Category Archives: ΝΕΦΕΛΕΣ

Νεφέλες επίκαιρες όσο ποτέ

  • Σε ήχο ελληνικό
  • ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗ: ΝΕΦΕΛΕΣ – ΠΑΡΑΓΩΓΗ: ΘΕΑΤΡΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΚΥΠΡΟΥ
  • Του ΓΙΩΡΓΟΥ Ε. ΠΑΠΑΔΑΚΗ, Ελευθεροτυπία, Τρίτη 23 Νοεμβρίου 2010

Δίσκος με τα τραγούδια που έγραψε ο Σταμάτης Κραουνάκης για το έργο του Αριστοφάνη «Νεφέλες» σε μετάφραση του Κ. Χ. Μύρη, όπως παρουσιάστηκε στα Επιδαύρια από τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου (ΘΟΚ).

Αν ο Σταμάτης Κραουνάκης ζούσε στην αρχαία εποχή θα ήταν, κατά πάσα πιθανότητα, συνάδελφος του Αριστοφάνη, δηλαδή θεατρικός συγγραφέας – μουσικός, καθώς, όπως είναι γνωστό, οι αρχαίοι θεατρικοί συγγραφείς ήταν ταυτόχρονα και μουσικοί, αφού ο ποιητικός λόγος ήταν μελοποιημένος. Οχι μόνο από αυτή μα κι από άλλες (και μη θεατρικές) εργασίες του, ο Κραουνάκης δείχνει ένα ταλέντο που «άπτεται» των πραγμάτων του θεάτρου. Στο παρόν όμως έργο, τα δημιουργήματά του, όχι μόνο άπτονται, αλλά φαίνεται πως… εναγκαλίζονται κιόλας με το πνεύμα της αριστοφανικής κωμωδίας.

Δεν γνωρίζω αν στην παράσταση φάνηκαν (είχαν δηλαδή κάποιο καλλιτεχνικό κόστος) ή όχι οι περιπέτειες που προηγήθηκαν (π.χ. παραίτηση του σκηνοθέτη Νίκου Μαστοράκη, συλλογική σκηνοθεσία υπό τον διευθυντή του ΘΟΚ Βαρνάβα Κυριαζή). Από την ακρόαση, πάντως, του δίσκου φαίνεται ότι από τον μουσικοσυνθέτη δεν έλειψαν το κέφι, ο ενθουσιασμός και η επαφή με το δίπτερο εκείνο έντομο που ονομάζεται, αρχαϊστί μεν, οίστρος, νεοελληνιστί δε αλογόμυγα, που ερεθίζει τους δημιουργούς και τους βοηθά να κάνουν πράγματα και θαύματα. Δεν έλειψαν, επίσης, και οι καλοί συνεργάτες. Τόσο οι σολίστεςυρής (Στρεψιάδης), Σταύρος Λούρας (Σωκράτης), Στέλλα Φυρογένη (κορυφαία), Αννίτα Σαντοριναίου (Δίκαιος Λόγος) όσο και ο χορός ζωντανεύουν θαυμάσια το δροσερό, γλυκόπικρο και παιχνιδιάρικο αυτής της μουσικής.

Ο,τι κι αν ήταν η παράσταση, το θεατρικό «δαιμόνιο» του Κραουνάκη ασφαλώς θα τη βοήθησε (όπως βέβαια όφειλε) να σταθεί στο ύψος της. Ιδιαιτέρως ο χορός (στον δίσκο τουλάχιστον) βρίσκεται σε ένα επίπεδο σπάνιο, κατά τη γνώμη μου. Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε πως θα μπορούσε να χρησιμέψει και ως σημείο αναφοράς. Είναι ένα επίτευγμα, τόσο για την τεχνική όσο και για τον λόγο, το μέλος, και την εκφραστική του δύναμη. Παραδειγματικά αναφέρω ότι: για την πρώτη Παράβαση, για τη «Σελήνη», για «Το Τραγούδι του Δίκαιου Λόγου», για τη δεύτερη Παράβαση, καθώς και για άλλα, ο συνθέτης μπορεί, δικαίως πιστεύω, να αισθάνεται υπερήφανος.

Οπως ο ίδιος λέει σε συνέντευξή του («Ελευθεροτυπία» 27/6/2009) για τη δουλειά του: «Τα χορικά είναι φωνητική μουσική φτιαγμένη για 14 γυναίκες. Ο αυλός, η ηλεκτρική άρπα και τα κρουστά τη συνοδεύουν με αρκετή αναρχία. Δεν είναι μια κλασική ορχηστρική υποστήριξη, έχει τρέλα. Το έργο είναι εξάλλου σκοτεινό και επικίνδυνο. Υπάρχουν σημεία άκρας λυρικότητας και σημεία αγριότητας. Σήμερα μας αφορά ίσως περισσότερο από ποτέ. Αν η νομιμοποίηση του παράνομου ως νόμιμου μέσω διαστρεβλώσεων δεν είναι ό,τι ζούμε, τότε τι είναι; Ζούμε την ώρα που αγοράζεται η γνώση από την τάξη που ανεβαίνει οικονομικά ώστε να νομιμοποιεί την παρανομία της. Με την ίδια σκληρότητα αυτή η τάξη οδηγεί και τα παιδιά της σε ανάλογη διαπαιδαγώγηση».

Πράγματι, έχουμε εδώ δώδεκα πολιτικά τραγούδια τόσο επίκαιρα όσο και το 423 π.Χ. που γράφτηκε το έργο, για να εκθέσει τις αρνητικές συνέπειες των σοφιστικών κινήσεων, την υπονόμευση ηθών και κανόνων, την ηθική και πολιτική κρίση της κοινωνίας, το… νόμιμο και το ηθικό που κάτι μας θυμίζει.

«Νεφέλες» από τον ΘΟΚ στο Ηρώδειο

  • Παράσταση απόψε για τα πενηντάχρονα της Κυπριακής Δημοκρατίας, με ελεύθερη είσοδο

Μια και μοναδική παράσταση απόψε στο Ηρώδειο θα δώσει ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου, με τις «Νεφέλες» του Αριστοφάνη, παρουσία του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Δημήτρη Χριστόφια στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τα πενηντάχρονα της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Οι «Νεφέλες» του ΘΟΚ που παρουσιάστηκαν πέρυσι στο Φεστιβάλ Επιδαύρου μεταμορφώνονται φέτος σε μετάφραση Κ. Χ. Μύρη, μουσική Σταμάτη Κραουνάκη και σκηνοθεσία Βαρνάβα Κυριαζή. Τα σκηνικά υπογράφει ο Χάρης Καυκαρίδης, τα κοστούμια ο Λάκης Γενεθλής και τη χορογραφία ο Ισίδωρος Σιδέρης. Στον ρόλο του Στρεψιάδη ο Ανδρέας Τσουρής, στον ρόλο του Σωκράτη ο Σταύρος Λούρας και στον ρόλο του Φειδιππίδη ο Χριστόδουλος Μαρτάς. Τον Δίκαιο Λόγο θα ερμηνεύσει η Αννίτα Σαντοριναίου και τον Αδικο Λόγο η Ελενα Ευσταθίου μαζί με μια πλειάδα αξιόλογων ηθοποιών στους υπόλοιπους ρόλους.

Οι «Νεφέλες» παρουσιάστηκαν το 423 π.Χ, στα Μεγάλα Διονύσια και απέσπασαν το τρίτο βραβείο. Πιστεύοντας στο έργο του, ο Αριστοφάνης το διόρθωσε ριζικά με σκοπό να το ξανα-ανεβάσει. Οι «Νεφέλες» που μας σώζονται είναι η δεύτερη εκδοχή. Πρόκειται για ένα από τα πιο ξακουσμένα και πολυσυζητημένα έργα του Αριστοφάνη, ο άλυτος γρίφος μέσα σ’ ολόκληρη την αριστοφανική παραγωγή κι ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα στην ιστορία της λογοτεχνίας. Ο μεγάλος κωμωδιογράφος καυτηριάζει τα φροντιστήρια των σοφιστών στην Αθήνα και την «προοδευτική» παιδεία που παρείχε την εποχή εκείνη ο Σωκράτης. Εκθέτει τις αρνητικές συνέπειες που είχε η σύγχρονη σοφιστική κίνηση σε ιδιωτικό επίπεδο, τις επιδράσεις της σοφιστικής επιχειρηματολογίας στον χώρο της οικογένειας.

Ωρα έναρξης 9 μ.μ. Η είσοδος είναι ελεύθερη με δελτία εισόδου. Ηρώδειο.

«Νεφέλες» στο Ηρώδειο για τα 50 χρόνια από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας

  • Παρουσία Παπούλια και Χριστόφια
Από την παράσταση του ΘΟΚ στην Επίδαυρο
Από την παράσταση του ΘΟΚ στην Επίδαυρο (Φωτογραφία:  Αρχείο ΔΟΛ )

Τον «χορό» των εμβληματικών εκδηλώσεων για τον εορτασμό των 50 χρόνων από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας ανοίγει η Αθήνα. Οι «Νεφέλες» του Αριστοφάνη, μια εξαιρετική παράσταση του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου (ΘΟΚ) που παρουσιάστηκε πέρυσι στο Φεστιβάλ Επιδαύρου, έρχεται στο Ηρώδειο την Κυριακή 5 Σεπτεμβρίου στις 9 το βράδυ. Την εκδήλωση θα τιμήσουν με την παρουσία τους οι Πρόεδροι της Ελληνικής Δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας και της Κυπριακής Δημοκρατίας Δημήτρης Χριστόφιας. «Οι Νεφέλες έρχονται, πάρτε θέση» είπε ο πρέσβης της Κύπρου Ιωσήφ Ιωσήφ στην συνέντευξη Τύπου που πραγματοποιήθηκε το πρωί της Πέμπτης στο «Σπίτι της Κύπρου» με τη συμμετοχή των βασικών συντελεστών της παράστασης, τον καλλιτεχνικό διευθυντή των εκδηλώσεων Άντη Παρτζίλη, τον διευθυντή και τον πρόεδρο του ΘΟΚ Βαρνάβα Κυριαζή και Δημήτρη Καραγιάννη. «Έχουμε πολλά να γιορτάσουμε, μπορούμε να είμαστε περήφανοι για τα επιτεύγματα της Κυπριακής Δημοκρατίας» είπε ο κ. Ιωσήφ επισημαίνοντας ότι αυτή η 50ετία ήταν «μία παρατεταμένη δημιουργική πνοή των ανθρώπων αυτού του τόπου, και, παρά τις δυσκολίες που είχαμε ως λαός και ως κράτος, τα πήγαμε καλά». Ο ίδιος εξέφρασε την χαρά του για την παρουσία των δύο Προέδρων της Δημοκρατίας στην παράσταση ευχόμενος να είναι και ο καιρός συνεργάσιμος.

Ο 12ΧΡΟΝΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΤΩΝ «ΝΕΦΕΛΩΝ» ΜΙΛΑΕΙ ΣΤΑ «ΝΕΑ»: «Δεν θα γίνω ποτέ από τους διάσημους που «ψωνίζονται»»

//

«Δυόμισι χιλιάδες χρόνια τα πρώτα  μυαλά στον Καιάδα. Σχολεία...  Κάποτε καίγαν τα βιβλία, τώρα  καίνε τα μυαλά. Πάτε καλά;»,  φώναξε με θάρρος και θράσος  από την Ορχήστρα του αρχαίου  θεάτρου της Επιδαύρου ο Γιώργος  Ιωαννίδης, στις «Νεφέλες». Είναι  ευχαριστημένος από το σύγχρονο  εκπαιδευτικό σύστημα; «Με τους  δασκάλους μου δεν έχω κανένα  πρόβλημα. Θα ήθελα όμως να  καταλάβουν ότι πρέπει να γίνουν  πιο μοντέρνοι. Να προσπαθήσουν  πιο πολύ  να μας  προσεγγίσουν»
  • «Είμαι μικρός για διαδηλώσεις. Δεν θα βγω στους δρόμους αλλά στη θεατρική σκηνή για να τα πω στους μεγάλους», λέει στα «ΝΕΑ» ο 12χρονος Γιώργος Ιωαννίδης, έκπληξη στις αριστοφανικές «Νεφέλες» της Επιδαύρου

«Είμαι ένας έφηβος που ανησυχεί με όσα συμβαίνουν στην κοινωνία. Ο κόσμος καταστρέφει τον εαυτό του. Φορτωμένος από συναισθήματα, λοιπόν, ρωτάω: Πώς θα είναι το μέλλον;». Είναι ο προβληματισμός του 12χρονου Γιώργου Ιωαννίδη από τη Λάρνακα Κύπρου, ο οποίος την περασμένη εβδομάδα, Παρασκευή και Σάββατο, εμφανίστηκε στην Επίδαυρο ενώπιον 7.500 θεατών στις αριστοφανικές «Νεφέλες» από τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου για να μιλήσει περί εκπαιδευτικού συστήματος και δίκαιου- άδικου λόγου.

Και ήταν αυτό το θάρρος του (και το θράσος- με την καλή έννοια), η δυνατή καθάρια φωνή του και η αίσθηση ότι εκπροσωπεί όλα τα παιδιά του κόσμου ρωτώντας για το μέλλον, που τον έκανε να θεωρείται η «μεγάλη έκπληξη» στα φετινά Επιδαύρια. Ευχάριστη έκπληξη.

Μπορεί να μη βγαίνει στους δρόμους για να διαδηλώσει, καθώς είναι «πολύ μικρός ακόμη για να μπλέξει σε αυτά», αλλά είχε το θάρρος να φωνάξει στο αρχαίο θέατρο (στη Β΄ Παράβαση της αριστοφανικής κωμωδίας), «άμα γίνουνε δεσμός/ βάλε μαύρα βάλε σκούρα/ κρίση ο πολιτισμός» και «κράτος βία και νοθεία/ έγιναν θεσμός».

«Ήμουν επιφυλακτικός απέναντι στην ιδέα να εμφανιστώ στην Επίδαυρο. Ένιωθα άβολα. Την αυτοπεποίθηση την κερδίζεις μόνο με τις πρόβες. Με βοήθησε και ο Σταμάτης Κραουνάκης όπως και οι άλλοι συντελεστές, που μου εξήγησαν τι σημαίνουν τα λόγια του Αριστοφάνη», λέει ο Γιώργος που κάτι ξέρει από θέατρο. Και από τραγούδι.

Τον Δεκέμβριο του 2007 εκπροσώπησε την Κύπρο στον διαγωνισμό τραγουδιού της παιδικής Γιουροβίζιον, που έγινε στο Ρότερνταμ Ολλανδίας, με το τραγούδι «Η μουσική δίνει φτερά» σε στίχους και ερμηνεία δικά του. Επίσης συμμετείχε στο ντοκιμαντέρ «Sounds Like Τeen Spirit: Α Popumentary» που προβλήθηκε και σε Καναδά, Βέλγιο, με θέμα το τι συμβαίνει στα παρασκήνια της Γιουροβίζιον.

«Συνάντησα παιδιά που αγαπούν τη μουσική, όπως κι εγώ. Έτσι, παρά το γεγονός ότι δεν μιλούσαν όλοι αγγλικά, βρήκαμε τρόπο να επικοινωνήσουμε», λέει. Και επειδή δεν κατάφερε να φέρει την πρωτιά στη χώρα του θα ήθελε, «μια δεύτερη ευκαιρία αλλά όχι στην κανονική Γιουροβίζιον, επειδή εκεί τα πράγματα είναι πολύ ανταγωνιστικά».

Η επιθυμία του ήταν ανέκαθεν να βρεθεί στον καλλιτεχνικό χώρο. Το ποδόσφαιρο δεν του αρέσει. Προτιμά τα μαθήματα, μπαλέτου, τζαζ, σύγχρονου χορού, φωνητικής αλλά και υποκριτικής. Παρά τα βήματα που έχει κάνει στο θεατρικό σανίδι και τη μουσική, είναι προσγειωμένο παιδί. «Δεν μου αρέσει να συζητάω με τους φίλους μου στο σχολείο για τις όποιες επιτυχίες μου. Προτιμώ να τα μαθαίνουν μόνοι τους».

«Δεν ξέρω αν θα κάνω καριέρα στο θέατρο. Το σχολείο έρχεται πρώτο. Ένα καλό πτυχίο θα μου προσφέρει εναλλακτικό σχέδιο σε περίπτωση αποτυχίας στον καλλιτεχνικό χώρο. Είμαι βέβαιος ότι δεν θα γίνω ποτέ ένας από τους διάσημους που «ψωνίζονται». Βασικά, δεν νομίζω ότι θα γίνω ποτέ διάσημος», προσθέτει ο μετρημένος και συνεσταλμένος (κάτι που «διαγνώστηκε» στη θεατρική εμφάνισή του στην Επίδαυρο) Γιώργος Ιωαννίδης.

«Πάντα φταίνε και οι δύο πλευρές»

Το δυνατό χειροκρότημα του κοινού του Φεστιβάλ Επιδαύρου ήλθε όταν ο Γιώργος Ιωαννίδης αναφώνησε «Κύπρος χρυσή/ Κύπρος νησί/ Κύπρος μισή/ Ελλάδα…» στις «Νεφέλες». Το ζήτημα της διχοτομημένης Κύπρου τον αφορά. Ο πατέρας του κατάγεται από την Αμμόχωστο και η μητέρα του από Αγγλία, Αρμενία και Κύπρο. «Οι Τούρκοι και οι Κύπριοι είχαν προβλήματα που δεν κατάφεραν να λύσουν με την ομιλία και άρχισαν τον πόλεμο. Σήμερα πολλοί νέοι κάνουν παρέα με Τούρκους. Φυσικά, υπάρχουν και οι εθνικιστές», λέει με απλά λόγια ο Γιώργος, για τις τεταμένες σχέσεις Τουρκίας- Κύπρου.

«Το ίδιο συνέβη και με τον μαθητή Αλέξανδρο Γρηγορόπουλο τον χειμώνα. Πάντα φταίνε και οι δύο πλευρές. Ο αστυνομικός είναι ένοχος για την εχθρική κίνησή του, αλλά και οι διαδηλωτές φταίνε που έκαψαν την Ελλάδα. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι να δείξεις την οργή σου», υποστηρίζει.

  • Δάφνη Κοντοδήμα, ΤΑ ΝΕΑ: Παρασκευή 10 Ιουλίου 2009

Απαντήσεις Κραουνάκη και Βαρνάβα Κυριαζή στην περίεργη «κριτική» της «Καθημερινής»

  • [«Ο άμοιρος Βολταίρος και οι υπερασπιστές του ΘΟΚ», Tου Στεφανου Κασιματη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 08/07/2009]
  • Επιστολή Κραουνάκη

Με αφορμή το σχόλιο και τη φωτογραφία της χθεσινής στήλης, σχετικά με την παράσταση του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου στην Επίδαυρο, ο Σταμάτης Κραουνάκης, που συνέθεσε τη μουσική της παράστασης, γράφει:

  • «Κύριε Κασιμάτη, καλημέρα. Αλήθεια, στο ίδιο φύλλο η συνάδελφός σας Ολγα Σελλά μιλάει για 2.000 θεατές και αλλού, στα “Νέα”, ο κύριος Αγιαννίδης για 2.500. Σύμφωνα με τη γνώμη όλων των συντακτών της Αθήνας, η παράσταση του ΘΟΚ δεν ήταν αδιάφορη. Οσο για τη φωτογραφία μου με τον Τατούλη, είναι πασίγνωστο ότι δεν είμαι ομοϊδεάτης του, αλλά είμαι ευγενικός… Νομίζετε ότι αν υπήρχαν δημοσιογράφοι την εποχή του Αριστοφάνη εσείς θα είχατε γλιτώσει; Πάτε καλά; Φιλούθκια! Που λένε και οι Κύπριοι…»

Εχω την εντύπωση ότι οι συνάδελφοι μου είναι τόσο ευγενικοί με τον ΘΟΚ όσο και ο κ. Κραουνάκης με τον κ. Τατούλη…

  • Επιστολή Κυριαζή

Και ο σκηνοθέτης της παράστασης του ΘΟΚ, Βαρνάβας Κυριαζής, εκφράζει τις διαμαρτυρίες του για το χθεσινό σημείωμα:

  • «Μάλλον ο σχολιαστής σας παρατηρούσε τα ροζ ή τα μωβ της κυρίας Σαπουντζάκη, γιατί μόνον έτσι εξηγείται το “άντε 650 θεατές”. Δυστυχώς όμως για το σχόλιο του ότι “πρέπει κάποτε να τελειώσει το καθεστώς της παραχώρησης της Επιδαύρου στον ΘΟΚ για τις αδιάφορες παραστάσεις του”, το λιγώτερο που έχετε να κάνετε είναι να απολογηθείτε. Γιατί οι “αδερφοί” δεν έχουν ανάγκη “ελεημοσύνης”, άλλοι μάλλον χρήζουν ελεημοσύνης σωστής πληροφόρησης και δημοσιογραφικής δεοντολογίας. Είκοσι επτά παραγωγές αρχαίου δράματος έχει αυτό το Κρατικό Θέατρο, το τρίτο του μείζονος Ελληνισμού, εάν ενδιαφέρει κάποιον. Λυπούμαι πραγματικά για την “ευκολία”».

Ουκ εν τω πολλώ το ευ. Είναι γνωστό ότι παραστάσεις του ΘΟΚ στην Επίδαυρο θα είχαν διακοπεί προ πολλού, αν δεν συνέτρεχαν «εθνικοί» λόγοι, τους οποίους πάντα επικαλούνται κάποιοι Κύπριοι επίσημοι, όταν ασκούν τις γνωστές πιέσεις κάθε χρόνο, χωρίς ποτέ όμως να μπαίνουν στον κόπο να μας τους εξηγήσουν καθαρά. Ειλικρινά, δεν καταλαβαίνω ποιος εθνικός λόγος δικαιολογεί την ύπαρξη μιας σειράς αδιάφορων παραστάσεων! Φιλούθκια, που λένε και στην Κύπρο, όπως με πληροφορεί ο κ. Κραουνάκης…

Οι «Νεφέλες» του… Κραουνάκη

  • Με μουσική και χορό ο ΘΟΚ άνοιξε τα φετινά Επιδαύρια παρουσία του Δημήτρη Χριστόφια

ΕΠΙΔΑΥΡΟΣ. Οι νεφέλες του ουρανού κόντεψαν να αποβούν μοιραίες για τις «Νεφέλες» του Αριστοφάνη την περασμένη Παρασκευή, ημέρα έναρξης των Επιδαυρίων 2009. Δύο ώρες πριν από την παράσταση έβρεξε πολύ και δυνατά και κατατρόμαξε τους υπεύθυνους του Φεστιβάλ. Πάντως, κάτι ο καιρός, κάτι ο κορεσμός από τον Αριστοφάνη, η Επίδαυρος την περασμένη Παρασκευή είχε πολύ… απλοχωριά. Γύρω στους 2.000 το βράδυ της Παρασκευής, σχεδόν οι διπλάσιοι το Σάββατο.

Ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου εγκαινίασε φέτος το Φεστιβάλ Επιδαύρου και μάλλον ικανοποίησε το κοινό που αποφάσισε να κάνει τη διαδρομή. Βέβαια, θα μπορούσε να πει κανείς ότι είδαμε τις «Νεφέλες» του Σταμάτη Κραουνάκη, αφού ήταν εξαιρετικά έντονη η σφραγίδα του ταλαντούχου συνθέτη, ο οποίος φαίνεται ότι τελικά διέσωσε τον ΘΟΚ και την πρώτη φετινή παράσταση. Και η σφραγίδα αυτή μάλλον δεν περιορίστηκε μόνο στη μουσική και τα χορικά των «Νεφελών», αλλά στο συνολικότερο ύφος και την αισθητική της παράστασης.

Από τις «Νεφέλες» του ΘΟΚ και του Σταμάτη Κραουνάκη, εκτός από τη μουσική, κρατάμε τις δύο εύστοχες παραβάσεις (την πρώτη για τη λειψυδρία – θέμα που καίει την Κύπρο. Τη δεύτερη με την αποκάλυψη του ταλαντούχου 12χρονου Γιώργου Ιωαννίδη, που συμπύκνωσε το δίλημμα της παράστασης, φορτίζοντας παραλλήλως το κοινό για το θέμα της Κύπρου: «Με το έργο του Νεφέλες/ βάζει θέμα ο ποιητής./ Την κουλτούρα, τη θολούρα/ άμα γίνουνε δεσμός/ βάλε μαύρα, βάλε σκούρα/ κρίση ο πολιτισμός» (…) «Κάποτε καίγαν τα βιβλία/ τώρα καίνε τα μυαλά/ πάτε καλά;» ρωτούσε χρησιμοποιώντας τη γλώσσα των εφήβων για να εκφράσει το άγχος τους. Για να καταλήξει τους στίχους: «Κύπρος χρυσή/ Κύπρος νησί/ Ελλάδα». Κάποιες από τις ερμηνείες των ταλαντούχων Κύπριων ηθοποιών και τα κοστούμια του χορού είναι επίσης στα συν της παράστασης.

Σε μια από τις σημαντικότερες και πλέον επίκαιρες κωμωδίες του Αριστοφάνη, που θίγει τη σύγκρουση ανάμεσα στη συντήρηση και την πρόοδο, ανάμεσα στο νέο και το παλιό, θέλουμε να ξεχάσουμε την ευκολία με την οποία διανθίζονται με βωμολοχίες όλες πλέον οι αριστοφανικές κωμωδίες, που από ένα σημείο και ύστερα φαίνεται να δίνουν τον τόνο στην κάθε παράσταση. Οι «Νεφέλες» που είδαμε ήταν προβλέψιμες μεν, αλλά αξιοπρεπείς. Και από τις παραστάσεις που θα μπορούσαν να κάνουν εισιτήρια, αν έκαναν περιοδεία.

Παρών στην παράσταση και ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Δημήτρης Χριστόφιας με τη σύζυγό του για να στηρίξει όχι μόνο τον ΘΟΚ, αλλά και την κόρη του, ηθοποιό Χριστίνα Χριστόφια. Μόνο που δεν ήταν κανείς από την ελληνική κυβέρνηση να τον υποδεχτεί και να τον συνοδέψει στο θέατρο Επιδαύρου (ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας μπήκε συνοδευόμενος από τον πρέσβη της Κύπρου στην Αθήνα Γιώργο Γεωργή και τον διευθυντή του Ελληνικού Φεστιβάλ, Γιώργο Λούκο). Ο υπουργός Πολιτισμού δεν κατέβηκε στην έναρξη των Επιδαυρίων. Και να σκεφτεί κανείς ότι ο κ. Χριστόφιας ήταν από τους αρχηγούς κρατών που πήγαν στα εγκαίνια του Μουσείου της Ακρόπολης.

  • Της Ολγας Σελλα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 07/07/2009

Μια περίεργη «κριτική» για τις «Νεφέλες» και τον «ΘΟΚ»!

Ως πότε;

Με δικαιολογημένη υπερηφάνεια, καθώς στην παράσταση έπαιζε και η θυγατέρα του Χριστίνα, ο πρόεδρος της Κύπρου Δημήτρης Χριστόφιας παρακολούθησε το περασμένο Σάββατο στην Επίδαυρο την παράσταση των Νεφελών του Αριστοφάνους από τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου. Μεγάλη στιγμή, πράγματι, για τον πρόεδρο, για τη θυγατέρα του και για τον ΘΟΚ. Οχι όμως και για πολλούς άλλους, φοβάμαι. Διότι όσοι βρέθηκαν εκεί και έκαναν τον κόπο να μετρήσουν τους θεατές, θα διαπίστωσαν ότι το πολύ πολύ καμιά εξακοσαριά άτομα (άντε 650) είχαν έλθει για να παρακολουθήσουν μια παράσταση σε ένα θέατρο χωρητικότητας σχεδόν δώδεκα χιλιάδων! Βέβαια, ανάμεσά τους ήταν προσωπικότητες, όπως η Ζωζώ Σαπουντζάκη (με ροζ τουαλέτα, που έκανε έντονο κοντράστ με τα κατάμαυρα μαλιά της…), καθώς και το ζεύγος Πέτρου Τατούλη. Ωστόσο, δεν πρέπει κάποτε να τελειώσει το καθεστώς της παραχώρησης της Επιδαύρου στον ΘΟΚ για τις αδιάφορες παραστάσεις του; Εχουν ανάγκη από «καλλιτεχνική ελεημοσύνη» οι αδελφοί μας;

[«Το greek dream του κυρίου προέδρου», Tου Στέφανου Κασιμάτη, Η Καθημερινή, 07/07/2009]

Αριστοφάνης και ευκολία

Aρκετοί εξοικειωμένοι θεατές, κατέβαιναν με βαριά καρδιά την περασμένη Παρασκευή στην Επίδαυρο. «Βαριέμαι πάρα πολύ να βλέπω Αριστοφάνη», ήταν η φράση που ακούστηκε αρκετές φορές το βροχερό και ψυχρό απόγευμα της περασμένης Παρασκευής, από εκείνους που ανηφόριζαν προς το θέατρο της Επιδαύρου.

Κι ας έθιγαν οι «Νεφέλες» ένα πολύ επίκαιρο θέμα, ας είχαμε ζωντανή μπροστά μας τη σύγκρουση που αφορά κάθε εποχή: του σήμερα με το χθες, της παράδοσης με τον νεωτερισμό, της συντήρησης με τον εκσυγχρονισμό και τις διαδρομές της παιδείας.

Ασφαλώς ο φταίχτης δεν είναι ο Αριστοφάνης. Τότε ποιος έχει κάνει αναμενόμενο και προβλέψιμο αυτό το είδος του θεάτρου με τη μεγάλη ιστορία; «Δεν θυμάμαι από πότε έχει να μου αρέσει μια παράσταση Αριστοφάνη», έλεγε θεατής, μάλλον από εκείνους που έχουν δει πολλές παραστάσεις στη ζωή τους. Και συμφώνησαν πολλοί μαζί του.

Πράγματι τα τελευταία χρόνια οι κωμωδίες του Αριστοφάνη «φροντίζουν» να έχουν μερικά κοινά σημεία: έναν δημοφιλή πρωταγωνιστή, ευφάνταστα και πλουμιστά κοστούμια, εντυπωσιακή μουσική επένδυση, την ίδια θεατρική άποψη που ακολουθεί ευλαβικά το δρόμο της επιθεώρησης, και μια μετάφραση-διασκευή που με μεγάλες δόσεις ελευθεριότητας, βωμολοχίας και «σύνδεσης με την επικαιρότητα». Ελάχιστα προσέχουμε το κείμενο, ελάχιστα προσπαθούμε ν’ «ακούσουμε» τα μηνύματά του. Σχεδόν συνηθίσαμε όλοι άλλα πράγματα να προσέχουμε στις αρχαίες κωμωδίες, τις οποίες συχνότατα ανεβάζουν ελληνικοί θίασοι -ίσως γιατί ξέρουν ότι λίγο ως πολύ τα εισιτήρια είναι εξασφαλισμένα, όπως και οι περιοδείες ανά την Ελλάδα.

Αντίθετα απ’ ό,τι συμβαίνει με την τραγωδία, η οποία εξακολουθεί να εμπνέει τους σκηνοθέτες, να προκαλεί νέες προσεγγίσεις και νέες αναγνώσεις, ο Αριστοφάνης φαίνεται ότι έχασε από έναν πολύ ισχυρό αντίπαλο: την ευκολία. Είναι πολύ εύκολο να βάλεις μεγάλες δόσεις σεξουαλικών υπονοουμένων (που συχνά δεν υπονοούνται καθόλου), είναι πολύ εύκολο να εντάξεις στο κείμενο σάτιρα για τους σύγχρονους πολιτικούς ή την επικαιρότητα, είναι πολύ εύκολο να παίζουν οι ηθοποιοί σαν τις υστερικές καρικατούρες των τηλεοπτικών σειρών, είναι πολύ εύκολο να εντυπωσιάσουν τα κοστούμια και τα σκηνικά. Με όλα αυτά τα καρυκεύματα χάνεται το ίδιο το κείμενο. Οπως και η σχέση μας με το έργο του Αριστοφάνη, η οποία συνήθως είναι αρνητική γιατί έχει καταντήσει στρεβλή.

Χρόνο με το χρόνο, εκτός από τους θεατές κουράζονται και τα έργα. Κι ίσως θέλουν κι αυτά το… ρεπό τους. Την απόστασή τους: κι από το κοινό που έχει εθιστεί σ’ έναν συγκεκριμένο τρόπο παρουσίασης της αρχαίας κωμωδίας και από τους δημιουργούς. Και ίσως ο χρόνος μας δείξει κι άλλα: ότι μερικά πράγματα έχουν κάνει ήδη τον κύκλο τους. Ή ότι χρειάζονται ριζική ανανέωση.

  • Tης Ολγας Σελλα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 07-07-09

Μαθημένοι στο άδικο…

  • ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΔΙΑΚΟΥΜΟΠΟΥΛΟΥ, Η ΑΥΓΗ: 03/07/2009

Στρεψιάδης: Γιατί δεν μου το λέγατε όμως τότε, και αφήσατε ένα γέρο, ένα χωριάτη

να πάρει ο νους του αέρα;

Κορυφαία: Πάντοτε έτσι κάνουμε εμείς,

σα βλέπουμε κανένα

που οι άτιμες δουλειές του αρέσουν, ώσπου

σε συμφορές να πέσει και να μάθει

να’ χει των θεών το φόβο.

[Νεφέλες, στ. 1457-1464]

Ο Αθηναίος χωρικός Στρεψιάδης μένει άυπνος εξ αιτίας των χρεών του άσωτου γιου του Φειδιππίδη. Η μόνη σωτήρια λύση για τον απελπισμένο πατέρα είναι να τον στείλει στο «Φροντιστήριο», μια σχολή ρητορείας, η οποία διευθύνεται από τον Σωκράτη και ο μαθητής διδάσκεται να κερδίζει κάθε δικαστική μάχη, ακόμα και αν έχει άδικο. Ο Φειδιππίδης αρνείται να μαθητεύσει στο «Φροντιστήριο», στο οποίο τελικά καταφεύγει ο ίδιος ο Στρεψιάδης, ο οποίος βρίσκει το δάσκαλο Σωκράτη να αιωρείται μέσα σε ένα καλάθι. Ο νέος μαθητής, εντυπωσιασμένος, ανυπομονεί να μάθει να διαστρέφει τη Δικαιοσύνη, δυστυχώς όμως είναι ανεπίδεκτος μαθήσεως και σύντομα -έπειτα από πιέσεις- τον αντικαθιστά ο γιος του. Ο Φειδιππίδης παρακολουθεί τη λεκτική μονομαχία ανάμεσα στον Δίκαιο και Άδικο Λόγο και διδάσκεται να είναι αυθάδης. Ο Στρεψιάδης απ’ τη μια θα καταφέρει να αποδιώξει τους πιστωτές, απ’ την άλλη όμως ο γιος του έχει αποθρασυνθεί πλήρως και απειλεί να δείρει τους γονείς του. Ο Στρεψιάδης πλέον απεγνωσμένος, εξ αιτίας της απρόσμενης εξέλιξης, ανεβαίνει στην στέγη του «Φροντιστηρίου» και βάζει φωτιά.

Η κλασική κωμωδία πραγματεύεται δύο κεντρικά ζητήματα: Απ’ τη μια την επιστημοσύνη των Αθηναίων, δηλαδή την αδιάλειπτη προσπάθειά τους να ερμηνεύσουν τον κόσμο, με θεωρίες που εισβάλλουν στη δικαιοδοσία του δωδεκαθέου, και γενικότερα με πορίσματα αντίθετα από κάθε μυθολογική παράδοση.

Απ’ την άλλη, ως δεύτερο καίριο ζητούμενο, είναι η εμμονή του Αριστοφάνη στις πατροπαράδοτες αξίες, εξαιτίας της απαλοιφής, απαξίωσής τους. Αντίθετα με τη λαϊκή ηθική που ήθελε τον άδικο άνθρωπο να τιμωρείται παραδειγματικά, σύμφωνα με τα προστάγματα της σύγχρονης ηθικής (της εποχής του Αριστοφάνη, αλλά βέβαια και της δικής μας) ο χρεοφειλέτης μπορεί να εξαπατήσει και να απαλλαχθεί από τους δανειστές του με φλυαρίες, χωρίς να υποστεί κοινωνικές συνέπειες. Η σύγχρονη εποχή έχει ανάγει την ανεντιμότητα σε επιστήμη, ο Άδικος Λόγος έχει προσωποποιηθεί, έχει θεοποιηθεί.

Αυτό το δεύτερο ζητούμενο που ανακύπτει από το έργο φαίνεται οικείο και απόλυτα δικαιολογημένο. Αντιθέτως, το πρώτο αντικείμενο συζήτησης -εκ πρώτης όψεως- φαίνεται παράδοξο. Πώς είναι δυνατόν ο Αριστοφάνης να στρέφεται εναντίον της πνευματικής αναζήτησης, της προόδου, των νέων θεωριών; Ανεξάρτητα από τις προσωπικές θέσεις τους, οι κωμωδιογράφοι είχαν -και έχουν- την τάση να αφουγκράζονται το κοινό και να διακωμωδούν, να εκμεταλλεύονται το δυσνόητο.

Γνωρίζουμε ότι ο Σωκράτης δεν είχε ποτέ πρόθεση να ανοίξει ρητορική σχολή, ίσα-ίσα ήταν αντίθετος στη διδασκαλία επί πληρωμή. Ο Αριστοφάνης στις Νεφέλες απέδωσε στον Σωκράτη τα κωμικά γνωρίσματα των σοφιστών, τα οποία όμως στην πραγματικότητα ελάχιστα χαρακτήριζαν τον μέγιστο φιλόσοφο. Παρόλα αυτά οι Νεφέλες έκαναν δυσμενή τη ζωή του Σωκράτη, ενισχύοντας τις φήμες εναντίον του.

Σήμερα ένας καλλιτέχνης της σάτιρας διακωμωδεί τα πρόσωπα της επικαιρότητας με μοναδική επίπτωση ο διακωμωδούμενος να γίνει ευρύτερα γνωστός ή έστω να αισθανθεί κάπως άβολα. Τον 5ο αι. π.Χ. όμως η σάτιρα όχι μόνο διαμόρφωνε ενεργά την κοινή γνώμη αλλά ο διασυρόμενος πολλές φορές μπορούσε να διωχτεί ή ακόμα και να εκτελεστεί για εγκλήματα εναντίον του κοινωνικού συνόλου. Θα ήταν αφελές βέβαια να πούμε ότι ο Αριστοφάνης ευθύνεται για το άδικο τέλος του φιλοσόφου, ο οποίος είχε σατιριστεί και στις κωμωδίες άλλων δραματουργών στο παρελθόν.

Το έργο πρωτοδιδάχθηκε στα Μεγάλα Διονύσια το 423 π.Χ. και οι κριτές το κατέταξαν τελευταίο. Στη νεοελληνική σκηνή των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα όλα τα αριστοφανικά έργα απευθύνονταν αυστηρά σε αντρικό κοινό ως πορνογραφικό είδος, ενώ οι λιγοστές απόπειρες ανάδειξης των αριστοφανικών έργων -έως την σκηνοθετική επανάσταση του Κουν- δεν είναι αξιοσημείωτες. Έκπληξη λοιπόν είχε προκαλέσει η πρωτοβουλία του Γεώργιου Θεοτοκά, διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου, ο οποίος το 1951 αποφάσισε να ανεβάσει τις Νεφέλες σε σκηνοθεσία του Σωκράτη Καραντινού. Έκτοτε, κυρίως στα υπαίθρια θέατρα, ακούστηκε συχνά η ιστορία του Στρεψιάδη. Φέτος το καλοκαίρι το Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου υποδέχεται το κοινό του με τις Νεφέλες σε παραγωγή του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου, στις 3 και 4 Ιουλίου. Με τις Νεφέλες ο ΘΟΚ θα λάβει μέρος και στο 2ο Φεστιβάλ Θεάτρου Νοτιοανατολικής Ευρώπης «Όψεις αρχαίου δράματος», που θα γίνει στη Σμύρνη, από τις 15 Ιουλίου μέχρι τις 10 Αυγούστου.

Info

ΝΕΦΕΛΕΣ του Αριστοφάνη. Σκηνοθεσία: Βαρνάβα Κυριαζή, μετάφραση Κ. Χ. Μύρη, μουσική: Σταμάτη Κραουνάκη, σκηνικά: Χάρη Καυκαρίδη, κοστούμια: Λάκ η Γενεθλή,  χορογραφία: Ισίδωρου Σιδέρη. Ερμηνεύουν: Ανδρέας Τσουρής (Στρεψιάδης), Σταύρος Λούρας (Σωκράτης), Χριστόδουλος Μαρτάς (Φειδιππίδης), Αννίτα Σαντοριναίου (Δίκαιος Λόγος), Έλενα Ευσταθίου (Άδικο Λόγος).

* Η Κ. Διακουμοπούλου είναι θεατρολόγος

Παράβαση – αποθέωση για έναν δωδεκάχρονο

  • Οι «Νεφέλες» άνοιξαν τα Επιδαύρια, με τον μικρό Γιώργο να κλέβει την παράσταση με την ερμηνεία του

  • Οι «Νεφέλες» πρώτα σκέπασαν τον ουρανό της αργολικής γης, μπουμπούνισαν, έριξαν τις μπόρες τους κι ύστερα, το βραδάκι, ήρεμες και καλοχτενισμένες, κατέβηκαν στην ορχήστρα της Επιδαύρου, μεταμορφωμένες σε κοπέλες ντυμένες στα λευκά.

Χωρίς κραυγαλέους εντυπωσιασμούς και νεωτερισμούς οι «Νεφέλες» στην Επίδαυρο
Χωρίς κραυγαλέους εντυπωσιασμούς και νεωτερισμούς οι «Νεφέλες» στην Επίδαυρο
  • Οι καιρικές συνθήκες «εναρμονίστηκαν» με τις αριστοφανικές θεές που στάθηκαν στο αλώνι του θεάτρου του Πολυκλείτου, στην παραγωγή του «Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου», με την οποία άνοιξε, την Παρασκευή και το Σάββατο, η αυλαία των Επιδαυρίων.
Εκλεψε την παράσταση ο μικρός Γιώργος Ιωαννίδης

Εκλεψε την παράσταση ο μικρός Γιώργος Ιωαννίδης

Εκτός από τη συννεφιά και τη βροχή νωρίς το απόγευμα, οι αριστοφανικές «Νεφέλες» έφεραν γέλιο και κέφι στο αργολικό θέατρο, μέσα από μια παράσταση καθαρή, αξιοπρεπή, μετρημένη, με σεβασμό στο κείμενο και στους θεατές, σε σκηνοθεσία Βαρνάβα Κυριαζή (πλαισιωμένο από σκηνοθετική ομάδα που την αποτελούν οι Γιώργος Μουαϊμης, Λέα Μαλένη, Ανδρέας Τσουρής, Νεοκλής Νεοκλέους).

Χαμηλών τόνων υπέρ το δέον, ίσως να χρειάζονταν περισσότερη λάμψη, από ερμηνευτικής πλευράς τουλάχιστον οι «Νεφέλες», αν εξαιρέσουμε τη στέρεη και ολοκληρωμένη παρουσία της Αννίτας Σαντοριναίου στον Δίκαιο Λόγο. Αλλά πάλι διέθεταν την τιμιότητα και την αυτοπεποίθηση του ειλικρινούς. Και το κοινό, επειδή αυτό είναι το δια ταύτα, πέρασε καλά. Κι αν γέμισε μόνο το ένα τέταρτο του κοίλου στην πρεμιέρα της Παρασκευής, ήταν θερμό και εκδηλωτικό. Γέλασε, ευχαριστήθηκε, συμμετείχε, διέκοψε πολλές φορές τη ροή με τα χειροκροτήματά του.

Πάνω σε δύο γερούς άξονες στηρίχθηκε η παράσταση, στη μουσική του Σταμάτη Κραουνάκη και τον λόγο του Κ. Χ. Μύρη. Τα χορικά, παιγμένα από έναν καλογυμνασμένο χορό (χορογραφίες Ισίδωρος Σιδέρης), ήταν απολαυστικά.

Αλλοτε δυναμική, άλλοτε λυρική, άλλοτε ευφρόσυνη, άλλοτε «παιχνιδιάρικη», η μουσική του Κραουνάκη έδινε στην παραγωγή άλλο αέρα, άλλαζε «κλίμα», «χρώματα», διάθεση, δημιουργούσε ατμόσφαιρα, ανανέωνε το ενδιαφέρον, σε στιγμές που η παράσταση έτεινε να γίνει άνευρη. Ο λόγος κατάφερε να συνδυάσει τη σκληρή σάτιρα και την κωμωδία ηθών, κρατώντας τη λυρική διάθεση του ποιητή. Διέθετε αστεία, υπαινιγμούς, αλλά και επικαιροποιήσεις, αφού ακούστηκαν αιχμές για τηλεφροντιστήρια, Siemens, ντιμπέιτ, Μπερλουσκόνι, όλα χρησιμοποιημένα με μέτρο.

Ωστόσο η έκπληξη (και πολύ ωραίο σκηνοθετικό εύρημα) ήταν η παρουσία του δωδεκάχρονου Γιώργου Ιωαννίδη, που «πετάχτηκε» μέσα από τις κερκίδες, στάθηκε στο κέντρο της ορχήστρας και ερμήνευσε τη Β Παράβαση.

Καταπληκτικός ο μικρός, φοβερός περφόμερ, έκανε κάτι πολύ δύσκολο, άριστα και με ακρίβεια επαγγελματία. Τραγούδησε σόλο, ερμήνευσε μια δύσκολη πρόζα και φυσικά κέρδισε τα μπράβο και το χειροκρότημα, ιδιαίτερα όταν είπε το «Κύπρος χρυσή / Κύπρος νησί / Κύπρος μισή Ελλάδα». Λέγεται ότι, όταν υπάρχει παιδί επί σκηνής, κλέβει την παράσταση. Εδώ αυτό συνέβη δικαίως.

Ο Σταύρος Λούρας διέθετε πολλά από τα στοιχεία του αριστοφανικού Σωκράτη, ο Ανδρέας Τσουρής ως Στρεψιάδης είχε το άξεστο του χωριάτη που μπλέκει στον φαύλο κύκλο της σωκρατικής γνώσης, ο Φειδιππίδης του Χριστόδουλου Μαρτά μεταμορφώνεται από νέος της παλαιάς γενιάς σε νέο της νέας παιδείας. Τον Αδικο Λόγο ερμήνευσε η Ελενα Ευσταθίου και κορυφαία του χορού ήταν η Στέλλα Φυρογένη. Ουδέτερο το σκηνικό του Χάρη Καυκατρίδη, διεκπεραιωτικά στην πλειονότητά τους τα κοστούμια του Λάκη Γενεθλή. Την πρεμιέρα των «Νεφελών» χειροκρότησαν, μεταξύ άλλων, οι: Δ. Χριστόφιας, Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Π. Τατούλης, Ν. Τσακίρογλου, Χρ. Διαβάτη, Ν. Γαληνέα, Λ. Νικολακοπούλου, Αν. Βουτσινάς, Δ. Χρονόπουλος, Αλ. Λυκουρέζος κ.ά.

Αντιγόνη Καράλη, ΕΘΝΟΣ, 6/7/2009