Category Archives: Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου

Ο βιβλικός ήρωας σε ρόλο φονταμενταλιστή – τρομοκράτη της εποχής του ό

Οι Έλληνες κριτικοί κληρονόμησαν αδόκητο προνόμιο από τους επιφανείς προκατόχους τους, που, στα 1928, συγκεντρώθηκαν γύρω από το πρωτοπόρο καταστατικό μιας ολότελα δικής τους Ένωσης. Σε μιαν Ελλάδα μεγαλύτερη αλλά και πληγωμένη η Δημοκρατία κάνει τα πρώτα της βήματα και στο επίπεδο της κοινωνικής οργάνωσης: τότε οι κριτικοί της Μουσικής και εκείνοι του Θεάτρου επέλεξαν τη σύμπραξη υπό κοινή σωματειακή οργάνωση, μια παγκόσμια πρωτοτυπία αν κρίνει κανείς από την εμπειρία των εθνικών αντιπροσωπειών στη Διεθνή Ένωση Κριτικών Θεάτρου, της οποίας η Ελληνική Ένωση αποτελεί δραστήριο μέλος υπό την αιγίδα της UNESCO.

Έτσι, πολλοί συνάδελφοι του Θεάτρου, αλλά και ορισμένοι της Μουσικής, καταλήξαμε για ένα καρποφόρο εξαήμερο (31/03-05/04/2009) στο όμορφο Βρότσλαβ της Δυτικής Πολωνίας, που διαδέχθηκε τη Θεσσαλονίκη στην ετήσια διοργάνωση του θεατρικού Premio Europa.

Σε ένα σφιχτό πρόγραμμα συνεδριακών και θεατρικών δρωμένων, με κορύφωση τη βράβευση του σκηνοθέτη Κριστιάν Λούπα, κάποιοι βρήκαμε τον δρόμο για το υπέροχο κτίριο της Όπερας, μαργαριτάρι του γερμανικού παρελθόντος της πόλης που, μέχρι το 1945, ονομαζόταν Μπρέσλάου. Στο πλαίσιο ευρηματικού καλλιτεχνικού προγραμματισμού, η εκεί παρουσία μας συνέπεσε με την πρεμιέρα της όπερας του Σαίν – Σανς «Σαμψών και Δαλιδά» (03/04/2009), μιας συμπαραγωγής της Opera Wroclawska με τη Βασιλική Όπερα της Βαλονίας και του Τεάτρο Βέρντι του Τριέστε.

Η σκηνοθεσία του Michal Znaniecki αντιλαμβάνεται τον βιβλικό ήρωα ως φονταμενταλιστή – τρομοκράτη της εποχής του, που μετατρέπει την προσωπική του αδυναμία σε πόλο καταστροφής και ολοκαυτώματος. Ο Πολωνός σκηνοθέτης αξιοποιεί σημειολογικές αναφορές σε έναν αναιρεμένο ιουδαϊκό πολιτισμό, τοποθετώντας, φερειπείν, την κομβική σκηνή σαγήνης του ήρωα από τη Δαλιδά στο χωρικό πλαίσιο μιας τελετουργικής δεξαμενής για τις Εβραίες της εποχής, ενώ μετατρέπει τον Βακχικό χορό της γ’ πράξης σε όργιο κακοποίησης και σφαγής των ηττημένων από τους νικητές.

Η παραγωγή βασίστηκε στην πρώτη διδασκαλία του επώνυμου ρόλου από τον τενόρο Χοσέ Κούρα και ευτύχησε να διαθέτει έναν άξιο διάδοχο του Αργεντινού σταρ στο πρόσωπο του Ιταλού Antonello Palombi : φωνή εξοπλισμένη με σπάνιες για την εποχή ποιότητες δραματικού τενόρου, ο Παλόμπι εντυπωσίασε τόσο στους μονολόγους όσο και στην ερωτική σκηνή (θαυμάσαμε την messa di voce στην ερωτική εξομολόγηση στη Δαλιδά, όπου εξέτεινε το αρχικό πιανίσιμο σε ένα subito forte που συρρίκνωσε και πάλι σε πιανίσιμο με την ίδια αναπνοή!).

Πλάι του η γοητευτική Edyta Kulczak, που, γι’ αυτήν την ανάθεση, θυσίασε τη βαλκυρία Γκρίμγκέρντε στη Μετροπόλιταν Όπερα. Ελαφρά και φωτεινή μεσόφωνος, η Κούλτσακ δεν δικαίωσε την αισθησιακή γραφή της Δαλιδάς για τη μεσαία και χαμηλή περιοχή παρά τις λαμπερές άρσεις στην εκστατική στρατόσφαιρα των αριών. Ο λησμονητέος Αμπιμελέχ του Zbigniew Kryczka εξάντλησε – ευτυχώς – την παρουσία του στην α’ πράξη, αλλά ο εξαιρετικός Αρχιερέας του Βάαλ, ο βαθύφωνος Mariusz Godlewski μας συντρόφεψε και στις 3, ενώ διαθέτει τις προϋποθέσεις ενός σημαντικού μέλλοντος με τη στιβαρή, ομοιογενή φωνή και τα άψογα γαλλικά του.

Η φωτοσκιασμένη πολυφωνία της χορωδίας και οι παστέλ αποχρώσεις της ορχήστρας οφείλονται στον Ιάπωνα αρχιμουσικό Chikara Imamura, που μετέφερε εσωτερικότητα της Άπω Ανατολής σε ένα αριστούργημα που συχνά και άδικα τη στερείται…

  • Γράφει ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ Π. ΛΟΥΚΑΚΟΣΗ, Αυγή: 26/04/2009
Advertisements

Ψάχνοντας για το νόημα της ζωής. Το 13ο Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου φιλοξενήθηκε στο Βρότσλαβ της Πολωνίας

  • Eνα αλησμόνητο σύμβολο του σεξ στην ιδιαίτερα σεμνότυφη- τρίτη δεκαετία του περασμένου αιώνα, η Μέι Γουέστ, η οποία έγραφε μόνη της τους πολύ διφορούμενους διαλόγους της, έλεγε σε κάποια ταινία: «Εμένα μου αρέσουν οι άνδρες που δεν βιάζονται. Αυτοί που ξοδεύουν πολύ χρόνο…». Αν λοιπόν η σέξι-Μέι έβλεπε την 8ωρη (!) παράσταση «Factory 2» του Πολωνού σκηνοθέτη Κρίστιαν Λούπα πιθανότατα θα ξετρελαινόταν. Αν μη τι άλλο, τουλάχιστον για τη μεγάλη της διάρκεια. Γιατί ο φετινός 56χρονος βραβευμένος με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου ανήκει στην ΑΑ θεατρική πρωτοπορία. Το «Factory 2» πραγματεύεται γενικώς τον ζωγράφο Αντι Γουόρχολ και την παρακμιακή ατμόσφαιρα των ’70s στο εργαστήριό του, δίνοντας ευκαιρίες στους ηθοποιούς για εξεζητημένο αυτοσχεδιασμό.
  • Από την άλλη μεριά, τρεις άλλες γυναίκες που παρακολουθούν ασταμάτητα τηλεόραση στις «Προεδρίνες» του Αυστριακού Βέρνερ Σβάμπ (υπερ-ρεαλιστικό έργο που κανένα θέατρο της πατρίδας του δεν δέχθηκε να παρουσιάσει ως υπερβολικά σκληρό) ψάχνουν και αυτές μέσα τους για νοήματα ζωής. Για μια ακόμα φορά κυριαρχεί ο αυτοσχεδιασμός και ο τονισμός από τους ηθοποιούς του παράδοξου. Πάλι σε σκηνοθεσία του Κρίστιαν Λούπα που ήταν το τιμώμενο πρόσωπο στο Βρότσλαβ. Τουλάχιστον προσωπικά δεν κατανόησα το γιατί αυτός ο θεσμός επέλεξε τον Πολωνό σκηνοθέτη για το ύψιστο βραβείο του. Τέλος πάντων! Βρισκόμαστε κι εδώ -δηλαδή στο σύγχρονο θέατρο- σε μια περίοδο κρίσης. Το βραβείο το οποίο έχει θεσμοποιηθεί από την Ευρωπαϊκή Ενωση φιλοξενήθηκε φέτος στο Βρότσλαβ της Πολωνίας (μια πόλη η οποία μέσα στην ιστορία της έχει αλλάξει καμιά ντουζίνα ονόματα – Wrotizla, Vretslav, Vratislavia, Presslaw, Bresslaw, Bressla, Presslau, Bresslau, Breslau) και σήμερα είναι γνωστή ως το μέρος όπου πρόκοψε ένας σημαντικός ανανεωτής του νεότερου θεάτρου, ο Γιέρζι Γκροτόφσκι που πέθανε εδώ στα 65 του.

Στις σκηνές του ΚΘΒΕ

  • Εφέτος, στη 13η χρονιά του, το βραβείο αυτό που φιλοξενήθηκε τις δύο περασμένες χρονιές στις σκηνές του ΚΘΒΕ στη Θεσσαλονίκη δεν ευτύχησε να βρεθεί στις καλύτερές του στιγμές. Ο θεσμός αυτός θα μπορούσε να είχε παραμείνει για πολύ ακόμα καιρό στη Β. Ελλάδα προσφέροντάς της την παγκόσμια δημοσιότητα που τόσο έχει ανάγκη. Και αυτό θα γινόταν με λίγη καλή θέληση και με όχι υπερβολική χρηματοδότηση. Eπτακόσιες – οκτακόσιες χιλιάδες ευρώ θα αρκούσαν και η διεθνής προβολή για την πόλη θα ήταν ανεκτίμητη. Oμως, οι κύριοι πρωταγωνιστές οι οποίοι κινητοποίησαν το «Europe Theatre Prize» για την Ελλάδα ατύχησαν. Ηταν o πρώην γεν. γραμμ. του υπουργείου Πολιτισμού Χρήστος Ζαχόπουλος, με τη γνωστή περιπέτεια, και η Ιφιγένεια Ταξοπούλου του ΚΘΒΕ η οποία έπεσε σε δυσμένεια – κι έτσι δεν βρέθηκε κανείς να ενδιαφερθεί ώστε να βρεθούν οι απαραίτητοι ντόπιοι χορηγοί. Και χάσαμε το ευρωπαϊκό θεατρικό Οσκαρ άδοξα.
  • Τώρα, εκμεταλλευόμενο τους εορτασμούς για τα 10 χρόνια από το θάνατο του Γκροτόφσκι, το Βρότσλαβ προσφέρθηκε με αποτέλεσμα δεκάδες κριτικοί, δημοσιογράφοι και θεατράνθρωποι να μαζευτούν στην πάλαι ποτέ πρωτεύουσα της νότιας Σιλεσίας που βρέχεται από τον ποταμό Οντρα – ή Οντερ στα γερμανικά. Μια πόλη η οποία διατηρεί την τευτονική της προσωπικότητα. Επιπρόσθετα μία πλειάδα «υποβραβείων» με τον τίτλο «Νέες Θεατρικές Πραγματικότητες» δόθηκαν σε ό, τι συνηθίζεται να λέγεται «νέες ελπίδες». Oχι πάντοτε ιδιαίτερα ελπιδοφόρες, είναι η αλήθεια. Με έναν εκνευριστικά μονότονο μονόλογο («Βυθισμένο Κόκκινο») ο Γκι Κάσιερ αφηγήθηκε τον θάνατο της μητέρας του, διανθισμένο με σκηνές από στρατόπεδα συγκεντρώσεων στην Ιαπωνία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και άλλες διάφορες τραυματικές εμπειρίες από τα παιδικά του χρόνια. Βαρετό και αδιάφορο.

Ντάριο Φο και «Φτωχό Θέατρο»

  • Αλλος νέος βραβευμένος ήταν ο Ιταλός Πίπο Ντελμπόνο, που ακολουθεί την παράδοση του Ντάριο Φο και ενός φτωχού θεάτρου – το οποίο σίγουρα δεν έχει ουδεμία σχέση με τις θεωρίες του Γιέρζι Γκροτόφσκι, ο οποίος και αυτός πρόκοψε διατυμπανίζοντας ανά την υφήλιο ένα «Φτωχό Θέατρο». Γενικά στο φεστιβάλ αυτό ο επισκέπτης ανακάλυπτε διαρκώς την αμηχανία και τα αδιέξοδα που χαρακτήριζαν τις πολυποίκιλες θεατρικές πρωτοπορίες οι οποίες έβγαιναν με το ζόρι και με εμβρυουλκό. Καλή ώρα σαν τις μετα-εστετίστικες δουλειές του 44χρονου Νοτιοαμερικανού Ροντρίγκο Γκαρσία ο οποίος επεδίωκε με κάθε τρόπο έναν ρηχό εντυπωσιασμό για να σοκάρει.
  • Το πλέον ενδιαφέρον έργο -τουλάχιστον εικαστικά- ήταν το «Ricercar» του Γάλλου Φρανσουά Τανγκί, ο οποίος με μια ομάδα νέων καλλιτεχνών εντυπωσίασε με τη σουρεαλιστική τεχνική του. Τελικό συμπέρασμα ενός σίγουρα χρήσιμου, πλην εξεζητημένου θεσμού, είναι πως το σύγχρονο, το μοντέρνο που λέμε θέατρο αγωνίζεται με νύχια και με δόντια να προκαλέσει το ενδιαφέρον ενός «ψαγμένου κοινού», με αποτέλεσμα να απομονώνεται ολοένα και περισσότερο από τους λιγότερο ενημερωμένους θεατές. Το γκέτο που δημιουργείται με αυτόν τον τρόπο μοιάζει πολύ με τις ανάλογα περιφραγμένες περιοχές, όπου η Πολωνία διέπρεψε αρνητικά μαντρώνοντας όλους τους ανεπιθύμητους στη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου.

Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου: Εκτός από τον υδραυλικό υπάρχει και ο Πολωνός σκηνοθέτης

  • Η πατρίδα του Γκροτόφσκι επενδύει σε καλλιτεχνικούς θεσμούς. Ετσι, το Βρότσλαφ δεν πήρε μόνο από τη Θεσσαλονίκη τη διοργάνωση του σημαντικού Ευρωπαϊκού Βραβείου Θεάτρου. Το κέρδισε με την αξία του ο Πολωνός Κριστιάν Λούπα
  • Ως γνωστόν, τη σημασία μερικών πραγμάτων την αντιλαμβάνεται κανείς από απόσταση. Το Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου, που φιλοξένησε τα δύο τελευταία χρόνια η Θεσσαλονίκη, μεταφέρθηκε φέτος στο Βρότσλαφ της Πολωνίας. Με μια επίδειξη καλής θέλησης η χώρα της ανατολικής Ευρώπης βρήκε έτσι την ευκαιρία να συμπληρώσει τις φετινές εκδηλώσεις για το «Ετος Γκροτόφσκι» και τα δέκα χρόνια από το θάνατο του μεγάλου θεατρανθρώπου της.
  • Ασφαλώς, το γεγονός ότι το 13ο Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου απονεμήθηκε σε έναν Πολωνό σκηνοθέτη, τον Κριστιάν Λούπα, δίνει στην εκδήλωση επιπλέον γιορτινό χαρακτήρα. Το εξίσου ενδιαφέρον 11ο Βραβείο «Νέων Θεατρικών Πραγματικοτήτων» μοιράστηκαν τη χρονιά αυτή πέντε καλλιτέχνες: ο Φρανσουά Τανγκί από τη Γαλλία (με το θέατρο «Theatre du Radeau»), ο Γκι Κασίερ από το Βέλγιο, ο Ισπανοαργεντινός Ροντρίγκο Γκαρθία, ο Ούγγρος Αρπαντ Σίλινγκ και ο Ιταλός Πίπο Ντελμπόνο.
  • Η ίδια η Πολωνία πάντως αξίζει το Βραβείο και με το παραπάνω. Η Ευρώπη μοιάζει να λησμονεί ότι πέρα από το φάντασμα του «Πολωνού υδραυλικού» υπάρχει το πνεύμα του Πολωνού σκηνοθέτη: ένα ρεύμα υπερβατικού σκηνικού λόγου, που με κέντρο τον Γκροτόφσκι έχει γονιμοποιήσει το σύγχρονο θέατρο παγκοσμίως. Προκειμένου να υπενθυμίσουν αυτή την κληρονομιά, οι Πολωνοί δεν διστάζουν να επενδύσουν σε δύσκολες εποχές στον πολιτισμό και τη φιλοξενία θεσμών όπως το Ευρωπαϊκό Βραβείο. Και καλά κάνουν. Είχαμε τα προηγούμενα χρόνια την ευκαιρία να παρατηρήσουμε ότι το Βραβείο είναι κάτι σημαντικότερο από την απόδοση τιμών σε αναγνωρισμένους καλλιτέχνες. Φέρνει μαζί του μια ομάδα δημοσιογράφων, κριτικών και θεατρολόγων, δίνοντας σε μια πόλη την ευκαιρία να φιλοξενήσει στο ίδιο πακέτο ένα φεστιβάλ θεάτρου, ένα επιστημονικό συνέδριο και μια πρώτης τάξεως ομάδα προβολής στο εξωτερικό.
  • Πάντως, αν κρίνουμε από την προσέλευση Ελλήνων δημοσιογράφων και κριτικών, χιλιάδες χιλιόμετρα βορειότερα των συνόρων, η «σύγχρονη θεατρική έκφραση» μοιάζει να κερδίζει τη μάχη της ενημέρωσης. Εξάλλου, με τη συνδρομή του Φεστιβάλ Αθηνών, τα ονόματα δεν μοιάζουν εξωτικά όπως άλλοτε. Δύο από τους βραβευμένους υπήρξαν παλιότεροι φιλοξενούμενοί μας: ο Αρπαντ Σίλινγκ είχε παρουσιάσει το «Γλάρο» πριν δύο χρόνια στην «Πειραιώς». Και ο πάντα επιθετικός Ροντρίγκο Γκαρθία είχε σηκώσει θόρυβο ήδη από το 2000 με τον επί σκηνής μεταφορικό βιασμό κουνελιών στους Δελφούς, και πιο πρόσφατα με τους Αργεντινούς καρναβαλιστές, πάλι στην «Πειραιώς».
  • Οπως κάθε χρονιά διακρίνει κανείς και φέτος στις επιλογές του Βραβείου έναν υπόγειο γαλλικό πατερναλισμό, ενώ η γραφειοκρατεία βρίσκεται όπως πάντα σε ιταλικά χέρια. Είναι λοιπόν λογικό να εγείρονται υποψίες σχετικά με τις επιλογές των Βραβείων.
  • Η βράβευση ωστόσο του Λούπα, ακόμα κι αν βοηθήθηκε από τις όποιες συνθήκες, είναι αδύνατο να αμφισβητηθεί από μόνη της. Οι ίδιες οι παραστάσεις του, που παρακολουθήσαμε στο Βρότσλαφ, υπήρξαν αποκαλυπτικές. Το πρώτο πρότζεκτ του, το οχτάωρο «Factory 2», μια παλιότερη δουλειά του, παρακολουθεί τον Αντι Γουόρχολ στο «Εργαστήριό» του και τον παρουσιάζει να διαχέεται μεταξύ τέχνης και κοινωνικών συναναστροφών. Η παράσταση κινείται ανάμεσα στη βιογραφία, τη φαντασία και τον αυτοσχεδιασμό, και το παρακμιακό κλίμα της ελευθεριότητας που επικρατεί στο «Εργοστάσιο» αντιπαρατίθεται με το αίτημα μιας λαϊκής και αισθητής, στο βάθος πορνογραφικής, τέχνης.
  • Με τη δεύτερη παράσταση, τους «Προέδρους» του Βέρνερ Σβαμπ, ο Λούπα στρέφεται στο θέατρο του ωμού ρεαλισμού. Παρουσιάζει ένα τρίο γυναικών, που αναζητεί διαφυγή από την υλική και πνευματική φτώχεια του σε ένα αφηνιασμένο όνειρο. Μεστή και περίεργη διδασκαλία, που αφήνει τον ηθοποιό ελεύθερο να ανακαλύψει στο ρεαλιστικό επίπεδο εισόδους του μεταφυσικού.
  • Το Βραβείο ολοκληρώθηκε, πάντως, το βράδυ της Κυριακής με μια πρεμιέρα και μια απογοήτευση: η «Περσόνα-Μέριλιν» του Λούπα παρουσιάστηκε σαν το πρώτο μέρος ενός τρίπτυχου, που θα αφορά στο μέλλον τρεις προσωπικότητες: Γκουρτζίεφ, Μέριλιν Μονρό και Σιμόν Βάιλ. Σύμφωνα με την εισαγωγή του σκηνοθέτη, είδαμε μια τρίωρη ανοικτή πρόβα πάνω στο ανιστορικό συστατικό της ανθρώπινης παρουσίας. Η δυσάρεστη έκπληξη αφορούσε την ανοικονόμητη, πλαδαρή και εντυπωσιακά ανούσια δραματουργία μιας φανερά ανέτοιμης παράστασης, την οποία οφείλουμε να εκλάβουμε μάλλον ως μέρος μιας διαδικασίας, με άγνωστο προς το παρόν αποτέλεσμα. Τέτοιες λαχτάρες κρύβει ο πειραματισμός…

**Ο Γκι Κασίερ συμμετείχε στο Βραβείο με την παράσταση «Βυθισμένο Κόκκινο», μια σύνθεση σκηνικών και τεχνολογικών μέσων με την ερμηνευτική ιδιοφυΐα του Ντερκ Ρούφτχουφτ. Ο θάνατος της μητέρας του φέρνει στον ήρωα την τραυματική ανάμνηση των παιδικών του χρόνων, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στην Ιαπωνία.

**Ο Πίπο Ντελμπόνο -ίσως η πιο συζητήσιμη φετινή βράβευση- παρουσίασε δύο δουλειές, που τις χωρίζει μια εικοσαετία. Η «Ωρα των δολοφόνων» του 1986 είναι μια ανελέητη κατεδάφιση κάθε σκηνικής φόρμας και σημασίας. Και στο «Αυτό το άγριο σκότος» του 2006, η υπερρεαλιστική σάτιρα οδηγεί ένα τσούρμο παραμορφωμένων σωμάτων σε μια ελεγεία θανάτου.

**Ο Φρανσουά Τανγκί ανέβασε τέλος το «Ricercar»: εντυπωσιακή και εδώ μελέτη εκφραστικότητας με μουσικά μοτίβα και γνήσια εικαστική αντίληψη.

**Ο Σίλινγκ μετέδωσε αντί για παράσταση την ιδέα του πρότζεκτ που η ομάδα του υλοποιεί αυτή τη εποχή στην Βουδαπέστη, με τον τίτλο «Απολογία ενός δραπέτη-ταχυδακτυλουργού (Escapologist)».

  • Δεν έλειψαν φυσικά οι αντιρρήσεις. Κυρίως για τον υπερφίαλο εγωισμό και το βαθύ εστετισμό της βίας του Γκαρθία, όπως και για την επιφανειακή, αν όχι διακοσμητική, σκηνική πραγμάτευση του Ντελμπόνο. Το βασικό ερώτημα είναι: πόσο αντιπροσωπευτικά είναι τελικά τα βραβεία; Οι φετινές επιλογές δείχνουν μια στροφή προς το μη αφηγηματικό, μουσικό και εικαστικό θέατρο, προς το θέατρο του βιωματικού ύφους, επιλογή που αφήνει ασφαλώς απέξω ένα σημαντικό μέρος της ευρωπαϊκής σκηνής. Ισως αυτός είναι ο βασικός αντίλογος σε ένα θεσμό που κατά τα άλλα φαίνεται πως συσπειρώνει σημαντικά κεφάλαια της θεατρικής πρωτοπορίας και ιντελιγκέντσιας. *

Αστακοί και ποντίκια: θεατρικά θύματα

Ο Ροντρίγκο Γκαρθία έκανε μια ακόμη φορά τη διαφορά, μετακινούμενος από τα κουνέλια σε άλλα εδώδιμα. Αυτή τη φορά το μενού περιελάμβανε το μαρτύριο ενός… αστακού, στα «Ατυχήματα (Σκοτώνεις για να φας)», που κρεμιέται μπροστά μας, με ένα μικρόφωνο καρφωμένο στην πλάτη για να μεγεθύνει το ψυχορράγημά του, προτού τεμαχιστεί, ψηθεί και σερβιριστεί. Στην άλλη παράσταση, «Σκορπάω τις στάχτες μου πάνω στον Μίκι», (φωτογραφία) τη θέση του αστακού παίρνουν ποντίκια, που ρίχνονται να πνιγούν σε ενυδρείο. Και στην τρίτη, «Τα σκυλιά», οι ηθοποιοί κυλιούνται πάνω σε ζωοτροφές. Οπως είναι φυσικό, η αίσθηση του κινδύνου και του αναπόδραστου (σε κάποια σκηνή μια κοπέλα ξυρίζεται εν χρω ζωντανά επί σκηνής) προκαλεί ένταση και σε μερικούς γεννά οργή: άλλοι πάλι διακρίνουν στον καλλιτέχνη την πρόθεση ενός αληθινά συνταρακτικού γεγονότος, σε ευθεία αντιπαράθεση με την αστική ανοχή. Μόνο για εκείνους, λοιπόν, που έχουν γερό στομάχι…

Προκλητικές σκηνοθεσίες αναστατώνουν το Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου

  • Αστακοί και άλλες προκλήσεις εν μέσω κρίσης

  • Αποδυναμωμένη η εφετινή διοργάνωση στο Βρότσλαβ της Πολωνίας, με πέντε παραστάσεις να μοιράζονται ένα βραβείο

  • Μπορεί ένας αστακός και μερικά ποντίκια να φέρουν τα πάνω κάτω στο θέατρο; Ισως όχι. Σίγουρα όμως στους γραφικούς δρόμους του ιστορικού Βρότσλαβ της Πολωνίας, όπου φιλοξενήθηκαν οι εκδηλώσεις για το εφετινό Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου, έγιναν πολλές συζητήσεις από ανθρώπους του θεάτρου σχετικά με το ζήτημα της χρήσης ζώων για τις ανάγκες μιας παράστασης, ενώ η ένωση των πολωνών κριτικών εξέδωσε ανακοίνωση καταδικάζοντας παρόμοιες πρακτικές. Αφορμή αποτέλεσαν δύο προκλητικές σκηνοθεσίες του Αργεντινού Ροντρίγκο Γκαρσία, ο οποίος τιμήθηκε με το Βραβείο «Νέες Θεατρικές Πραγματικότητες». Ωστόσο και η ίδια η διοργάνωση συζητήθηκε πολύ καθώς φαίνεται πως το Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου περνά τη δική του κρίση. Η απονομή σε πέντε καλλιτέχνες του Βραβείου «Νέες Θεατρικές Πραγματικότητες» μάλλον το αποδυνάμωσε παρά το ενίσχυσε, αφού οι παραστάσεις που παρουσιάστηκαν δεν είχαν πάντα την αναμενόμενη ποιότητα. Ανάγκη λοιπόν αναστοχασμού για τη μελλοντική πορεία ενός θεσμού που θέλει να τιμά ό,τι καλύτερο υπάρχει στο παγκόσμιο θέατρο.
  • Το μεγάλο βραβείο απονεμήθηκε στον πολωνό σκηνοθέτη Κρίστιαν Λούπα, έναν από τους «πατριάρχες» του θεάτρου της χώρας του και δάσκαλο πολλών νεότερων σκηνοθετών ανάμεσά τους ο σημαντικός Κριστόφ Βερλικόφσκι που τιμήθηκε πέρυσι στη Θεσσαλονίκη με το Βραβείο «Νέες Θεατρικές Πραγματικότητες». Γεννημένος το 1943 ο Λούπα σπούδασε κινηματογράφο και υπήρξε μαθητής του Κάντορ. Τα όρια ζωής και θεάτρου, η ψυχαναλυτική προσέγγιση των χαρακτήρων και οι μηχανισμοί του ασυνειδήτου, η αισθητική της φθοράς και η κεντροευρωπαϊκή παράδοση όπως εκφράζεται κυρίως μέσα από τη γερμανόφωνη λογοτεχνία είναι ορισμένα από τα βασικά θέματα που εντοπίζει κανείς στη δουλειά του. Δημιουργεί θεατρικά περιβάλλοντα που απεικονίζουν τη φθορά και την εύθραυστη πραγματικότητα χαρακτήρων που ακροβατούν ανάμεσα στην καθημερινότητα και στη φαντασίωση. Συχνά τα κείμενα της παράστασης προκύπτουν μέσα από πολύμηνη δουλειά με τους ηθοποιούς- όπως συνέβη στο «Φάκτορι 2», που παρουσιάστηκε στο Βρότσλαβ. Πρόκειται για οκτάωρη σπουδή στον Αντι Γουόρχολ και στους μποέμ της Νέας Υόρκης. Τα υπαρκτά πρόσωπα αποτελούν αφορμή για πειραματισμό πάνω στην υπόσταση του ηθοποιού, τον σκηνικό και πραγματικό χρόνο, το θέατρο και την υπέρβασή του.
  • Η ωμή πρόκληση που οδηγεί τον θεατή στα όριά του είναι ένα από τα κύρια συστατικά της θεατρικής κουζίνας του αργεντινού σκηνοθέτη, σκηνογράφου και συγγραφέα Ροντρίγκο Γκαρσία. Με εμμονή στην τροφή, στη βρωμιά που μας περιβάλλει, στο αίμα και στον πόνο ο σκηνοθέτης προτείνει ένα πολιτικό θέατρο σκληρότητας. Ο Γκαρσία εμπνέεται από την τελετουργία της καθημερινότητας για να στήσει, με τη χρήση ποιητικών κειμένων και βίντεο, δυνατές σκηνικές δράσεις. Στο κέντρο της δουλειάς του παραμένει ο ηθοποιός ως φορέας της θεατρικής ουτοπίας. Στο «Αξιντενς» θυμωμένοι θεατές εγκατέλειπαν την αίθουσα την ώρα που ο ηθοποιός Χουάν Λοριέντε ασχολιόταν με έναν αστακό: σε μόνιτορ ακούγονταν οι αγωνιώδεις κτύποι της καρδιάς του λίγο προτού τεμαχιστεί και φαγωθεί. Στο «Πετάξτε τη στάχτη μου πάνω στο Μίκι», πάλι, κέρματα και μπουκάλια εκσφενδονίστηκαν στη σκηνή τη στιγμή που δυο ποντίκια προσπαθούσαν εναγωνίως να αποφύγουν τον πνιγμό σε ένα ενυδρείο. Τα ποντίκια τελικά σώθηκαν, ωστόσο μια νέα γυναίκα έχασε βιαίως την πλούσια κόμη της και ηθοποιοί περιχύθηκαν με μέλι ή λάσπη- όλα αυτά επί σκηνής.
  • Το 11ο Ευρωπαϊκό Βραβείο «Νέες Θεατρικές Πραγματικότητες» μοιράστηκαν με τον Γκαρσία ο Βέλγος Γκυ Κασίερς, σκηνοθέτης που συνδέει με μιαν ιδιαίτερη αισθητική τη λογοτεχνία με την τεχνολογία και του οποίου τη δουλειά θα δούμε εφέτος στο Φεστιβάλ Αθηνών, ο χαρισματικός ιταλός περφόρμερ Πίπο Ντελμπόνο, που δουλεύει με ευαισθησία πάνω στο θέμα του ΑΙDS με συνοδοιπόρους ανθρώπους όπως ο κωφάλαλος Μπόμπο, τον οποίο συνάντησε σε ψυχιατρείο, ο Ούγγρος Αρπαντ Σίλινγκ , γνωστός στην Ελλάδα από την παράσταση του τσεχοφικού «Γλάρου» στο Φεστιβάλ Αθηνών του 2007 καθώς και ο Γάλλος Φρανσουά Τανγκί με το Τεάτρ ντι Ραντό. Ο τελευταίος αποχώρησε αφήνοντας επιδεικτικά το βραβείο του στους κριτές και προκαλώντας συζητήσεις.
  • Τις εντυπώσεις κέρδισε πάντως η ίδια η μεσαιωνική πόλη του Βρότσλαβ, έδρα του γκροτοφσκικού Τεάτρ Λαμπορατόριουμ. Σήμερα το παλιό γερμανικό Μπρέσλαου με την όπερα και τη φιλαρμονική αριθμεί δέκα θέατρα. Σε ένα από αυτά, το Σύγχρονο Θέατρο του Βρότσλαβ, θα σκηνοθετήσει τον χειμώνα ο Μιχαήλ Μαρμαρινός, κλείνοντας τις εκδηλώσεις για το Ετος Γκροτόφσκι. [ΓΙΑΝΝΑ ΤΣΟΚΟΥ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Παρασκευή 10 Απριλίου 2009]

Ε, όχι και 120 ευρώ! [Για το «Σχολείο γυναικών» στο «Παλλάς»]

Η γαλλική παράσταση του μολιερικού «Σχολείου γυναικών» που είδαμε στο «Παλλάς», όντως σεβόταν τον θεατή της- έξοχη παράσταση, έξοχα σκηνικά και κοστούμια, έξοχος θίασος, ένας υπέροχος Ντανιέλ Οτέιγ… Και μακάρι να είχαμε τη δυνατότητα- όσοι πλέον την έχουν οικονομικά…- να βλέπουμε και τον χειμώνα, όταν δεν υπάρχει Φεστιβάλ Αθηνών, ανάλογες παραστάσεις. Δεν λείπουν όμως και τα «αλλά»… Πρώτον, το «Παλλάς» έχει αποδειχθεί, παρά τον αρχικό ενθουσιασμό όλων μας όταν παραδόθηκε ανακαινισμένο, προβληματικό για τον θεατή: από την πλατεία δεν βλέπεις καλά γιατί σε ενοχλούν τα κεφάλια των μπροστινών σου και αν είσαι ψηλός όλο και σου λένε «χαμηλώνετε γιατί δεν βλέπω;», η κλίση της δεν είναι επαρκής και η σκηνή είναι χαμηλή- και τα κεντρικά θεωρεία και ο εξώστης είναι πολύ μακριά από τη σκηνή. Δεύτερον, το εισιτήριο για το «Σχολείο» είχε σκαρφαλώσει στην απαράδεκτη τιμή των 120 ευρώ! Ναι, υπήρχαν και χαμηλότερες τιμές. Αλλά και τα 100, τα 90, τα 80, τα 70, τα 60, τα 50 ευρώ λίγα είναι; Ναι, κατέβαινε το εισιτήριο έως και τα 25 ευρώ, αλλά το τι έβλεπες από τις θέσεις αυτές του εξώστη ας μην το συζητήσουμε… Όσο για φοιτητικό εισιτήριο ή την ατέλεια για ηθοποιούς, αυτά τα είχε πάρει ο άνεμος… Μόνο που όταν στην πρεμιέρα άκουσα από το μεγάφωνο πως η παράσταση ήταν αφιερωμένη «στη μνήμη των ηθοποιών που έφυγαν πρόσφατα», σκέφτηκα: καλύτερο μνημόσυνο δεν θα ήταν να υπάρχει για τους ηθοποιούς που ζουν ακόμα, ένας- τουλάχιστον- αριθμός εισιτηρίων, έστω σε έκπτωση; [Δίκτυο, Γ.Δ.Κ.Σ., ΤΑ ΝΕΑ: Τρίτη 17 Φεβρουαρίου 2009]

Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου; Πέταξε… Το χάσαμε!

Παρ’ όλες τις διαβεβαιώσεις της (απελθούσης) ηγεσίας του ΥΠΠΟ για το αντίθετο, τελικά το Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου φεύγει από τη Θεσσαλονίκη. Τα οφέλη από τις δύο προηγούμενες διοργανώσεις [2007 και 2008] ήταν πολλά. Οπως είχε επισημάνει ο κριτικός μας, Γρηγόρης Ιωαννίδης, πέρα από τις παραστάσεις πρωτοπορίας όλης της Ευρώπης που συγκεντρώνονταν και έρχονταν τόσο κοντά μας, το κλίμα που δημιουργούσε η συνάντηση κριτικών και δημοσιογράφων απ’ όλο τον κόσμο ήταν κάτι το συναρπαστικό. Κανείς όμως δεν έβαζε το χέρι στην τσέπη ώστε να συγκεντρωθούν οι 800 χιλιάδες ευρώ που απαιτούνταν. Ετσι, η 13η διοργάνωση μεταφέρεται, φέτος, στο Βρότσλαβ της Πολωνίας (από τις 31 Μαρτίου έως τις 5 Απριλίου). Το βραβείο θα αποδοθεί στον Κρίστιαν Λούπα, έναν από τους κορυφαίους δημιουργούς του σύγχρονου θεάτρου.