Category Archives: Μαρωνίτης Δημήτρης

Υστερόγραφο από τον Δημήτρη Μαρωνίτη

Οι πολυέλαιοι του Εθνικού Θεάτρου φώτιζαν την Αίθουσα Εκδηλώσεων, προχτές το απόγευμα. Λίγο μπροστά από τη σκηνούλα, ο Δημήτρης Μαρωνίτης πηγαινοερχόταν ανήσυχος. Σε λίγο θα ανέβαινε για να καταθέσει το «προσωπικό του υστερόγραφο σε κάτι απρόβλεπτο και ανεπανάληπτο», όπως χαρακτήρισε τη σκηνική παρουσίαση της Ιλιάδας από 24 μεγάλες Ελληνίδες ηθοποιούς για είκοσι τέσσερις συναπτές εβδομάδες.
Σαν στοργικός πατέρας τις καλοδεχόταν μία μία, λες και υποδεχόταν τις ραψωδίες που συνθέτουν το έπος, η μετάφραση του οποίου τον απασχόλησε για δέκα και πλέον χρόνια. Χάρη στον μοναδικό τρόπο, άλλωστε, που επιστράτευσε η κάθε ηθοποιός για να παρουσιάσει τη ραψωδία που της αντιστοιχούσε, ο Μαρωνίτης ανακάλυψε εκ νέου ορισμένες αρετές του έπους, όπως αποκάλυψε.
«Πρόκειται για κάτι μοναδικό, που δεν έχει ξανασυμβεί στο ελληνικό θέατρο και παραθέατρο, αλλά ούτε και σε άλλη χώρα. Μας επιτρέπει να σκεφτούμε πως τα πράγματα δεν είναι τόσο σκοτεινά, άχαρα και κρίσιμα όσο νομίζουμε», επεσήμανε ο 82χρονος δάσκαλος, που διέθεσε αφιλοκερδώς το έργο του στο Εθνικό.
Η μεγαλύτερη όλων των αποκαλύψεων, όμως, ήταν το κοινό, όπως εξομολογήθηκε. «Ενα κοινό αταξινόμητο, αυθόρμητο που έδινε το «παρών» με απερίγραπτη προσήλωση και απέναντι στο οποίο είμαι ευγνώμων». Περισσότερα από δυόμισι χιλιάδες άτομα όλων των ηλικιών έδωσαν το «παρών» σε διάστημα έξι μηνών, καθιστώντας την «Ιλιάδα» ένα από τα πιο επιτυχημένα πρότζεκτ του Εθνικού για φέτος. «Ηταν μια ιδέα της στιγμής», εξομολογήθηκε ο Γιάννης Χουβαρδάς, «που θα μπορούσε να καταλήξει ευκαιριακό πυροτέχνημα. Αποδείχτηκε όμως ένα μικρό θαύμα».
Το «υστερόγραφο», που ετοίμασε προχθές ο Δημήτρης Μαρωνίτης, διέθετε «τα δύο φανερά πάθη της ζωής μου», όπως είπε: «το δασκαλίκι και το θέατρο».
Στο πρώτο μέρος απολαύσαμε τον δάσκαλο, που γοητευμένος αέναα από τον πλούτο της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, θύμισε την εκφορά του μέτρου διαβάζοντας το προοίμιο της «Ιλιάδας» και απαρίθμησε τα «κέρδη και τα χρέη» του απέναντι στο έπος, που η εμπειρία στο Εθνικό του υπενθύμισε.
Στάθηκε στις αρχές της ακρόασης, «της λιγότερο εγωιστικής από όλες τις αισθήσεις», αλλά και στη διαθεσιμότητα του αρχαίου κειμένου. «Η Ιλιάδα δεν είναι ένα κλειστό, αύταρκες και αυτάρεσκο κείμενο, αλλά έργο διαθέσιμο που γυρεύει τη μετάφρασή του. Αυτό το κύκλωμα της διαθεσιμότητας λειτούργησε εδώ μέσα».
Στο δεύτερο μέρος διάβασε είκοσι τέσσερις από τις 265 παρομοιώσεις που κρύβονται στους 15.500 στίχους της Ιλιάδας, καθεμία αφιερωμένη σε μία από τις πρωταγωνίστριές του.
Στο τέλος η αίθουσα του επεφύλαξε το πιο θερμό χειροκρότημα. Αποχωρήσαμε προσπαθώντας να διαβάσουμε τι κρύβει στο μυαλό του για την επόμενη σεζόν ο Γιάννης Χουβαρδάς πίσω από το μειδίαμα ικανοποίησής του.
  • ΕΛΕΝΑ ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Ελευθεροτυπία, Πέμπτη 7 Απριλίου 2011

Δημήτρης Μαρωνίτης: «Κατεβάστε τους αρχαίους από το εικονοστάσι»

  • 24 ελληνίδες ηθοποιοί διάβασαν στο Εθνικό Θέατρο τη δική του μετάφραση της «Ιλιάδας»
Δημήτρης Μαρωνίτης: «Κατεβάστε τους αρχαίους από το εικονοστάσι»
«Αν καταφέρουμε να ακούμε και να απολαμβάνουμε τον Ομηρο όπως απολαμβάνουμε μια τραγωδία του Σαίξπηρ, τότε είμαστε στο σωστό δρόμο» λέει ο Δημήτρης Μαρωνίτης

 

  • Της ΛΑΜΠΡΙΝΗΣ ΚΟΥΖΕΛΗ, ΤΟ ΒΗΜΑ: Πέμπτη 7 Απριλίου 2011
Φιλόλογος, μεταφραστής, πανεπιστημιακός, διανοούμενος… Από τον περασμένο Οκτώβριο  ως το τέλος Μαρτίου, 24 ελληνίδες ηθοποιοί διάβαζαν στο Εθνικό Θέατρο τη δική του μετάφραση της «Ιλιάδας». Ο ίδιος εξηγεί μιλώντας στο «Βήμα» τη μεγάλη επιτυχία ενός τόσο  «παράτολμου» εγχειρήματος

Ο Δημήτρης Μαρωνίτης δεν χρειάζεται συστάσεις για τους αναγνώστες του «Βήματος». Σε λίγες ημέρες κλείνει τα 82 του χρόνια. Από αυτά, τα 40 τα πέρασε ως συνεργάτης της εφημερίδας «και τα μισά από αυτά ως μεταφραστής των ομηρικών επών» συμπληρώνει. Η πρώτη επιφυλλίδα του στο «Βήμα», τον Φεβρουάριο του 1971, με τίτλο «Σημείο αναφοράς», σε συνδυασμό με τη συνεργασία του στα Δεκαοχτώ κείμενα το προηγούμενο καλοκαίρι έγινε, θυμάται, η αιτία της καθήλωσής του για εννέα μήνες στα κελιά του ΕΑΤ-ΕΣΑ την περίοδο της δικτατορίας.

Ευθύς, συχνά εριστικός, με απόψεις προκλητικές, με λόγο παρεμβατικό στα πνευματικά και πολιτικά πράγματα, έχει δημιουργήσει στη σταδιοδρομία του αρκετούς αντιπάλους. Ωστόσο, είτε συμφωνεί είτε διαφωνεί κανείς μαζί του, δεν μπορεί να μην του αναγνωρίσει το αυθεντικό ύφος με το οποίο έχει καταφέρει να μεταφέρει το πάθος του για τα αρχαιοελληνικά κείμενα σε αναγνώστες και ακροατές εντός και κυρίως εκτός της πανεπιστημιακής αίθουσας, φέρνοντας την αρχαιότητα πιο κοντά μας.

Πιο πρόσφατο παράδειγμα οι αναγνώσεις της Ιλιάδας στο Εθνικό Θέατρο. Είκοσι τέσσερις πρωταγωνίστριες του ελληνικού θεάτρου, από τη Λυδία Κονιόρδου, που ξεκίνησε με την ανάγνωση της ραψωδίας Α στις 14 Οκτωβρίου, ως την Αμαλία Μουτούση, που έκλεισε με την ανάγνωση της ραψωδίας Ω στις 31 Μαρτίου, ερμήνευαν κάθε Πέμπτη το ομηρικό έπος στη μετάφραση του Μαρωνίτη ( Ιλιάς, Αγρα, 2010).

Στην υπερπλήρη αίθουσα του Εθνικού Θεάτρου ένα ενθουσιώδες κοινό, «παρήγορη μαγιά για το τι υπάρχει γύρω από τον χώρο της μεγάλης λογοτεχνίας, για το πόση ετοιμότητα έχει ένας κόσμος που δεν την υποπτευόμαστε και δεν την έχουμε εκτιμήσει σωστά», άκουγε προσηλωμένο. Υπάρχουν εν τέλει σημεία στα οποία ακουμπά το αρχαίο έπος τον σύγχρονο Ελληνα; Συναντήσαμε τον γνωστό φιλόλογο και μεταφραστή για να μας δώσει τη δική του ερμηνεία.

– Η Ιλιάδα θεωρείται πολεμικό και άρα «αρσενικό» έπος. Πώς προέκυψε η ιδέα να ακουστεί από γυναικείες και όχι ανδρικές φωνές;

«Αυτή η παράτολμη ιδέα ήταν του καλλιτεχνικού διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου, του Γιάννη Χουβαρδά, και με βρήκε απολύτως σύμφωνο. Κατά παρεξήγηση θεωρείται η Ιλιάδα έπος απ΄ αρχής μέχρι τέλους πολεμικό. Συντίθενται και συγκρούονται σε αυτήν τρία ομηρικά μεγαθέματα: ο πόλεμος, που έχει το κυρίαρχο σθένος, η ομιλία, που έχει υποκείμενα γυναικεία περισσότερο, και ο νόστος- με τη μορφή του νεκρώσιμου νόστου. Οπως καταλαβαίνετε, και οι ομιλητικές σκηνές και οι λίγες αλλά συνταρακτικές σκηνές του νεκρώσιμου νόστου, όπως είναι του Σαρπηδόνα και του Εκτορα, ταιριάζουν καλύτερα σε γυναικεία φωνή από ό,τι σε ανδρική».

– Πώς ερμηνεύετε τη μεγάλη προσέλευση στις αναγνώσεις αυτές;

«Ηταν απολύτως απροσδόκητη. Η αίθουσα ήταν κατάμεστη, ασχέτως καιρού, ασχέτως προβλημάτων συγκοινωνίας. Με συγκίνησε το κοινό που προσήλθε, ένα κοινό αταξινόμητο, εντελώς απρόβλεπτο, όλων των ηλικιών. Το συμπέρασμα λοιπόν είναι ότι η Ιλιάδα δεν είναι ούτε ιδιοκτητικό έπος, ούτε αυτάρεσκο, ούτε κλειστό και περήφανο, με την έννοια να ναρκισσεύεται ότι είναι το θεμελιακό έργο της παγκόσμιας λογοτεχνίας και “μη μου βάζετε εμένα χέρι” κτλ. Οι αναγνώσεις έδειξαν πόσο διαθέσιμη είναι η Ιλιάδα σε όσους θέλουν να την προσλάβουν. Εδειξαν επίσης ότι σε μια εποχή όπου έχουμε μπουκώσει από τα οπτικά ερεθίσματα, που πληθωρικά μας βομβαρδίζουν από το πρωί ως το βράδυ, ο κόσμος διψά να ενεργοποιήσει την ακροαματική του ευαισθησία και το έπος της Ιλιάδας, κατ΄ εξοχήν έπος ακροαματικό, προσφέρεται και στην ακρόαση εκείνου που το προφέρει και στην ακρόαση εκείνου που το προσλαμβάνει».

– Υπάρχουν τρόποι να γίνει η αρχαιοελληνική γραμματεία πιο ελκυστική στο ευρύ κοινό και ειδικά στους νέους;

«Για λόγους οι οποίοι έχουν το ερμήνευμά τους, και το πολιτικό και το πολιτισμικό και το ιδεολογικό, τα κείμενα αυτά εξακολουθούν να είναι τοποθετημένα σε ένα εικονοστάσι και προσφέρονται για το προσκύνημά μας. Και όμως είναι κείμενα τόσο ζωντανά, σπαρταριστά ακόμη και σήμερα, επομένως δεν χρειάζονται μυθοποίηση αλλά απομυθοποίηση για να τα πλησιάσουμε. Αν τελικά καταφέρουμε να ακούμε και να απολαμβάνουμε τον Ομηρο όπως απολαμβάνουμε μια τραγωδία του Σαίξπηρ, τότε είμαστε στον σωστό δρόμο».

– Ξεκινήσατε στη δεκαετία του 1990 μεταφράζοντας την Οδύσσεια, για να προχωρήσετε περίπου δώδεκα χρόνια αργότερα στη μετάφραση της Ιλιάδας. Ποιο από τα δύο έπη ήταν δυσκολότερο να μεταφραστεί;

«Η Οδύσσεια είναι ένα έπος που τα πάθη του ανήκουν στο παρελθόν, γίνονται αντικείμενο αναδιήγησης. Είμαστε σε ένα ήσυχο μέρος, σε μια σχεδία, στο νησί των Φαιάκων, μας περιποιούνται και ακούμε τα πάθη του Οδυσσέα. Η Ιλιάδα, μολονότι γραμματικά χρησιμοποιεί παρελθοντολογικούς όρους, είναι ένα έπος κατ΄ εξοχήν παροντικό, επομένως σε προκαλεί να μπεις μέσα στο δικό του δραματικό παρόν. Είναι ένα έπος ακατάδεχτο και τα ζητάει ή όλα ή τίποτε, αν πρόκειται να διατεθεί για να τη μεταφράσει κάποιος. Η μετάφραση γίνεται εξ επαφής και όχι εξ αποστάσεως και σε συνθήκες ασφαλείας όπως στην Οδύσσεια. Απαιτεί περισσότερη συμμετοχή σε όλα τα επίπεδα, και λογικής και συνείδησης και- για να φτάσω σε υπερβολές, αλλά δεν λέω ψέματα- ενίοτε και υποσυνειδήτου ή και ασυνειδήτου».
Τον Δημήτρη Μαρωνίτη τον γνωρίζουμε ως κλασικό φιλόλογο, μελετητή της νεοελληνικής λογοτεχνίας, πανεπιστημιακό δάσκαλο, μεταφραστή, διανοούμενο. Ποια από αυτές τις ιδιότητες τον εκφράζει περισσότερο; «Το ζεύγος γραφή και ανάγνωση καθόριζε τη γραμμή της δικής μου έρευνας και συγγραφής- και άργησα και εγώ να συνειδητοποιήσω ότι η μετάφραση είναι ο βασικός τρόπος επικοινωνίας. Με τη μετάφραση τα πράγματα διευρύνονται και γίνονται και πιο ειλικρινή για τη λειτουργία του λόγου μας: μιλάμε μεταφράζοντας αλλά και ακούμε μεταφράζοντας τον λόγο του άλλου. Οπότε πλέον σεμνύνομαι να λέω ότι είμαι κατά βάση μεταφραστής. Θα έλεγα ότι ίσως αυτό με εκφράζει καλύτερα από τα άλλα πράγματα που έχω κάνει στη ζωή μου».
Είναι μήπως αυτός ένας εύσχημος τρόπος να απομακρυνθεί σε έναν πιο ασφαλή ρόλο σήμερα που γίνεται τόσος λόγος για την ευθύνη των διανοουμένων μπροστά στις δυσάρεστες εκπλήξεις της εποχής μας;

 

«Κάθε άλλο. Αυτοαπασχολούμενος φιλόλογος πλέον, δεν έχω πάψει να αρθρώνω πολιτικό λόγο μέσα από τη φιλολογική μου δουλειά και εξακολουθώ να κινούμαι με γνώμονα την πολιτική μου ευαισθησία».

Ποίηση και σκηνή

Σε πυρετό δραστηριότητας ο Δημήτρης Μαρωνίτης. Το δυνατό του κείμενο της φυλακής, η «Μαύρη Γαλήνη», υποβλήθηκε σε μια διακριτική αλλά επίσης δυνατή θεατροποίηση (παίζεται Δευτερότριτα στο Θέατρο του Νέου Κόσμου), χάρη στο ταλέντο του Γιάννη Τσορτέκη που επιβάλλεται στο κοινό του και το συγκινεί. Αύριο το βράδυ όμως επιστρέφουμε στον φιλόλογο Μαρωνίτη, καθώς παρουσιάζονται στο Μπενάκη της οδού Κουμπάρη (από τους Νάσο Βαγενά, Διονύση Καψάλη, με παρέμβαση και του Τίτου Πατρίκιου) τα δυο του νέα μελετήματα από τη σειρά «Γραφή και Ανάγνωση». Είχαν προηγηθεί οι Σολωμός και Καβάφης, τώρα παρουσιάζονται Σεφέρης και Ελύτης, ενώ αναμένονται ένας τόμος για τον Ρίτσο και ένας για τους Σαχτούρη, Σινόπουλο. Εκεί ταξινομούνται μελετήματά του για τη νεοελληνική ποίηση που δημοσιεύονται περιοδικά επί σαράντα πέντε χρόνια. Πολύτιμη συνεισφορά για την κατανόηση διαφορών και εκλεκτικών συγγενειών μεγάλων ποιητών μας, των οποίων η ποίηση όλο και κατασταλάζει, όσο ο αιώνας τους ξεμακραίνει. Το είχε πει άλλωστε ο Ελύτης: «Ξέρω/ δε θα μου το συγχωρέσει ο χρόνος/ που τον έβαλα σε δοκιμασία: ή εγώ ή εκείνος»

  • Μ.Π., ΤΑ ΝΕΑ: Τρίτη 3 Φεβρουαρίου 2009

«Θεάτρου Νέου Κόσμου» πρεμιέρες

«Ηθελα να σ’ αντάμωνα»
Το «Θέατρο του Νέου Κόσμου» ανεβάζει δύο νέες παραστάσεις. Από αύριο και κάθε Σάββατο, Κυριακή, Δευτέρα, Τρίτη (Κάτω Χώρος), σε συμπαραγωγή με το «Θέατρο του παπουτσιού πάνω στο δέντρο», το έργο της Μαρίας Παπαλέξη «Ηθελα να σ’ αντάμωνα». Το έργο παρακολουθεί τον Κωσταντή, ένα γυρολόγο μουσικό που έζησε πολλά και αγαπήθηκε πολύ. Ενα πρόσωπο μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας, όπως των παραμυθιών, που πάει στον Κάτω Κόσμο, αλλά οι αναμνήσεις των ζωντανών τον «ανασταίνουν» και ξετυλίγουν όλη τη ζωή του, με καθοριστικό συνοδό τη δημοτική μουσική μας παράδοση. Τα λαϊκά δρώμενα και η θεατρική δράση ενώνουν τους παίκτες με τους θεατές, που καλούνται να συμμετάσχουν στις χαρές και λύπες των ηρώων και να γευτούν τους μεζέδες και το κρασί που συνοδεύουν κάθε παραδοσιακό αντάμωμα. Σκηνοθεσία – μουσική επιμέλεια Βαλεντίνας Παπαδημητράκη, σκηνικά – κοστούμια Εδουάρδου Γεωργίου, κίνηση Μυρτώς Παπαδοπούλου, μουσική διδασκαλία – ενορχήστρωση Ελλης Βασιλάτου, συνθέσεις Βασίλης Βασιλάτος («Ιστορίες για κρουστά»). Παίζουν οι ηθοποιοί: Βαγγέλης Λιοδάκης, Αννα Γαρεφαλάκη, Βασίλης Παπαγεωργίου και ο μουσικός Αλέξανδρος Ιερωνυμίδης.
Πρεμιέρα και τη Δευτέρα (Δώμα), με το κείμενο του Δημήτρη Μαρωνίτη «Μαύρη γαλήνη», σε σκηνοθεσία Γιάννη Τσορτέκη. Ο ομότιμος καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας έγραψε αυτό το κείμενο την τρίτη και τελευταία σύλληψη και φυλάκισή του από την Απριλιανή χούντα (Γενάρης – Αύγουστος 1973), σε ένα κελί. Μην έχοντας χαρτί, το έγραψε πάνω σε φθαρμένες χαρτοπετσέτες, όταν κατάφερε να εξασφαλίσει ένα μολύβι. Το κείμενο (πρώτη δημοσίευση 10/1973), θυμίζοντας ημερολόγιο φυλακής, καταγράφει τις σκέψεις, την ψυχολογία, τη σωματική κατάσταση που προκαλεί ο εγκλεισμός. Σκηνοθεσία Γιάννη Τσορτέκη, μουσική Σταύρου Γασπαράτου, φωτισμοί Σάκη Μπιρμπίλη. Παίζει ο Γιάννης Τσορτέκης. Παραστάσεις: Δευτέρα, Τρίτη 9.15 μ.μ.

Από το αβυσσαλέο κενό του ΕΑΤ-ΕΣΑ στην άδεια σκηνή ενός θεάτρου

Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ
«Σήμερα δεν έχω αγωνία. Έχω όμως περιέλθει σε μια κατάσταση λίγο καταθλιπτική. Η αμηχανία μου είναι απεριόριστη: παρουσιάζεται στο θέατρο η «Μαύρη γαλήνη»! Ενα κείμενο επιβίωσής μου στα χρόνια της δικτατορίας, κατά περίεργο τρόπο ξαναγίνεται σήμερα ένα αντικείμενο επιβίωσης: σαν να είναι μετρημένες οι μέρες μου, όπως ήταν μετρημένες, ώς ένα σημείο, οι ώρες και οι μέρες μου στο ΕΑΤ-ΕΣΑ».
Ο καθηγητής Δ.Ν. Μαρωνίτης, κοντά σαράντα χρόνια μετά, βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα αυτοαναφορικό, αυτοβιογραφικό κείμενο, που χάραξε έγκλειστος με ένα μολύβι πάνω σε φθαρμένες χαρτοπετσέτες την άνοιξη και το καλοκαίρι του ’73.

Κείμενο «εγγαστρίμυθο», που σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά τη γέννησή του ζητεί να αποκτήσει φωνή. Και του τη δίνει ο Γιάννης Τσορτέκης. Από την ερχόμενη Δευτέρα, στο Δώμα του «Θεάτρου του Νέου Κόσμου» η «Μαύρη γαλήνη» θα παρουσιάζεται ως σκηνικό γεγονός από τον αυτοσκηνοθετούμενο ηθοποιό (κάθε Δευτέρα και Τρίτη) .

Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 1973 στο όγδοο και τελευταίο τεύχος του περιοδικού «Η Συνέχεια» (το 2007 κυκλοφόρησε από «Το Ροδακιό»). Ο τίτλος είναι μοντάζ δύο λέξεων-κλειδί από το 24ο ποίημα του «Μυθιστορήματος» του Γ. Σεφέρη. «Είναι ένα κείμενο που μοιάζει να κινείται και να κολυμπάει σε ένα μετέωρο, σχεδόνάδειο χώρο. Το άδειο ανήκει στις συνθήκες που γράφτηκε.

Ηταν ένα αβυσσαλέο άδειο κελί κι ένα αβυσσαλέο κενό, μέσα στο οποίο έπρεπε κανείς να επιβιώσει. Εγώ, δόξα τω Θεώ, επιβίωσα, όπως επιβίωσα», λέει ο συγγραφέας του. «Τα τραυματικά στοιχεία που έμειναν, είναι υπόθεση δική μου. Οποιος θέλει να τα δει με κάποια αγάπη, ας τα δει με αγάπη. Οποιος θέλει να τα δει με ειρωνεία, ας τα δει με ειρωνεία. Δεν με αφορά καθόλου -το μόνο που με απασχολεί είναι το εγχείρημα του Γιάννη».

Το κείμενο γράφτηκε υπό άθλιες συνθήκες, με ένα μισοφαγωμένο μολυβάκι σε χαρτοπετσέτες. Ισως γι’ αυτό τον λόγο, όπως λέει ο Δημήτρης Μαρωνίτης, το αισθάνεται «υλικό κατ’ αρχάς αμίλητο ή, αν θέλετε, κείμενο όπου υπάρχει φωνή χωρίς λόγια και υπάρχουν λόγια χωρίς φωνή.

Τώρα αυτά πώς μπορεί ένας άνθρωπος στο θέατρο να τα εκφράσει, είναι μια άλλη ιστορία. Και σίγουρα μια δοκιμασία απερίγραπτη για τον Γιάννη», παραδέχεται.

Από τη πλευρά του, ο ερμηνευτής, που παλεύει με το κείμενο ολομόναχος εδώ και μήνες, ανακαλύπτει σ’ αυτό την ποιότητα της «απόλυτης προφορικότητας». Μοναδική «έξωθεν» βοήθεια που επέλεξε πάντως ο Γιάννης Τσορτέκης να ‘χει, σε έναν παντελώς άδειο σκηνικό χώρο, είναι οι μουσικές του Σταύρου Γασπαράτου.

«Οταν το πρωτοδιάβασα δεν μου γεννήθηκε καμιά ανάγκη παρουσίασής του. Επίσης δεν μου δημιουργήθηκε καμία απολύτως ασφάλεια για τον τρόπο που θα μπορούσα να το πιάσω και να το διαχειριστώ», αποκαλύπτει. «Εξ ενστίκτου και εκ διαισθήσεως όμως, από την πρώτη στιγμή κατάλαβα πως δεν πρέπει να υποστεί κανενός είδους δραματοποίηση, ούτε να δουλευτεί μέσα από την υπογράμμιση των ψυχολογικών καταστάσεων του ήρωα».

«Πρέπει να το φανταστεί κανείς εντελώς μπεκετικά», συμφωνεί ο συγγραφέας του. «Δεν είναι καθόλου ψυχογραφικό, καθόλου υποκειμενικό, αλλά ένα κείμενο 100% περιγραφικό, σχεδόν ουδέτερο. Κι επειδή όλα αυτά μπορεί να ακούγονται περίπλοκα, να ξεκαθαρίσω ότι η «Μαύρη γαλήνη» είναι ένα κείμενο εξαιρετικά απλό. Ούτε πολύ αυτοβιογραφικό ούτε εγωκεντρικό, αλλά απολύτως διαθέσιμο και για εκείνον που το ακούει και για εκείνον που το διαβάζει και για εκείνον, κυρίως, που το ζει. Είναι επίσης 100% σωματικό, για λόγους ανάγκης. Γράφτηκε υπό συνθήκες που έπρεπε να υπερασπιστώ και να σώσω το σώμα μου. Σωματικό όχι με την έννοια την ερωτική. Από την άποψη αυτή είναι απερίγραπτα αθώο». *


Μόλις εννιά τετραγωνικά μέτρα, «κορνίζα σιδερένια» το κελί του Δημήτρη Μαρωνίτη στο ΕΑΤ-ΕΣΑ. «Αρχισα να τραυλίζω: αυτός είναι ο χώρος μου, κι έτρεμα σύγκορμος», γράφει στη «Μαύρη γαλήνη». «Σε πέντε μέρες με έπιασε κρίση -πρώτη φορά στη ζωή μου.(…) Στο πρώτο κελί δεν έκλαψα καθόλου. Δεν άφηνα τον εαυτό μου να σκεφτεί πέρα από ένα σημείο που το κρατούσα στο λαρύγγι μου. Μόλις μια σκέψη πήγαινε να κατεβεί πιο κάτω, τη σταματούσα αμέσως.
Πιο επικίνδυνο ήταν με τα ονόματα. Ποτέ δεν τα πρόφερα ολόκληρα, σχημάτιζα μόνο το πρώτο τους γράμμα μέσα στο μυαλό μου (…) Οι εφιάλτες δεν με τρόμαζαν. Συχνά μάλιστα η ενέργειά τους με ανακούφιζε, καθώς δεν τους νόθευε καμιά άλλη αίσθηση πέρα από του ματιού».

Δεν υπάρχει καμία αναφορά στους βασανισμούς σας, κύριε Μαρωνίτη.

«Για μένα ήταν μια απαγορευτική ζώνη. Θα μας πήγαινε αυτόματα σε ένα άλλο επίπεδο, στη δραματοποίηση, ενώ συγχρόνως θα αποτελούσε ένα σαδομαζοχιστικό δέλεαρ και γι’ αυτόν που το γράφει και γι’ αυτόν που το προσλαμβάνει και για εκείνον που το ερμηνεύει».

Πρόκειται για κείμενο-καρπό μιας συγκεκριμένης πολιτικής συγκυρίας. Την πολιτική διάστασή του, όμως, δεν την επισημαίνετε.

«Το κείμενο είναι de facto πολιτικό, από την άποψη ότι η αιτία και η αφορμή του είναι πολιτική. Το πολιτικό στοιχείο ανήκει στη γενεαλογία του. Δεν το έβαλα στο συρτάρι να το κουκουλώσω για να το βγάλω έξω μετά τη δικτατορία και να το δημοσιεύσω εκ του ασφαλούς. Δημοσιεύτηκε στην κρισιμότερη φάση της δικτατορίας. Μιλάμε, επομένως, για πολιτική πράξη και όχι για πολιτικό λόγο. Μιλάμε για πολιτική συμπεριφορά και όχι για πολιτευόμενο λόγο. Το κείμενο συγχρόνως εντάσσεται σε μια εποχή, τη δικτατορία, που έχει αναλογίες με το σήμερα, αφού περισσεύει η εύκολη πολιτικολογία και τείνει να εξαφανιστεί η πολιτική πράξη. Στη δικτατορία οι άνθρωποι που έκαναν εμπράκτως κάτι ήταν ελάχιστοι. Οσοι πολιτικολόγησαν όμως με την πτώση της είναι η πλειοψηφία!».

Πώς αντιμετωπίζετε το ενδεχόμενο μια ομάδα νεαρών παιδιών να μπει με πλακάτ και να διακόψει την παράσταση;

«Δεν έχω κανένα πρόβλημα να ‘ρθουν να τη διακόψουν και να τη διαλύσουν! Είναι όμως καιρός να μας πουν αν θα διαλέγουμε το ευκολότερο από αυτά που μπορούμε να κάνουμε ή το δυσκολότερο. Τα εύκολα είναι και ύποπτα».

Δεν σκεφτήκατε, κύριε Μαρωνίτη, να αποδώσετε το κείμενο ο ίδιος; Εδώ έχετε εμφανιστεί έως και στην Επίδαυρο. Η σχέση σας με το θέατρο είναι, ως γνωστόν, ερωτική.

«Παρ’ όλο που το λατρεύω, παρ’ όλο που γουστάρω πάρα πολύ να κάνω ο ίδιος θέατρο, κι έχω κάνει στη ζωή μου τρεις φορές, το συγκεκριμένο κείμενο δεν σηκώνει να το παίξω εγώ. Θα ήταν μια πράξη εναντίον του».

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 13/01/2009

Μανιφέστο ελευθερίας

Μανιφ�στο ελευθερίας

Όνειρα, έρωτες και πάθη δια χειρός Εμπειρίκου και Μαρωνίτη σε δύο θεατρικές σκηνές της Αθήνας

Με δύο νέες παραστάσεις με θέμα τον άνθρωπο και τα πάθη του υποδέχονται τον καινούργιο χρόνο το Θέατρο του Νέου Κόσμου και η σκηνή 104 του Κέντρου Λόγου και Τέχνης. Η Θεατρική Εταιρεία Πόλις παρουσιάζει ήδη από την Κυριακή στο θέατρο των εκδόσεων Καστανιώτη τη μουσικοθεατρική παράσταση «Των ήχων πανσπερμία» σε ποιητικά -και όχι μόνο- κείμενα του Ανδρέα Εμπειρίκου, ενώ στο σανίδι του Νέου Κόσμου ανεβάζει ο σκηνοθέτης Γιάννης Τσορτέκης τη «Μαύρη γαλήνη» του Δημήτρη Μαρωνίτη.

  • «Μαύρη γαλήνη» από τα κελιά του ΕΑΤ – ΕΣΑ

Άνοιξη και καλοκαίρι του 1973. Ο Δημήτρης Μαρωνίτης πάνω σε φθαρμένες χαρτοπετσέτες γράφει τη βασανιστική απομόνωσή του στα κελιά του ΕΑΤ – ΕΣΑ. «Ο εγκλεισμός του ανθρώπου υπό οποιεσδήποτε συνθήκες και η απομόνωση στο δικό του κόσμο φέρνει τον άνθρωπο αντιμέτωπο με τον ίδιο του τον εαυτό σε ένα διάλογο σιωπής, που λαμβάνει τη μορφή της διαμαρτυρίας», σημειώνει ο σκηνοθέτης – ηθοποιός Γιάννης Τσορτέκης.

Με αφορμή την προσωπική μαρτυρία του συγγραφέα, δημιούργησε «ένα έργο που ταξιδεύει στο χρόνο και το χώρο, ένα κείμενο εγγαστρίμυθο, που ύστερα από 40 χρόνια γυρεύει τώρα φωνή και όψη». «Στη σύγχρονη εποχή που ζούμε, η σιωπή εκφράζεται είτε μέσα από μια τρελή φασαρία είτε μέσα από μια πραγματική προσωπική σιωπή.

Η ουσία είναι ότι ο άνθρωπος έχει ανάγκη να παίρνει απόσταση από τα πράγματα. Αυτή η απόσταση οδηγεί κάπου εφόσον πηγάζει πραγματικά από την ανάγκη του ανθρώπου να πάρει απόσταση από τα πράγματα κι όχι από μια φαινομενική σιωπή, όπως αυτή που βιώνουμε τον τελευταίο καιρό.

Με έντεχνο τρόπο η υποτιθέμενη σιωπή των ανθρώπων του πνεύματος και των τεχνών για όσα τραγικά ζήσαμε αυτές τις μέρες παρουσιάζεται ως φωνή διαμαρτυρίας. Στην πραγματικότητα, δεν βγαίνει κανείς να μιλήσει, γιατί δεν έχει τι να πει. Είναι μια απόδειξη της ιδιοτέλειας της εποχής μας, καθώς μιλώντας μπορεί να διαταραχθούν ιδιωτικά συμφέροντα. Σιωπή διαμαρτυρίας είναι η προσωπική σιωπή του ανθρώπου που έχει ανάγκη να σιωπήσει».

  • «Των ήχων πανσπερμία», της σκέψης ελευθερία…

Ένας ευφάνταστος ψυχαναλυτής χρησιμοποιεί ανορθόδοξες, για την εποχή, μεθόδους ψυχοθεραπείας, για να οδηγήσει μια εξίσου ευφάνταστη γυναίκα σε μια αποκάλυψη – εκμυστήρευση σκέψεων, ονείρων, φαντασιώσεων. Παίρνοντας αφορμή από τις μελωδίες που παίζει, ο ψυχαναλυτής ξεδιπλώνει τις «εμμονές» της: να ζει ελεύθερη, ανεξάρτητη, δίχως να συμβιβάζεται με τα κοινωνικά «πρέπει». Αυτός είναι και ο λόγος που την έκλεισαν στην ψυχιατρική κλινική. «Διαβάζοντας τα έργα του Ανδρέα Εμπειρίκου, ο οποίος εκτός από ποιητής ήταν και ψυχαναλυτής, τα κείμενά του ήχησαν στα αφτιά μου τρομερά επίκαιρα. Παρόλο που το διακύβευμά του είναι η ελευθερία του ανθρώπου στον έρωτα, στα περισσότερα κείμενά του υπάρχει έντονο το πολιτικό στίγμα.

Η “Οκτάνα” -η φανταστική πολιτεία που όλοι ονειρευόμαστε και αντικατοπτρίζει την ανάγκη μας να ζούμε σε έναν κόσμο ελευθερίας, δικαίου, αθωότητας, ευδαιμονίας, αγάπης- που ακούγεται στην παράσταση θα μπορούσε να είναι το μανιφέστο των ημερών που ζούμε σε μια Αθήνα που παλεύει να συνέλθει, αν συνέλθει ποτέ, ύστερα από την “εξέγερση” των πολιτών της. Για μια “Οκτάνα” κατεβαίνουμε στους δρόμους και αντιδρούμε», εξηγεί η σκηνοθέτις Ελένη Γεωργοπούλου.

info

– «Των ήχων πανσπερμία»
104 Κέντρο Λόγου και Τέχνης
(Θεμιστοκλέους 104 & Καλλιδρομίου, τηλ. 210 3826185).
Παραστάσεις: Παρ. – Κυρ. 21.15

– «Μαύρη γαλήνη»
Θέατρο του Νέου Κόσμου
(Αντισθένους 7 & Θαρύπου, Φιξ, τηλ. 210 9212900).
Παραστάσεις: Δευτ., Τρ. 21.15 (από 19/1)

ΦΑΡΑΖΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ, Ελεύθερος Τύπος, Τετάρτη, 07.01.09