Category Archives: Θεατρολόγοι

Σκηνική γραφή-Δραματουργική συν(νε)νοχή

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΣΑΤΣΟΥΛΗ*

Το Εθνικό Κέντρο Θεάτρου και Χορού υποκινεί τους θιάσους που επιδιώκουν κρατική επιχορήγηση να συνεργάζονται με «θεατρολόγους-δραματολόγους» όταν αυτό επιβάλλεται από το «θεατρικό εγχείρημα (όπως σύνθεση κειμένων, ιδιότυπες μορφές θεάτρου)». Από τη διευκρίνιση προκύπτει ότι δεν υποκινείται απλώς η συνεργασία σε επίπεδο θεατρολογικής ερευνητικής δουλειάς (ιστορικο-θεωρητική ανάλυση του έργου, επεξηγήσεις στους συντελεστές, ανάληψη συγγραφής άρθρων και οργάνωσης του προγράμματος της παράστασης) αλλά κάτι περισσότερο: η δημιουργική ανάμειξη του θεατρολόγου στο σκηνικό αποτέλεσμα.

Τούτο εγείρει ερωτήματα και διαπιστώσεις: Κατά πόσο οι καλλιτέχνες του θεάτρου είναι έτοιμοι να αποδεχθούν τον θεωρητικό του θεάτρου ως συνδημιουργό του έργου τους; Κατά πόσο οι θεατρικές σπουδές στα οικεία πανεπιστημιακά τμήματα καλλιεργούν προϋποθέσεις για δημιουργική εμπλοκή των αποφοίτων τους στο πραγματικό αντικείμενο των σπουδών τους;

Η πρωταρχική σκηνική ιδέα του σκηνοθέτη ή/και της ομάδας πρέπει να βρει στον θεατρολόγο πρόσφορο συνοδοιπόρο για την παραστασιακή ολοκλήρωσή της. Η διαθεσιμότητα για συνεργασία του πρώτου και η παράλληλη με τη θεωρητική κατάρτιση σκηνική εμπειρία του δεύτερου συνιστούν αναγκαίες προϋποθέσεις για την ισότιμη δημιουργική δουλειά επί του παραστασιακού «κειμένου», είτε πρόκειται για επεξεργασία προϋπάρχοντος είτε για κείμενο που προκύπτει από τους αυτοσχεδιασμούς της ομάδας και τη διαδικασία της πρόβας. Αρα, δημιουργία σχέσεων συνενοχής επί του σκηνικού αποτελέσματος. Είναι εντυπωσιακό ότι, πλην εξαιρέσεων, νεανικές ομάδες ή μεμονωμένοι νέοι σκηνοθέτες δεν αισθάνονται την ανάγκη τέτοιας συνεργασίας. Θα μπορούσαν, όμως, να έχουν αποφύγει εμφανή ατοπήματα, ασάφειες προθέσεων, ασυμφωνία σκηνικών σημείων, πλεονασμούς, απουσία τελικού στόχου κ.ά. Φετινές παραστάσεις, εκ πρώτης όψεως πολλά υποσχόμενες, αποτυγχάνουν, διότι συνήθως απουσιάζει η δραματουργική ματιά που θα καταστήσει συνεκτικό, με οικονομία και στόχευση, το σκηνικό αποτέλεσμα που προτείνουν.

Σε ποιο επίπεδο η χρήση των τουαλετών του Bios ως σκηνικού χώρου του «Τρίπτυχου» του Χάινερ Μίλερ υπήρξε λειτουργική για την εναλλακτική ανάδειξη των νοημάτων του έργου; Η καλών προθέσεων σκηνοθεσία (Δημήτρης Μπίτος) δεν εκμεταλλεύθηκε ούτε δικαιολόγησε την επιλογή.

Προς τι οι σχεδόν πενήντα κολόνες πάγου που γέμιζαν τον ευρύχωρο σκηνικό χώρο του «Λιθογραφείου» στην Πάτρα και δημιουργούσαν μόνιμη υγρασία λιώνοντας κατά τη διάρκεια της παράστασης «Ιφιγένεια η εν Ταύροις – ένα Ονειρο», ελληνοπαλαιστινιακή παραγωγή σε σκηνοθεσία-δραματουργική επεξεργασία της Δέσποινας Παναγιωτοπούλου;

Σε ποιο επίπεδο συνδιαλέγονταν, συμβολικά ή μεταφορικά, με την έστω και ως «όνειρο» συγκεκριμένη αρχαία τραγωδία; Ποια άραγε η πρόταση που προσκομίζει στην ανάγνωση του σεξπιρικού «Αμλετ» ως υλικού εργασίας η παράσταση «Baby» (σκηνοθεσία των Κάτιας Γκουλιώνη και Θανάση Ταταύλαλη) στο «Booze Coope-rativa», με ενδιαφέροντα επιμέρους σημεία αλλά μη ορατή στόχευση;

Η σκηνική γραφή χρήζει γνώσης, πολύπλευρης θεατρικής παιδείας, διάλογο τεχνών, ερευνητική δουλειά, ώστε να αποτελεί πρόταση. Στο «μεταμοντέρνο» θέατρο του Μαρμαρινού όσο και στο τελετουργικό-διαπολιτισμικό θέατρο του Τερζόπουλου, ως παραδείγματα μεταξύ άλλων, η μακρόχρονη έρευνα και το ιδιάζον στίγμα των σκηνοθετών δεν εμποδίζει την ύπαρξη επί της δραματουργίας συνεργατών.

Ωστόσο, υπάρχει και ο αντίλογος: κατά πόσο οι θεατρολογικές σπουδές στην Ελλάδα ετοιμάζουν τους αποφοίτους για τη δημιουργική εμπλοκή τους στο «ζωντανό» αντικείμενο σπουδών τους; Κατά πόσο το κείμενο μελετάται ισότιμα με τη θεωρία και την πρακτική της παράστασης;

Κατά πόσο επήλθε ο απεγκλωβισμός τους από τη στείρα κηδεμονία της φιλολογίας, που εξακολουθεί να αγνοεί επιδεικτικά ότι το θέατρο μελετάται διεπιστημονικά, είναι αποτέλεσμα διατεχνικότητας, πάνω απ’ όλα είναι θέαμα και θεωρία;

  • Ο Δ. Τσατσούλης είναι κριτικός θεάτρου, επίκουρος καθηγητής σημειωτικής του θεάτρου στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πατρών.
ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / 7 – 21/12/2008
Advertisements