Category Archives: Καμπανέλλης Ιάκωβος

Εφυγε από τη ζωή ο Ιάκωβος Καμπανέλλης

Εφυγε από τη ζωή ο Ιάκωβος Καμπανέλλης

Αφησε πίσω του ένα πολυδιάστατο και ιδιαίτερα σημαντικό θεατρικό έργο καθώς και πολλά σενάρια για τον κινηματογράφο, με διασημότερο όλων τη «Στέλλα»

  • Του Γιώργου Βαϊλάκη, Ημερησία, 30/3/2011

Εφυγε από τη ζωή ο σπουδαίος θεατρικός συγγραφέας Ιάκωβος Καμπανέλλης χθες το μεσημέρι σε ηλικία 89 ετών, έπειτα από δίμηνη νοσηλεία για νεφρική ανεπάρκεια στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας του Γενικού Νοσοκομείου ΜΗΤΕΡΑ του Ομίλου «Υγεία». Αφησε πίσω του ένα πολυδιάστατο και ιδιαίτερα σημαντικό θεατρικό έργο για το οποίο -θα μπορούσε να ισχυρισθεί κανείς- ότι θεμελίωσε το σύγχρονο ελληνικό θέατρο, δικαιώνοντας τον τίτλο του «πατριάρχη του ελληνικού θεάτρου» που του είχαν απονείμει.

  • Στη Νάξο

Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης γεννήθηκε το 1922 στη Νάξο και άρχισε να γράφει θεατρικά έργα επειδή δεν τον δέχθηκαν στις εισαγωγικές εξετάσεις της δραματικής σχολής του «Θεάτρου Τέχνης». Το 1942 συνελήφθη από τους Γερμανούς και οδηγήθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μαουτχάουζεν, όπου κρατήθηκε μέχρι τις 5 Μαΐου 1945, οπότε και απελευθερώθηκε από τις συμμαχικές δυνάμεις. Μετά την επιστροφή του συνήθιζε να παρακολουθεί παραστάσεις στο Θέατρο Τέχνης του Κουν. «Εκεί ανακάλυψα τον εαυτό μου και τον προορισμό μου», είχε πει χαρακτηριστικά.

Το πρώτο του έργο ανέβηκε το 1950 με τίτλο «Ο χορός πάνω στα στάχυα» για να ακολουθήσουν τα θεατρικά: «Η ηλικία της νύχτας», «Ο γορίλας και η Ορτανσία», «Παραμύθι χωρίς όνομα», «Βίβα Ασπασία», «Οδυσσέα γύρισε σπίτι», «Η αποικία των τιμωρημένων». Οσο για το αντιδικτατορικό του έργο «Το μεγάλο μας τσίρκο», γνώρισε τεράστια επιτυχία το 1973, στη διάρκεια της χούντας, με την Τζένη Καρέζη και τον Κώστα Καζάκο. Και ακόμη, έγραψε -μεταξύ άλλων- «Το κουκί και το ρεβίθι», «Ο εχθρός λαός», «Πρόσωπα για βιολί και ορχήστρα», «Ο μπαμπάς ο πόλεμος», «Ο αόρατος θίασος», «Γράμμα στον Ορέστη», «Ο δείπνος», «Η Στέλλα με τα κόκκινα γάντια», «Η τελευταία πράξη», «Η αυλή των θαυμάτων».

Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης έγραψε, όμως, και πολλά σενάρια για τον κινηματογράφο, με διασημότερο όλων, τη «Στέλλα» -έργο που το δημιούργησε για τη Μελίνα Μερκούρη. Δικά του είναι επίσης, «Το ποτάμι» του Νίκου Κούνδουρου, «Η αρπαγή της Περσεφόνης» του Γρηγόρη Γρηγορίου και «Κορίτσια στον ήλιο» του Βασίλη Γεωργιάδη.

  • Στίχους

Η προσωπικότητά του ήταν πολυσχιδής αφού έγραψε στίχους για τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη, του Μάνου Χατζιδάκι, του Σταύρου Ξαρχάκου, του Γιάννη Σπανού και του Νίκου Μαμαγκάκη, αρθρογραφούσε σε εφημερίδες και περιοδικά, ενώ κατά καιρούς διασκεύαζε θεατρικά έργα για το ραδιόφωνο. Τέλος, έγραψε και το θρυλικό «Μαουτχάουζεν», τις αναμνήσεις του από τον εγκλεισμό του στο στρατόπεδο συγκέντρωσης των Ναζί. Εργα του έχουν μεταφραστεί σε πολυάριθμες γλώσσες και έχουν ανεβεί σε σκηνές σε πολλές χώρες της Ευρώπης. Μάλιστα, το θεατρικό του «Η Αυλή των θαυμάτων» (1957) είναι εκείνο του που πολυμεταφράστηκε και που ανέβηκε το 1961 στο Workshop Theatre του Λονδίνου. Για ένα διάστημα διετέλεσε καθηγητής της Δραματικής Σχολής Κάρολος Κουν, ενώ υπήρξε μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων.

Eφυγε ο πατριάρχης του ελληνικού θεάτρου

  • Ο ΙΑΚΩΒΟΣ ΚΑΜΠΑΝΕΛΛΗΣ ΤΑΞΙΔΕΨΕ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΥΛΗ ΤΩΝ ΘΑΥΜΑΤΩΝ»

Εννέα ημέρες μετά τον θάνατο της αγαπημένης του συντρόφου έκλεισε για πάντα τα μάτια του ο Ιάκωβος Καμπανέλλης. Ο πατριάρχης του ελληνικού θεάτρου έχασε τη μάχη για τη ζωή χθες το μεσημέρι στο νοσοκομείο «Μητέρα», όπου νοσηλευόταν στη μονάδα εντατικής θεραπείας λόγω νεφρικής ανεπάρκειας.

Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης ταξιδεύει για την «αυλή των θαυμάτων», εκεί όπου θα ξεχάσει τις οδυνηρές στιγμές που τον σημάδεψαν σε αυτή τη ζωή. Και δεν ήταν λίγες… Παρ’ όλα αυτά, είχε την τύχη και την ευλογία να συνεργαστεί με ανθρώπους όπως ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μιχάλης Κακογιάννης, ο Κάρολος Κουν!

Αυτός ο σημαντικός και ανεπανάληπτος δημιουργός παρέμεινε μέχρι το τέλος απλός, καταδεκτικός προς όλους, και το χαμόγελο που συνόδευε πάντα τις εκφράσεις του δεν είχε χάσει τίποτα από τα χρόνια της αθωότητας. Θεμελιωτής του μετεμφυλιακού θεάτρου, ποιητής, σεναριογράφος, ακαδημαϊκός αργότερα, άφησε το χνάρι του στα ελληνικά γράμματα και σε μας παρακαταθήκη μοναδικά έργα, όπως τη «Στέλλα», που γυρίστηκε σε ταινία από τον Μιχάλη Κακογιάννη, και τον «Δράκο», που μετέφερε στο πανί ο Νίκος Κούνδουρος.

Ναξιώτης στην καταγωγή, ήρθε στον κόσμο το 1922. Σε ηλικία δώδεκα χρόνων οι δικοί του μετακόμισαν στην Αθήνα προς αναζήτηση καλύτερης τύχης, γιατί στο νησί δεν μπορούσαν να τα βγάλουν πέρα με τα εννέα παιδιά τους. Ο μικρός Ιάκωβος βγήκε στη βιοπάλη για να μπορέσει να μορφωθεί. Το πρωί εργαζόταν και το βράδυ φοιτούσε σε νυχτερινή τεχνική σχολή κι «έτρωγε» τη λογοτεχνία όπου την έβρισκε. Το μεγάλο του «τραύμα», όπως ο ίδιος το είχε χαρακτηρίσει, ήταν ότι δεν τελείωσε ποτέ το γυμνάσιο.

Στα χρόνια της γερμανικής κατοχής εντάχτηκε στην Αντίσταση. Το 1942, σε μια απόπειρρα απόδρασης από τη Γερμανία, συνελήφθη από την Γκεστάπο και κρατήθηκε ως αιχμάλωτος στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μαουτχάουζεν, όπου έμεινε τρία χρόνια και ήταν από τους ελάχιστους που επέζησαν.

Την εμπειρία του αυτή κατέγραψε στα ποιήματα του κύκλου τραγουδιών «Μαουτχάουζεν», που αποθέωσε με τις μουσικές του ο Μίκης Θεοδωράκης. Οι ήρωες του έργου αυτού ήταν δύο ερωτευμένοι κρατούμενοι στο στρατόπεδο.

Γυρνώντας στην Αθήνα ήρθε σε επαφή με τον Κάρολο Κουν, οι παραστάσεις του οποίου τον έκαναν να βρει τον προορισμό του, όπως ο ίδιος είχε παραδεχτεί.

Ο συγγραφέας της «Στέλλας με τα κόκκινα γάντια», με πρωταγωνίστρια τη Μελίνα Μερκούρη, που έβγαλε εκτός των τειχών τον ελληνικό κινηματογράφο, δεν έγραψε τη «Στέλλα» έχοντας στο μυαλό του την πρωταγωνίστρια. Δεν τη γνώριζε καν, ωστόσο αμέσως μετά τη γνωριμία τους παραδέχτηκε ότι τον επηρέασε.

«Η Μελίνα επέστρεψε από το Παρίσι το ’54. Δεν την ήξερα καθόλου μέχρι τότε. Οταν τη συνάντησα, είδα αυτά τα στοιχεία τα πληθωρικά, τα εξωστρεφή, τα μερακλίδικα. Δεν ταυτίστηκε η Μελίνα με τη Στέλλα. Εγώ ταυτίστηκα με τη Μελίνα. Δηλαδή, η Στέλλα έχει πολλά της Μελίνας. Δεν έχει η Μελίνα της Στέλλας» είχε εκμυστηρευτεί ο Ιάκωβος Καμπανέλλης σε τελευταία του συνέντευξη.

Το πρώτο θεατρικό έργο «Ο χορός πάνω στα στάχυα» παρουσιάστηκε το καλοκαίρι του ’50 από τον θίασο Αδαμαντίου Λεμού στο θέατρο «Διονύσια» της Καλλιθέας.

Ακολούθησαν έργα-σταθμός στο ελληνικό θέατρο, όπως «Η αυλή των θαυμάτων» , «Παραμύθι χωρίς όνομα», «Το μεγάλο μας τσίρκο» -παράσταση διαμαρτυρίας κατά της χούντας-, «Η γειτονιά των αγγέλων», «Οδυσσέα γύρισε σπίτι», «Αποικία των τιμωρημένων», «Ο εχθρός του λαού», «Η έβδομη μέρα της δημιουργίας», «Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού», «Πρόσωπα για βιολί και ορχήστρα», «Ο μπαμπάς ο πόλεμος», «Ο αόρατος θίασος», «Αποικία των τιμωρημένων», «Ο δρόμος περνά από μέσα» και δεν υπάρχει τελειωμός.

Τα περισσότερα έργα του ανέβηκαν στο Θέατρο Τέχνης και στο Εθνικό, ενώ συνεργάστηκε με μεγάλους θιάσους, όπως με την Τζένη Καρέζη και τον Κώστα Καζάκο.

Ως στιχουργός ο Καμπανέλλης συνεργάστηκε επίσης με τον Μάνο Χατζιδάκι στο «Παραμύθι χωρίς όνομα», με τον Σταύρο Ξαρχάκο στο «Μεγάλο μας τσίρκο», με τον Μαμαγκάκη στον «Κύκλο με την κιμωλία». Τα περισσότερα έργα του μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες και παίχτηκαν με τεράστια επιτυχία σε διάφορες χώρες της Ευρώπης. Η νεκρώσιμη ακολουθία θα ψαλεί το Σάββατο στις 11:30 στον Ιερό Ναό της Αγίας Ζώνης και η κηδεία θα γίνει στο Β’ Νεκροταφείο.

  • «Με μια λέξη: Ηταν σπουδαίος!»

Βαθιά θλίψη προκάλεσε στον πνευματικό κόσμο της χώρας η είδηση του θανάτου του Ιάκωβου Καμπανέλλη. Ο Mίκης Θεοδωράκης συγκλονισμένος δήλωσε: «Η είδηση για τον θάνατο του Ιάκωβου Καμπανέλλη με χτύπησε σαν κεραυνός. Οταν έχεις ζήσει μαζί του τόσο στενά δεμένος από την εφηβεία σου, νιώθεις μέσα σου ένα κενό, σαν να έχεις χάσει ένα κομμάτι του εαυτού σου. Αλλοι θα μιλήσουν για τη μεγάλη του αξία και την ανυπολόγιστη προσφορά του στην τέχνη και ειδικά στο θέατρο. Εγώ θρηνώ τον φίλο, τον συνεργάτη και τον άνθρωπο που ομόρφυνε με τα έργα του τη ζωή μας».

Ο Νίκος Κούνδουρος, με τον οποίο συνεργάστηκε στον «Δράκο», αυτή την ταινία-σταθμό στον ελληνικό κινηματογράφο, είπε στην «Espresso»: «Κάποιες έννοιες έχουν χάσει πια τη σημασία τους, εκφυλισμένες μέσα σε μια κοινωνία πολυφωνική, όπου το καλό από το κακό απέχουν από ένα εκατομμυριοστό ώς 2.000 χλμ. Ετσι, μένει στην κρίση μας η αποτίμηση του ασήμαντου ή του σημαντικού ή του πάρα πολύ σημαντικού ή του εξαιρετικού ή κατά περίπτωση του μοναδικού. Ποιος ήταν ο Ιάκωβος Καμπανέλλης, άραγε; Λίγος; Λίγος δεν ήτανε, μέτριος δεν ήτανε, αμφίβολης σημασίας δεν ήτανε. Και λέω τώρα εγώ με μια λέξη: “Ητανε σπουδαίος!”».

Η διοίκηση της ΕΡΤ εξέφρασε τη θλίψη της για τον θάνατο του ακαδημαϊκού Ιάκωβου Καμπανέλλη. «Υπηρέτησε με συνέπεια και έμπνευση και την Ελληνική Ραδιοφωνία, της οποίας υπήρξε γενικός διευθυντής από το 1981 ώς το 1987. Το έργο του θα παραμείνει πολύτιμη παρακαταθήκη για τις επερχόμενες γενιές, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο» υπογραμμίζεται σε σχετική ανακοίνωση. Τη θλίψη της για τον θάνατο του Ιάκωβου Καμπανέλλη εξέφρασε η πολιτική ηγεσία της χώρας.

  • ΣΜΑΡΑΓΔΑ ΜΙΧΑΛΙΤΣΙΑΝΟΥ, Espresso, 30/3/2011

 

ΙΑΚΩΒΟΣ ΚΑΜΠΑΝΕΛΛΗΣ: Πέταξε για την «Αυλή των θαυµάτων»

  • Του Γιώργου Δ. Κ. Σαρηγιάννη ΤΑ ΝΕΑ: Τετάρτη 30 Μαρτίου 2011

Αναγνωρισµένος έπειτα από πολλά δύσκολα χρόνια, χορτασµένος από επιτυχίες και τιµές, µε περισσότερα από 30 θεατρικά έργα αλλά και µε σενάρια, στίχους και τη µαρτυρία «Μαουτχάουζεν» στις αποσκευές του, έφυγε από τη ζωή, πλήρης ηµερών, ο µεγάλος συγγραφέας

Το ελληνικό θέατρο έχασε το ριζιµιό λιθάρι του. Ο Ιάκωβος Καµπανέλλης, αφού ταλαιπωρήθηκε τα τελευταία χρόνια µε την υγεία του αλλά µε καθαρό µυαλό έως το τέλος, έφυγε από τη ζωή – µια ζωή µεστή – στα 89 του χρόνια, αφήνοντας πίσω του ένα πλούσιο θεατρικό έργο που θεµελίωσε το σύγχρονο ελληνικό θέατρο, δικαιώνοντας τον τίτλο του «πατριάρχη του ελληνικού θεάτρου» που του είχαν απονείµει. Ο Ιάκωβος Καµπανέλλης είχε γεννηθεί στη Νάξο. Χρονιά σηµαδιακή για την Ελλάδα: το 1922. «Τα παιδικά µου χρόνια είναι ζυµωµένα µε τη Νάξο» έλεγε σε συνέντευξη που είχε δώσει στον γράφοντα («ΤΑ ΝΕΑ», 31 ∆εκεµβρίου 1999). «Και υπάρχει πάρα πολλή Νάξος στα έργα µου γιατί έχω µέσα µου έναν ολόκληρο θησαυρό, µια ολόκληρη µυθολογία από τα παιδικά µου χρόνια».

Ηταν στα δώδεκα όταν ξεριζώθηκε από το νησί η οικογένεια και βρέθηκε στην Αθήνα σε άθλια οικονοµική κατάσταση – εννιά παιδιά που όλα έπρεπε να δουλέψουν. ∆ουλειά το πρωί, στο νυχτερινό γυµνάσιο το βράδυ. Κάποια στιγµή θα το παρατήσει για να πάει στη Σιβιτανίδειο όπου θα σπουδάσει σχεδιαστής. Μέσα στην Κατοχή, εικοσάρης, ανήσυχο µυαλό, κάνει µια αποκοτιά: µ’ έναν φίλο του, µε πλαστά διαβατήρια και κουβαλώντας τσιγάρα ξεκινούν να πάνε στην Αυστρία. Θα την πληρώσει σκληρά την αποκοτιά. Θα τους πιάσουν στο Ινσµπρουκ και χωρίς πολλές διαδικασίες θα βρεθεί στο αυστριακό στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μαουτχάουζεν. Για δυόµισι χρόνια. Που θα τον σηµαδέψουν. Το ‘45 ελευθερώνεται και γυρίζει στην Αθήνα. Η Ελλάδα έχει αρχίσει να σπαράσσεται από τον Εµφύλιο.

Ο νεαρός Καµπανέλλης έχειέφεση στις τέχνες, διαβάζει πολύ… Κι ένα βράδυ εκείνου του πρώτου µετά το Μαουτχάουζεν ελεύθερου χειµώνα του βρίσκεται στο θέατρο «Αλίκης» – το σηµερινό «Μουσούρη». Είναι ένας σχετικά καινούργιος θίασος εκεί – έχει ιδρυθεί το 1942 από τον Κάρολο Κουν – , το «Θέατρο Τέχνης». Παίζουν το «Ενα κοµµάτι γης», βασισµένο σ’ ένα βιβλίο του Κάλντγουελ. Αυτό είναι! «Με προβληµάτισε πολύ πώς µπορεί να έρχεται κανείς από ένα στρατόπεδο συγκεντρώσεως όπου έχουν δει τα µάτια του τόσα και τόσα φοβερά και να συγκλονίζεται από ένα ψεύδος – όπως είναι η κάθε παράσταση! Για µένα, αν θέλετε, αυτό ήταν και η αποκάλυψη της δύναµης του θεάτρου».

Αποφασίζει να γίνει ηθοποιός. ∆εν τον δέχονται στις εισαγωγικές εξετάσεις της ∆ραµατικής Σχολής του «Θεάτρου Τέχνης» γιατί δεν έχει το απολυτήριο του Γυµνασίου. Και τότε σκέφτεται να µπει στο θέατρο από άλλη πόρτα: αρχίζει να γράφει.

Τα έργα µαζεύονται στο συρτάρι ενώ δουλεύει στη διαφήµιση. Ωσπου το καλοκαίρι του 1950 ο Αδαµάντιος Λεµός που έχει κάνει θίασο σε ένα θεατράκι στην Καλλιθέα και µε τον οποίο είχε συνδεθεί φιλικά ανεβάζει το πρώτο του έργο: «Ο χορός πάνω στα στάχυα».

Η συνέχεια δεν είναι εύκολη: ενώ δουλεύει για το ραδιόφωνο του τότε ΕΙΡ, κάνοντας µεταφράσεις, διασκευές και προσαρµογές για το ραδιοφωνικό θέατρο, γράφει έργα για τα οποία ακούει τα καλύτερα λόγια αλλά κανένας δεν τα ανεβάζει. «Η Στέλλα µε τα κόκκινα γάντια» γραµµένο για τη Μελίνα φτάνει στο αµήν αλλά τελικά δεν ανεβαίνει κι αυτό. Ωσπου ο Μιχάλης Κακογιάννης το παίρνει και το κάνει ταινία – τη «Στέλλα». Ο Νίκος Κούνδουρος τον καλεί τότε να γράψει το σενάριο του «∆ράκου».

Πρέπει όµως να φτάσει το 1956 για να δει πάλι έργο του στη σκηνή: η νεορεαλιστική «Εβδοµη ηµέρα της δηµιουργίας» ανεβαίνει στο Εθνικό Θέατρο ενταγµένη στη ∆εύτερη Σκηνή του.

Στο µεταξύ όµως, έξυπνος άνθρωπος, που ήξερε να ελίσσεται, έχει γνωρίσει και τον Κάρολο Κουν από κοντά. Ενσωµατώνεται στο «Θέατρο Τέχνης». Τον ∆εκέµβριο του 1957, και αφού ο Βασίλης ∆ιαµαντόπουλος έχει ερµηνεύσει τα µονόπρακτά του «Αυτός και το παντελόνι του» και «Κρυφή ζωή», ο Κουν ανεβάζει στο Υπόγειο την «Αυλή των θαυµάτων»: ένα έργο βαθιά ελληνικό, µια παράσταση – σταθµός που αφήνει εποχή και η επίσηµη ηµεροµηνία γέννησης του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου.

Ο Καµπανέλλης όµως δεν θα κολλήσει στην επιτυχία και στον νεορεαλισµό της «Αυλής».

Γράφει έργα σε διαφορετικό ύφος µε το ρίσκο να µην αρέσουν – κάποια µάλιστα θα ενοχλήσουν µε το θέµα τους: «Η ηλικία της νύχτας», «Ο γορίλας και η Ορτανσία», «Παραµύθι χωρίς όνοµα», «Βίβα Ασπασία», «Οδυσσέα γύρισε σπίτι» – γραµµένο πολύ παλαιότερα αλλά άπαιχτο για χρόνια – «Η αποικία των τιµωρηµένων», «Ασπασία» – µία παραχώρηση στο εύπεπτο θέατρο για χάρη της Τζένης Καρέζη…

  • Η κηδεία του θα γίνει το Σάββατο στις 11.30
  • στην Αγία Ζώνη Κυψέλης και η ταφή στο Β’ Κοιµητήρι
  • Από το «Τσίρκο» έως το «Μαουτχάουζεν»

Η Τζένη Καρέζη µε τον Κώστα Καζάκο ανεβάζουν, µεσούσης της χούντας, καλοκαίρι του ‘73, το σαφώς αντιδικτατορικό σπονδυλωτό λαϊκό θέαµά του «Το µεγάλο µας τσίρκο»: Τεράστια επιτυχία, χαφιέδες, κρυφτό µε τη λογοκρισία, απαγορεύσεις, σύλληψη των πρωταγωνιστών… Η παράσταση γράφει την ιστορία της.

Στην ίδια γραµµή και τα επόµενα έργα του: «Το κουκί και το ρεβίθι» και «Ο εχθρός λαός». Αλλά ο Καµπανέλλης και πάλι αλλάζει δρόµο στη συνέχεια: «Πρόσωπα για βιολί και ορχήστρα», «Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού», «Ο µπαµπάς ο πόλεµος» – επίσης πολύ παλαιότερα γραµµένο –, το µονόπρακτο «Ο επικήδειος, «Ο αόρατος θίασος», «Ο δρόµος περνά από µέσα», τα αρχαιόθεµα µονόπρακτα «Γράµµα στον Ορέστη», «Ο δείπνος» και «Πάροδος Θηβών», «Στη χώρα Ιψεν», «Η Στέλλα µε τα κόκκινα γάντια», «Η τελευταία πράξη», «Μια συνάντηση κάπου αλλού», «Μια κωµωδία»… Ο µονόλογος «Οι δύσκολες νύχτες του κυρίου Θωµά» που έγραψε για τον Τάκη Βουτέρη – και που ο ηθοποιός έπαιξε και πάλι στο «Θέατρο Εξαρχείων» πέρσι – ήταν το τελευταίο του έργο που ανέβηκε στη σκηνή πέραν των διαρκών επαναλήψεων των άλλων – «Η αυλή των θαυµάτων» ανεβαίνει διαρκώς από επαγγελµατίες και ερασιτέχνες.

Μερικά από τα τελευταία έργα του τα είχε σκηνοθετήσει ο ίδιος.

Ο Ιάκωβος Καµπανέλλης, που τα θεατρικά άπαντά του έχει εκδώσει ο Κέδρος, έγραψε και άλλα σενάρια – «Το ποτάµι» του Νίκου Κούνδουρου, «Η αρπαγή της Περσεφόνης» του Γρηγόρη Γρηγορίου, «Κορίτσια στον ήλιο» του Βασίλη Γεωργιάδη… –, συν-σκηνοθέτησε µάλιστα µε τον ηθοποιό αδελφό του Γιώργο την ταινία «Το κανόνι και το αηδόνι» ενώ τα σηµάδια του άφησε και στον στίχο. Αρκετά τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη («Και δόξα τω Θεώ»), του Μάνου Χατζιδάκι, του Σταύρου Ξαρχάκου, του Γιάννη Σπανού και του Νίκου Μαµαγκάκη, ενταγµένα τότε κυρίως σε έργα του θεατρικά, φέρουν την υπογραφή του στους στίχους.

Το µόνο του πεζό ήταν το «Μαουτχάουζεν», η µαρτυρία του από το στρατόπεδο όπου παρέµεινε έγκλειστος δυόµισι χρόνια, ασχολήθηκε όµως και µε τη δηµοσιογραφία.

Επίτιµος διδάκτωρ στα Πανεπιστήµια Αθηνών, Θεσσαλονίκης και Κύπρου, τακτικό µέλος της Ακαδηµίας Αθηνών, πολλαπλά τιµηµένος, διετέλεσε διευθυντής της Ελληνικής Ραδιοφωνίας για αρκετά χρόνια τη δεκαετία του ‘80.

Ευγενικός άνθρωπος – κύριος –, πάντα κοµψός, γοητευτικός, ο Ιάκωβος Καµπανέλλης αφήνει µία κόρη, τη σκηνογράφο – ενδυµατολόγο Κατερίνα Καµπανέλλη, η οποία θρήνησε, λίγες µέρες πριν, και τη µητέρα της, Νίκη, που διακριτικά στάθηκε στον συγγραφέα µια ολόκληρη ζωή.

«Oταν έχεις ζήσει µαζί του τόσο στενά δεµένος από την εφηβεία σου, νιώθεις µέσα σου ένα κενό, σαν να έχεις χάσει ένα κοµµάτι του εαυτού σου», δήλωνε χτες ο Μίκης Θεοδωράκης. «Aλλοι θα µιλήσουν για τη µεγάλη του αξία και την ανυπολόγιστη προσφορά του στην Τέχνη. Εγώ θρηνώ τον φίλο, τον συνεργάτη και τον άνθρωπο που οµόρφυνε µε τα έργα του τη ζωή µας».

  • «Ο Νεοέλληνας δεν χωράει στον εαυτό του»

Ο Ιάκωβος Καµπανέλλης – που δεν είχε τελειώσει καλά-καλά το σχολείο, έγραφε το 1999 η Βίκυ Χαρισοπούλου στα «ΝΕΑ» – έφτασε να ανακηρυχθεί επίτιµος διδάκτορας του Τµήµατος Θεατρολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης και επίτιµος διδάκτορας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστηµίου της Κύπρου.

Τότε το σχολίαζε: «Είµαι πάρα πολλά για να µην είµαι τίποτα και λίγος για να είµαι κάτι. Αυτό ήταν το δράµα της δικής µου γενιάς. Σήµερα υπάρχει το εντελώς αντίθετο. Σήµερα υπάρχει το επιστηµονικό προλεταριάτο. Σήµερα οι νέοι δεν είναι τίποτα, γιατί είναι πολλά».

Η ιστορία του θα µπορούσε άραγε να γίνει θεατρικό έργο; Πάντως ξεκίνησε από τη Νάξο και συνεχίστηκε στην Αθήνα, όπου αποφοίτησε από τη Σιβιτανίδειο. «Ηµουν ένας ροµαντικός τυχοδιώκτης. Εφταιγε η λογοτεχνία της εποχής.

∆ιάβαζα αρχαίους τραγικούς και Νοστογιέφσκι κι ονειρευόµουν», έλεγε.

«Βρέθηκα στο Μαουτχάουζεν από µια νεανική επιπολαιότητα. Σχεδόν εθελοντικώς. ∆εν υπήρξα ποτέ αριστερός.Ηµουν πάντα πολύ κοντά σ’ αυτούς τους ανθρώπους, αλλά ποτέ µαζί τους. ∆ιαφωνούσα».

Το 1946 παρακολουθεί τυχαία µια παράσταση του «Θεάτρου Τέχνης». Συγκινείται: «Ενθουσιάστηκα από ένα ψέµα – τόσο πειστική αναπαράσταση της αλήθειας. Ποιος; Εγώ, που έζησα την Αλήθεια του Μαουτχάουζεν».

Κάποιοι είπαν πως ήταν «ευφυής κλέφτης συνταγών ευρωπαίων οµοτέχνων του». «Ποιος Μπρεχτ, ποιος Ο’ Κέιζι; ∆εν τους ήξερα καν», απαντούσε. «Εγώ έγραφα πάντα αυτά που έβλεπα. Αυτά που ζούσα κι αυτά που ονειρευόµουν. Αυτά που µε πονούσαν κι αυτά που πονούσαν ολόκληρη τη γενιά µου».

«Ξέρετε ποιο είναι το πρόβληµα – αλλά και το προσόν – του Νεοέλληνα; Το προσφυγικό στοιχείο. Είναι κάτι σαν σύνδροµο. Ο Νεοέλληνας δεν χωράει στον εαυτό του. Είναι τελικά ζητούµενο η προσφυγιά».

Ο θεατρολόγος Νικηφόρος Παπανδρέου παρατηρούσε: «Ο Ιάκωβος Καµπανέλλης γράφει εδώ και 50 χρόνια το ίδιο έργο. Αυτό που έζησε. Την Οδύσσεια της µεταπολεµικής νεοελληνικής κοινωνίας».

«Ποιος είναι καλός πολιτικός; Αυτός που φροντίζει να δηµιουργήσει έναν κόσµο όπου να ζούµε ευχάριστα, χωρίς να ‘µαστε κυκλωµένοι από την περιφρόνηση. Γιατί έχουµε κακές συγκοινωνίες; Επειδή είµαστε κακοί επιβάτες. Από ‘δώ αρχίζει η αλήθεια. Ο πολιτισµός δεν είναι πνευµατική άσκηση. Είναι πρακτική καθηµερινότητας. Είναι να φυτέψεις ένα δέντρο, να µην πετάς τα σκουπίδια σου, να οδηγείς µε σεβασµό για τους άλλους που οδηγούν. Απ’ αυτά αρχίζει ο πολιτισµός, να τα βράσω εγώ τα θέατρα, και τις παραστάσεις, και τις πρεµιέρες».

Η Στέλλα, ο Δράκος, η Ιστορία…

  • ΑΝΤΙΟ ΣΤΟΝ ΙΑΚΩΒΟ ΚΑΜΠΑΝΕΛΛΗ
  • Του Δηµήτρη Δανίκα, ΤΑ ΝΕΑ: Τετάρτη 30 Μαρτίου 2011
  • Ο πολυγραφότατος θεατρικός συγγραφέας και σεναριογράφος υπέκυψε ύστερα από µακροχρόνια µάχη µε τον καρκίνο
Αν ήταν Αµερικανός και έγραφε σενάρια για το Χόλιγουντ, στην προσωπική του συλλογή – ίσως στον λουτροκαµπινέ του, γιατί τόσο περήφανος ήταν – θα είχε τοποθετήσει τρία Οσκαρ σεναρίου. Οπωσδήποτε για τη «Στέλλα» (εξ ηµισείας µε τον Μιχάλη Κακογιάννη). Οπωσδήποτε για τον «∆ράκο». Αυτό κι αν ήταν επινόηση µε οίστρο και εφευρετικότητα επιπέδου Μπίλι Ουάιλντερ. Και ίσως για την «7η µέρα της δηµιουργίας». Λένε «δυστυχία να είσαι Ελληνας». Λέω «ευτυχία να είσαι Ιάκωβος Καµπανέλλης».
Αυτό το απλό, καθηµερινό, µειλίχιο πλάσµα, έφερε µέσα του ένα θεόρατο, δηµιουργικό φορτίο.
Πλήρες από πρωτοτυπία, έµπνευση και σκοτάδια. Παράδειγµα; «Ο δράκος» του Νίκου Κούνδουρου (1956). Οταν ο Ιάκωβος ήταν 34 ετών. Ηρωάς του (Ντίνος Ηλιόπουλος) ένας απλός υπάλληλος. Περίπου όπως ο Καµπανέλλης. Απίστευτη ταύτιση του συγγραφέα µε τον ήρωά του. Ο Ηλιόπουλος λοιπόν, που κάθε βράδυ αγοράζει ένα κεσεδάκι γιαούρτι, εκλαµβάνεται από µέλη της µαφίας ως ο αρχηγός τους. Ενα… τίποτα ο σωσίας του µεγάλου.
Αν αυτή η ιστορία είχε πέσει στα χέριατου Μπίλι Ουάιλντερ µπορεί ως αµερικανική παραγωγή να γονάτιζε το αριστούργηµά του «Η λεωφόρος της ∆ύσεως» (Sunset Boulevard).
Οµως έναν χρόνο πριν είχε προηγηθεί το έργο του «Η Στέλλα µε τα κόκκινα γάντια» όπου συνεργάζεται µε τον Μιχάλη Κακογιάννη κι έτσι, σ’ εκείνο το µετεµφυλιακό τοπίο όπου όλα τα’σκίαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά, πέφτει φουνταριστή µια γυναικάρα µε το όνοµα Μελίνα Μερκούρη, πουόχι µόνο βγάζει γλώσσα σε µια άκρως συντηρητική κοινωνία, αλλά τολµάει να πει στον εραστή της(Γιώργο Φούντα) «θα κάνω αυτό που γουστάρω». Απίστευτη φεµινιστική «βλασφηµία», τηνοποία όµως Καµπανέλλης και Κακογιάννης τη βάζουν νακολυµπάει σε τόνους έρωτα και πάθους.
Για να µην πολυλογώ, αν τον δικό του, προσωπικό δρόµο, τον ακολουθούσε στοιχειωδώς και η ελληνική Πολιτεία στη σχέση της µε την κινηµατογραφική Παιδεία, τώρα η µικρή, ρακένδυτη Ελλάδα θα ανταγωνιζόταν επί ίσοις όροις µια ∆ανία. Γι’ αυτό δυστυχία να είσαι Ελληνας, όµως ευτυχία να είσαι Ιάκωβος Καµπανέλλης!

Παλµογράφος της εποχής µας

  • ΑΝΤΙΟ ΣΤΟΝ ΙΑΚΩΒΟ ΚΑΜΠΑΝΕΛΛΗ
  • Του Κώστα Γεωργουσόπουλου ΤΑ ΝΕΑ: Τετάρτη 30 Μαρτίου 2011
Ιάκωβος Καµπανέλλης, ο φίλος, ο συνοδοιπόρος, ο συνοµιλητής, έφυγε για να συναντήσει, µια βδοµάδα µετά τη δική της εκδηµία, τη Νίκη, τη σύντροφο της ζωής του.
Υπήρξε ο µεγάλος αυτοδίδακτος, ο συγγραφέας που έγραψε το θεµελιώδες έργο του κυριολεκτικά πάνω στο βασανισµένο σώµα του στην κοιλάδα της κόλασης στο Μαουτχάουζεν, στη µετακατοχική και στην εµφύλια Ελλάδα.
Πριν από όλους του έλληνες και ξένους ιστορικούς, κοινωνιολόγους και πολιτικούς συγκρότησε τον χάρτη των τραυµάτων του Γένους, χωρίς έπαρση, χωρίς φτηνές ρητορείες, χωρίς µαλάµατα. Εισηγητής στο θέατρό µας ενός ποιητικού ρεαλισµού, δηµιούργησε ήδη µε το σηµαδιακό του έργο «Η αυλή των θαυµάτων» τον αυθεντικότερο αντιήρωα, εκπρόσωπο της ελληνικής ιδιοπροσωπείας, τον Στέλιο, ονειροπόλο, µικροαπατεώνα, καταφερτζή, αισθηµατία, αυτοαπατώµενο και ουτοπιστή, προσγειωµένο και ονειροβάµονα.
Αυτή την αντίσταση ο Καµπανέλλης την έκανε σάρκα ζώσα. Είρωνας, ποιητικός, νατουραλιστής και συµβολιστής, ο αυτοδίδακτος και γι’ αυτό ανεπιτήδευτος Καµπανέλλης έγινε ο σηµειογράφος και ο παλµογράφος της εποχής µας, αλλά και συχνά η βραδυφλεγής βόµβα κριτικής και αυτοκριτικής µιας γενιάς που πολλά έπαθε, πολλά µηχανεύτηκε και πολλά καταστρατήγησε για να επιβιώσει σε µια κοινωνία ανοικονόµητη, ανώριµη και αεροβατούσα. Αφησε πίσω του, εκτός απ’ το πλούσιο θεατρικό, δοκιµιακό, στιχουργικό και πεζογραφικό του έργο, κυρίως σπουδαίους µαθητές – συνεχιστές, κληρονόµους της αλήθειας του και της αξιοπρεπούς ασκητικής του τέχνης και ζωής.

Συλλυπητήρια από το ΚΚΕ

Σε ανακοίνωσή του, για το θάνατο του Ιάκωβου Καμπανέλλη, το Γραφείο Τύπου της ΚΕ του ΚΚΕ σημειώνει:

«Το ΚΚΕ εκφράζει τη λύπη του για το θάνατο του θεατρικού συγγραφέα Ιάκωβου Καμπανέλλη και τα θερμά του συλλυπητήρια στην οικογένειά του. Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης υπήρξε ένας σημαντικός δημιουργός. Στη συγγραφική του δημιουργία εμπνεύστηκε από τα προβλήματα και τα όνειρα του λαού, την εσωτερική μετανάστευση, την προσφυγιά, την αντίσταση στον κατακτητή, που τη φρίκη της πολιτικής του έζησε, με χιλιάδες άλλους κρατούμενους, στο ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μαουτχάουζεν. Ιδιαίτερη υπήρξε η συνεισφορά του στην ανάπτυξη του ελληνικού θεατρικού λόγου. Επεξεργάστηκε σε βάθος τις παραδόσεις και τα προβλήματα της θεατρικής γραφής, οδηγώντας το ελληνικό θέατρο από τον Ξενόπουλο στην ωρίμανσή του. Το έργο του θα μείνει στην ιστορία του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου».

Πενθεί το ελληνικό θέατρο

Μετά από δίμηνη σκληρή μάχη για τη ζωή, υπέκυψε χθες ο σημαντικότερος Ελληνας δραματουργός της μεταπολεμικής γενιάς, Ιάκωβος Καμπανέλλης, σε ηλικία 89 χρόνων. Πριν λίγες μέρες είχε φύγει από τη ζωή η γυναίκα του. Γεννήθηκε στη Νάξο (3/12/1922). Το 1935 η οικογένειά του εγκαθίσταται στην Αθήνα. Στην Κατοχή συμμετείχε στην Αντίσταση, συνελήφθη από τους Γερμανούς (1943) και οδηγήθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μαουτχάουζεν (έως 5/5/1945). Η καθοριστική αυτή εμπειρία του καταγράφεται στο βιβλίο «Μαουτχάουζεν», ενώ επηρέασε όλο το έργο του. Το 1950 εμφανίζεται για πρώτη φορά ως δραματουργός και ενθουσιάζει κριτικούς και κοινό. Το θεατρικό «Η αυλή των θαυμάτων» μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες και το 1961 παίχθηκε στο Λονδίνο.

Γυρίζοντας από το Μαουτχάουζεν, ο Καμπανέλλης συναρπάζεται με τις παραστάσεις του Θεάτρου Τέχνης. «Εκεί ανακάλυψα τον εαυτό μου και τον προορισμό μου», έλεγε. Αν και δεν ολοκλήρωσε γυμνασιακή μόρφωση, έδειξε ιδιαίτερη αφοσίωση στο γράψιμο. Τον Καμπανέλλη ανακάλυψε ο Αδαμάντιος Λεμός. Το πρώτο θεατρικό έργο του ήταν «Ο χορός πάνω στα στάχυα», που παρουσιάστηκε το καλοκαίρι του 1950 από το θίασο Λεμού στο θέατρο «Διονύσια» της Καλλιθέας.

Ακολούθησαν τα έργα του: «Εβδομη μέρα της δημιουργίας» (Εθνικό Θέατρο, 1955-56), «Αυτός και το παντελόνι του» και «Κρυφή ζωή» (μονόπρακτα) – Βασ. Διαμαντόπουλος, 1957, «Η Αυλή των Θαυμάτων» (Θέατρο Τέχνης, 1957-58), «Η ηλικία της νύχτας» (Θέατρο Τέχνης, 1958-59), «Ο Γορίλας και η Ορτανσία» (Θίασος Ε. Βεργή, 1959), «Παραμύθι χωρίς Ονομα» (Νέο Θέατρο Βασ. Διαμαντόπουλου – Μαρ. Αλκαίου 1959-60), «Γειτονιά των αγγέλων» (Θίασος Καρέζη, 1963-64), «Βίβα Ασπασία» (Καρέζη, 1966-67), «Οδυσσέα γύρισε σπίτι» (Θέατρο Τέχνης, 1966-67), «Αποικία των τιμωρημένων» (Πειραματικό Θέατρο Ριάλδη, 1970-71), «Ασπασία» (Καρέζη – Καζάκος, 1971-72), «Το μεγάλο μας τσίρκο» (Καρέζη – Καζάκος, 1972-73), «Το κουκί και το ρεβίθι» (Καρέζη – Καζάκος, 1974), «Ο εχθρός λαός» (Καρέζη – Καζάκος, 1975), «Πρόσωπα για βιολί και ορχήστρα» (Θέατρο Τέχνης, 1976-77), «Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού» (Θέατρο Τέχνης, 1978-79), «Ο μπαμπάς ο πόλεμος» (Θέατρο Τέχνης, 1981), «Ο αόρατος Θίασος» (Εθνικό Θέατρο, 1988), «Ο δρόμος περνά από μέσα» (Πειραματικό Ριάλδη, 1992).

Εγραψε, επίσης, τα σενάρια των κινηματογραφικών ταινιών: «Στέλλα», σε σκηνοθεσία Κακογιάννη, «Ο δράκος», σε σκηνοθεσία Κούνδουρου, «Αρπαγή της Περσεφόνης», σε σκηνοθεσία Γρ. Γρηγορίου, «Το κανόνι και τ’ αηδόνι», σε σκηνοθεσία Ιάκωβου και Γιώργου Καμπανέλλη, «Κορίτσια στον ήλιο», σε σκηνοθεσία Βασίλη Γεωργιάδη. Εγραψε επίσης στίχους που μελοποίησαν οι Μ. Θεοδωράκης, Μ. Χατζιδάκις, Στ. Ξαρχάκος, Γ. Σπανός, κ.ά.

Στο επίκεντρο του έργου του βρίσκεται ο προβληματισμός για τα κοινωνικά δρώμενα και τον αντίκτυπο που έχουν στη ζωή των ανθρώπων και, κυρίως, η σχέση της ταραγμένης νεότερης ελληνικής ιστορίας με τη συγκρότηση της νεοελληνικής ψυχολογίας. Δικαίως αποκαλείται «πατριάρχης» της σύγχρονης ελληνικής δραματουργίας. Για την προσφορά του στο ελληνικό θέατρο, του έχουν απονεμηθεί οι τίτλοι: Επίτιμος διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κύπρου, επίτιμος διδάκτωρ της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, επίτιμος διδάκτωρ της Θεατρολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Εξελέγη παμψηφεί τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και τιμήθηκε από τον πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας με το ανώτατο παράσημο. Εργα του έχουν παρουσιαστεί σε πολλές χώρες (Αγγλία, Αυστρία, Σουηδία, Ρουμανία, Βουλγαρία, Ουγγαρία, Σοβιετική Ενωση, Γερμανία).

Η νεκρώσιμη ακολουθία θα γίνει το Σάββατο 2 Απρίλη στις 11.30 π.μ. στην Αγία Ζώνη Κυψέλης και η ταφή στο Β’ νεκροταφείο.

Το τελευταίο μάθημα ζωής από τον Ιάκωβο Καμπανέλλη

* Δέσποινα Λάδη. Μια συνέντευξή του που δημοσιεύτηκε στο ΒΗΜΑmen τον Ιούλιο του 2008. TO BHMA: 29/03/2011, 18:21 | ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ: 29/03/2011, 18:24

Eχουν συμβεί μερικά γεγονότα στη ζωή μου όπου αυτό που ήταν δυστυχία έγινε τύχη χρυσή. Πιστεύω πάρα πολύ στην τύχη. Είναι φοβερό πράγμα, «διαβολεμένο». O καημός μου που δεν μπόρεσα να πάω στο πανεπιστήμιο, γιατί έπρεπε να δουλεύω από πολύ μικρός και κατάφερα να τελειώσω μονάχα μια νυχτερινή τεχνική σχολή, μου έσωσε αργότερα τη ζωή. Γιατί, όταν βρέθηκα στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως του Μαουτχάουζεν, αντί να με στείλουν σε κάποιο εξωτερικό συνεργείο, όπου οι συνθήκες ήταν φριχτές, βλέποντας ότι ήμουν τεχνικός σχεδιαστής με έβαλαν να αντιγράφω τα στοιχεία των κρατουμένων σε καρτέλες. Μήνες αργότερα, όταν εργαζόμουν στο τεχνικό τους γραφείο, ο επικεφαλής SS που μας φρουρούσε κατηγόρησε εμένα και κάποιους άλλους για συνεργασία σε κατασκοπεία. Μας πήγαινε για εκτέλεση, αλλά, καθώς επιστρέφαμε στο στρατόπεδο από ένα εργοτάξιο, μια μοτοσικλέτα που ερχόταν από την αντίθετη κατεύθυνση τον σκότωσε και έτσι γλιτώσαμε. Xαρακτηριστικό της γενιάς μου είναι ότι μας κυοφορούσε η εποχή. Δύσκολα χρόνια, με φόβο αλλά και ελπίδες για να αγωνιστούμε και να νικήσουμε τις δυσκολίες με το πάθος και το μυαλό μας. Θέλαμε να μιλήσουμε, να έχουμε έναν «λόγο». Γι’ αυτό γράψαμε. Και αυτή είναι η αιτία που υπήρξαμε μια δημιουργική γενιά. Oταν μου έρχονται η διάθεση και η ανάγκη καταπιεστικά, αφήνω τα πάντα και πηγαίνω να γράψω. Από εκείνη τη στιγμή, δύσκολα θα «εγκαταλείψω» τους χαρακτήρες μου για να κάνω κάτι άλλο. Φορές που έχει χρειαστεί να διακόψω, έχω «τσακώσει» τον εαυτό μου να τους λέει: «Περιμένετε και καθήστε φρόνιμα, δεν θ’ αργήσω». Eνας θεατρικός συγγραφέας δεν ζει μόνο με τους δικούς του χαρακτήρες, αλλά και με αυτούς του παγκόσμιου θεάτρου. Κουβεντιάζει μαζί τους, δημιουργεί συμπάθειες και αντιπάθειες. Εγώ, για παράδειγμα, αγαπώ την Κλυταιμνήστρα και αντιπαθώ την Ηλέκτρα. Για να γράψεις για κάποιον χαρακτήρα πρέπει να νιώσεις όπως αυτός. Είναι μια διαδικασία «μεταμόρφωσης». Γίνεσαι κι εσύ ένα από τα πρόσωπα του έργου. Χρειάζεται να είσαι καλός παρατηρητής και να μπορείς να δεις βαθιά μέσα στην ανθρώπινη ψυχή, για να καταφέρεις να ζωντανέψεις έναν χαρακτήρα ώστε να συμπεριφερθεί με συνέπεια και πειθώ, σαν να ήταν ένας πραγματικός άνθρωπος. Tο θέατρο μπορεί να αναπαριστά κάτι και αυτό να συγκλονίσει περισσότερο απ’ όσο όταν το ίδιο γεγονός συμβαίνει στην πραγματική ζωή. Αυτή είναι η μαγεία του θεάτρου. Αυτή με συνάρπασε και με πήγε στον έρωτα του θεάτρου. Πρέπει να είμαστε πολύ απαιτητικοί με τον εαυτό μας. Υπάρχει πάντοτε η καλύτερη μορφή αυτού που γράφουμε και είναι απόλαυση να εξαντλήσεις τις ικανότητές σου, όσο είναι δυνατόν. Ο λόγος για να γράψει κανείς δεν μπορεί να είναι απλώς επειδή του αρέσει το θέατρο. Το κίνητρο πρέπει να έχει σχέση με την ύπαρξή του. Στις μέρες μας βέβαια, αυτό είναι πιο δύσκολο από άλλοτε. Oχι γιατί δεν υπάρχει τραγωδία στην κοινωνία μας. Το δράμα όμως στα χρόνια της δεκαετίας ’50-’60 ήταν πιο διακριτό απ’ όσο τώρα. Το να γράψεις δράμα λόγω φτώχειας είναι λιγότερο δύσκολο από το να γράψεις το δράμα ενός ανθρώπου που υποφέρει από μοναξιά. Η τέχνη δεν διδάσκει. Διαπιστώνει και ύστερα αποκαλύπτει. Το θέατρο είναι η «διάγνωση» της περιπέτειας της ανθρώπινης συνείδησης. Φανερώνει, αλλά δεν δίνει λύσεις. Πρόκειται στην ουσία περί επιστροφής του προβλήματος. O θεατής δεν μπορεί να δει το πρόβλημά του και ο συγγραφέας τού το παραδίδει σε μορφή που να μπορεί να δει τι του συμβαίνει και γιατί. Οταν βγήκα από το στρατόπεδο συγκεντρώσεως, είχα μια αίσθηση ματαιότητας και έβλεπα τη ζωή με την ωριμότητα ενός γέρου. Αυτή η εμπειρία μου αφαίρεσε στη μελλοντική μου ζωή την τάση που έχει κάθε άνθρωπος να είναι κάποιες στιγμές κακός. Δεν παριστάνω τον άγιο, δεν λέω ότι το κατάφερα. Αλλά ο συναισθηματικός μου κόσμος, η διανόησή μου, η προσωπικότητά μου, συγκροτήθηκαν εκεί. Αν δεν είχα ζήσει αυτή την εμπειρία, δεν θα ήμουν αυτός που είμαι. Οφείλω πολλά στη γυναίκα μου. Παρ’ ότι περάσαμε πολύ δύσκολα χρόνια, δεν την πείραζε που δεν μπορούσα να της εξασφαλίσω μια ευχάριστη ζωή. Αγάπησε όχι μόνο τον άνθρωπο αλλά και τον συγγραφέα Καμπανέλλη και με τα χρόνια έγινε ο καλύτερος κριτής της δουλειάς μου. Πυρήνας της ευτυχίας είναι η αγάπη στους δικούς μας. Δεν συγκρίνω καμία χαρά από τη συγγραφική μου ζωή με τη χαρά που παίρνω παίζοντας σκάκι με τη μεγάλη μου εγγονή ή ακούγοντας τα παραμύθια που μου διηγείται η μικρή. Είναι οι πιο ουσιαστικές ώρες ευτυχίας μου. Θεωρώ τον εαυτό μου ερασιτέχνη συγγραφέα. Δεν γράφω επειδή μπορώ, αλλά επειδή θέλω. Το «θέλω» είναι εσωτερική ανάγκη, το «μπορώ» είναι εμπορευματοποίηση. Το γράψιμο για μένα πρέπει να είναι ανάγκη – υπαρξιακή, ψυχική και εξομολογητική. Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης γεννήθηκε στη Νάξο το 1922 και μεγάλωσε στην Αθήνα, όπου σπούδασε σχεδιαστής στη Σιβιτανίδειο Σχολή. Από το 1942 ως το τέλος του πολέμου έμεινε κρατούμενος στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως του Μαουτχάουζεν στην Αυστρία. Εχει γράψει περισσότερα από τριάντα θεατρικά έργα, μεταξύ των οποίων «Η αυλή των θαυμάτων», «Γειτονιά των αγγέλων», «Παραμύθι χωρίς όνομα», «Οδυσσέα γύρισε σπίτι», κινηματογραφικά σενάρια («Η Στέλλα», «O Δράκος», «Το κανόνι και τ’ αηδόνι» κ.ά). Εργα του έχουν παιχτεί σε Αγγλία, Αυστρία, Ρωσία, ΗΠΑ, Λιθουανία κ.α.

Πέθανε ο Ιάκωβος Καμπανέλλης

NAFTEMPORIKI.GR, Τρίτη, 29 Μαρτίου 2011 15:46
Τελευταία Ενημέρωση : 29/03/2011 21:52

Εφυγε από τη ζωή ο Ιάκωβος Καμπανέλλης σε ηλικία 89 ετών, μετά από δίμηνη νοσηλεία στην Εντατική.

Ο μεγάλος θεατρικός συγγραφέας απεβίωσε σήμερα το μεσημέρι.

Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης γεννήθηκε στη Νάξο το 1922. Τέλειωσε το γυμνάσιο και κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής έζησε έγκλειστος στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως Μαουτχάουζεν στην Αυστρία.

Πρωτοεμφανίστηκε το 1950 με το έργο «Χορός πάνω στα στάχυα», γνωστός όμως έγινε με τα επόμενα έργα και κυρίως με την «Αυλή των θαυμάτων» (1957).

Παράλληλα, έγραψε τα σενάρια για τις ταινίες Στέλλα του Μιχάλη Κακογιάννη, Ο Δράκος και Το ποτάμι του Νίκου Κούνδουρου, Το αμαξάκι του Ντίνου Δημόπουλου, ενώ σε δικό του σενάριο σκηνοθέτησε και το Κανόνι και τ� αηδόνι.

Ασχολήθηκε ακόμη με τη στιχουργική, σε συνεργασία με συνθέτες όπως ο Μάνος Χατζιδάκις (Παραμύθι χωρίς όνομα), ο Μίκης Θεωδοράκης (Μαουτχάουζεν), ο Νίκος Μαμαγκάκης (Ο κύκλος με την κιμωλία).

Στην Αγία Ζώνη της Κυψέλης θα ψαλεί το Σάββατο, στις 11.30 π.μ., η νεκρώσιμος ακολουθία για τον Ιάκωβο Καμπανέλλη και θα ακολουθήσει η ταφή του, στο δεύτερο νεκροταφείο της Αθήνας.

Κ. Παπούλιας: Σημείο αναφοράς το πολυσήμαντο έργο του

«Mε βαθιά θλίψη πληροφορήθηκα το θάνατο του Ιάκωβου Καμπανέλλη. Η μοναδική προσφορά του στην Τέχνη και η καθοριστική συμμετοχή του στην Εθνική Αντίσταση και στους αγώνες για τη Δημοκρατία αφήνουν μια ανεκτίμητη κληρονομιά» δήλωσε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας.

«Η ζωή και το πολυσήμαντο έργο του θα συνεχίσουν να αποτελούν σημείο αναφοράς και για τις επόμενες γενιές» συμπλήρωσε ο κ. Κάρολος Παπούλιας, εκφράζοντας τα συλλυπητήριά του στους οικείους του.

Γ. Παπανδρέου: Μας έκανε περήφανους

Ο πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου στη δήλωσή του τόνισε: Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης υπήρξε ένας σπουδαίος Έλληνας. Ανθρωπος του πολιτισμού, μα και ένας φλογερός αγωνιστής της Αντίστασης που δεν κάμφθηκε ποτέ, ούτε καν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Μαουτχάουζεν. Θεατρικός συγγραφέας με αξεπέραστο έργο. Κατέγραψε με μοναδικό τρόπο την ελληνική ιστορία και την κοινωνική πραγματικότητα της μεταπολεμικής περιόδου. Αφηγήθηκε με ρεαλισμό αλλά και λυρισμό την πορεία και τη ζωή των Ελλήνων. Κατάφερε όπως κάνεις άλλος να συνθέσει τις δυσκολίες, τον αγώνα αλλά και τη δύναμη και την ελπίδα του Ελληνικού λαού. Το έργο του και η πνευματική του κληρονομιά μας έκανε περήφανους και ανήκει σ� όλους τους Έλληνες. Στους οικείους του εκφράζω τα θερμά μου συλλυπητήρια».

ΥΠΠΟΤ: Μεγάλη απώλεια

Τη βαθιά θλίψη της για την απώλεια του Ιάκωβου Καμπανέλλη εξέφρασε η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού χαρακτηρίζοντας τον ένας από τους κορυφαίους θεατρικούς συγγραφείς της μεταπολεμικής γενιάς.

«Εδωσε νέα πνοή στο ελληνικό θέατρο και καθόρισε το ύφος του, επηρεάζοντας ταυτόχρονα τη διεθνή θεατρική σκηνή» τονίζεται μεταξύ άλλων, στην ανακοίνωση.

«Η απώλεια του Ιάκωβου Καμπανέλλη είναι μεγάλη όχι μόνο για τον ελληνικό πολιτισμό αλλά και για όλο τον ελληνικό λαό που αγάπησε τα έργα του βαθιά» καταλήγει.

Κ.Θ.Β.Ε.: Πενθούμε τον «πατριάρχη του ελληνικού θεάτρου»

«Tο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος πενθεί, μαζί με όλη τη χώρα και όλους τους έλληνες πολίτες, τον «πατριάρχη του ελληνικού θεάτρου» Ιάκωβο Καμπανέλλη», αναφέρει σε ανακοίνωσή του το Κ.Θ.Β.Ε., εκφράζοντας τα βαθιά του συλλυπητήρια στους δικούς του και την οδύνη του για την απώλεια ενός σπουδαίου συγγραφέα και ανθρώπου, σε αυτές κρίσιμες στιγμές που ζούμε.

Μίκης Θεοδωράκης: Θρηνώ το φίλο, το συνεργάτη, τον άνθρωπο

«Η είδηση για τον θάνατο του Ιάκωβου Καμπανέλλη με χτύπησε σαν κεραυνός. Όταν έχεις ζήσει μαζί του, τόσο στενά δεμένος από την εφηβεία σου, νοιώθεις μέσα σου ένα κενό, σαν να έχεις χάσει ένα κομμάτι του εαυτού σου. ’λλοι θα μιλήσουν για τη μεγάλη του αξία και την ανυπολόγιστη προσφορά του στην Τέχνη και ειδικά στο θέατρο. Εγώ θρηνώ τον φίλο, τον συνεργάτη και τον άνθρωπο, που ομόρφυνε με τα έργα του τη ζωή μας». Τα παραπάνω δήλωσε ο Μίκης Θεοδωράκης για την απώλεια του Ιάκωβου Καμπανέλη.

Αντ. Σαμαράς: Φτωχότερος ο πολιτισμός

«Ένας από τους σημαντικότερους δημιουργούς του 20ου αιώνα, ο Ιάκωβος Καμπανέλλης μετοίκησε σήμερα στη «γειτονιά των αγγέλων» δήλωσε ο πρόεδρος της ΝΔ Αντώνης Σαμαράς.

«Φεύγοντας» πρόσθεσε «αφήνει σε όλους μια πλούσια πολιτική παρακαταθήκη. Αφήνει, όμως, τον πολιτισμό και τα ελληνικά γράμματα πολύ φτωχότερα. Ο πνευματικός κόσμος χάνει έναν αυθεντικό εκπρόσωπό του. Αισθάνομαι την ανάγκη να επισημάνω το μέγεθος της απώλειας. Στην οικογένειά του εκφράζω τα πιο ειλικρινή μου συλλυπητήρια».

ΚΚΕ: Το έργο του θα μείνει στην ιστορία του θεάτρου

Τη λύπη του για το θάνατο του θεατρικού συγγραφέα Ιάκωβου Καμπανέλλη και τα θερμά του συλλυπητήρια στην οικογένειά του εξέφρασε το ΚΚΕ

«Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης υπήρξε ένας σημαντικός δημιουργός. Στην συγγραφική του δημιουργία εμπνεύστηκε από τα προβλήματα και τα όνειρα του λαού, την εσωτερική μετανάστευση, την προσφυγιά, την αντίσταση στον κατακτητή, που τη φρίκη της πολιτικής του έζησε, με χιλιάδες άλλους κρατούμενους, στο ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μαουτχάουζεν», αναφέρει σε ανακοίνωσή του το Κομμουνιστικό Κόμμα.

Όπως επισημαίνει, «ιδιαίτερη υπήρξε η συνεισφορά του στην ανάπτυξη του ελληνικού θεατρικού λόγου. Επεξεργάστηκε σε βάθος τις παραδόσεις και τα προβλήματα της θεατρικής γραφής, οδηγώντας το ελληνικό θέατρο από τον Ξενόπουλο στην ωρίμανσή του. Το έργο του θα μείνει στην ιστορία του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου».

Αλ. Τσίπρας: Ανυπόφορο κενό

«Με μεγάλη λύπη αποχαιρετούμε από τη ζωή, έναν σπουδαίο άνθρωπο. Τον Ιάκωβο Καμπανέλλη. Τον αγωνιστή που πλήρωσε τη συμμετοχή του στην Εθνική Αντίσταση, με τον εγκλεισμό του στο φασιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης, το Μαουτχάουζεν» δήλωσε ο πρόεδρος του Συνασπισμού Αλέξης Τσίπρας. «Σε μία εποχή που οι αξίες οπισθοχωρούν, ο θάνατος του Ιάκωβου Καμπανέλλη δημιουργεί στην ελληνική ζωή ένα ανυπόφορο κενό» πρόσθεσε, εκφράζοντας τα συλλυπητήριά του «στους συγγενείς του, σε όλους και όλες που τον αγάπησαν πολύ».

Φ. Κουβέλης: Πολύ πιο φτωχά τα ελληνικά γράμματα

«Τα ελληνικά γράμματα είναι πολύ πιο φτωχά από σήμερα» δήλωσε πως ο πρόεδρος της Δημοκρατικής Αριστεράς Φώτης Κουβέλης και πρόσθεσε: «Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης υπήρξε ένας σημαντικός Έλληνας, ένας ξεχωριστός άνθρωπος, γνήσιος πατριώτης και δημοκράτης. Πολυτάλαντος, σφράγισε με το έργο του τη λογοτεχνία, την ποίηση, το θέατρο και τον κινηματογράφο. Θα τον κρατάει πάντα ζωντανό η μεγάλη του προσφορά και το έργο του. Εκφράζουμε τη βαθύτατη θλίψη μας και τα θερμά μας συλλυπητήρια στους οικείους του.

Ντ. Μπακογιάννη: Η απώλεια είναι μεγάλη

«Με βαθιά θλίψη πληροφορήθηκα την απώλεια του Ιάκωβου Καμπανέλλη, ενός κορυφαίου θεατρικού συγγραφέα, σεναριογράφου και δημοσιογράφου που διακρίθηκε όχι μόνο στη χώρα μας αλλά και στο εξωτερικό» δήλωσε η πρόεδρος της Δημοκρατικής Συμμαχίας Ντόρα Μπακογιάννη. «Η απώλεια του είναι μεγάλη για όλους όσοι είχαμε την τύχη να τον γνωρίσουμε από κοντά αλλά και για ολόκληρο τον ελληνικό λαό που αγάπησε τα έργα του. Στην οικογένειά του εκφράζω τα θερμά μου συλλυπητήρια» πρόσθεσε.

«Εσβησε» ο Ιάκωβος Καμπανέλλης

  • ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ: Τρίτη, 29 Μαρτίου 2011 16:04

Την τελευταία του πνοή άφησε σήμερα το μεσημέρι, σε ηλικία 89 ετών, αφήνοντας φτωχότερο τον πνευματικό κόσμο. Ο Καμπανέλλης νοσηλευόταν για μεγάλο χρονικό διάστημα στο «Μητέρα» με νεφρική ανεπάρκεια. Ο συγγραφέας της «Αυλής των Θαυμάτων» είχε γεννηθεί στη Νάξο το 1922 και το πλούσιο θεατρικό του έργο πήρε σάρκα και οστά στις σκηνές όχι μόνο της Ελλάδος αλλά και σε μεγάλα θέατρα του κόσμου. Δημιουργικός μέχρι το τέλος, ο Ιάκωβος Καμπανέλλης άφησε πίσω του μια πλούσια παρακαταθήκη με θεατρικά κείμενα αλλά και ιστορικής σημασίας βιωματικά έργα όπως το «Μαουτχάουζεν», στο οποίο περιγράφεται ο έρωτας δύο κρατουμένων στο ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης, στο οποίο φυλακίστηκε και ο ίδιος. Υπήρξε στενός συνεργάτης του Καρόλου Κουν, για το έργο του είχε τιμηθεί με βραβεία και διακρίσεις, ενώ είχε λάβει και τον τίτλο του ακαδημαϊκού. Άρχισε να γράφει θεατρικά έργα επειδή δεν τον δέχθηκαν στις εισαγωγικές εξετάσεις της δραματικής σχολής του «Θεάτρου Τέχνης». Το πρώτο θεατρικό έργο του ήταν «ο Χορός πάνω στα στάχυα» που παρουσιάστηκε τη θερινή θεατρική περίοδο 1950 από το θίασο Λεμού στο Θέατρο «Διονύσια» της Καλλιθέας. Από τα θεατρικά του έργα τα πλέον γνωστά είναι «Έβδομη μέρα της δημιουργίας», «Η Αυλή των θαυμάτων», «Ηλικία της νύχτας», «Παραμύθι χωρίς όνομα», «Γειτονιά των Αγγέλων», «Βίβα Ασπασία», «Οδυσσέα γύρισε σπίτι», «Αποικία των τιμωρημένων», «Το μεγάλο μας τσίρκο», «Ο εχθρός λαός» και «Πρόσωπα για βιολί και ορχήστρα».