Category Archives: Μίλερ Άρθουρ

«Ο θάνατος του εμποράκου» άλλοτε και τώρα

 Πολλά θεατρικά έργα ρίχνουν φως στην κοινωνική απόγνωση

International Herald Tribune

Είδα μήπως το φάντασμα του Γουίλι Λόμαν, τις προάλλες, να συζητάει ανταλλάσσοντας σχόλια κοινωνικής διαμαρτυρίας με τον Τζο Χιλ, τον επαναστάτη συνδικαλιστή και τραγουδοποιό, και τον Γούντι Γκάθρι; Πιθανότατα όχι. Ο Γουίλι, ο πρωταγωνιστής του έργου του Αρθουρ Μίλερ «Ο θάνατος του εμποράκου», πήγε στον τάφο με τον καημό του αμερικανικού ονείρου. Χωρίς αμφιβολία, η συμμετοχή σε δημόσιες διαμαρτυρίες θα έφερνε σε αμηχανία έναν άνθρωπο που πίστευε ότι τα καλύτερα όπλα του ήταν το χαμόγελο και τα καλογυαλισμένα παπούτσια, και που πάνω απ’ όλα ήθελε να τον συμπαθούν.

Θα ήταν εύκολο όμως ν’ ακούσεις τη φωνή της χήρας του Γουίλι, της Λίντας, ανάμεσα σ’ εκείνες των διαδηλωτών στο Ζουκότι Παρκ του κάτω Μανχάταν. Θυμάστε τη Λίντα. Ηταν εκείνη που είπε για τον άντρα της, ο οποίος φαινόταν σαν αόρατος αφότου έχασε τη δουλειά του: «Πρέπει να δίνετε προσοχή σε τέτοιους ανθρώπους». Ο,τι κι αν πεις για την έλλειψη επίσημων αιτημάτων και στρατηγικών στους κόλπους του κινήματος «Occupy Wall Street», δεν μπορείς ν’ αρνηθείς ότι τους μετέχοντες συνενώνει μια υπέρτατη επιθυμία: θέλουν να τους δοθεί προσοχή. Συνέχεια

ΑΡΘΟΥΡ ΜΙΛΕΡ: Μια αταλάντευτη κριτική ευφυία

«Η αποστολή του θεάτρου, τελικά, είναι να αλλάξει τους ανθρώπους, να τους κάνει να αποκτήσουν μεγαλύτερη συνείδηση για το τι μπορούν να κάνουν». Αυτή η βασική αρχή καθόρισε το έργο του μεγάλου Αμερικανού συγγραφέα Αρθουρ Μίλερ, το όνομα του οποίου ήταν πρώτο στον κατάλογο «υπό επιτήρηση καλλιτεχνών» που είχε καταρτίσει, την εποχή του Μακαρθισμού, το Kογκρέσο για τους καλλιτέχνες που θεωρούσε ότι ασκούσαν «κομμουνιστική επιρροή επί των τεχνών». Πέντε χρόνια συμπληρώθηκαν από τότε που έφυγε από τη ζωή (10/2/2005), το έργο του όμως παραμένει πάντα επίκαιρο.Οπως ο ίδιος είχε πει για τον «Εμποράκο» την τελευταία φορά, που ανέβηκε, το 1999 και απέσπασε το βραβείο «Τόνι» καλύτερης αναβίωσης έργου – «Η τρομοκρατία σήμερα δεν άλλαξε και πολύ. Το έργο μου είναι επίκαιρο όσο ποτέ άλλοτε. Ο Εμποράκος είναι η τραγωδία ενός ανθρώπου που πίστεψε πως μόνο εκείνος δεν μπόρεσε να ικανοποιήσει τα κριτήρια που έθεσαν, για όλη την ανθρωπότητα, κάποιοι φρεσκοξυρισμένοι, άκαμπτοι κύριοι που παροικούν σήμερα την κορυφή των τηλεοπτικών επιχειρήσεων και των διαφημιστικών γραφείων».

Αλλωστε, όλα τα έργα του Αρθουρ Μίλερ ασκούσαν κριτική στις Ηνωμένες Πολιτείες, την κυβέρνηση και τον τρόπο ζωής των κατοίκων της, ενώ εξέθεταν και τα ψεγάδια του λεγόμενου «αμερικανικού ονείρου», κάτι για το οποίο είχε δεχτεί κριτική στις ΗΠΑ. Οπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο βιογράφος του, Μάρτιν Γκότφριντ, «σπάνια ένας καλλιτέχνης έχει δεχτεί τόσες πολλές επιθέσεις και συκοφαντίες στην πατρίδα του και ταυτόχρονα έχαιρε βαθιάς εκτίμησης σε όλον τον κόσμο».

Η καθιέρωσή του ήρθε με το κλασικό έργο «ο Θάνατος του Εμποράκου», σημείο αναφοράς του θεάτρου του 20ού αιώνα, ίσως το καλύτερό του έργο κατά τους ειδικούς, μια ιστορία για μια μικροαστική αμερικανική οικογένεια που συνεθλίβη υπό το βάρος του αμερικανικού καπιταλισμού. Κατά σύμπτωση, η 10η Φεβρουαρίου, ημερομηνία θανάτου του, ήταν η 56η επέτειος από την πρεμιέρα του έργου αυτού (1949).

Ο Αρθουρ Μίλερ γεννήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 1915 στη Νέα Υόρκη, ανατολικά της 12ης Οδού. Η οικογένειά του είχε εβραϊκές ρίζες και μεγάλωσε με θρησκευτική ανατροφή. Ο πατέρας του, Ισιντόρ Μίλερ, μετανάστης από την Πολωνία, είχε αποκτήσει μεγάλη περιουσία από μια βιοτεχνία και κατάστημα γυναικείων ρούχων, ενώ η μητέρα του, Ογκούστα Μπάρνετ, ήταν Αμερικανίδα που είχε εργαστεί ως δασκάλα στο δημόσιο, ενώ ο πατέρας της είχε ρίζες από την ίδια πόλη της Πολωνίας απ’ όπου κατάγονταν και οι Μίλερ.

Ηταν το δεύτερο από τα τρία παιδιά της οικογένειας. Πήγε στο δημόσιο σχολείο του Χάρλεμ και τέλειωσε το γυμνάσιο το 1932, όντας μέτριος μαθητής με καλές επιδόσεις στον αθλητισμό. Στο μεταξύ, σε αντίθεση με την προηγουμένως οικονομικά άνετη και σχεδόν πλούσια ζωή τους, είχαν μετακομίσει στο Μπρούκλιν και η οικογένειά του είχε καταστραφεί οικονομικά από το Κραχ του 1929 στις ΗΠΑ, συνεπώς αναγκάστηκε να εργαστεί για να βγάλει χρήματα σε διάφορες δουλειές: τραγουδιστής σε τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό, οδηγός φορτηγού, υπάλληλος καταστήματος ανταλλακτικών αυτοκινήτων στη 10η Λεωφόρο του Μανχάταν κ.ά. Η μόνη επαφή που είχε μέχρι τότε με τη λογοτεχνία ήταν κάποια από τα έργα του Αγγλου συγγραφέα Καρόλου Ντίκενς, ενώ ώθηση για να αρχίσει να γράφει του έδωσαν οι «Αδερφοί Καραμαζώφ» του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι.

Στις 29 Ιανουαρίου 1947, ανεβαίνει το έργο «Ηταν όλοι τους παιδιά μου», ένα έργο που παρουσίαζε τον αντίκτυπο της ανάμειξης των ΗΠΑ στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο σε μια τυπική αμερικανική οικογένεια και επίκεντρό του ήταν οι κοινωνικές ευθύνες ενός βιομηχάνου που είχε κερδοσκοπήσει, πουλώντας ελαττωματικά ανταλλακτικά αεροσκαφών στην αμερικανική πολεμική αεροπορία. Με το έργο αυτό έγινε ευρέως δημοφιλής και κέρδισε το Βραβείο Δράματος των Κριτικών της Νέας Υόρκης και το Βραβείο «Ντόναλντσον». Το συγκεκριμένο έργο παρουσιάστηκε ξανά και απέκτησε μεγαλύτερη σημασία, όταν προβλήθηκε στην κρατική τηλεόραση το 1987, ένα χρόνο μετά την εκτόξευση και έκρηξη του διαστημικού λεωφορείου Challenger λόγω βλάβης στους αγωγούς στερεών καυσίμων.

Το 1949, είναι ο πρώτος που κερδίζει τρία βραβεία, το Βραβείο «Πούλιτζερ», το Βραβείο «Τόνι» και το βραβείο Κριτικών της Νέας Υόρκης, για το «Θάνατο του εμποράκου» σε σκηνοθεσία Ελία Καζάν, το οποίο του έφερε παγκόσμια αναγνώριση. Ενα έργο που ήταν ο απόηχος της προσωπικής εμπειρίας του Μίλερ από την οικονομική καταστροφή του πατέρα του.

Στις ΗΠΑ πλέον βασιλεύει ο μακαρθισμός και η δραστηριότητα της Επιτροπής Αντι-Αμερικανικών Δραστηριοτήτων. Επηρεασμένος από τον αντικομμουνισμό και το «κυνήγι μαγισσών», που ακολούθησε εναντίον εκπροσώπων του πνευματικού κόσμου, ο Αρθουρ Μίλερ γράφει και παρουσιάζει το αλληγορικό έργο – κατηγορητήριο «Δοκιμασία», το οποίο, αν και δε γνώρισε μεγάλη εισπρακτική επιτυχία ούτε έγινε δεκτό με εγκωμιαστικές κριτικές, του έφερε ένα Βραβείο «Τόνι» το 1953 κι αργότερα έγινε ένα από τα πιο πολυπαιγμένα έργα του, παρουσιαζόμενο, κατά το συγγραφέα, κάθε φορά που σε κάποια χώρα έμπαιναν σε κίνδυνο οι πολιτικές ελευθερίες. Σύμφωνα με τον ίδιο το Μίλερ: «Εν μέρει ήταν πολιτικό θέμα και πολύς κόσμος το φοβόταν. Επίσης, το κόστος του ανεβάσματος ήταν υψηλό γιατί είναι μεγάλη παραγωγή. Υπήρχαν και μερικοί που έλεγαν ότι η γλώσσα του έργου δε θα γινόταν κατανοητή από όλους. Δεν υπήρξε όμως τέτοιο πρόβλημα. Ολοι κατάλαβαν τη γλώσσα που χρησιμοποίησα».

Το 1954, του αφαιρείται το διαβατήριο κι έτσι δεν καταφέρνει να παραστεί στην πρεμιέρα της «Δοκιμασίας» στις Βρυξέλλες. Οδηγείται για κατάθεση, κατηγορούμενος ότι είχε διασυνδέσεις με αριστερούς. Αρνείται να καταδώσει ονόματα υπόπτων για κομμουνιστική δράση, καταδικάζεται από το Κογκρέσο το 1957, αλλά αθωώνεται από το Ανώτατο Δικαστήριο το 1958.

Στα τέλη του ’50, ο Μίλερ σταμάτησε να γράφει για το θέατρο και ασχολήθηκε με τη συγγραφή σεναρίων για τον κινηματογράφο. Το 1960, σε μια από τις τελευταίες προσπάθειές του να κρατήσει κοντά σε αυτόν και στην πραγματικότητα την Μέριλιν Μονρόε, η οποία είχε αρχίσει να καταφεύγει στα ναρκωτικά, ο Μίλερ έγραψε το πρώτο του κινηματογραφικό σενάριο, των «Αταίριαστων», όπου πρωταγωνιστούσαν η Μονρόε, ο Κλαρκ Γκέιμπλ κι ο Μοντγκόμερι Κλιφτ. Η ταινία δεν αποδείχτηκε καθόλου ευοίωνη για τους πρωταγωνιστές της: ο Γκέιμπλ πέθανε δεκαπέντε μέρες μετά το τέλος των γυρισμάτων, ο Κλιφτ είχε αρχίσει ήδη την κατάχρηση χαπιών και αλκοόλ που τον οδήγησαν στο θάνατο έξι χρόνια μετά και η Μέριλιν εμφανιζόταν τελευταία φορά στο κοινό.

Στο θέατρο επανήλθε το 1964 με τα έργα «Επεισόδιο στο Βισύ» και «Μετά την πτώση», το πιο προσωπικό και ενδοσκοπικό έργο του, στο οποίο διακρίνονται αυτοβιογραφικά στοιχεία από το γάμο του με την Μονρόε, κάτι για το οποίο επικρίθηκε. Συνεχίστηκε το ανέβασμα θεατρικών έργων κατά τις επόμενες δεκαετίες, τα οποία ωστόσο δεν καταφέρνουν να φτάσουν τις προηγούμενες επιτυχίες του. Το 1965, αποδέχτηκε την προεδρία στον οργανισμό PEN International, την ένωση ποιητών, συγγραφέων, δοκιμιογράφων και άλλων εκπροσώπων της λογοτεχνίας, και έγινε ολοένα και πιο δραστήριος στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων των λογοτεχνών.

Ο Μίλερ ξεχώρισε και για την αρθρογραφία του σε αμερικανικές εφημερίδες και περιοδικά, όπου εξέφρασε την άποψή του για κρίσιμα πολιτικά, κοινωνικά και καλλιτεχνικά ζητήματα, όπως για τον πόλεμο στο Βιετνάμ και την κρίση μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστίνης, τη λογοκρισία και τη φυλάκιση καλλιτεχνών, ενώ πιο πρόσφατα για τον πόλεμο στο Ιράκ.

Σε ένα από τα ταξίδια του, το 1985, πήγε στην Κωνσταντινούπολη με τον Χάρολντ Πίντερ, υποστηρίζοντας τα δικαιώματα των πολιτικών κρατουμένων που είχαν πληγεί από το δικτατορικό καθεστώς.

Ο παραγωγός του Μπρόντγουεϊ Ρόμπερτ Γουάιτχεντ, που είχε συνεργαστεί πολλές φορές με τον Μίλερ, αναφέρει ότι στο έργο του «υπάρχει μια σχεδόν συνειδητή ανάγκη να γίνει το φως που θα λάμψει μες στον κόσμο. Προσπάθησε να βρει απαντήσεις σε αυτό που έβλεπε γύρω του και χαρακτηριζόταν ως ένας κόσμος όπου δεν υπήρχε δικαιοσύνη».

Σοφία ΑΔΑΜΙΔΟΥ, ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 6 Ιούνη 2010

«Ηταν βράχος και έμοιαζε με βράχο, εννοώ ότι και η φυσική παρουσία του ήταν επιβλητική», είχε δηλώσει για τον Μίλερ ο θεατρικός συγγραφέας Χάρολντ Πίντερ στην είδηση του θανάτου του. «Ηταν ηγέτης… Απόλυτα ανεξάρτητος, με μια αταλάντευτη κριτική ευφυία».

Ο Μίλερ σαν ανοιχτό βιβλίο

  • Τα δύσκολα χρόνια του κραχ, η αδελφική φιλία του Αρθουρ Μίλερ με τον Καζάν και το πάθος του για τη Μέριλιν περνούν μέσα από τη νέα βιογραφία του μεγάλου θεατρικού συγγραφέα

Ο Αρθουρ Μίλερ με τον Ηλία Καζάν και αριστερά με τη Μέριλιν Μονρόε στα γυρίσματα της ταινίας «Οι αταίριαστοι»

Ο Αρθουρ Μίλερ με τον Ηλία Καζάν

  • Τα καλοκαιρινά βράδια του 1925 ήταν τόσο ζεστά, που οι άνθρωποι έπαιρναν το στρώμα τους και κατασκήνωναν στο Σέντραλ Παρκ, με τα ξυπνητήρια σφιχτά στα χέρια για να πάνε εγκαίρως στις δουλειές τους. Η οικογένεια Μίλερ προτιμούσε να ιδρώνει στο πολυτελές διαμέρισμά της στο Μανχάταν. Ο καιρός που ήρθαν μετανάστες από ένα μικρό χωριό της Πολωνίας είχε προ πολλού ξεχαστεί. Τώρα πια είχαν ένα από τα μεγαλύτερα εργοστάσια ενδυμάτων στην Αμερική και κυκλοφορούσαν στους καλύτερους κύκλους. Μέχρι που το κραχ άλλαξε τα πάντα.
  • Ο Αρθουρ Μίλερ ήταν 14 χρόνων και «η ύφεση ήταν η εποχή μου», θα πει αργότερα. Μια εποχή που τον σημάδεψε όσο καμιά. Αυτή και όλα τα γεγονότα που διαμόρφωσαν την προσωπικότητά του περιγράφονται στη βιογραφία του Κρίστοφερ Μπίγκσμπι για τον μεγάλο δραματουργό, που κυκλοφόρησε πριν από λίγο καιρό στο εξωτερικό («Arthur Miller» εκδ. «Weidenfeld & Nicolson»). Στις 740 σελίδες της, σχεδόν όσες αριθμούσε και ο φάκελος του Μίλερ στο FBI, ο στενός φίλος και μαθητής του έχοντας στα χέρια του κούτες από ανέκδοτο υλικό, αλλά κυρίως το θησαυρό της γνωριμίας τους, ξεδιπλώνει τη ζωή τού αμερικανού συγγραφέα.

Ρεπόρτερ και λαντζέρης

  • Η ιστορία των μελών της οικογένειάς του ήταν η πρώτη αλλά και μεγαλύτερη δεξαμενή ηρώων για τα έργα του: Η σοκαρισμένη μητέρα του που στη διάρκεια ενός γεύματος συνειδητοποίησε ότι ο αγράμματος άντρας της δεν μπορούσε να διαβάσει το μενού και αγνοούσε ότι η Γη είναι στρογγυλή. Ο πατέρας του, που πήγε στην Αμερική μόνος του οκτώ χρονών παιδί, όταν η οικογένειά του τον άφησε στην Πολωνία με το αιτιολογικό ότι δεν έφταναν τα χρήματα και για το δικό του εισιτήριο. Ο αδελφός του που θυσίασε την αγάπη του για τις σπουδές προκειμένου ο Αρθουρ να πάει στο πανεπιστήμιο. Η ενοχή κυλούσε στο DNA του για γενιές ολόκληρες. Οπως και όλα τα βαθιά ανθρώπινα και ταπεινωτικά συναισθήματα που εξύψωσε σε κορυφαία έργα.

* Στο σχολείο διαβάζει πρώτη φορά Ντοστογέφσκι νομίζοντας πως το «Εγκλημα και τιμωρία» ήταν αστυνομικό μυθιστόρημα. Είναι η εποχή που κάνει τα πρώτα σχέδια για ένα έργο γύρω από τη ζωή ενός αποτυχημένου εμπόρου.

* Επιλέγει το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν γιατί ήταν το μοναδικό που είχε λογοτεχνικό τμήμα και καθόλου μαθηματικά. Πλένει πιάτα στην καφετέρια και εργάζεται ως ρεπόρτερ στην εφημερίδα της σχολής. Για δύο χρονιές κερδίζει το βραβείο Χόπγουορντ, το σπουδαστικό Νόμπελ, με δύο έργα του που τα υπογράφει ως «Corona» και «L.C. Smith», τα ονόματα των γραφομηχανών του.

* Στο μεσοδιάστημα ξεσπάει ο εμφύλιος στην Ισπανία, ένας πόλεμος που τον συγκλονίζει τόσο ώστε αποφασίζει να καταταγεί, αλλά στην ιδέα ότι θα πεθάνει πριν καταφέρει να γράψει το μεγάλο του έργο, το αναβάλλει. Ετσι κι αλλιώς, όμως, δεν θα μπορούσε να πολεμήσει γιατί ένα παλιό τραύμα στο πόδι από το ποδόσφαιρο τον κρατάει μακριά και από τον Β’ Παγκόσμιο, όπως κρατάει τον Καζάν το δικό του τραύμα στο χέρι και τον Τένεσι Ουίλιαμς η μυωπία του.

Ο Ουέλς πήγαινε με ασθενοφόρο

Ο Αρθουρ Μίλερ με τη Μέριλιν Μονρόε στα γυρίσματα της ταινίας «Οι αταίριαστοι».

Ο Αρθουρ Μίλερ με τη Μέριλιν Μονρόε στα γυρίσματα της ταινίας «Οι αταίριαστοι».

* Το καλοκαίρι του 1938 αποφοιτά από το πανεπιστήμιο. Εχει ήδη γνωρίσει και παντρευτεί την πρώτη του γυναίκα Μέρι Γκρέις Σλάτερι. Στα χρόνια που ακολουθούν αποκτά μαζί της δύο παιδιά.

«Είχα πάντα την αίσθηση ότι σύρθηκα σε αυτόν τον γάμο, παρά τον αποφάσισα», θα πει αργότερα.

* Η καριέρα του ως θεατρικού συγγραφέα δεν είχε ακόμα αρχίσει και χρειαζόταν χρήματα. Γράφει το «Cavalcade of America», μια σειρά πατριωτικού χαρακτήρα με τη συμμετοχή των μεγαλύτερων αστέρων του Χόλιγουντ και του Μπρόντγουεϊ. Οι χρόνοι ήταν τόσο πιεστικοί, που δεκάδες ταξί περίμεναν κάθε απόγευμα τους ηθοποιούς έξω από τα στούντιο για να τους μεταφέρουν όσο πιο γρήγορα γινόταν στα θέατρα. Ο Ορσον Ουέλς χρησιμοποιούσε… ασθενοφόρο.

* Το 1942 ο Μίλερ με τον Καζάν, τον οποίον είχε γνωρίσει στο Group Theater, επιβιβάζονται στο τρένο για το Λος Αντζελες. Μένουν στο σπίτι του Τσαρλς Φέλντμαν, παραγωγού του «Λεωφορείου ο Πόθος» και σε ένα από τα θρυλικά του πάρτι βλέπει πρώτη φορά τη Μέριλιν. Την επόμενη μέρα οι τρεις τους πηγαίνουν σε ένα βιβλιοπωλείο όπου ο Μίλερ της αγοράζει ένα αντίτυπο από τον «Θάνατο του εμποράκου».

* Λίγες μέρες μετά τον συνοδεύει στο αεροδρόμιο με τον Καζάν.

  • «Την ήθελα απελπισμένα, γι’ αυτό και έπρεπε να φύγω, διαφορετικά θα έχανα τον εαυτό μου», θα πει αργότερα ο Μίλερ. Υστερα από χρόνια σε μια δουλειά και σ’ ένα γάμο εντός ορίων, βρίσκεται ξαφνικά σε έναν κόσμο χωρίς όρια. Σχεδόν 40 χρόνια μετά ο Μίλερ μπορούσε με ακρίβεια να ανακαλέσει τη στιγμή του αποχαιρετισμού τους. «Γύρισα στην ασφάλεια της ηθικής, αλλά όχι απαραίτητα και της ειλικρίνειας», έγραφε.
  • Το διάστημα που μεσολαβεί ο Καζάν και η Μέριλιν (με το όνομα Μις Μπάουερ) ανταλλάσσουν μεταξύ τους γράμματα στα οποία εκείνη μιλούσε με πάθος για τον Μίλερ. Εκείνη αποφασίζει να τον βρει στην Καλιφόρνια, αλλά ο συγγραφέας δεν έρχεται. «Δεν υπάρχει τίποτα πιο οδυνηρό από το να διαλύεις το σπίτι στο οποίο ζουν τα παιδιά σου», θα του εξομολογηθεί ο συγγραφέας.

* Το 1951 ξεκινά στην Αμερική το κυνήγι μαγισσών. Στην πρώτη του συνάντηση με την επιτροπή Μακάρθι, ο Καζάν αρνείται να κατονομάσει συναδέλφους του, μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος το 1930. Κάτω από νέες πιέσεις όμως υποχωρεί και κατονομάζει οκτώ.

* Λίγο πριν από την κατάθεσή του προσπαθεί απεγνωσμένα να βρει τον Μίλερ στο τηλέφωνο. Εκείνος φοβάται να το σηκώσει, αλλά στο τέλος συνεννοούνται να συναντηθούν. Πηγαίνει στο σπίτι του Καζάν, σταματάει για λίγο σε ένα δρομάκι, σβήνει τη μηχανή και αρχίζει να σκέφτεται με τρόμο τι τον περιμένει, αν τον καταδώσει. Ο Καζάν του μεταφέρει το τελεσίγραφο του Σκούρα: αν δεν μιλήσει, να ξεχάσει για πάντα την καριέρα του στο Χόλιγουντ. Ο Μίλερ του λέει ότι κάνει λάθος, αλλά ο Καζάν διαφωνεί πιστεύοντας ότι αξίζει το τίμημα.

* Τρία χρόνια μετά, ο Τζον Στάινμπεκ προσπαθεί να δικαιολογήσει την απόφαση του Καζάν: «Είναι εύκολο να είσαι γενναίος και δύσκολο να είσαι σωστός. Μακάρι να είχα κι εγώ το κουράγιο να κάνω ό,τι κι αυτός». Αποφασίζει να γράψει στον Μίλερ. «Ο Γκατζ θρηνεί το χαμό σου με απίστευτη πίκρα. Σε εκλιπαρώ δώσε του μια ευκαιρία. Σε εκλιπαρώ». Ο Μίλερ δεν απάντησε. Μόνο η Μέριλιν κατόρθωσε να τους κάνει να μιλήσουν, όταν σε ένα πάρτι πήρε από το χέρι τον Καζάν πλησίασε τον Μίλερ και ένωσε τα χέρια τους. Ολοι σταμάτησαν, ακόμα και η μουσική. Αλλά η σχέση τους δεν έφτιαξε ποτέ.

* Στο μεταξύ, ο συγγραφέας και η σταρ παντρεύονται και, δύο εβδομάδες μετά, στις 13 Ιουλίου του 1956, φεύγουν για το Λονδίνο με 27 βαλίτσες και πληρώνοντας 1.500 δολάρια υπέρβαρο!

Στο αεροδρόμιο τους περίμεναν ο Λόρενς Ολιβιέ με τη Βίβιαν Λι. Στα γυρίσματα της ταινίας «The Prince and the Showgirl» η Μέριλιν ήταν ο συνηθισμένος της εαυτός. Για μια σκηνή όπου έπρεπε να τρώει χαβιάρι χρειάστηκαν δυο μέρες γυρισμάτων, 34 λήψεις και 20 βάζα χαβιάρι. Η υπομονή του Ολιβιέ είχε προ πολλού εξαντληθεί…

Οι αποβολές της Μέριλιν

Στραγγισμένος συναισθηματικά από τις απαιτήσεις της και παρά το σοκ που του προκαλεί η συμπεριφορά της, ο Μίλερ την στηρίζει. «Ενιωσα νικημένος, αλλά και αποφασισμένος. Πίστεψα ότι μπορούμε να φτιάξουμε μια ζωή μαζί μόλις ο πόλεμος αυτός θα τελείωνε» έλεγε.

* Η άσχημη συμπεριφορά της Μέριλιν, είχε όμως, και άλλη αιτία: Είχε μόλις αποβάλει. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η άρνησή του άντρα της να κατονομάσει φίλους του με κομμουνιστικό παρελθόν τον οδηγεί σε καταδίκη για περιφρόνηση του Κογκρέσου.

* Τα καλοκαίρια που ακολουθούν στο σπίτι τους στο Λονγκ Αϊλαντ, περνάνε ήρεμα, με την Μέριλιν να κάνει βόλτες με το ποδήλατο και να φτιάχνει σπιτικά μακαρόνια που τα απλώνει στην πλάτη της καρέκλας στεγνώνοντάς τα με το σεσουάρ. Μια νέα αποβολή φέρνει ξανά τα σύννεφα στη σχέση τους και εκείνη βυθίζεται όλο και πιο πολύ στα ναρκωτικά.

* Ενα βράδυ ο Μίλερ τη βρίσκει λιπόθυμη από υπερβολική χρήση υπνωτικών και την πηγαίνει στα επείγοντα. Τα ναρκωτικά, σκεφτόταν εκείνος, δεν ήταν μόνο μια αντίδραση στην πίεση που δεχόταν κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων τού «Μερικοί το προτιμούν καυτό», αλλά ένα μέρος του συναισθηματικού παιχνιδιού που έπαιζε μαζί του. Μετακομίζουν στο Ρόξμπερι, κοντά στο σπίτι που έμενε με τη Μέρι, εκεί που έγραψε τον «Θάνατο του εμποράκου».

* Οταν τα γυρίσματα της ταινίας τέλειωσαν, ο Γουάιλντερ γράφει στον Μίλερ: «Τρώω καλύτερα, μπορώ να κοιμηθώ πρώτη φορά μετά από μήνες και μπορώ επιτέλους να κοιτάξω τη σύζυγό μου χωρίς να θέλω να την σκοτώσω μόνο και μόνο επειδή είναι γυναίκα». Τον Νοέμβριο του 1958 η ταινία ολοκληρώνεται και λίγο πριν από τα Χριστούγεννα η Μέριλιν χάνει το τρίτο παιδί της.

Εκλαψε 20 χρόνια μετά

Τον Σεπτέμβριο του ’59 οι Μίλερ γνωρίζονται με τον Μοντάν και τη Σινιορέ. Η ψύχωση της Μέριλιν με τον γάλλο ηθοποιό άρχισε να μεγαλώνει.

* Ο Μίλερ δεν φαίνεται να ζηλεύει. «Οποιοσδήποτε μπορούσε να την κάνει να γελάσει ήταν για μένα ευλογία». Το διάστημα που ο Μίλερ πηγαίνει στην Ιρλανδία για να συναντήσει τον Τζον Χιούστον για τα γυρίσματα των «Αταίριαστων», η Μέριλιν και ο Μοντάν έχουν μια σύντομη σχέση, που σφραγίζει και το τέλος του γάμου της.

* Ο Μίλερ σχεδόν τελείωνε το προσχέδιο του «Μετά την πτώση», ένα βαθιά αυτοβιογραφικό έργο για τη σχέση που τον βασάνισε, όταν έμαθε για τον θάνατό της. Σε ερώτηση αν θα πήγαινε στην κηδεία της, απάντησε: «Εκείνη δεν θα είναι εκεί». Στα χρόνια που ακολουθούν συνεχίζει να την ονειρεύεται, αν και πια ζει ευτυχισμένος και ήρεμος με την τρίτη του γυναίκα, Ινγκε Μόραθ, φωτογράφο του Μάγκνουμ. Κατά κάποιον τρόπο δεν μπόρεσε να θρηνήσει τη Μέριλιν όταν πέθανε. Επρεπε να περάσουν 20 χρόνια για να μπορέσει να κλάψει πρώτη φορά για το χαμό της. Παρά την πικρία ανάμεσά τους, εκείνη είχε κρατήσει όλα του τα γράμματα. Εκείνος φύλαξε μόνο τέσσερα και το ποδήλατό της.

* Ο Αρθουρ Μίλερ πέθανε στις 12 Φεβρουαρίου του 2005. Εκείνη τη μέρα, η βρετανική «Ιντιπέντεντ» βγήκε με λευκή πρώτη σελίδα κρίνοντας ότι τίποτα δεν ήταν πιο σημαντικό από τον θάνατο του μεγάλου αμερικανού θεατρικού συγγραφέα. Στην Αμερική η «Γουόλ Στριτ Τζέρναλ» τον αποχαιρετούσε με ένα τραγούδι των Πλάτερς: «The great pretender». *

Άρθουρ Μίλερ «Ψηλά απ΄ τη γέφυρα» από τον Γρηγόρη Βαλτινό

  • Το τέταρτο κουδούνι
  • Του Γιώργου Δ.Κ. Σαρηγιάννη
  • ΤΑ ΝΕΑ: Πέμπτη 12 Μαρτίου 2009
  • Sold out! Ξεπούλησε «Το Τέταρτο Κουδούνι». Και για τις είκοσι δημοσιεύσεις που ανάγγειλε την περασμένη Πέμπτη. Ουρές στα ταμεία! Κατόπιν αυτού παρατείνεται για είκοσι ακόμη δημοσιεύσεις. (Ευχαριστώ θερμά, πάντως, τους φίλους και αναγνώστες που ενδιαφέρθηκαν παίρνοντας τοις μετρητοίς αυτά που έγραψα. Με συγκίνησαν. Όσο για τους «άλλους» που το χιούμορ το ΄χουν μόνο δι΄ ιδίαν χρήσιν, χαιρετίσματα…). Το δράμα του Άρθουρ Μίλερ «Ψηλά απ΄ τη γέφυρα», που ΄χει θεωρηθεί κοντά στην αρχαία ελληνική τραγωδία, θ΄ ανεβάσει τον επόμενο χειμώνα στο θέατρο «Βρετάνια», σε παραγωγή του Κάρολου Παυλάκη και στη μετάφραση του Ερρίκου Μπελιέ, ο Γρηγόρης Βαλτινός (στη φωτογραφία)- διαπρέπει φέτος ως σούπερ τεατράλε θεατρίνος Γκάρι Εσέντιν στο «Μη γελάτε, είναι σοβαρό» του Νόελ Κάουαρντ στο ίδιο θέατρο- κρατώντας και τον κεντρικό ρόλο του Έντι Καρμπόνε.
  • Το «Ψηλά απ΄ τη γέφυρα» διαδραματίζεται στις αποβάθρες του λιμανιού της Νέας Υόρκης και στους κύκλους των Ιταλών μεταναστών. Βασικός του ήρωας ένας έντιμος λιμενεργάτης, ο Έντι. Ο ανομολόγητος- και στον εαυτό του- έρωτάς του για την Κάθριν, τη δεκαεπτάχρονη ορφανή ανιψιά της γυναίκας του που ζει μαζί τους, τον οδηγεί να καταδώσει στο Γραφείο Μετανάστευσης τον νεαρό συγγενή της γυναίκας του, παράνομο Ιταλό μετανάστη, τον οποίο η Κάθριν ερωτεύεται κι αποφασίζουν να παντρευτούν. Θα βρει κακό τέλος έχοντας χάσει, ως προδότης, το σεβασμό των ανθρώπων του. Το έργο πρωτοπαρουσιάστηκε στην Νέα Υόρκη το 1955 μαζί με το επίσης μονόπρακτο του Μίλερ «Από Δευτέρα σε Δευτέρα». Αλλά ο συγγραφέας το ξαναδούλεψε δίνοντάς του δίπρακτη μορφή για τον Πίτερ Μπρουκ που ανέβασε το έργο στο Λονδίνο το 1956, χρονιά σημαδιακή για τον Μίλερ – χώρισε απ΄ την πρώτη του γυναίκα, παντρεύτηκε την Μέριλιν Μονρό, έδωσε ακρόαση στην Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων που τον κάλεσε αλλά όπου αρνήθηκε, σε αντίθεση με άλλους…, να «δώσει» ονόματα γνωστών του με υποτιθέμενη φιλοκομμουνιστική δράση και δεν ξανάγραψε για το θέατρο παρά το 1964.
  • Το «Ψηλά απ΄ τη γέφυρα» έγινε ταινία – γαλλική παραγωγή- το 1962 απ΄ τον Σίντνεϊ Λουμέτ με Έντι τον Ραφ Βαλόνε ενώ στοιχεία απ΄ το έργο αντλεί κι ο Λουκίνο Βισκόντι- που το ΄χε ανεβάσει στην Ιταλίαστην ταινία του «Ο Ρόκο και τα αδέλφια του». Το 1997 έγινε έως και όπερα απ΄ τον Γουίλιαμ Μπόλκομ σε λιμπρέτο του ίδιου του Μίλερ. Στην Ελλάδα το έργο, στη μονόπρακτη μορφή του, πρωτοπαρουσιάστηκε τη σεζόν 1957- ΄58 μαζί με το επίσης μονόπρακτο του Μίλερ «Από Δευτέρα σε Δευτέρα» απ΄ τον Κάρολο Κουν και το «Θέατρο Τέχνης» με τον Γιώργο Λαζάνη στο ρόλο του Έντι και στη δίπρακτη μόλις το 1985- ΄86 απ΄ τον Νίκο Κούρκουλο- Έντι με σκηνοθέτη τον Διαγόρα Χρονόπουλο στο «Κάππα». Το πιο πρόσφατο ελληνικό ανέβασμά του είναι του ΔΗΠΕΘΕ Ρούμελης όπου το σκηνοθέτησε το 2005- ΄06 ο Αντώνης Βουγιούκας με Έντι τον Πέτρο Φυσσούν. Στην Αθήνα έχει να παιχτεί απ΄ το 1995- ΄96 όταν το ανέβασε στο «Πόρτα», για το θίασο του Νικήτα Τσακίρογλου που ερμήνευσε τον κεντρικό ρόλο, η Νικαίτη Κοντούρη.

«Λεόντιος και Λένα»: Την κωμωδία (1836) του Γκέοργκ Μπίχνερ θα παρουσιάσει τον επόμενο χειμώνα το Εθνικό Θέατρο μ΄ άλλον ένα- τρεις μετράω έως τώρα με τον Λιθουανό Τσέζαρις Γκραουζίνις και τον Νορβηγό Έιρικ Στούμπε για τη σεζόν 2009- 2010- μετακαλούμενο σκηνοθέτη: τον 36χρονο Γάλλο αλλά δραστηριοποιημένο στην Γερμανία Λοράν Σετουάν. Ο Λοράν Σετουάν (φωτογραφία) έχει ήδη ανεβάσει Μπίχνερ στο Σάουσπιλχάους του Αμβούργου: «Βόιτσεκ» και- τη νουβέλα του- «Λεντς». Στην Ελλάδα έχει ήδη έρθει το 2006 για να διδάξει Σίλερ στην 7η Θερινή Ακαδημία- φέτος ο θεσμός του Εθνικού με καλλιτεχνική υπεύθυνη την Ελένη Βαροπούλου συμπληρώνει δεκαετία- ενώ το 2007, με σπουδαστές της δραματικής σχολής του Εθνικού και ηθοποιούς που είχαν συμμετάσχει στα μαθήματά του, ανέβασε στην Θεσσαλονίκη, σε κελιά του Γεντί Κουλέ, στο πλαίσιο της Α΄ Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης και σε συνεργασία με το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, ένα δρώμενο πάνω στο κείμενο «Ο άνδρας στον ανελκυστήρα» του Χάινερ Μίλερ. Το «Λεόντιος και Λένα» έχει παρουσιαστεί άπαξ στο Εθνικό: τη σεζόν 2000-2001 απ΄ την Πειραματική Σκηνή του στο τότε «Γκαράζ» σε σκηνοθεσία Στέλιου Παυλίδη. Το πιο πρόσφατο ελληνικό ανέβασμά του χρονολογείται το χειμώνα 2005- 2006, όταν το έργο παρουσίασε στον Μύλο Σαραντόπουλου η Εταιρεία Θεατρικής Έκφρασης «Ρlay» σε σκηνοθεσία Αγγελικής Κουνενιδάκη.

  • Μα κι αυτός ο Κραουνάκης… Μα κι αυτός ο Σταμάτης ο Κραουνάκης! Πρωί πρωί, απ΄ τις εφτάμισι, να ξυπνάει, λέει- συνέντευξη στο δικό μας ΝΤV-, να σηκώνεται και να θυμιατίζει όλο το σπίτι; (Ναι, σαν τρελός θα ΄θελα να το δω αυτό!). Και το μεσημέρι να πηγαίνει και να ψηφίζει ΚουΚουΕ; Να δω ποιος θα τον αφορίσει πρώτος…
  • Ήμαρτον, αλλά όλος ο κόσμος, μια σκηνή… Αμφισβητούμενης ποιότητας τα τηλεοπτικής προελεύσεως «προϊόντα» που κατακλύζουν το ελληνικό θέατρο: ο κανόνας. Η Πηγή Δημητρακοπούλου ανήκει στις εντελώς λιγοστές εξαιρέσεις. Βεβαίως και ήξερα ΤΙ έχει κάνει στην τηλεόραση. Με αποκορύφωμα το περσινό «10» της- πάνω στον Καραγάτση. Βεβαίως και ήξερα πώς και πόσο καλά ξέρει να οδηγεί τους ηθοποιούς της. Αλλά άλλο πράγμα η τηλεόραση και το σινεμά, άλλο το θέατρο… Η Πηγή Δημητρακοπούλου στο «Αγγέλων Βήμα» αποδεικνύει ότι ξέρει να κάνει θέατρο εξίσου καλά με τηλεόραση. «Ο επαγγελματίας», το έξοχο κείμενο του Ντούσαν Κοβάτσεβιτς που ΄χει ανεβάσει, είναι, όπως το ΄χει κάνει, σαν ένα παράθυρο στο σήμερα- ακριβώς όπως η μπαλκονόπορτα του σκηνικού. Οι τρεις ηθοποιοί της- Γιάννης Τσορτέκης, Γιώργος Μπινιάρης (βασική φωτογραφία), Δέσποινα Σιδηροπούλου- έξοχοι. Και η παράστασή της μια απ΄ τις καλύτερες της χρονιάς. Αξίζει να μην τη χάσετε. Να το πω το «κάθε εμπόδιο για καλό»; Για την- τεράστια….καθυστέρηση της αρμόδιας κατασκευαστικής εταιρείας- καλά, δεν πληρώνουν ρήτρες; Ε, ρε τράβηγμα του αυτιού που τους χρειάζεται…- να παραδώσει την Κεντρική Σκηνή του Εθνικού. Διότι, αν την είχε παραδώσει τον Μάρτιο- η τελευταία απ΄ τις πολλές versions που μας είπαν κι ήθελε ο άλλος, ο τέως του πολιτισμού, να την εγκαινιάσει τη μέρα των γενεθλίων του θείου του… -, το άνοιγμα θα γινόταν με τον «Τιτανικό» του Κωνσταντίνου Ρήγου (φωτογραφία). Και να ξεκινήσεις παρθενικό ταξίδι σε μια εποχή που οι πάγοι τήκονται, με τόσα παγόβουνα να κυκλοφορούν ελεύθερα, πολύ πρόκληση της μοίρας το εύρισκα…

Οπότε, πάει, ο «Τιτανικός», με το καλό, «Πειραιώς 260» από Παρασκευή 20- κι όχι 13…- Μαρτίου και τα εγκαίνια την επόμενη σεζόν- το ελπίζω δηλαδή… Δε λέω και με το «Ω, οι ευτυχισμένες μέρες!» αλλά με κάτι πιο cool, που λέμε και στα ελληνικά, βρε παιδί μου.