Category Archives: Γεμεντζάκη Μίρκα

Πέθανε η Μίρκα Γεμεντζάκη

Η σκηνοθέτις, δασκάλα και «μύστης» στα περί ανθρώπινης φωνής, Μίρκα Γεμεντζάκη, πέθανε την Παρασκευή. Η κηδεία έγινε στο κοιμητήριο της Καισαριανής

Μεγάλη απώλεια για το θέατρο. Η Μίρκα Γεμεντζάκη, μια απο τις σημαντικότερες δασκάλες του ελληνικού θεάτρου τις τελευταίες δεκαετίες, ο άνθρωπος ο οποίος ήξερε πώς ακριβώς πρέπει να αρθρώνεται ο λόγος στο αρχαίο δράμα, η σκηνοθέτιδα σημαντικών παραστάσεων (οπως οι πιο προσφατες «Φεύγουσα κόρη», «Ορλάντο», «Διηγήματα του Βιζυηνου») δεν είναι πια κοντά μας. Η Μίρκα Γεμεντζάκη γεννήθηκε στην Αθήνα. Τελείωσε το Αμερικανικό Κολέγιο (Pierce College) και συνέχισε τις σπουδές της στη Γερμανία με υποτροφία του Ινστιτούτου Goethe. Σπούδασε μονωδία, Liedbegleidung, Opergestaltung κ.λπ. Φεύγοντας από τo χώρο της όπερας, εργάστηκε στο Berliner Konzert Chor της Φιλαρμονικής του Βερολίνου (1974-1983). Διεύθυνε τέσσερις παιδικές χορωδίες, τέσσερις χορωδίες νέων και, ως δασκάλα φωνητικής, τη Χορωδία Φιλαρμονικής του Βερολίνου στα ορατόρια. Συνέχεια

Tρία ερωτικά έργα του Παπαδιαμάντη στο σανίδι

«Θαλασσινοί έρωτες», τρία κλασικά διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη για χαμένους, ανεκπλήρωτους έρωτες σαν… θεατρικές παρτιτούρες δωματίου. Η Μίρκα Γεμετζάκη ανιχνεύει σκηνοθετικά το παπαδιαμαντικό σύμπαν, τονίζοντας τη μουσικότητα και τον λεπταίσθητο ερωτισμό του Σκιαθίτη δημιουργού σε μια απέριττη παράσταση που παρουσιάζεται, μετά την περσινή της επιτυχία, στο θέατρο «Φούρνος» από τις 21 του μήνα(για μόνο 10 παραστάσεις, έως τις 20 Μαΐου).

Tρία ερωτικά έργα του Παπαδιαμάντη στο σανίδι

«Θαλασσινοί έρωτες», τρία κλασικά διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη για χαμένους, ανεκπλήρωτους έρωτες σαν… θεατρικές παρτιτούρες δωματίου. Η Μίρκα Γεμετζάκη ανιχνεύει σκηνοθετικά το παπαδιαμαντικό σύμπαν, τονίζοντας τη μουσικότητα και τον λεπταίσθητο ερωτισμό του Σκιαθίτη δημιουργού σε μια απέριττη παράσταση που παρουσιάζεται, μετά την περσινή της επιτυχία, στο θέατρο «Φούρνος» από τις 21 του μήνα(για μόνο 10 παραστάσεις, έως τις 20 Μαΐου). Συνέχεια

Ομηρικός Υμνος στη Δήμητρα», στη Στοά Αττάλου

Στον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Aγοράς (Στοά Αττάλου) θα δοθεί (8/9, 7μμ) η παράσταση «Ομηρικός Υμνος στη Δήμητρα», σε σκηνοθεσία Μίρκας Γεμεντζάκη. Στενά συνδεδεμένος με τα Ελευσίνεια Μυστήρια, χρονολογείται γύρω στον 7ο αι. π.Χ. και αφορά στο μύθο της Δήμητρας και της Περσεφόνης. Στον ύμνο πλέκονται παραδοσιακά τραγούδια και το ποίημα του Νίκου Γκάτσου «Ο εφιάλτης της Περσεφόνης». Η παράσταση πραγματοποιείται χωρίς τεχνική υποστήριξη, ώστε ν’ αναδειχτεί η μαγεία κειμένου και χώρου και βασίζεται στο σύστημα διδασκαλίας της Μ. Γεμεντζάκη, που εξειδικεύεται στη μελέτη της ανθρώπινης φωνής, αναπνοής και έκφρασης της γλώσσας. Μετάφραση: Δημήτρης Π. Παπαδίτσας – Ελένη Λαδιά. Επιστημονική συνεργάτις: Καλλιόπη Παπαγγελή. Επιμέλεια κίνησης: Γιάννα Κοντούνη. Κοστούμια: Εδουάρδος Γεωργίου. Ηθοποιοί: Μαρία Καστάνη, Νάνα Παπαδάκη, Γεωργία Στουραΐτη, Αλεξία Φωτιάδου. Τραγούδι: Νάνα Παπαδάκη. Είσοδος ελεύθερη.

«Ομηρικός Υμνος στη Δήμητρα» στο θέατρο «Σημείο»

  • Η Μίρκα Γεμεντζάκη σκηνοθέτησε το έργο «Ομηρικός Υμνος στη Δήμητρα» στο θέατρο «Σημείο», οι παραστάσεις του οποίου ολοκληρώνονται στις 29 Δεκεμβρίου. Το έργο αφορά τον μύθο της αρπαγής της Περσεφόνης και αποδίδεται θεατρικά μέσω της αφήγησης. Στον ύμνο πλέκονται παραδοσιακά τραγούδια, καθώς και το ποίημα του Νίκου Γκάτσου «Ο εφιάλτης της Περσεφόνης». Η παράσταση συγκεντρώνει στοιχεία τελετουργίας και κυρίως προσπαθεί να ενώσει μέσω της γλώσσας το αρχαίο με το νέο. Η μουσική είναι σε φυσικές κλίμακες που βγαίνουν από τα σώματα των ηθοποιών, οι οποίοι με ειδικές ασκήσεις εναλλάσσονται στο ποιος θα πει τι, έχοντας τον ίδιο τρόπο αναπνοής. Παίζουν: Μαρία Καστάνη, Νάνα Παπαδάκη, Γεωργία Στουραϊτη, Αλεξία Φωτιάδου. Τραγουδά η Νάνα Παπαδάκη. Μοιρολόι η Μαρία Καστάνη.

Φωνή, δημιουργός κόσμων

  • Από τον θεατρολόγο Κωνσταντίνο Μπούρα
  • Το Ορλάντο της Βιρτζίνια Γουλφ, στο «Κινητήρας Στούντιο», με την Ελένη Μακρή, σε σκηνοθεσία Μίρκας Γεμεντζάκη.

Σκιές ειδώλων και είδωλα σκιών φαίνεται ότι είμαστε, σύμφωνα με τον Πλάτωνα. Η ζωή είναι ένα όνειρο, διατείνεται ο ισπανός θεατρικός συγγραφέας Καλντερόν ντε λα Μπάρκα (1600-1681). Και ο μυστικιστής Σαίξπηρ λέει στο πιο κρυπτικό -και τελευταίο έργο του- στην «Τρικυμία»: «Είμαστε πλασμένοι από του ονείρου την ύλη και τη σύντομη ζωή μας ύπνος την περιζώνει». Τα όνειρα όμως, όπως και τα είδωλα στο σπήλαιο των Ιδεών του Πλάτωνα, είναι ρευστά, δεν έχουν καθορισμένη μορφή και περίγραμμα, δεν είναι -σε τελευταία ανάλυση- «αντικειμενικά», αφού ανήκουν στον κόσμο των ψευδαισθήσεων ή παραισθήσεων, αν προτιμάτε.

Αυτή η βασική φιλοσοφική θεώρηση τής ανθρώπινης φύσης και ζωής ενέπνευσε πολλούς δημιουργούς μέσα στους αιώνες. Μία από αυτές ήταν η ιδιοφυής και ταλαντούχα Βιρτζίνια Γουλφ. Στο ρηξικέλευθο για την εποχή (1928) έργο της Ορλάντο ανιχνεύει τα όρια της ανθρώπινης ύπαρξης, πέρα από το φύλο, τη μόρφωση, την καταγωγή, το επάγγελμα, την κοινωνική θέση, μακριά από την επίπλαστη προσωπίδα τού «εγώ».

Στην ίδια αναζήτηση τού «είναι» πέρα -και μέσα- από το αέναο παιχνίδι των μεταμορφώσεων του «φαίνεσθαι» διαλογίζεται θεατρικώς η Ελένη Μακρή, σε σκηνοθεσία Μίρκας Γεμεντζάκη, και στη θεατρική διασκευή του Ορλάντο της Βιρτζίνια Γουλφ από τον πρωτοπόρο στη χρήση του φωτός για τη δημιουργία σκηνικών και θεατρικών χώρων Μπομπ Ουίλσον.

Με τη φωνή της η πρωτεϊκή αυτή ηθοποιός δημιουργεί κόσμους επί κόσμων πάνω σε μια σκηνή σχεδόν «άδεια» (ντυμένη από την εστέτ σκηνογράφο Αση Δημητρολοπούλου). Τη λειτουργικά διακριτική μουσική επιμελήθηκε ο Νίκος Βελιώτης, ενώ τους ιδιαίτερα ατμοσφαιρικούς φωτισμούς υπογράφει ο Φίλιππος Κουτσάφτης. Ενδιαφέρουσα είναι η θεατρική αξιοποίηση της αυλής του ισόγειου χώρου, όπου στεγάζεται το Artistic Residency Space «Κινητήρας Στούντιο». Οταν ο πολύπαθος πρωταγωνιστής, ή μάλλον η πολύπαθη πρωταγωνίστρια, γυρίζει ύστερα από πολλά χρόνια και πάμπολλες περιπέτειες στο Λονδίνο, η εκπληκτική, στη θεατρική απόδοση του απαιτητικού δίφυλου ρόλου, Ελένη Μακρή τραβάει με μια πλαστική κίνηση την κουρτίνα και αποκαλύπτει την αυλή, τα δέντρα, μια μεταλλική σκάλα, που βγάζει σε έναν αθηναϊκό δρόμο -κάτω από την Ακρόπολη- στολισμένο με χριστουγεννιάτικα φώτα. Αυτή η ένταξη του «πραγματικού» χώρου στο «σκηνικό γίγνεσθαι» θέτει επακριβώς την προβληματική αυτού του ενδιαφέροντος και τολμηρού θεάματος. Με αυτή την κίνηση συμφύρονται οι πραγματικότητες, και αναμειγνύονται οι κόσμοι σε μια αξεδιάλυτη, μοναδική, σύντομη και θνησιγενή στιγμή, όπως είναι άλλωστε και η ζωή μας.

Η Μίρκα Γεμεντζάκη έχει ειδικευτεί στη δραματική αξιοποίηση τής ανθρώπινης φωνής, ως τον πρωταρχικό, για τη θεατρική πράξη, κώδικα. Η μακρά της θητεία σε λογοτεχνικά κείμενα, όπως τα διηγήματα του Παπαδιαμάντη και του Βιζυηνού -και όχι μόνο-, την καθιστά υπερεπαρκή για να καταπιαστεί με αυτό το ερμητικό στη συμβολική του λογοτέχνημα της Βιρτζίνια Γουλφ. Είχε την τύχη να συνεργαστεί με μια πειθαρχημένη, και εκρηκτική ταυτόχρονα, ηθοποιό. Η Ελένη Μακρή σε κάθε «φώνημα» πλημμυρίζει τη σκηνή και την ψυχή των θεατών με πανσπερμία κόσμων. Γαλαξίες δημιουργούνται και πεθαίνουν, σύμπαντα ανάβουν και σβήνουν, σε κάθε μελετημένη αναπνοή, σε κάθε αλλαγή τόνου, σε κάθε μετάπτωση της διάθεσης αυτής της χαρισματικής ηθοποιού.

Την κίνηση της μοναδικής πρωταγωνίστριας επιμελήθηκε ο Γιώργος Διβάνης. Η μετάφραση του Θανάση Χατζόπουλου.

  • ΚΙΝΗΤΗΡΑΣ ΣΤΟΥΝΤΙΟ, Ερεχθείου 22, Μετρό «Ακρόπολη», τηλ. 210-9248328.
  • Παραστάσεις: 30 Νοεμβρίου – 22 Δεκεμβρίου 2009 και 3-26 Ιανουαρίου 2010.
  • Μεσημ. Κυρ. 3.30 μ.μ., Βράδ.: Δευτ., Τρ. 9.30 μ.μ., ευρώ 15, φοιτ.: ευρώ 10. Διάρκεια 80′.
  • ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, Βιβλιοθήκη, Τετάρτη 23 Δεκεμβρίου 2009

Η ώρα της μεταμόρφωσης

«Είσαι μόνος. Ξυπνάς. Τεντώνεσαι. Σηκώνεσαι. Κάνεις το μπάνιο σου. Εχεις γίνει γυναίκα, δεν γίνεται να το αρνηθείς…» Τόσο απλά ένας άντρας έχει μεταμορφωθεί σε γυναίκα. Το ίδιο απλά αυτό το πλάσμα θα περιπλανάται μέσα στην Ιστορία τεσσάρων αιώνων. Θα παραδίδεται στην περιπέτεια της ζωής και -χωρίς να αναρωτιέται πώς- θ’ αφήνει το ένα φύλο να τον σπρώχνει προς το άλλο, πότε τον άντρα και πότε τη γυναίκα, διατρέχοντας τις εποχές.

Ενα από τα δημοφιλέστερα λογοτεχνικά ανδρόγυνα, ο «Ορλάντο» της Βιρτζίνια Γουλφ, ζωντανεύει κάθε Δευτέρα και Τρίτη στη σκηνή του θεάτρου «Κινητήρας Στούντιο» σε μετάφραση Θανάση Χατζόπουλου, σκηνοθεσία Μίρκας Γεμεντζάκη και με ερμηνεύτρια την Ελένη Μακρή.

Το έργο, με ύφος ποιητικό και μοναδική φαντασία, εξερευνά τα όρια του φύλου και της σεξουαλικότητας. Η Βιρτζίνια Γουλφ άρχισε να το γράφει 1928 γοητευμένη από τη Μοσχοβίτισσα Βίτα-Σάκβιλ-Γουέστ, μια γυναίκα που συνδέθηκε στενά μαζί της για τρία χρόνια.

  • Ταξίδι στον χρόνο

Η όμορφη αριστοκράτισσα, που ήξερε να σαγηνεύει γυναίκες και άντρες, ενσάρκωσε για τη συγγραφέα την πινακοθήκη όλων των προγόνων της. Θα την ονομάσει Ορλάντο και θα την αφήσει να διακτινίζεται μαγικά μέσα στους χρόνους και τον κόσμο. Θα την ταξιδέψει από την ελισαβετιανή Αγγλία μέχρι τα χρόνια της γυναικείας χειραφέτησης, από την εποχή των παγετώνων έως την εξωτική Κωνσταντινούπολη.

Ο Ορλάντο υπήρξε κάποτε ένα μελαγχολικό αγόρι, κυριευμένο απ’ το θάνατο. Υστερα ερωτεύτηκε τη Σάσα και τα μάγουλά του ρόδισαν. Επειτα έγινε εύθυμος και σκωπτικός. Κι ένα πρωί στην Πόλη, μετά από βαρύ ύπνο -είχε μεσολαβήσει ένα επταήμερο ταραχών και επαναστάσεων- ξύπνησε μέσα στα αίματα. Το παλιό πέθανε και γεννήθηκε το καινούριο: είχε μεταμορφωθεί σε γυναίκα. Ο Ορλάντο ένιωθε πια «σαν μουσικό όργανο φτιαγμένο από χίλιες μεταλλικές χορδές που τις διατρέχουν δάκτυλα πολλαπλασιάζοντας τους τόνους».

Η Ελένη Μακρή φορώντας ένα μοβ παντελόνι κι ένα χρυσαφένιο πουκάμισο αλλάζει φύλο προσθέτοντας ένα κιμονό. Αλλωστε όπως λέει η Γουλφ, είναι το ρούχο που φορά εξίσου ένα άντρας και μια γυναίκα… Από ήρωας θα γίνει η ηρωίδα εκατοντάδων χρόνων και τόπων που θα εναλλάσσονται σαν θεατρικά σκηνικά: η εξωτική Τουρκία, γενίτσαροι με πορφυρές στολές, κάρα φορτωμένα μπακίρια, χατζήδες τυφλοί ή με κομμένη μύτη, βρετανικές εξοχές, μπρίκια, άμαξες με άλογα, ιππότες, βουνά και φουρτουνιασμένες θάλασσες. Και κάποτε θα γίνει μητέρα. Ομως το αντρικό κομμάτι που ενοικεί μέσα του θα αναδύεται συχνά.

  • Οι περιορισμοί του φύλου

Ντυμένος με φούστες, μεσοφόρια και κρινολίνα θα συνειδητοποιήσει τα προνόμια και τους περιορισμούς του φύλου του στο κατάστρωμα του πλοίου «Ερωτευμένη Λαίδη» που τον γυρίζει πίσω στην Αγγλία. Οταν έχει υπάρξει σχεδόν τριάντα χρόνια άντρας και μάλιστα πρέσβης, όταν έχει κρατήσει στην αγκαλιά του μια βασίλισσα και άλλες κυρίες αριστοκρατικής καταγωγής πώς να υπερασπιστεί την αγνότητα του κοριτσιού που είναι τώρα;

«Είμαι υποχρεωμένη να σκεπάζω τα πόδια μου, γιατί οι ναύτες σκαρφαλωμένοι στο κατάρτι γουρλώνουν τα μάτια όταν ξαπλώνω στον ήλιο. Δεν έχω πια το δικαίωμα να τσακίσω το κεφάλι κάποιου άντρα, να του πω ότι ψεύδεται, να παρελάσω, να πάρω τη θέση μου ανάμεσα στους ομοίους μου, να καταδικάσω σε θάνατο έναν άνθρωπο…»

Το εικαστικό μέρος της παράστασης (σκηνικό-κοστούμια Ασσης Δημητρολοπούλου) συνθέτουν ένα κούτσουρο βελανιδιάς (σ’ αυτήν αφιέρωνε ο Ορλάντο την καρδιά του) κι ένα πράσινο χαλί που συμβολίζει τη φύση («ρίζες θα φυτρώσουν στα δάκτυλά μου, θα γίνω η νύφη της φύσης».

Η Ελένη Μακρή στη διάρκεια της αφήγησης αλλάζει πάνω από έξι φωνές. Είναι το νεαρό αγόρι, η αφηγήτρια, ο αφηγητής, ο άντρας, η γυναίκα, ο Ορλάντο που βγαίνει μέσα από το γυναικείο σώμα. Η Μίρκα Γεμεντζάκη -τη θυμόμαστε από την υπέροχη παράσταση της «Φεύγουσας κόρης» αλλά και τον «Ομηρικό ύμνο στη Δήμητρα» που παίζεται στο θέατρο «Σημείο»- σκηνοθέτησε τον «Ορλάντο» βασισμένη στο λόγο, κάνοντας με την ηθοποιό συνεχείς ασκήσεις αναπνοής και φωνής.

«Ψάξαμε τα σημεία του κεφαλιού που λειτουργούν σαν ηχεία. Δουλέψαμε πολύ με τη γλώσσα. Η Ελένη ανεβοκατεβαίνει άνετα τις οκτάβες. Εκμεταλλεύτηκα επίσης το γεγονός ότι είναι αθλήτρια του τάε κβον ντο. Είναι ηθοποιός εξαιρετικά γυμνασμένη σ’ όλα τα επίπεδα. Το θέμα εδώ είναι, όπως και στο παραμύθι, ν’ αλλάζεις φωνή και κίνηση περνώντας από τον ένα ρόλο στον άλλο χωρίς καμιά προετοιμασία.

  • Ζωή σαν περιπέτεια

»Η παρουσία της στη σκηνή δίνει στο κοινό την ικανότητα να «δει» τις άπειρες εικόνες του έργου. Κι επειδή η όλη προσέγγιση δεν ήταν ρεαλιστική, ζήτησα από τον Νίκο Βελιώτη να γράψει όχι μουσική με την αυστηρά κλασική έννοια, αλλά ήχους. Το θέμα του ανδρογύνου στον Πλάτωνα με απασχολεί χρόνια. Ο «Ορλάντο» είναι έργο γοητευτικό με εικόνες γεμάτες ποίηση και φαντασία. Είναι η απέραντη μοναξιά ενός πλάσματος που έζησε όλες τις περιπέτειες που μπορεί να ζήσει ένας άνθρωπος. Από το μικρό αγόρι στον ευγενή, στην κοπέλα που ζει με τους Τσιγγάνους, στη Λαίδη. Μια προσωπικότητα-γρίφος που μέχρι σήμερα μας κινεί το ενδιαφέρον».

Ο Ορλάντο γνώρισε πολλούς άντρες και πολλές γυναίκες στα τετρακόσια χρόνια της πολυτάραχης ζωής του. Οπως ομολογεί όμως, δεν κατάλαβε κανένα τους… Κι όταν πέφτει η αυλαία όσα έζησε θα περάσουν μπροστά από τα μάτια του σαν σκιές της νύχτας: «Η ψυχρή αύρα του παρόντος χαϊδεύει ελαφρά το πρόσωπό μου με την αδύναμη πνοή της. Αλλά είμαι μόνη». *

  • Της ΕΦΗΣ ΜΑΡΙΝΟΥ, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Επτά, Κυριακή 13 Δεκεμβρίου 2009

Η τελετουργία λείπει από το θέατρο. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΧΩΡΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Εμπειρη δασκάλα κι ερευνήτρια των δυνατοτήτων της ανθρώπινης φωνής, που είτε σκηνοθετεί είτε συνεργάζεται σε παραστάσεις σπάνιας ευαισθησίας («Φεύγουσα κόρη» του Παπαδιαμάντη, «Μορφές από το έργο του Βιζυηνού», «Πέρσες» κι «Αγαμέμνονας» του Αισχύλου, κ.ά.), η Μίρκα Γεμεντζάκη δίνει το «παρών» με την εταιρεία θεάτρου της «Ηώς» αυτή την εβδομάδα και, μάλιστα, στον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας.

Η Μίρκα Γεμεντζάκη ανάμεσα στα κορίτσια, που, όπως λέει, τη βοήθησαν να φέρει τη δουλειά της στην τελική ευθείας (Μαρία Καστάνη, Νανά Παπαδάκη, Γεωργία Στουραΐτη, Αλεξία Φωτιάδου) και την υπεύθυνη της επιμέλειας κίνησης Γιάννα Κοντούνη

Η Μίρκα Γεμεντζάκη ανάμεσα στα κορίτσια, που, όπως λέει, τη βοήθησαν να φέρει τη δουλειά της στην τελική ευθείας (Μαρία Καστάνη, Νανά Παπαδάκη, Γεωργία Στουραΐτη, Αλεξία Φωτιάδου) και την υπεύθυνη της επιμέλειας κίνησης Γιάννα Κοντούνη

Σε σκηνοθεσία δική της παρουσιάζει την Πέμπτη στις 9 μ.μ. τον «Ομηρικό Υμνο στη Δήμητρα» σε μετάφραση Δημήτρη Παπαδίτσα-Ελένης Λαδιά. Κείμενο του 7ου αιώνα π.Χ., που αναφέρεται στο γνωστό μύθο της Δήμητρας και της Περσεφόνης. Παίζουν οι Μαρία Καστάνη, Νανά Παπαδάκη, Γεωργία Στουραΐτη, Αλεξία Φωτιάδου.

  • Εχετε πει ότι η πολύχρονη ερευνητική εργασία σας για την ανθρώπινη φωνή στηρίζεται στην ανίχνευση της «αρχαίας κραυγής». Τι το ιδιαίτερο έχει η αρχαία κραυγή;

«Πρώτος ο Πέτερ Στάιν μού έδωσε την εντολή να ασχοληθώ με την αρχαία κραυγή το 1977, για την πρώτη «Ορέστεια» της Σαουμπίνε. Πολύ γρήγορα κατάλαβα ότι πίσω από κάθε κραυγή κρύβεται και ένα συναίσθημα, που όμως για να βγει χρειάζεται και μια ορισμένη σωματική στάση. Αντί λοιπόν να ψάχνω την ψυχολογία κάθε κατάστασης, προσπαθώ να αναπαράγω την κραυγή. «Ιώ τάλαινα» -λέει η Κασσάνδρα στον «Αγαμέμνονα». «Ιώ δύστηνος»- ο Ξέρξης στους «Πέρσες». Η απόλυτος δυστυχία».

  • Πώς επιλέξατε αυτό το κείμενο;

«Πρώτα διάβασα τον ύμνο αγγλικά, μετά γερμανικά, γυρίζοντας στην Ελλάδα ελληνικά, στην καταπληκτική μετάφραση Παπαδίτσα-Λαδιά. Ζώντας στους Θρακομακεδόνες μού έγινε συνήθεια να πηγαίνω στον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας πολύ συχνά. Η γνωριμία μου με την Πόπη Παπαγγελή ήταν καθοριστική. Εκείνη, ταμένη αρχαιολόγος της Ελευσίνας, μου εξήγησε τα πάντα για το ιερό. Προέρχομαι από μια Πολίτικη οικογένεια, τα ήθη και τα έθιμα της πατρίδας μου με τραβούσαν. Ασχολούμαι με τον ύμνο τα τελευταία 15 χρόνια. Αρχισα δύο φορές, αλλά και τις δύο φορές σταμάτησα για οικονομικούς λόγους. Μέχρι που βρέθηκαν αυτά τα τέσσερα κορίτσια και τώρα βρισκόμαστε στην τελική ευθεία».

  • Πώς αποδίδεται ο Ομηρικός Υμνος θεατρικά;

«Πιστεύω ότι η αφήγηση είναι ο μόνος τρόπος: Το να αφήνεις το κοινό να οραματίζεται τις δικές του εικόνες όπως στην «Φεύγουσα Κόρη». Οι ηθοποιοί να εστιάζουν τις προσπάθειές τους στο κείμενο, στη σημασία των λέξεων. Ετσι κι εμείς μάθαμε όλες το κείμενο και δεν υπάρχει κανόνας στο ποιος θα πει τι, αλλά υπάρχει εναλλαγή, προσπαθούμε να έχουμε τον ίδιο τρόπο αναπνοής, με ειδικές ασκήσεις. Χρησιμοποιήσαμε παραδοσιακά τραγούδια. Η μουσική είναι σε φυσικές κλίμακες, που βγαίνουν από το ανθρώπινο σώμα».

  • Στην παράστασή σας συνδέετε τελετουργικά τα Ελευσίνια Μυστήρια με τα λατρευτικά έθιμα των νεκρών της Ορθόδοξης Εκκλησίας;

«Στο σπίτι μου η κηδεία ήταν πάντα τελετή: το ρόδι (να μην ξεχαστούν οι νεκροί), ο δυόσμος στα κόλλυβα, τα εννιάμερα (εννήμαρ), τα κεριά (δάδες). Αρχισα να πιστεύω ότι σ’ αυτόν τον ύμνο υπήρχαν στοιχεία λατρείας των νεκρών από τότε μέχρι σήμερα. Κανείς δεν πίνει κόκκινο κρασί (θεμιτόν δεν είναι) σαράντα μέρες. Στον ύμνο υπάρχουν όλα αυτά τα στοιχεία. Η τελετουργία είναι αυτό που λείπει από το θέατρο σήμερα. Δεν μπορώ να πω ότι το θέατρο προέρχεται από τα Ελευσίνια, αλλά οπωσδήποτε η τέλεση ενός θεατρικού έργου, για να μην είναι εκτέλεση μόνο, πρέπει να έχει κάτι το τελετουργικό, ιδίως στο ζέσταμα, όπως λέμε σήμερα, δηλαδή στη συνάντηση των ηθοποιών».

  • Πρωτοπαρουσιάζετε τον Ομηρικό Υμνο στον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας προφανώς λόγω της συγγένειας του κειμένου. Εχει για σας κάποια ιδιαίτερη σημασία αυτός ο φορτισμένος ιερός χώρος στην ασφυκτιώσα πόλη;

«Η παρουσίαση του ύμνου είναι μεγάλη τιμή για μας. Θέλαμε να κάνουμε το ιερό πιο γνωστό στους ανθρώπους. Θέλουμε να τιμήσουμε και τη σημερινή Ελευσίνα, που κάνει αγωνιώδεις προσπάθειες να μεταχειριστεί φάμπρικες για το φεστιβάλ των θεατρικών και μουσικών παραστάσεων. Ενα παράδειγμα προς μίμηση».

  • Η συνεργασία σας στους φωτισμούς με τον Φίλιππο Κουτσαφτή, τον δημιουργό της περίφημης ταινίας-ντοκιμαντέρ «Η αγέλαστος πέτρα», για την Ελευσίνα, είναι συμπτωματική;

«Μας συνδέει φιλία από το 1985, όταν η ΕΡΤ έκανε το πορτρέτο μου στο Βόλο, στη σειρά-ντοκιμαντέρ «Γυναικεία Πορτρέτα». Ελαβε μέρος και στο σεμινάριό μου πριν από το γύρισμα, όπου μεταχειριζόμουν πολύ το ιερό της Ελευσίνας».

  • Ασχολούμενη μ’ έναν ομηρικό ύμνο δεν φοβάστε πως μπορεί να σας αποδοθεί το στίγμα της αρχαιοπληξίας και προγονολατρίας από τους κρατούντες μοντερνιστές της εποχής μας;

«Δεν φοβάμαι καθόλου πως μπορούν να με αποκαλέσουν προγονολάτρισσα. Εκανα Μπέκετ, ετοιμάζω «Ορλάντο» της Βιρτζίνια Γουλφ και ψάχνω συστηματικά με τους μεγάλους Ελληνες δημιουργούς την εξέλιξη της ελληνικής γλώσσας. Σημειωτέον ότι στον ύμνο μπαίνει και το ποίημα του Γκάτσου «ο εφιάλτης της Περσεφόνης». Η αφίσα μας είναι το έργο του Θεόφιλου «Δήμητρα, η θεά της Γεωργίας» με μια αγελάδα και μια φάμπρικα. Αυτά για τους μοντερνιστές της εποχής μας. Με τα πενιχρά μου μέσα προσπαθώ να ενώσω μέσω της γλώσσας μας το αρχαίο με το νέο». *

Info:

Επιμέλεια κίνησης η Γιάννα Κοντούνη, κοστούμια ο Εδουάρδος Γεωργίου, τραγούδι η Νανά Παπαδάκη. Οι παραστάσεις θα συνεχιστούν το χειμώνα στο θέατρο «Σημείο».

  • Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΒΙΔΑΛΗ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 31 Αυγούστου 2009