Category Archives: Μαύρη γαλήνη

«Θεάτρου Νέου Κόσμου» πρεμιέρες

«Ηθελα να σ’ αντάμωνα»
Το «Θέατρο του Νέου Κόσμου» ανεβάζει δύο νέες παραστάσεις. Από αύριο και κάθε Σάββατο, Κυριακή, Δευτέρα, Τρίτη (Κάτω Χώρος), σε συμπαραγωγή με το «Θέατρο του παπουτσιού πάνω στο δέντρο», το έργο της Μαρίας Παπαλέξη «Ηθελα να σ’ αντάμωνα». Το έργο παρακολουθεί τον Κωσταντή, ένα γυρολόγο μουσικό που έζησε πολλά και αγαπήθηκε πολύ. Ενα πρόσωπο μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας, όπως των παραμυθιών, που πάει στον Κάτω Κόσμο, αλλά οι αναμνήσεις των ζωντανών τον «ανασταίνουν» και ξετυλίγουν όλη τη ζωή του, με καθοριστικό συνοδό τη δημοτική μουσική μας παράδοση. Τα λαϊκά δρώμενα και η θεατρική δράση ενώνουν τους παίκτες με τους θεατές, που καλούνται να συμμετάσχουν στις χαρές και λύπες των ηρώων και να γευτούν τους μεζέδες και το κρασί που συνοδεύουν κάθε παραδοσιακό αντάμωμα. Σκηνοθεσία – μουσική επιμέλεια Βαλεντίνας Παπαδημητράκη, σκηνικά – κοστούμια Εδουάρδου Γεωργίου, κίνηση Μυρτώς Παπαδοπούλου, μουσική διδασκαλία – ενορχήστρωση Ελλης Βασιλάτου, συνθέσεις Βασίλης Βασιλάτος («Ιστορίες για κρουστά»). Παίζουν οι ηθοποιοί: Βαγγέλης Λιοδάκης, Αννα Γαρεφαλάκη, Βασίλης Παπαγεωργίου και ο μουσικός Αλέξανδρος Ιερωνυμίδης.
Πρεμιέρα και τη Δευτέρα (Δώμα), με το κείμενο του Δημήτρη Μαρωνίτη «Μαύρη γαλήνη», σε σκηνοθεσία Γιάννη Τσορτέκη. Ο ομότιμος καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας έγραψε αυτό το κείμενο την τρίτη και τελευταία σύλληψη και φυλάκισή του από την Απριλιανή χούντα (Γενάρης – Αύγουστος 1973), σε ένα κελί. Μην έχοντας χαρτί, το έγραψε πάνω σε φθαρμένες χαρτοπετσέτες, όταν κατάφερε να εξασφαλίσει ένα μολύβι. Το κείμενο (πρώτη δημοσίευση 10/1973), θυμίζοντας ημερολόγιο φυλακής, καταγράφει τις σκέψεις, την ψυχολογία, τη σωματική κατάσταση που προκαλεί ο εγκλεισμός. Σκηνοθεσία Γιάννη Τσορτέκη, μουσική Σταύρου Γασπαράτου, φωτισμοί Σάκη Μπιρμπίλη. Παίζει ο Γιάννης Τσορτέκης. Παραστάσεις: Δευτέρα, Τρίτη 9.15 μ.μ.
Advertisements

Από το αβυσσαλέο κενό του ΕΑΤ-ΕΣΑ στην άδεια σκηνή ενός θεάτρου

Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ
«Σήμερα δεν έχω αγωνία. Έχω όμως περιέλθει σε μια κατάσταση λίγο καταθλιπτική. Η αμηχανία μου είναι απεριόριστη: παρουσιάζεται στο θέατρο η «Μαύρη γαλήνη»! Ενα κείμενο επιβίωσής μου στα χρόνια της δικτατορίας, κατά περίεργο τρόπο ξαναγίνεται σήμερα ένα αντικείμενο επιβίωσης: σαν να είναι μετρημένες οι μέρες μου, όπως ήταν μετρημένες, ώς ένα σημείο, οι ώρες και οι μέρες μου στο ΕΑΤ-ΕΣΑ».
Ο καθηγητής Δ.Ν. Μαρωνίτης, κοντά σαράντα χρόνια μετά, βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα αυτοαναφορικό, αυτοβιογραφικό κείμενο, που χάραξε έγκλειστος με ένα μολύβι πάνω σε φθαρμένες χαρτοπετσέτες την άνοιξη και το καλοκαίρι του ’73.

Κείμενο «εγγαστρίμυθο», που σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά τη γέννησή του ζητεί να αποκτήσει φωνή. Και του τη δίνει ο Γιάννης Τσορτέκης. Από την ερχόμενη Δευτέρα, στο Δώμα του «Θεάτρου του Νέου Κόσμου» η «Μαύρη γαλήνη» θα παρουσιάζεται ως σκηνικό γεγονός από τον αυτοσκηνοθετούμενο ηθοποιό (κάθε Δευτέρα και Τρίτη) .

Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 1973 στο όγδοο και τελευταίο τεύχος του περιοδικού «Η Συνέχεια» (το 2007 κυκλοφόρησε από «Το Ροδακιό»). Ο τίτλος είναι μοντάζ δύο λέξεων-κλειδί από το 24ο ποίημα του «Μυθιστορήματος» του Γ. Σεφέρη. «Είναι ένα κείμενο που μοιάζει να κινείται και να κολυμπάει σε ένα μετέωρο, σχεδόνάδειο χώρο. Το άδειο ανήκει στις συνθήκες που γράφτηκε.

Ηταν ένα αβυσσαλέο άδειο κελί κι ένα αβυσσαλέο κενό, μέσα στο οποίο έπρεπε κανείς να επιβιώσει. Εγώ, δόξα τω Θεώ, επιβίωσα, όπως επιβίωσα», λέει ο συγγραφέας του. «Τα τραυματικά στοιχεία που έμειναν, είναι υπόθεση δική μου. Οποιος θέλει να τα δει με κάποια αγάπη, ας τα δει με αγάπη. Οποιος θέλει να τα δει με ειρωνεία, ας τα δει με ειρωνεία. Δεν με αφορά καθόλου -το μόνο που με απασχολεί είναι το εγχείρημα του Γιάννη».

Το κείμενο γράφτηκε υπό άθλιες συνθήκες, με ένα μισοφαγωμένο μολυβάκι σε χαρτοπετσέτες. Ισως γι’ αυτό τον λόγο, όπως λέει ο Δημήτρης Μαρωνίτης, το αισθάνεται «υλικό κατ’ αρχάς αμίλητο ή, αν θέλετε, κείμενο όπου υπάρχει φωνή χωρίς λόγια και υπάρχουν λόγια χωρίς φωνή.

Τώρα αυτά πώς μπορεί ένας άνθρωπος στο θέατρο να τα εκφράσει, είναι μια άλλη ιστορία. Και σίγουρα μια δοκιμασία απερίγραπτη για τον Γιάννη», παραδέχεται.

Από τη πλευρά του, ο ερμηνευτής, που παλεύει με το κείμενο ολομόναχος εδώ και μήνες, ανακαλύπτει σ’ αυτό την ποιότητα της «απόλυτης προφορικότητας». Μοναδική «έξωθεν» βοήθεια που επέλεξε πάντως ο Γιάννης Τσορτέκης να ‘χει, σε έναν παντελώς άδειο σκηνικό χώρο, είναι οι μουσικές του Σταύρου Γασπαράτου.

«Οταν το πρωτοδιάβασα δεν μου γεννήθηκε καμιά ανάγκη παρουσίασής του. Επίσης δεν μου δημιουργήθηκε καμία απολύτως ασφάλεια για τον τρόπο που θα μπορούσα να το πιάσω και να το διαχειριστώ», αποκαλύπτει. «Εξ ενστίκτου και εκ διαισθήσεως όμως, από την πρώτη στιγμή κατάλαβα πως δεν πρέπει να υποστεί κανενός είδους δραματοποίηση, ούτε να δουλευτεί μέσα από την υπογράμμιση των ψυχολογικών καταστάσεων του ήρωα».

«Πρέπει να το φανταστεί κανείς εντελώς μπεκετικά», συμφωνεί ο συγγραφέας του. «Δεν είναι καθόλου ψυχογραφικό, καθόλου υποκειμενικό, αλλά ένα κείμενο 100% περιγραφικό, σχεδόν ουδέτερο. Κι επειδή όλα αυτά μπορεί να ακούγονται περίπλοκα, να ξεκαθαρίσω ότι η «Μαύρη γαλήνη» είναι ένα κείμενο εξαιρετικά απλό. Ούτε πολύ αυτοβιογραφικό ούτε εγωκεντρικό, αλλά απολύτως διαθέσιμο και για εκείνον που το ακούει και για εκείνον που το διαβάζει και για εκείνον, κυρίως, που το ζει. Είναι επίσης 100% σωματικό, για λόγους ανάγκης. Γράφτηκε υπό συνθήκες που έπρεπε να υπερασπιστώ και να σώσω το σώμα μου. Σωματικό όχι με την έννοια την ερωτική. Από την άποψη αυτή είναι απερίγραπτα αθώο». *


Μόλις εννιά τετραγωνικά μέτρα, «κορνίζα σιδερένια» το κελί του Δημήτρη Μαρωνίτη στο ΕΑΤ-ΕΣΑ. «Αρχισα να τραυλίζω: αυτός είναι ο χώρος μου, κι έτρεμα σύγκορμος», γράφει στη «Μαύρη γαλήνη». «Σε πέντε μέρες με έπιασε κρίση -πρώτη φορά στη ζωή μου.(…) Στο πρώτο κελί δεν έκλαψα καθόλου. Δεν άφηνα τον εαυτό μου να σκεφτεί πέρα από ένα σημείο που το κρατούσα στο λαρύγγι μου. Μόλις μια σκέψη πήγαινε να κατεβεί πιο κάτω, τη σταματούσα αμέσως.
Πιο επικίνδυνο ήταν με τα ονόματα. Ποτέ δεν τα πρόφερα ολόκληρα, σχημάτιζα μόνο το πρώτο τους γράμμα μέσα στο μυαλό μου (…) Οι εφιάλτες δεν με τρόμαζαν. Συχνά μάλιστα η ενέργειά τους με ανακούφιζε, καθώς δεν τους νόθευε καμιά άλλη αίσθηση πέρα από του ματιού».

Δεν υπάρχει καμία αναφορά στους βασανισμούς σας, κύριε Μαρωνίτη.

«Για μένα ήταν μια απαγορευτική ζώνη. Θα μας πήγαινε αυτόματα σε ένα άλλο επίπεδο, στη δραματοποίηση, ενώ συγχρόνως θα αποτελούσε ένα σαδομαζοχιστικό δέλεαρ και γι’ αυτόν που το γράφει και γι’ αυτόν που το προσλαμβάνει και για εκείνον που το ερμηνεύει».

Πρόκειται για κείμενο-καρπό μιας συγκεκριμένης πολιτικής συγκυρίας. Την πολιτική διάστασή του, όμως, δεν την επισημαίνετε.

«Το κείμενο είναι de facto πολιτικό, από την άποψη ότι η αιτία και η αφορμή του είναι πολιτική. Το πολιτικό στοιχείο ανήκει στη γενεαλογία του. Δεν το έβαλα στο συρτάρι να το κουκουλώσω για να το βγάλω έξω μετά τη δικτατορία και να το δημοσιεύσω εκ του ασφαλούς. Δημοσιεύτηκε στην κρισιμότερη φάση της δικτατορίας. Μιλάμε, επομένως, για πολιτική πράξη και όχι για πολιτικό λόγο. Μιλάμε για πολιτική συμπεριφορά και όχι για πολιτευόμενο λόγο. Το κείμενο συγχρόνως εντάσσεται σε μια εποχή, τη δικτατορία, που έχει αναλογίες με το σήμερα, αφού περισσεύει η εύκολη πολιτικολογία και τείνει να εξαφανιστεί η πολιτική πράξη. Στη δικτατορία οι άνθρωποι που έκαναν εμπράκτως κάτι ήταν ελάχιστοι. Οσοι πολιτικολόγησαν όμως με την πτώση της είναι η πλειοψηφία!».

Πώς αντιμετωπίζετε το ενδεχόμενο μια ομάδα νεαρών παιδιών να μπει με πλακάτ και να διακόψει την παράσταση;

«Δεν έχω κανένα πρόβλημα να ‘ρθουν να τη διακόψουν και να τη διαλύσουν! Είναι όμως καιρός να μας πουν αν θα διαλέγουμε το ευκολότερο από αυτά που μπορούμε να κάνουμε ή το δυσκολότερο. Τα εύκολα είναι και ύποπτα».

Δεν σκεφτήκατε, κύριε Μαρωνίτη, να αποδώσετε το κείμενο ο ίδιος; Εδώ έχετε εμφανιστεί έως και στην Επίδαυρο. Η σχέση σας με το θέατρο είναι, ως γνωστόν, ερωτική.

«Παρ’ όλο που το λατρεύω, παρ’ όλο που γουστάρω πάρα πολύ να κάνω ο ίδιος θέατρο, κι έχω κάνει στη ζωή μου τρεις φορές, το συγκεκριμένο κείμενο δεν σηκώνει να το παίξω εγώ. Θα ήταν μια πράξη εναντίον του».

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 13/01/2009