Category Archives: Μανιφέστο του Κομμουνιστικού

Το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κινήματος

karl marx-1967-by-david-levine

karl marx-1967-by-david-levine

του Μάκη Καβουριάρη, Η Αυγή, 23/11/2008

Ένα φάντασμα πλανιέται στο αθηναϊκό θέατρο. Το βρίσκουμε στο Μεταξουργείο, στο Θέατρο της Άνοιξης, όπου η Έλενα Πατρικίου ανέβασε το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος σε δική της μετάφραση, δραματουργική επεξεργασία και σκηνοθεσία.

Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κινήματος το ονόμασε, και αν η Πατρικίου ζούσε το 1848 υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να έπειθε τον Μαρξ και τη Λίγκα τον κομμουνιστών να χρησιμοποιήσουν αυτό τον τίτλο. Η επιχειρηματολογία της γι’ αυτή την αλλαγή, όπως την παρουσιάζει στο πρόγραμμα και τη διεκδικεί στη δραματουργική επεξεργασία του κειμένου, είναι πειστική. Πρόκειται για τη μοναδική παρέμβαση στο κείμενο του Μαρξ το οποίο απέδωσε σε μια έξοχη μετάφραση, βασισμένη στη γερμανική πρωτότυπη έκδοση του 1848 και στη μετάφραση του 1885 της κόρης του Μαρξ, Λόρας Λαφάργκ.

Η μετάφρασή της και τα εκφραστικά μέσα που χρησιμοποίησε -ο λόγος, το τραγούδι, η μουσική, ο χορός- ανέδειξαν όλα τα στοιχεία του σημαντικού αυτού κειμένου με το οποίο το προλεταριάτο περνάει στην ιστορία, στον ρόλο του μεγάλου ανατροπέα της κυριαρχίας του κεφαλαίου. Με πρωτότυπες μορφές έκφρασης, με τρόπο άλλοτε γκροτέσκο και άλλοτε μπουρλέσκ, παρακολουθούμε τη γέννηση και την ανάπτυξη της αστικής τάξης και παράλληλα τη δημιουργία του προλεταριάτου και την πορεία του στην αυτογνωσία και τη διαμόρφωση της ταξικής του συνείδησης. Το φάντασμα του κομμουνισμού κάνει την εμφάνισή του. Ένα φάντασμα υπεσχημένο και αναμενόμενο από το 1848, τη χρονιά των επαναστάσεων, ως το σημερινό 2008, που κυοφορεί μεγάλα κινήματα και ενδεχόμενες ανατροπές. Αν, βέβαια, όλοι αυτοί που συνθλίβονται από την κυριαρχία του κεφαλαίου, αντιπαρατεθούν συνολικά και συλλογικά ως τάξη για τον εαυτό της.

ΑΝ. Αυτό το αν, χάνεται στο κείμενο του Μανιφέστου όπου κυριαρχεί «το ιστορικά αναπόφευκτο». Σε μεγάλο βαθμό λόγω του διακηρυκτικού και αφοριστικού ύφους του Μανιφέστου και σε ακόμα μεγαλύτερο γιατί οι μεταφράσεις του Μανιφέστου ισοπεδώνουν τις αποχρώσεις του ποιητικού λόγου στον οποίο είναι γραμμένο. Αυτό το ΑΝ αναδεικνύεται στο έργο της Πατρικίου. Αυτό το χρωστάμε στην αμεσότητα του θεάτρου σε σχέση με τις άλλες μορφές έκφρασης. Η επανάληψη της φράσης, ο τονισμός της λέξης, η έκφραση του προσώπου, η κίνηση των ηθοποιών, η μουσική υπόκρουση αναδεικνύουν αυτό που θέλει να εκφράσει η σκηνοθέτις.

Πέρα από τον τίτλο η Πατρικίου δεν παρενέβη στο κείμενο. Όμως, με τη σκηνοθεσία της μας έκανε να νιώσουμε το ΑΝ στην αναπόφευκτη πτώση της αστικής τάξης και τη νίκη του προλεταριάτου. Μας πέρασε το ξόρκι που επιτρέπει την εμφάνιση (la manifestation) του φαντάσματος. Το Μανιφέστο ευτύχησε γιατί βρήκε στους δημιουργούς της παράστασης την απελευθερωτική του διάσταση στη μεγάλη ιστορία της πάλης των τάξεων. Αλλά και οι δημιουργοί της παράστασης ευτύχησαν γιατί δούλεψαν πάνω σε ένα από τα πιο ποιητικά κείμενα που σημάδεψαν την ιστορία, που έδωσαν το κλειδί για να ανοίξει η επτασφράγιστη πόρτα της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Που μας αναγκάζει να δούμε τις συνθήκες της ύπαρξής μας και τις μεταξύ μας σχέσεις «με μάτια ξεμέθυστα».

Σήμερα, 160 χρόνια μετά την συγγραφή του, το Μανιφέστο αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά κείμενα για την απελευθέρωση του ανθρώπου. Το 1997, ο Έρικ Χόμπσμπομ γράφει: «Ό,τι θα μπορούσε να εκληφθεί από έναν αδέσμευτο αγωνιστή το 1848 ως επαναστατική ρητορεία -ή, στην καλύτερη περίπτωση, ως ευλογοφανής πρόβλεψη- μπορεί τώρα να θεωρηθεί ως ένας συνοπτικός χαρακτηρισμός του καπιταλισμού προς τα τέλη του εικοστού αιώνα», (εισαγωγή στην ελληνική έκδοση του Μανιφέστου από το Θεμέλιο το 2004).

Και έχει δίκιο. Στη σημερινή κρίση ορισμένα από τα μέτρα που προτείνει ο Μαρξ στο Μανιφέστο του 1848 θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν στην εναλλακτική πρόταση της αριστεράς και να γίνουν ευρύτερα αποδεκτά. Όπως η συγκέντρωση της πίστης στα χέρια του κράτους μέσω μιας εθνικής τράπεζας. Όπως η κρατικοποίηση των μέσων μεταφοράς. Όπως η δημόσια και δωρεάν παιδεία και η σύνδεση της εκπαίδευσης με την παραγωγή, (2ο κεφάλαιο του Μανιφέστου).

Advertisements