Category Archives: Οι Αρουραίοι

«Αρουραίοι»: οι λούμπεν και οι δήθεν

  • Σ’ ένα άνοιγμα ύψους 1,50 μ. έπαιζαν επί μία ώρα και 40 λεπτά οι ηθοποιοί του Deutsches Theater Berlin, αποδίδοντας έναν κόσμο νοσηρό, σαθρό, συνθλιμμένο, σκοτεινό. Με φωτισμούς που τόνιζαν ακριβώς το μισοσκόταδο της ζωής τους, το ταβάνι που πέφτει στο κεφάλι τους. Τελικά, οι Γερμανοί ηθοποιοί αποδεικνύουν κάθε φορά ότι είναι άλλης πάστας, άλλης κουλτούρας και, κυρίως, άλλης παιδείας. Οι «Αρουραίοι» του Γκέρχαρτ Χάουπτμαν είναι ένα έργο μουντό και με πολύ αργή εξέλιξη. Οι ηθοποιοί του, όμως, με την αγαστή συνεργασία σκηνοθέτη και σκηνογράφου, κατάφεραν να το απογειώσουν, τόσο ώστε στο τέλος της παράστασης τα μπράβο και τα μπιζ να μην τελειώνουν.
  • Η πρωταγωνίστρια της παράστασης δεν ήταν αυτή που έλεγε το πρόγραμμα, αλλά μια άλλη Γερμανίδα ηθοποιός, η Natali Seelig, η οποία επιστρατεύτηκε για την αντικατάσταση του ρόλου τις τελευταίες πέντε ημέρες. Μόνο της εφόδιο ότι είχε ξαναπαίξει το έργο, πριν από μερικά χρόνια, με άλλον φυσικά σκηνοθέτη. Κανείς μας δεν κατάλαβε ότι αυτή η γυναίκα απέδωσε, με πρόβες πέντε ημερών μόνο, έναν χαρακτήρα σπαρακτικό και αιμάσσοντα, σαλεμένο σχεδόν εξαιτίας του θανάτου του παιδιού της και της λυσσαλέας διεκδίκησης ενός άλλου παιδιού που γέννησε μια πόρνη.
  • Ενας κόσμος λούμπεν που μπερδεύεται μ’ έναν κόσμο δήθεν, αυτόν των μικροαστών του πάνω ορόφου είναι το σύμπαν του Χάουπτμαν. Και αν προσπαθούσε κανείς να φέρει στο σήμερα την ατμόσφαιρα του 1911, πολύ εύκολα, σχεδόν αυτονόητα, θα πήγαινε στο κτίριο του Εφετείου στην οδό Σωκράτους. Εκεί όπου κατοικούν οι «Αρουραίοι» της Αθήνας του 2009.
  • Ολγα Σελλα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 11/6/2009

Οι «Αρουραίοι» του Βερολίνου. Μια παράσταση του Deutsches Theater Berlin στο Φεστιβάλ Αθηνών σήμερα και αύριο

  • ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. Ο χώρος που έχουν για να κινηθούν και να αναπαραστήσουν τη ζωή τους στην πολυκατοικία – ερείπιο του Βερολίνου στις αρχές του 20ού αιώνα έχει ύψος μόνο 1,50 μ. Σ’ αυτές τις συνθήκες εκτυλίσσεται η υπόθεση των «Αρουραίων», του έργου που υπογράφει ο Γκέρχαρτ Χάουπτμαν και γράφτηκε το 1911. Ενα έργο που βασίστηκε σε μια αληθινή ιστορία: μια γυναίκα δικάζεται γιατί εμφανίζει ως δικό της το παιδί μιας υπηρέτριας, την οποία είχε αναγκάσει να της το πουλήσει. Αυτά συμβαίνουν στο ισόγειο αυτής της εξαθλιωμένης και τελματωμένης πολυκατοικίας, όπου συνωστίζονται η κυρία Γιον, ο σοβατζής σύζυγός της, ο αδελφός της, μια ναρκομανής πόρνη με την κόρη της και η Πολωνή υπηρέτρια, η οποία πείθεται από την κυρία Γιον να πουλήσει το νεογέννητο παιδί της.
  • Στον πάνω όροφο κατοικεί η αστική τάξη κουβαλώντας μαζί και την παρακμή της: ένας ξεπεσμένος διευθυντής θεάτρου και τα μέλη της οικογένειάς του, η κρυφή ερωμένη του, ο επίδοξος εραστής της κόρης του και ο πάστορας πατέρας του. Η ζωή τους περνάει μέσα στην επιτήδευση και την επίδειξη κούφιων γνώσεων και κενών θεωρητικών συζητήσεων. Ενα έργο μέσω του οποίου ο Χάουπτμαν επιχείρησε να συνθέτει τον μικρόκοσμο του Βερολίνου και το κοινωνικοπολιτικό κατεστημένο της Γερμανίας, την εποχή του Γουλιέλμου του Α΄. Οι αισθητικοί και πολιτισμικοί προβληματισμοί της εποχής είναι παρόντες.
  • Την παράσταση φέρνει στην Αθήνα, για δύο παραστάσεις, στις 9 και 10 Ιουνίου, το ιστορικό Deutsches Theater Berlin, στο πλαίσιο των παραστάσεων του Φεστιβάλ Αθηνών. Τη σκηνοθεσία της παράστασης, που θεωρείται μια από τις πλέον αναμενόμενες του φετινού Φεστιβάλ, υπογράφει ο Μίχαελ Ταλχάιμερ, ένας νέος αλλά πολλά υποσχόμενος Γερμανός σκηνοθέτης.
  • Η πρεμιέρα των «Αρουραίων» έγινε στο Βερολίνο το 1911 σε σκηνοθεσία Οτο Μπραμ και η κριτική ήταν πολύ σκληρή με τον Χάουπτμαν. Πρόκειται όμως για ένα κείμενο που εμπλουτίστηκε και άλλαξε πολλές φορές από τον συγγραφέα του μέχρι να πάρει τη σημερινή, τελική του μορφή. Μια παράσταση στην οποία θα αναζητήσουμε όχι το σαθρό περιβάλλον της Γερμανίας των αρχών του 20ού αιώνα, αλλά μερικές από τις νοσηρές συνθήκες που επικρατούν στις μεγαλουπόλεις στις αρχές του 21ου αιώνα. Πειραιώς 260, Χώρος Η, στις 9 μ.μ. [Η Καθημερινή, 9/6/2009]

Αρουραίοι και η… βλακεία σε μια ώρα. Δύο πρεμιέρες σήμερα στο Φεστιβάλ Αθηνών

Αρουραίοι και η… βλακεία σε μια ώρα
  • Το φημισμένο Deutsches Theater του Βερολίνου παρουσιάζει τη δεύτερη παραγωγή του, αυτή τη φορά στην Πειραιώς 260, υπό τις σκηνοθετικές οδηγίες του Μίκαελ Ταλχάιμερ. Η ιστορία εκτυλίσσεται σε μια σοφίτα στο Βερολίνο, όπου μια νεαρή έγκυος υπηρέτρια δέχεται να πουλήσει το ανεπιθύμητο μωρό της σε μια γυναίκα, η οποία έχασε πρόσφατα το δικό της. Η υπηρέτρια όμως αλλάζει γνώμη, η άλλη γυναίκα πανικοβάλλεται και οι συνέπειες είναι τραγικές. Ασκώντας κριτική στις κοινωνικές συνθήκες και συμβάσεις που συνθλίβουν τον άνθρωπο ο Ταλχάιμερ τοποθετεί όλη τη δράση μέσα σε μικρό ξύλινο κύβο, ο οποίος εγκλωβίζει τους ηθοποιούς μέσα σε ελάχιστα τετραγωνικά. Ο σκηνογράφος της παράστασης Ολαφ Αλτμαν αφήνοντας ελάχιστο χώρο στους ηθοποιούς να κινηθούν (καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης βαδίζουν με σκυμμένα τα κεφάλια) δείχνει πόσο στενά είναι τα περιθώρια όχι μόνο στις κινήσεις των χαρακτήρων αλλά και στις αποφάσεις τους, πόσο καταπιεσμένοι είναι κυριολεκτικά και μεταφορικά από τα ίδια τους τα συναισθήματα και τις πράξεις.

«Σεμινάριο βλακείας»

  • Μια παραγωγή του ΔΗΠΕΘΕ Κέρκυρας και της Εταιρίας Θεάτρου Commedia που ακροβατεί μεταξύ τραγικού και κωμικού, ένας μονόλογος του Σάκη Σερέφα με τη μορφή διάλεξης σε σκηνοθεσία Κατερίνας Πολυχρονοπούλου και ερμηνευτή τον Δημήτρη Πιατά. Στο κολέγιο «Stupidity» παραδίδονται σεμινάρια βλακείας με τον Δ. Πιατά «εισηγητή» να υπερασπίζεται τη βλακεία ως αντίδοτο στην «ευφυΐα» της εποχής μας. «Επιχειρείται μια ιστορική και πολιτισμική καταγραφή της βλακείας από τον Μπαγκς Μπάνι και το Μέγα Ναπολέοντα έως τον Χίτλερ, τον Στάλιν και τον Μπους Τζούνιορ. Στο θέατρο έχω πολλές φορές υποδυθεί βλάκες. Σκέφτηκα λοιπόν ότι θα ήταν ενδιαφέρον να συνοψίσουμε δραματουργικά όλη τη βλακεία σε μία ώρα. Πώς λέμε «ολόκληρος ο Σαίξπηρ σε μία ώρα»; Ε, κάτι ανάλογο», εξηγεί γελώντας ο Δημήτρης Πιατάς. Και συνεχίζει: «Ζούμε μες στη βλακεία. Κολυμπάμε σε αυτήν. Κι ενώ ένας βλάκας μπορεί να είναι κι ένας συμπαθής άνθρωπος, ένας βλάκας εξουσιαστής που διοικεί μια επιχείρηση ή ένα κράτος είναι επικίνδυνος».


Info

ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΘΗΝΩΝ
– «Οι αρουραίοι». Πειραιώς 260
– «Σεμινάριο βλακείας ή οι βλαβερές συνέπειες της βλακείας». Το Σχολείον
9-10/6 στις 21.00.
Πληροφορίες: Πανεπιστημίου 39, τηλ. 210 3272000, ή στο http://www.greekfestival.gr.

  • ΜΠΛΑΤΣΟΥ ΙΩΑΝΝΑ, Ελεύθερος Τύπος, Τρίτη, 09.06.09

«Καθαρτήριο», «Αρουραίοι», «Σεμινάριο βλακείας»


Τo «Καθαρτήριο» (φωτογραφία), β΄ μέρος της τριλογίας που εμπνεύστηκε από τη «Θεία Κωμωδία» του Δάντη, παρουσιάζει ο Ρομέο Καστελούτσι στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (Βασ. Σοφίας και Κόκκαλη 1, τηλ. 210-7282.333) στις 21.00, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. Στα αγγλικά, με ελληνικούς υπέρτιτλους. Εισιτήρια: 40, 30, 20, 10 και 5 (φοιτητικό) ευρώ.

* Το «Γερμανικό Θέατρο» του Βερολίνου παρουσιάζει τους «Αρουραίους» του Γκέρχαρτ Χάουπτμαν, στην Πειραιώς 260 (Χώρος Η), στις 21.00. Μια έγκυος υπηρέτρια δέχεται να πουλήσει το ανεπιθύμητο μωρό της σε μια γυναίκα που μόλις έχει χάσει το δικό της νεογέννητο, στη συνέχεια όμως μετανιώνει και το διεκδικεί. Σκηνοθετεί ο Μίκαελ Ταλχάιμερ. Με ελληνικούς υπέρτιτλους. Εισιτήρια: 30, 20 και 15 ευρώ.

* Το «Σεμινάριο βλακείας» του Σάκη Σερέφα ανεβαίνει, σε σκηνοθεσία Κατερίνας Πολυχρονοπούλου, στο Σχολείον (Χώρος Α) στις 21.00, από το ΔΗΠΕΘΕ Κέρκυρας και την Εταιρεία Θεάτρου Commedia. Ερμηνεύει ο Δημήτρης Πιατάς. Εισιτήρια: 25, 10 και 10 ευρώ.

Ανθρωποι και ποντίκια. Παραβολή της κοινωνικής αλλοτρίωσης, «Οι Αρουραίοι» του Χάουπτμαν ανεβαίνουν στην Πειραιώς

  • Οι Γερμανοί ξανάρχονται στη φιλόξενη Πειραιώς 260. Το φημισμένο Γερμανικό Θέατρο του Βερολίνου παρουσιάζει στις 9 και 10 Ιουνίου το έργο του Γκέρχαρντ Χάουπτμαν «Οι Αρουραίοι» στην πρωτοποριακή σκηνοθεσία ενός σημαντικού δημιουργού: του Μίκαελ Τάλχαϊμερ.

Γεννήθηκε στη Φραγκφούρτη κι άρχισε την καριέρα του στο θέατρο ως ηθοποιός. Εκανε το σκηνοθετικό του ντεμπούτο το 1997 στο Theater Chemnitz και στη συνέχεια συμμετείχε σε θεατρικές παραγωγές στην Ελβετία και τη Γερμανία. Η μεγάλη επιτυχία ήρθε το 2000 με το έργο του «Gerenc Molnar Liliom» στο θέατρο Thalia Theater του Αμβούργου. Πολλά έργα του Τάλχαϊμερ παρουσιάζονται συχνά στο Deutsches Theater Berlin, όπου τώρα διατελεί χρέη διευθυντή θεάτρου.

  • Σε μια σοφίτα

«Οι Αρουραίοι» είναι ένα σκοτεινό αλλά κι εκφραστικό συγχρόνως πορτρέτο της κοινωνίας που επιχειρεί να φωτίσει τις σκοτεινές πλευρές της ανθρώπινης ύπαρξης. Η ανεκπλήρωτη επιθυμία για ένα μωρό, ο φόνος και η αυτοκτονία αποτελούν τα συστατικά ενός δράματος που εκτυλίσσεται σε μια σοφίτα. Οι πρωταγωνιστές του έργου, άνθρωποι χαμηλών κοινωνικών τάξεων, αναπτύσσουν άμεσα και γλαφυρά τα συναισθήματα και τα κίνητρα των αποφάσεών τους.

Η ιστορία γύρω από το διευθυντή ενός θεάτρου, τον Χάρο Χαζενρόιτερ, που παραδίδει ιδιωτικά μαθήματα υποκριτικής. Σ’ αυτή τη σοφίτα -μοναδικό σκηνικό του έργου- η Παουλίνε Πιπερκάρκα, μια νεαρή υπηρέτρια που είναι έγκυος, δέχεται να πουλήσει το ανεπιθύμητο μωρό που θα γεννήσει σε μία γυναίκα, στην κυρία Τζον η οποία έχασε πρόσφατα το δικό της νεογέννητο. Η υπηρέτρια, όμως, μετανιώνει και παίρνει πίσω την υπόσχεση.

Το γεγονός δημιουργεί πανικό στην κυρία Τζον και δρομολογεί δραματικές εξελίξεις. Η κα Τζον ανταλλάσσει το μωρό της Παουλίνε με το άρρωστο νεογέννητο των γειτόνων, ενώ παράλληλα στέλνει τον κακοποιό αδερφό της Μπρούνο να εκφοβίσει τη νεαρή. Ο Μπρούνο σκοτώνει τελικά το κορίτσι, αλλά και η κυρία Τζον, σε αλλόφρονα κατάσταση, αυτοκτονεί.

Η σκηνοθεσία, οι ερμηνείες, το σκηνικό-έκπληξη απογειώνουν την τραγικοκωμωδία. Ο Τάλχαϊμερ έφερε το έργο στην εποχή μας δημιουργώντας τη σύγχρονη παράσταση «Οι αρουραίοι -μία βερολινέζικη τραγικωμωδία».

Το σκηνικό, ένας μικρός ξύλινος κύβος, καταφέρνει άμεσα να αποτυπώσει τα έντονα συναισθήματα και την πίεση που αισθάνονται οι πρωταγωνιστές.

Ο Ολαφ Ολτμαν, σχεδιαστής του πρωτότυπου σκηνικού, αφήνει ελάχιστο χώρο στους ηθοποιούς να κινηθούν -κατά κύριο λόγο βαδίζουν με σκυμμένα τα κεφάλια αφού στη στενόχωρη σοφίτα δεν υπάρχει χώρος για να σταθούν όρθιοι-, δείχνοντας μ’ αυτό τον τρόπο πόσο στενά είναι τα περιθώρια όχι μόνο στις κινήσεις αλλά και στις αποφάσεις τους. Ο φωτισμός δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι οι ηθοποιοί είναι γλυπτά σώματα που κινούνται στα στενά όρια του σκηνικού με τρόπο αδέξιο, δημιουργώντας έτσι ένα κλίμα κωμικό και παράλληλα τρομακτικό.

  • Καταπιεσμένα συναισθήματα

Από τα πρώτα λεπτά, οι θεατές έχουν την αίσθηση ότι οι ήρωες είναι περιορισμένοι κυριολεκτικά μέσα στην ξύλινη κατασκευή και μεταφορικά καταπιεσμένοι από τα ίδια τους τα συναισθήματα και τις πράξεις. Η καταπίεση που προκαλεί το μικρό μέγεθος του σκηνικού προβάλλει την καταπίεση των κοινωνικών συνθηκών της βερολινέζικης κοινωνίας και όχι μόνον…

Ο γερμανός δραματουργός Γκέρχαρντ Χάουπτμαν, στον οποίο απονεμήθηκε το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1912, γράφει με μελανά χρώματα για την υποδούλωση του ανθρώπου από το περιβάλλον του, ασκεί κριτική στις κοινωνικές συνθήκες που τον αλλοτριώνουν. Θεωρείται από τους κυριότερους εκπροσώπους του νατουραλιστικού κινήματος στη μοντέρνα γερμανική λογοτεχνία από το πρώτο του θεατρικό έργο «Vor Sonnenaufgang» («Πριν από την ανατολή») το 1889.

Ακολούθησαν δύο ψυχολογικά δράματα της μεσαίας τάξης («Η εορτή της συμφιλίωσης» – «Οι μονάχοι άνθρωποι»), οι σατιρικές κωμωδίες «Η γούνα» και «Ο κόκκκνος πετεινός» στις οποίες έπλασε υπέροχους χαρακτήρες, αλλά και το «Florian Geyer», μια νατουραλιστική προσέγγιση βασισμένη στην αγροτική εξέγερση τα χρόνια του Λούθηρου. Ο Χάουπτμαν χρησιμοποιούσε συχνά την τοπική διάλεκτο της πατρίδας του, της Σιλεσίας, για να τονίσει την αυθεντικότητα των έργων του.

Εγραψε πολλά νατουραλιστικά έργα (με εξαίρεση τα «Η Χάνελε πάει στον Παράδεισο», «Βουλιαγμένη Καμπάνα») όπως «Οι Αρουραίοι» («Die Ratten»), το οποίο στάθηκε η αφορμή για την απονομή του Νόμπελ Λογοτεχνίας αναγνωρίζοντας κυρίως την εξέχουσα προσφορά του στη δραματική τέχνη.

Πάντως «Οι Υφαντές», έργο εμπνευσμένο από την εξέγερση των υφαντών της Σιλεσίας το 1844, θεωρείται το καλύτερό του. Το τελευταίο του έργο, γραμμένο λίγο πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, είναι μια τριλογία πάνω στην κατάρα των Ατρειδών.*

  • Της ΕΦΗΣ ΜΑΡΙΝΟΥ, ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / Επτά, Κυριακή 31 Μαΐου 2009