Category Archives: Μαριβό

Ο θρίαμβος του Μαριβώ…

  • Της Κατερίνας Διακουμοπούλου*
  • Η ΑΥΓΗ: 18/02/2011

Ο Pierre de Carlet Chamblain de Marivaux (1688-1763), δηλαδή ο Μαριβώ, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Γάλλους θεατρικούς συγγραφείς του 18ου αιώνα, έχοντας γράψει πολλές κωμωδίες για την Comedie Francaise και την Comedie Ιtalienne του Παρισιού. Τα πιο σημαντικά και γνωστά έργα του είναι: Le Triomphe de l’amour, Le Jeu de l’amour et du hasard και Les Fausses confidences. Δημοσίευσε, επίσης, μια σειρά δοκιμίων και δύο σημαντικά αλλά ημιτελή μυθιστορήματα.

Ο πατέρας του ήταν χρηματιστής και ανέθρεψε την οικογένειά του στη Limoges και Riom, της επαρχίας Auvergne, όπου διηύθυνε το νομισματοκοπείο.

Ο Marivaux λέγεται ότι έγραψε το πρώτο του έργο, το Pere prudent et equitable, όταν ήταν μόλις δεκαοκτώ ετών, αλλά δεν δημοσιεύτηκε μέχρι το 1712, όταν ήταν πια είκοσι τεσσάρων. Το 1717 άρχισε να αρθρογραφεί στη διάσημη εφημερίδα Mercure, όπου άρχισε να διαφαίνεται η λογοτεχνική του δεξιότητα και να διαμορφώνεται η «marivaudage», το περίφημο χαρακτηριστικό ερωτικό ύφος του δημιουργού.

Ο Marivaux φημιζόταν ως πνευματώδης συνομιλητής, εγκάρδιος, σοβαρός και παράλληλα ευαίσθητος άντρας. Συνήθιζε να επικρίνει την ανερχόμενη φιλοσοφία και λόγω αυτής του της στάσης ο Βολταίρος έγινε πολέμιός του. Ωστόσο είχε και αγαπημένους φίλους, όπως οι: Helvetius, Claudine Guerin de Tencin, Bernard le Bovier de Fontenelle, ακόμη και την Madame de Pompadour, η οποία λέγεται ότι του είχε παραχωρήσει παρανόμως σύνταξη.

Οι αρχές του 1720 ήταν πολύ σημαντική περίοδος για τον Marivaux διότι έγραψε τα πρώτα του έργα (L’Amour et la Verite, Arlequin par l’amour, Annibal), παντρεύτηκε, χρεωκόπησε και -σχεδόν αναγκαστικά- η συγγραφή στρατολογήθηκε στον αγώνα του βιοπορισμού.

Ο Marivaux άρχισε να συνεργάζεται τόσο με την Comedie Francaise, όσο και με την Comedie Ιtalienne. Παράλληλα, δημιούργησε και διατήρησε για δύο χρόνια μια εβδομαδιαία εφημερίδα, την Spectateur Francais, στην οποία ήταν ο… μοναδικός συνεργάτης.

Για σχεδόν είκοσι χρόνια κυριάρχησε στο θέατρο, ειδικά στην Comedie Ιtalienne, όπου τα έργα του παίζονταν συστηματικά. Ο δραματουργός έγραψε μεταξύ 30 και 40 θεατρικά έργα και κατά διαστήματα επέστρεφε στη δημοσιογραφία και τη μυθιστοριογραφία. Ο Marivaux εξελέγη μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας το 1742 και πέθανε το 1763, σε ηλικία εβδομήντα πέντε ετών, μόλις 25 χρόνια πριν από το ξέσπασμα την Γαλλικής Επανάστασης.

Άραγε θα συμμετείχε στο κοσμογονικό γεγονός του 18ου αιώνα ή θα έγραφε απομονωμένος έργα για τον έρωτα και την απιστία; Όπως επισημαίνει και ο Bernard Dort, οι ήρωες του Μαριβώ αναζητούν μόνιμα τον έρωτα και την αλήθεια.  Όμως η αναζήτησή τους περνά πάντα από την οδό της προδοσίας και του ψέματος.  Πώς να διακρίνουμε, λοιπόν, ψέμα από αλήθεια και έρωτα από προδοσία;  Ακόμη και τα ίδια τα πρόσωπα χάνονται μέσα σ’ αυτόν τον λαβύρινθο. Κι απ’ αυτήν ακριβώς την παραπλάνησή τους, αντλούν τη μέγιστη ηδονή.  Είναι μεν κακόπιστοι, αλλά απόλυτα αθώοι…

* Τον Θρίαμβο του έρωτα παρουσιάζει η ομάδα Τheater-ψιθεα στο θέατρο Χυτήριο, σε μια παράσταση που επιχειρεί να δώσει έμφαση στα ειδικά χαρακτηριστικά της γραφής του Μαριβώ, δηλαδή στις δομές και τις φόρμες του κωμικού διαλόγου, στον ρυθμό του κειμένου, στη διαχείριση των παρεξηγήσεων και στις σχέσεις μεταξύ των ηρώων. Η σκηνοθεσία είναι του Μιχάλη Χατζηνικολιδάκη και παίρνουν μέρος οι ηθοποιοί  Ναζίκ Αϊδινιάν, Ελεάννα Αποστολάκη, Τάσος Δαρδαγάνης, Δήμητρα Μητροπούλου, Ιωάννα Πιατά, Ανδρομάχη Σπανέλλη.

* Η Κ. Διακουμοπούλου είναι θεατρολόγος

Advertisements

Στρατηγικές του έρωτα. «Το παιχνίδι του έρωτα και της τύχης» στο Θέατρο Τέχνης

ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΜΑΤΙΑ
  • Θελκτική κόρη ευγενούς θέλει να «τεστάρει» τον εύπορο υποψήφιο γαμπρό, γιο μακρινού φίλου του πατέρα της, που έρχεται να τη γνωρίσει στο σπίτι της. Παίρνει τη θέση της υπηρέτριας κι εκείνη της δεσποινίδας. Με την ίδια συλλογιστική καταφτάνει ο νεαρός κύριος κάνοντας τον υπηρέτη κι εκείνος το αφεντικό του. Περίτεχνη «τράπουλα» των σχέσεων, ραφιναρισμένο «κόψιμο» των φύλων από έναν Γάλλο μετρ του 18ου αιώνα, τον Μαριβό. Το έργο του «Το παιχνίδι του έρωτα και της τύχης» παρουσιάζεται στο Θέατρο Τέχνης-Κάρολος Κουν (Φρυνίχου, Πλάκα). Παράσταση δωματίου, εκλεπτυσμένη και καλοκουρδισμένη σε σκηνοθεσία Εύη Γαβριηλίδη με δύο έξοχες «ντάμες»:
  • Ντάμα κούπα ερωτική, η φεγγαροπρόσωπη Εφη Λογγίνου ως Σύλβια. «Αιχμάλωτη» του τεχνάσματός της μετεωρίζεται επιδέξια ανάμεσα στην επιθυμία και την κοινωνική της θέση, σαγηνευμένη από τον αρρενωπό «υπηρέτη», που την ερωτεύεται σφόδρα (αρκετά καλός ο Οθωνας Μεταξάς). Ντάμα σπαθί κωμική, η Νατάσα Μαρματάκη ως αφελής κι αδέξια υπηρέτρια Λιζέτ, ερωτευμένη κι αυτή με τον καλεσμένο άρχοντα, που είναι κάλπικος και φτωχός σαν κι αυτήν (απολαυστικός ως άξεστος και γκαφατζής αρλεκίνος ο Στάθης Κοκκόρης). Το παζλ συμπληρώνουν ο έμπειρος Νίκος Χαραλάμπους ως προσηνής πατέρας, επόπτης του «παιχνιδιού», κι ο Θοδωρής Αντωνιάδης ως γιος που κάνει διάφορες ίντριγκες… τσιγκλώντας τον αληθινό γαμπρό.
  • Ενα αριστοτεχνικό παιχνίδι παρεξηγήσεων και παραπλανήσεων, με τον καθένα να βρίσκει τελικά το ταίρι του όπως του πρέπει. Ο κεντημένος λόγος του Μαριβό ακούγεται κελαρυστός σε μετάφραση Γιάννη Βαρβέρη. Στα συν επίσης: τα σκηνικά-κοστούμια εποχής (Γιάννης Μετζικώφ), οι φινετσάτες χορογραφίες (Σοφία Σπυράτου), τα κεφάτα τραγούδια (μουσική Κώστα Κακογιάννη) που ερμηνεύουν με μπρίο οι ηθοποιοί συνοδεύοντάς τους ζωντανά στο πιάνο η Κατερίνα Σκρέκη.
  • ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΙΔΑΛΗΣ
  • ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 19/02/2009

Ερωτες ροκοκό, έρωτες ταπείνωσης

Ενας a cheval νέος – παλιός Μαριβώ κι ένας βίαιος έρωτας – Κριτική Γιάννης Βαρβέρης

Μαριβώ Η Κληρονομιά, σκην.: Φώτης Μακρής. Θέατρο: Νέος λόγος (studio Μαυρομιχάλη)

Ανδρέας Μήτσου Ο κύριος Επισκοπάκης, σκην.: Στέλιος Μάινας. Θέατρο: «Εύπλους» (στο «104»)

Με αδιάκοπη ευφορία παρακολούθησα τον νεωτερικό Μαριβώ («Η κληρονομιά»-1736) που σκηνοθέτησε φρέσκα και μοντέρνα ο Φώτης Μακρής. Κράτησε τη θέρμη της αμφίρροπης ως εκ του χρήματος ερωτικής πλοκής, σεβόμενος απόλυτα τον μετρ του είδους μεταφραστή Ανδρέα Στάικο και τις γλωσσικές του ταχυδακτυλουργίες, ενώ ουσιαστικά ένωνε διαρκώς την κλασική εποχή με τη σημερινή νευρώδη κινητικότητα και τη συμπεριφορά μας. Εξυπνα γκαγκ, γυμνή, μπρεχτίζουσα όψη (Γ. Λυντζέρης) κι ένας συνδυασμός παραδοσιακής υποκριτικής και νεανικής «τρελής» δροσιάς και αθωότητας μέσα σε περιβάλλον που θύμιζε «φτωχό θέατρο» του Γκροτόφσκι, ελάφρυναν το κλασικό marivaudage.

Στον Μαριβώ ο κίνδυνος σήμερα είναι να ακινητοποιήσεις τον θεατή σου στη θέση του ακροατή, κίνδυνο που με πολλά ανάλαφρα τεχνήματα (συμμετοχή του κοινού, ειρωνικό παίξιμο, τεχνικοί αιφνιδιασμοί, καταιγιστική ή διακεκομμένη δράση) απέφυγε ο Μακρής. Συνάμα, πλούτισε την παράσταση με Γάλλους τραγουδοποιούς (Adamo, Legrand, Gainsbourg), κατά τις οδηγίες ενός έκπαλαι λάτρη αυτής (και όλης) της μουσικής, του Ιάκωβου Δρόσου. Τις πρωταγωνιστικές εδώ χορογραφίες και την κίνηση επιμελήθηκε με επιθετική ζωντάνια η Στέλλα Κρούσκα, ιδεώδης κάτοχος και χειρίστρια, μαζί με τη δυναμική Μαρία Μαλταμπέ, του συγκεκριμένου μεικτού πλην νόμιμου ύφους που ζήτησε η σκηνοθεσία. Τις πλαισίωσαν, όχι στο ίδιο επίπεδο αλλά με διδαγμένη επάρκεια, ο Αλ. Αλπίδης, η Μαρ. Κορδώνη, ο Δημ. Πλειώνης και ο ίδιος ο Φ. Μακρής.

Ο θεατρικός οργανισμός «Νέος Λόγος» εργάζεται ποιοτικά αλλά ως πλάνης από το 1997. Στον δικό τους πια χώρο τα μέλη της ομάδας έλυσαν με απλότητα αλλά και πολλή προσοχή και φαντασία το αίνιγμα του εν ευφραδεία βαρύφορτου και περίπλοκου Μαριβώ ως ευχάριστου σημερινού θεατρικού επιχειρήματος. Δεν είναι καθόλου λίγο.

«Ο κύριος Επισκοπάκης»

Μια άλλου είδους επιτυχία κατήγαγε ο σημαντικός μας πεζογράφος Ανδρέας Μήτσου: μετέφερε χωρίς τραύματα ή μάλλον με πρόσθετες θεατρικές αρετές τη νουβέλα του «Ο κύριος Επιτροπάκης» στη σκηνή. Με ζωντανούς διαλόγους, βίαιες ανατροπές, ηθικές απογυμνώσεις ακραίων περιοχών της συνείδησης, «ταπείνωσε» το δειλό και συμβατικό άρρεν ως ανάξιο της μοιχείας, εφόσον επιστρέφει στον οικογενειακό κλωβό. Το θήλυ, ψηφίζοντας την ποίηση της ανδρείας, θα ακολουθήσει τον Βούλγαρο μόρτη, που από εκβιαστής οικογενειών μεταβάλλεται σε ερωτευμένο βιταλιστή εραστή.

Αν εξαιρέσει κανείς τη φιλολογική σκευή του Μήτσου, η οποία κατά σημεία τον οδηγεί στον εκφραζόμενο στοχασμό ή στο φιλοσοφικό τσιτάτο, το νεύρο της γραφής του, η λαϊκή του έως και λούμπεν γλώσσα και το πλούσιο μεταλλείο των ψυχογραφικών του παρατηρήσεων πλαισιώνουν το ερωτικό του τρίγωνο χαρίζοντάς του αλήθεια, οδύνη, αισθαντικότητα, πικρές γεύσεις και βαθύτερες καταγγελίες της ερωτικής αναπηρίας.

Νεοελληνικό θέατρο άρτιο παρέλαβε ο Στέλιος Μάινας (που έπαιξε με επιθετική «απόγνωση» έναν ουτιδανό και γελοίο Επισκοπάκη) και μας το παρέδωσε με όλους τους χυμούς, τη σφοδρότητα και τα απροσδόκητά του. Βοηθήθηκε πολύ και πολύ ουσιαστικά από τους αλλοδαπούς συσκηνοθέτες Κρίστοφερ Μπίτσινγκ και Ντάγκλας Φουτ, που κατηύθυναν με εμπνευσμένο και σίγουρο χέρι τους φωτισμούς, την εικόνα, τους ήχους. Ο Πάνος Βασιλονικολός, με εξαίρετα μουσικά κομμάτια, έντυσε αισθηματικά την παράσταση, ενώ, πέρα από τα αρμόδια κοστούμια, η Αγγελική Αθανασιάδου χρησιμοποίησε ως ιδιοφυές σκηνικό ένα μεγάλο «μεκανό» για πολλές μεταμορφώσεις και χρήσεις.

Ο νταής του Κώστα Καζανά ήταν νομίζω ό,τι καταλληλότερο, αβίαστο, φυσικό και λάμπον μέσα στο όλο εγχείρημα. Κολακεύομαι που τον είχα ξεχωρίσει από το 1982 στο «Θεατρικό Εργαστήρι Θεσσαλονίκης» του Νίκου Ναουμίδη, στα «Γούστα του κυρίου Σλόαν» του Ορτον. Τέλος, η Κάτια Σπερελάκη (το γυναικείο διακύβευμα) χάρισε στον εαυτό της μια χρησιμότατη μαθητεία μέσα σ’ αυτό το εντυπωσιακό σύνολο.