Category Archives: Μεταπολεμικό θέατρο

Γόνιμα ερωτήματα για το μεταπολεμικό μας θέατρο

Νικηφόρος Παπανδρέου

ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΔΙΑΚΟΥΜΟΠΟΥΛΟΥ

Η ΑΥΓΗ: 08/10/2010

«Σκηνική πράξη στο μεταπολεμικό θέατρο: συνέχειες και ρήξεις» είναι ο τίτλος του συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη, από τις 30/9 έως τις 3/10, προς τιμήν του Νικηφόρου Παπανδρέου. Επρόκειτο για μία διεθνή επιστημονική συνάντηση 45 επιστημόνων του θεάτρου, κυρίως θεατρολόγων, από την Ελλάδα και την Κύπρο, την Πορτογαλία, το Βέλγιο, την Αγγλία, την Ολλανδία, την Ιρλανδία, που συγκεντρώθηκαν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού υπό την αιγίδα του Τμήματος Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. Η καλλιτεχνική και επιστημονική δράση του τιμώμενου προσώπου είναι συνυφασμένη με την ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου των τελευταίων δεκαετιών: ο Νικηφόρος Παπανδρέου, ομότιμος πλέον καθηγητής Θεατρολογίας του ΑΠΘ, υπήρξε ιδρυτής και καλλιτεχνικός διευθυντής της Πειραματικής Σκηνής της «Τέχνης» και ο ανανεωτής της θεατρικής ζωής της Θεσσαλονίκης.

Οι δώδεκα συνεδρίες, με επίκαιρη θεματολογία, κράτησαν αμείωτο το ενδιαφέρον του κοινού, θέτοντας υπό εξέταση θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με το μεταπολεμικό θέατρο: Κείμενο και παράσταση στο σύγχρονο θέατρο, όροι της αναπαράστασης στο νεότερο θέατρο, το θεατρικό τοπίο στη μεταπολεμική Ελλάδα, το Θέατρο Τέχνης του Κάρολου Κουν και ο ανανεωτικός του χαρακτήρας, σκηνοθετικές προτάσεις και καινοτομίες, πεζογραφία, ποίηση και φιλοσοφία στην σκηνή, μοντέρνοι συγγραφείς και νεότερες προτάσεις, η θεατρική δραστηριότητα έξω από την Αθήνα, σύγχρονες σκηνικές πρακτικές, ρήξεις και συνέχειες, επικαιρότητα και κριτική στο σύγχρονο θέατρο, από τον μεταπολεμικό ρεαλισμό στην παγκοσμιοποίηση και τέλος η πρόσληψη της τραγωδίας.

Αξιομνημόνευτη είναι η συμμετοχή του διακεκριμένου θεατρολόγου Δημήτρη Σπάθη, ο οποίος, με άμεσο και ουσιαστικό τρόπο, παρουσίασε την καλλιτεχνική ανανέωση στην ελληνική σκηνή της δεκαετίας 1957-1967. Ο λέκτορας του Παν. Κρήτης Μανώλης Σειραγάκης έθιξε καίρια την προσπάθεια του Μάνου Χατζιδάκι και του Μίκη Θεοδωράκη να αναμορφώσουν το ελαφρό μουσικό θέατρο του 1960 με την Όμορφη πόλη και την Οδό ονείρων. Η Κωνστάντζα Γεωργακάκη, επίκουρη καθηγήτρια του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών, παρουσίασε τις σκηνογραφικές αναζητήσεις στην επιθεώρηση της δικτατορίας, οι οποίες προωθούσαν την ιδεολογική συσκότιση των θεατών της επταετίας. Σημαντική ήταν και η ανακοίνωση του Αντώνη Γλυτζουρή, επίκουρου καθηγητή του Παν. Κρήτης, για την παραστασιογραφία του Ίψεν από το Θέατρο Τέχνης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν οι εισηγήσεις της Χαράς Μπακονικόλα, καθηγήτριας στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών της Αθήνας, για την πεζογραφία στην σκηνή, της Κυριακής Πετράκου, καθηγήτριας στο ίδιο τμήμα, για το «φιλοσοφικό» θέατρο του Θεοδόση Πελεγρίνη, αλλά και της Καίτης Διαμαντάκου-Αγάθου, λέκτορα στο ίδιο τμήμα, για το θέατρο του Δημήτρη Δημητριάδη. Ωστόσο οι ανακοινώσεις και των καθηγητών του ΑΠΘ ήταν εις βάθος τεκμηριωμένες: η Άννα Σταυρακοπούλου, επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Θεάτρου, μίλησε για την αισθητική του λαϊκού πολιτισμού στο τρίπτυχο Κουν – Τσαρούχης – Χατζιδάκις, η Ιουλία Πιπινιά, λέκτορας στο ίδιο τμήμα, αναφέρθηκε στις τρεις παραστάσεις στη νεοελληνική σκηνή της Δολοφονίας του Μαρά του Βάις, η Έφη Βαφειάδη, καθηγήτρια στο Τμήμα Θεάτρου του ΑΠΘ, προσδιόρισε τη φυσιογνωμία της θεατρικής Θεσσαλονίκης της περιόδου 2009-10, δίνοντας έμφαση στις μικρές θεατρικές σκηνές, ο Σάββας Πατσαλίδης, καθηγητής του ίδιου τμήματος, έθιξε το μείζον θέμα της θεατρικής κριτικής, η Δηώ Καγγελάρη, επίκουρη καθηγήτρια, μίλησε για τις σκηνικές γραφές στο γύρισμα του αιώνα και ο Αλέξανδρος Ευκλείδης, διδάσκων στο ίδιο Τμήμα, αναφέρθηκε στην ομάδα «Χώρος» του Σίμου Κακάλα.

Η ιστορία του μεταπολεμικού θεάτρου είναι ένας τομέας του νεοελληνικού θεάτρου πρόσφατα διερευνημένος. Στις συνεδρίες τέθηκαν ερωτήματα σε θέματα που μέχρι πρότινος οι μελετητές δεν αποτολμούσαν να θίξουν (π.χ. η ομοφυλοφιλική ταυτότητα καλλιτεχνών της εξεταζόμενης περιόδου), εισάγοντας νέες επιστημονικές υποθέσεις και προβληματισμούς, παρακαταθήκη για τους θεατρολόγους των επόμενων γενεών. Συνολικά το συνέδριο αποτιμήθηκε θετικά από το σύνολο των συνέδρων και υπήρξε εποικοδομητικό για τις ελληνικές θεατρικές σπουδές, στις οποίες δόθηκε κυρίως έμφαση.

* Η Κ. Διακουμοπούλου είναι θεατρολόγος