Category Archives: Νεοελληνικό έργο

Σύγχρονες αναζητήσεις του νεοελληνικού θεάτρου

Μια βραδιά αφιερωμένη στις σύγχρονες αναζητήσεις και προοπτικές της ιστοριογραφίας του νεοελληνικού θεάτρου διοργανώνεται στο βιβλιοπωλείο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης την Τρίτη 19 Οκτωβρίου 2010 στις 20.00.

Η εκδήλωση θα διατρέξει τη θεατρολογική σειρά των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης και θα μιλήσουν οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι και συγγραφείς των βιβλίων, Αντώνης Γλυτζουρής, επίκουρος καθηγητής Θεατρολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης, Αντρέας Δημητριάδης, επίκουρος καθηγητής Θεατρολογίας της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ, Κωνσταντίνα Ριτσάτου, λέκτορας Θεατρολογίας – Ιστορίας του Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ και Θόδωρος Χατζηπανταζής, ομότιμος καθηγητής Θεατρολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Επιπλέον με την ευκαιρία της φετινής προσθήκης τριών νέων τίτλων στη σειρά, θα παρουσιαστούν τα βιβλία που εκδόθηκαν τα τελευταία οκτώ χρόνια, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης ερευνητικής και εκδοτικής παρέμβασης, που συντελείται σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών (Ρέθυμνο) του Ιδρύματος Τεχνολογίας & Έρευνας. Πρόκειται για τα βιβλία:

• Θόδωρος Χατζηπανταζής, Από του Νείλου μέχρι του Δουνάβεως. Το Χρονικό της ανάπτυξης του ελληνικού επαγγελματικού θεάτρου (1825-1875) (Τόμοι Α1 Α2)

• Θόδωρος Χατζηπανταζής, Η ελληνική κωμωδία και τα πρότυπά της στο 19ο αιώνα

• Θόδωρος Χατζηπανταζής, Το Ελληνικό Ιστορικό Δράμα από το 19ο στον 20ό αιώνα

• Αντρέας Δημητριάδης, Σαιξπηριστής, άρα περιττός. Ο ηθοποιός Νικόλαος Λεκατσάς και ο δύσβατος δρόμος της θεατρικής ανανέωσης στην Ελλάδα του 19ου αιώνα

• Αντώνης Γλυτζουρής, Πόθοι αετού και φτερά πεταλούδας: Το πρώιμο θεατρικό έργο του Νίκου Καζαντζάκη και οι ευρωπαϊκές πρωτοπορίες της εποχής του

• Κ. Γεωργιάδη – Α. Γλυτζουρής (επιμ.), Παράδοση και εκσυγχρονισμός στο νεοελληνικό θέατρο: Από τις απαρχές ως τη μεταπολεμική εποχή

• Κωνσταντίνα Ριτσάτου, «Με των Μουσών τον έρωτα…». Ο Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής και το νεοελληνικό θέατρο

Πληροφορίες

Bιβλιοπωλείο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης στη Θεσσαλονίκη (Τσιμισκή 11) την Τρίτη 19 Οκτωβρίου 2010 στις 20.00.

Περί νεοελληνικού έργου και πραγματικότητας

ΕΞΩΣΤΗΣ

Του ΣΑΒΒΑ ΠΑΤΣΑΛΙΔΗ*
Είναι πράγματι εντυπωσιακός ο αριθμός των καινούριων ελληνικών έργων που παρουσιάζονται και φέτος στις σκηνές της Αθήνας. Τα υπολογίζω γύρω στα 40, ίσως και περισσότερα. Δικαιολογημένα λοιπόν τα εκτενή ρεπορτάζ που διαβάζουμε στα πολιτιστικά ένθετα των εφημερίδων.Στο ερώτημα «Γιατί αυτή η έκρηξη;», κάποιος θα μπορούσε να επικαλεσθεί ποικίλους λόγους που έχουν να κάνουν με την πληθώρα των εργαστηρίων γραφής, τον όγκο των ομάδων που αναζητούν νέα έργα κ.λπ. Τα παρακάμπτω όλα αυτά τα προφανή και στέκομαι σε μια κάπως πιο διαχρονική εξήγηση του φαινομένου, που λέει ότι σε στιγμές κρίσης ο άνθρωπος έχει την τάση να στρέφεται μαζικά στο θέατρο, γιατί η διπλή φύση του είδους τού δίνει τη δυνατότητα να υπερβεί τα όποια προβλήματα μέσα από την υιοθέτηση ενός άλλου προσωπείου. Σήμερα υπάρχει βαθιά κρίση· και βεβαίως δεν αναφέρομαι μόνο στην οικονομική. Υπάρχει κρίση ορισμού της ίδιας της πραγματικότητας. Δικαιολογημένο, λοιπόν, το ενδιαφέρον των καλλιτεχνών μας.

Εκείνο που προβληματίζει ωστόσο με τα περισσότερα έργα που βλέπουμε στη σκηνή τα τελευταία χρόνια είναι ότι, αν και έχουν αφήσει πίσω τους την καμπανελλική αυλή και την «αντιπαραθετική» λογική των συγγραφέων της δεκαετίας του 1970, δυσκολεύονται ακόμη να ξεφύγουν από τις φιλοσοφικές βεβαιότητες που τους υπόσχεται η νατουραλιστική ανάγνωση της ζωής. «Ο,τι βλέπετε στη σκηνή δεν διαφέρει σε τίποτα από εκείνο που βλέπετε εκτός σκηνής»: Αυτή θα μπορούσε να εκληφθεί ως κυρίαρχη άποψη. Και δεν θα είχα καμιά αντίρρηση εάν η παραπάνω θέση δεν απέκλειε την πεμπτουσία της ζωής, που είναι η ίδια η θεατρικότητά της. Είτε μιλούν για την παραβατικότητα των νέων, τα διαζύγια, τις εργασιακές σχέσεις, τον πόλεμο, τη μετανάστευση, τη βία κ.λπ., τα έργα αυτά συνήθως εξαντλούν τα αποθέματά τους σε περιοχές που ήδη γνωρίζουμε.

Ομως ο καλός καλλιτέχνης δεν πρέπει να λειτουργεί απλώς ως οργανωτής (μάνατζερ) της κοινωνικής πραγματικότητας, αλλά κυρίως ως ερμηνευτής. Που πάει να πει πως δεν αρκεί η γνώριμη δικαιολογία «γράφω ό,τι γνωρίζω καλύτερα», γιατί έτσι εξορίζεται κάθε δυνατότητα εμπλοκής της φαντασίας στη δημιουργική διαδικασία.

Μάλιστα με δεδομένη την επιθετικότητα της εικονικής πραγματικότητας, εκείνο που πρωτίστως χρειαζόμαστε τώρα είναι έργα που αναζητούν το «χαμένο ρεαλισμό» της ζωής, δηλαδή έργα λιγότερο αθώα, λιγότερο «χαβαλετζίδικα», λιγότερο «παρεΐστικα», λιγότερο lifestyle, λιγότερο trendy, λιγότερο fast forward, λιγότερο fastfood, με δυο λόγια, έργα που «είναι» και όχι που «φαίνονται» θέατρο, έργα που προβάλλουν βαθιές σκέψεις μέσα από τον καθημερινό λόγο και ασυνήθιστες πράξεις μέσα σε συνηθισμένες καταστάσεις.

Σε αυτό τον αστερισμό της δημοκρατίας του θεάματος, όπου το καρτεσιανό απόφθεγμα «σκέφτομαι, άρα υπάρχω» έχει αντικατασταθεί από το πιο σύγχρονο «ψωνίζω, άρα υπάρχω», χρειαζόμαστε έργα που έχουν να πουν πράγματα που δεν έχουμε σκεφτεί ή που δεν έχουμε ξαναδεί, έργα που δεν βιάζονται να τα πουν όλα με μισόλογα ή με κουβέντες του καφενέ εδώ και τώρα, λες και δεν υπάρχει αύριο. Εργα που δεν φοβούνται τις ουσιαστικές ρήξεις, τις επικίνδυνες διαβάσεις, τον κοσμοπολιτισμό, τη νομαδικότητα και την εξωστρέφεια. Εργα που όντως θέλουν να δημιουργήσουν σκεπτόμενους (= «επικίνδυνους») θεατές-πολίτες του τόπου και του κόσμου, πολίτες λίγο global και λίγο local, δηλαδή glocal.

Είναι σίγουρα ελπιδοφόρο το ότι αγωνιούν οι νέοι καλλιτέχνες μας (θα ήταν σκέτη ανωμαλία εάν συνέβαινε το αντίθετο). Είναι καλό το ότι πολλαπλασιάζονται τα φεστιβάλ, τα αναλόγια, οι εναλλακτικοί χώροι, τα στιλ. Ομως θα είναι ακόμη καλύτερο όταν αντιληφθούν οι εμπλεκόμενοι στο θεατρικό γίγνεσθαι του τόπου ότι η ζωή είναι όμορφη (ακόμη και στα σημερινά της ανεκδιήγητα χάλια) μόνο όταν τη ζεις, όχι όταν τη βλέπεις να μετακομίζει αμετάλλακτη στο σανίδι σαν παλιός γνώριμος καναπές. Τότε είναι απίστευτα βαρετή, μα πάνω από όλα ψεύτικη. Τουλάχιστον αυτό μας έχει διδάξει η ιστορία του καλού θεάτρου: η «πραγματική» πραγματικότητα δεν περιφέρεται ποτέ με ρεαλιστική αμφίεση. Οσοι επιμένουν να την περιφέρουν έτσι, φοβούμαι πως έχουν μπερδέψει τη μάσκα με τα μασκαραλίκια.

ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / 7 – 07/12/2008
  • Ο Σάββας Πατσαλίδης είναι καθηγητής Θεατρολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.