Category Archives: Μετζικώφ Γιάννης

Ο πολύχρωμος κόσμος του Γιάννη Μετζικώφ

  • Κοστούμια, καπέλα και μάσκες στην Πινακοθήκη

Θεατρικές φιγούρες από τον «Μάκβεθ», στιγμιότυπα από τις «Τρωάδες», σκηνές από τον «Κύκλο με την κιμωλία», περίτεχνα, εντυπωσιακά καπέλα και μάσκες- πολλές από τις οποίες δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ σε παραστάσεις- σκιαγραφούν τον κόσμο του Γιάννη Μετζικώφ μέσα από την έκθεση που εγκαινιάζεται σήμερα στην Εθνική Πινακοθήκη (διάρκεια ως 15 Οκτωβρίου). Οχι, δεν πρόκειται για αναδρομική έκθεση, μια που ο δημιουργός νιώθει ότι είναι ακόμη νωρίς για αναδρομές. Η έκθεση «Θεατρικά ενδύματα και προσωπεία από τη σκηνή στο μουσείο» στέκεται στις πιο σημαντικές ίσως στιγμές της πορείας του, η οποία μετράει περισσότερα από 25 χρόνια. «Αγαπώ περισσότερο το τελευταίο κοστούμι που φτιάχνω, ώσπου να φτιάξω το επόμενο» είπε ο σκηνογράφος-ενδυματολόγος καθώς παρουσίαζε τα εκθέματα στη χθεσινή του συνάντηση με τους δημοσιογράφους. Ανάμεσα στη δασκάλα του και διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα και στον επιμελητή της έκθεσης Τάκη Μαυρωτά, ο Γιάννης Μετζικώφ μίλησε για την τέχνη του, για την αγάπη του στη λεπτομέρεια, για τα κεντημένα κοστούμια και τις εντυπωσιακές θεατρικές κάπες. «Αυτό ήταν ένα φόρεμα για την Ειρήνη Παπά, για μια παράσταση που δεν έγινε» είπε καθώς μας ξεναγούσε στις δύο αίθουσες των κάτω ορόφων, όπου οι σκηνογραφικές αναμνήσεις από θεατρικές παραστάσεις και όπερες είναι οι απόλυτες πρωταγωνίστριες

Αντιγόνη, Μήδεια, Σαλώμη και Μάκβεθ…

  • Πάνω από 100 κοστούμια και περί τις 130 μάσκες του Γιάννη Μετζικώφ που φιλοτεχνήθηκαν για παραστάσεις σε μια έκθεση
Εργα του Μετζικώφ που παρουσιάζονται από αύριο στην Εθνική Πινακοθήκη
Εργα του Μετζικώφ που παρουσιάζονται από αύριο στην Εθνική Πινακοθήκη

Αντιμέτωπος με τον Οιδίποδα, την Εκάβη, την Αντιγόνη, τη Μήδεια, την Ιοκάστη, την Ηλέκτρα, τη Λαίδη Μάκβεθ, τη Σαλώμη, ο Γιάννης Μετζικώφ επί τριάντα χρόνια προσπάθησε να αγγίξει τη μορφή και την ψυχή δεκάδων ηρώων της παγκόσμιας δραματουργίας. Ως αθέατος πρωταγωνιστής ο ίδιος της σκηνικής πράξης, διέγειρε με τα κοστούμια και τα σκηνικά του τις αισθήσεις του θεατή.

«Ηδονικός Ελπήνωρ του χρώματος, τη υφής, της λάμψης, της μεγαλοπρέπειας -ας μην ξεχνούμε πως είναι λαμπρός ζωγράφος- βρίσκει σ’ αυτούς τους ρόλους το άλλοθι για να απογειώσει τη φαντασία του», γράφει η Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα για τον Μετζικώφ, με αφορμή την πρώτη του έκθεση, στην Εθνική Πινακοθήκη, από αύριο, 14 του μήνα, έως τις 15 Οκτωβρίου, με 100 και πλέον κοστούμια από δεκάδες παραστάσεις που έγιναν κατά τη διάρκεια τριών δεκαετιών περίπου. Μαζί τους περί τις 130 μάσκες που φιλοτεχνήθηκαν για παραστάσεις, οι περισσότερες απραγματοποίητες, γι’ αυτό και αποτελούν ένα άγνωστο πολύτιμο υλικό. Ολα τοποθετημένα έτσι ώστε να δημιουργούν μια θεατρική ατμόσφαιρα.

Ζωγράφος και γλύπτης συγχρόνως, ο Μετζικώφ ανέδειξε και αναδεικνύει την τέχνη του σκηνογράφου σε υψηλά επίπεδα. «Ανήγαγε την ενδυματολογία σε υψηλή τέχνη και έδωσε σε κάθε κοστούμι την αξία ενός μοναδικού έργου τέχνης», όπως σημειώνει επίσης η κ. Λαμπράκη.

Αγαπά τη λεπτομέρεια και τη χειροποίητη δουλειά. Τα βελούδα, σατέν, μεταξωτά κι άλλα βαρύτιμα υφάσματα, με τα οποία ντύνει μεγαλοπρεπώς τις ηρωίδες του, αποκτούν άλλη αίσθηση με τα κεντήματα, τις χάντρες, τις δαντέλες και τα κορδόνια που τα στολίζει. Παρομοίως και για τα αξεσουάρ – μάσκες, καπέλα κ.λπ.

«Με τα κοστούμια και τα σκηνικά του μάς δίδαξε ότι η σκηνογραφία είναι σημαντική για το θέατρο και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ούτε ως «αναγκαίο κακό» ούτε ως «αντιπνευματικό στολίδι» μιας παράστασης», πιστεύει ο Τάκης Μαυρωτάς, επιμελητής της έκθεσης, και προσθέτει χαρακτηριστικά: «Τα θεατρικά του κοστούμια φανερώνουν την επιθυμία του να εξευγενίσει την ύλη μέσα από τις πιο λεπτές εκφράσεις της τέχνης του, μεγαλώνοντας τον κόσμο του θεάτρου».

Τα κοστούμια του Μετζικώφ δεν επαναλαμβάνονται. Είναι διαφορετικά και μοναδικά. Και στις χορευτικές παραστάσεις ακόμη ντύνει με διαφορετικό κοστούμι το κάθε μέλος. Υπηρετεί την όπερα και τον χορό με το ίδιο πάθος που δημιουργεί και για το θέατρο: Αριάδνη στη Νάξο, Μάκβεθ, Φεντόρα, Φιντέλιο, Λίμνη των Κύκνων, Μαραθών – Σαλαμίς, Κάντο Χενεράλ κ.ά.

Αν τα θεατρικά κοστούμια από τη φύση τους είναι εντυπωσιακά, οι μάσκες-προσωπεία απαιτούν μια ιδιαίτερη προσοχή. Στο Μετζικώφ, όπως παρατηρεί η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, ανήκουν στο μεταίχμιο τριών κατηγοριών: εντάφιες προσωπίδες (κόσμος του θανάτου), μάσκες καρναβαλιού (ζωή) και μίμηση (θέατρο).

  • Συνεργασίες

Γεννημένος στην Κρήτη και με σπουδές στην ΑΣΚΤ, δίπλα στον Γ. Μόραλη (ζωγραφική) και τον Β. Βασιλειάδη (σκηνογραφία), ο Γιάννης Μετζικώφ από το 1980 έχει συνεργαστεί με τις κρατικές θεατρικές σκηνές, τη Λυρική, το Μέγαρο Μουσικής, τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου και με πολλούς ιδιωτικούς θιάσους. Εχει δουλέψει με τους σημαντικότερους Ελληνες σκηνοθέτες, Κακογιάννη, Βολανάκη, Βουτσινά, Κούνδουρο, Ευαγγελάτο, Μιχαηλίδη, Τσιάνο, Χουβαρδά κ.ά., αλλά και χορογράφους, όπως τη Ζουζού Νικολούδη. Παράλληλα, εκθέτει έργα του, ζωγραφικά αλλά και προσωπεία, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (Μουσείο Πούσκιν στη Μόσχα κ.ά.).

  • Για τρίτη φορά

Η έκθεση Μετζικώφ «Θεατρικά Ενδύματα και προσωπεία από τη σκηνή στο μουσείο» είναι η τρίτη ενδυματολογική παρουσίαση της Εθνικής Πινακοθήκης, μετά του Φράνκο Τζεφιρέλι (1997-1998, επιμέλεια Μετζικώφ) και τα κοστούμια από το βεστιάριο του Εθνικού Θεάτρου το 2003.

  • Δήμητρα Ρουμπούλα , ΕΘΝΟΣ, 13/09/2010

Συλλέκτης φαντασίας

  • Ο Γιάννης Μετζικώφ λέει ότι πρέπει να σπάσουν τα στεγανά ανάμεσα στις τέχνες. Αυτό προσπάθησε κι εκείνος. Ενα μέρος της δουλειάς του θα δούμε στην έκθεση της Εθνικής Πινακοθήκης
  • Της ΠΑΡΗΣ ΣΠΙΝΟΥ, Επτά, Κυριακή 5 Σεπτεμβρίου 2010

Συλλέγει τα πιο παράξενα πράγματα στα ταξίδια του, τριγυρνά σε παλιά μαγαζιά, εργαστήρια και μάντρες, ψάχνει ακόμα και στα σκουπίδια για το υλικό του. Τα πιο ετερόκλητα, τα ευτελή παίρνουν ζωή μέσα από τα «μαγικά» χέρια του Γιάννη Μετζικώφ, μετατρέπονται σε επιβλητικά, πλούσια κοστούμια, περίτεχνες μάσκες, λεπτοδουλεμένα καπέλα.

Ο ζωγράφος και ενδυματολόγος δεν τσιγκουνεύεται όταν ντύνει το σώμα των ηθοποιών με βελούδο, ταφτά, δαντέλες, χάντρες, φτερά, κορδέλες. Εδώ και 25 χρόνια σχεδιάζει, κεντάει, στολίζει τα κοστούμια για ηρωίδες όπως η Κλυταιμνήστρα, η Εκάβη, η Μήδεια, η Λαίδη Μάκβεθ, η Σαλώμη. Ορισμένα από αυτά θα τα δούμε στην έκθεση που εγκαινιάζεται την Τρίτη 14 Σεπτεμβρίου στην Εθνική Πινακοθήκη (επιμέλεια: Τάκης Μαυρωτάς). Πρόκειται για 120 κοστούμια και 100 μάσκες, όπλα, καπέλα και άλλα αξεσουάρ θεάτρου. Τοποθετημένα σε εικαστικά σύνολα, με χαμηλό φως και ήχο, τα εκθέματα θα δημιουργήσουν θεατρική ατμόσφαιρα μέσα στο χώρο του μουσείου, που για μια ακόμη φορά ανοίγεται στις εφαρμοσμένες τέχνες.

  • «Το κοστούμι αλλάζει τον ηθοποιό»

Ο Γ. Μετζικώφ πιστεύει ότι τα κοστούμια αποτελούν κηλίδες μέσα στον καμβά της ευρύτερης σύνθεσης της παράστασης. «Δεν θεωρώ ότι η σκηνογραφία είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από τη ζωγραφική», μας λέει. «Το θεατρικό έργο είναι μπροστά σου, στέκεσαι ακίνητος και το βλέπεις, όπως βλέπεις έναν πίνακα. Υπάρχουν τα χρώματα, το σκοτάδι και πάνω απ’ όλα η αποκρυφιστική συμφωνία ανάμεσα στους συντελεστές του θεάματος και τους θεατές, οι οποίοι αφήνουν ελεύθερη τη φαντασία τους να τους παρασύρει».

Για εκείνον, «το θεατρικό κοστούμι είναι μια πόρτα που δίνει τη δυνατότητα στον ηθοποιό να πάει στην άλλη όχθη. Είναι δύσκολο να περιγράψω πόσο πολύ βοηθάει η μεταμφίεση τον ηθοποιό να μπει στην ουσία της ερμηνείας. Η συμπεριφορά του δεν αλλάζει μόνο στη σκηνή, αλλά και από τα εργαστήρια ακόμη. Εάν το κοστούμι είναι π.χ. επίσημο, συμπεριφέρεται με ευγένεια, με κομψότητα, ακόμα κι όταν κουβαλάει τον καφέ από το κυλικείο».

Ο Μετζικώφ σχεδιάζει πάντα παραδοσιακά, με το χέρι: «Εχω μια τρέλα με το χειροποίητο. Δεν ανήκω στη γενιά που μεγάλωσε με τα κομπιούτερ. Επειτα κατάγομαι από μια οικογένεια που είχε σχέση με τον χειρωνακτικό κόσμο και βεβαίως είχα το παράδειγμα των δασκάλων μου εντός και εκτός της Σχολής Καλών Τεχνών. Ηταν μια δεκαετία που ψάχναμε για μια νέα αισθητική, που το θέατρο λειτουργούσε πολύ δυναμικά, οι παραστάσεις δεν είχαν στόχο μόνο την ψυχαγωγία ή την υπερβολική καλαισθησία… Τότε το «Ανοιχτό Θέατρο» του Γιώργου Μιχαηλίδη ήταν πρωτοποριακός χώρος, τώρα δεν υπάρχει θέατρο που να μην είναι μια τρύπα. Οταν πετάξαμε το θεατρικό κοστούμι και βάλαμε μια γκαμπαρντίνα, ήταν πρωτοπορία. Τώρα παίζονται έτσι όλα τα έργα. Πού μπορεί να οδηγήσει αυτό, στην απόλυτη γύμνια; Μα κι αυτό το κάναμε… Βαρέθηκα να λένε ότι είναι προκλητικό να παίζεις Αμλετ με φανελάκι…».

Σήμερα τι θεωρεί πρωτοπορία; «Αληθινά καινοτόμος ήταν ο Τάκις, που έκανε γλυπτά με ήχο. Ηταν τιμή μου που συναντηθήκαμε σε μια παράσταση. Σήμερα ζούμε μια περίοδο αμηχανίας, όμως κάποια στιγμή θα βρεθούν νέοι εικαστικοί ορίζοντες. Τα στεγανά πρέπει να σπάσουν, η ζωγραφική, η γλυπτική και το θέατρο να αποτελέσουν έναν πυρήνα. Οι τέχνες να κουμπώσουν όλες μαζί και να δώσουν ένα ουσιώδες παράγωγο. Σε αυτό το θέαμα πιστεύω».

Ωστόσο, πόσο τολμηρός μπορεί να γίνει σε μια εποχή που και το θέατρο βασίζεται στον οπτικό εντυπωσιασμό; «Στη σκηνογραφία και στην ενδυματολογία ο καλλιτέχνης πρέπει να είναι ελεύθερος. Οχι όμως και να αυθαιρετεί ενάντια στους νόμους τους θεάτρου. Κάνεις μια πρόταση του φανταστικού, με τρόπο όμως που ο θεατής να μην αμφισβητεί ότι το έργο ανήκει σε κάποιον συγκεκριμένο τόπο και χρόνο ή ότι αναφέρεται σε κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο. Οι θεατές έρχονται με σεβασμό προς το θέαμα γι’ αυτό και οργίζονται εάν μια παράσταση ξεπερνάει τα όρια του συμβατού με τρόπο πρόστυχο και χυδαίο. Εάν κάνεις κάτι τέτοιο, δεν παράγεις έργο τέχνης». *