανούς ηθοποιούς διευρύνει τα όριά του, στα οποία εντάσσει την «Όπερα της πεντάρας». Κι όχι μόνο δεν αλλοιώνει το έργο και το πνεύμα του Μπρεχτ, αλλά αναδεικνύει με σύγχρονο τρόπο την αντοχή του υλικού του. Γι΄ αυτό και το σχόλιο της κόρης του Μπέρτολτ Μπρεχτ Μπάρμπαρας «ο μπαμπάς θα ενέκρινε την παράσταση», ακούγεται αληθινό.

Σε αριθμούς

23 ηθοποιοί
6 μουσικοί (ζωντανή ορχήστρα)
5 μακιγιέρ
46 τεχνικοί, φωτιστές ηχητικοί (συνολικά 80 άτομα)
500.000 ευρώ το κόστος της πρόσκλησης της παραγωγής
«Η δουλειά μου στο θέατρο ποτέ δεν ερμηνεύει. Θέτει ερωτήσεις, βάζει αμφιβολίες, δεν δίνει ποτέ απαντήσεις. Σκέφτομαι πάντα αυτό που είπε η Γερτρούδη Στάιν, όταν ζήτησαν τη γνώμη της για τη μοντέρνα τέχνη: την παρατηρώ», σημειώνει ο Μπομπ Ουίλσον για την παράσταση του Βerliner Εnsemble
  • Της Έλενας Δ. Χατζηιωάννου, ΤΑ ΝΕΑ, 25/11/2009