Category Archives: Γέλινεκ Ελφριντε

Γέλινεκ και Ιονέσκο στο ΑΠΘ

Δύο θεατρικές παραστάσεις, που προέκυψαν από τις διπλωματικές εργασίες φοιτητών του Τμήματος Θεάτρου του ΑΠΘ παρουσιάζονται στο Θέατρο «Κλειώ» (Εγνατία 122) της Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για τις Υπέροχες, υπέροχες μέρες, που βασίζεται στο μυθιστόρημα της Ελφρίντε Γέλινεκ Οι αποκλεισμένοι, η οποία παρουσιάζεται σήμερα, με ήρωες τέσσερα παιδιά με υπαρξιακές αναζητήσεις που διαπράττουν εγκλήματα ενώ ταυτόχρονα βιώνουν τις ταξικές διαφορές ακόμα και στις μεταξύ τους σχέσεις. Αποτέλεσμα τριών διπλωματικών εργασιών (Ελένη Ευθυμίου, σκηνοθεσία, Αναστασία Τζέλλου, δραματουργία, Ζωή Μολυβδά-Φαμέλη, σκηνογραφία), στην παράσταση παίρνουν μέρος οι Θ. Θεοχάρογλου, Μαρ. Βόμβολου, Κατ. Σισσίννι, Γ. Σοφικίτης, Αντ. Αλεξίου, Μυρ. Λινού, Ν. Φονταράς, Π. Παπαζήσης, Χρ. Μπιρμπίλη-Καραλέκα, καθώς και οι Στάθης Μαυρόπουλος, Έφη Σταμούλη.

Ακόμη, στις 25-27/11, στον ίδιο χώρο, θα παρουσιαστούν οι Καρέκλες του Ευγένιου Ιονέσκο (Αλέκα Θεολόγου, σκηνοθεσία, Ελένη Θωμαΐδου, σκηνογραφία), με τους Άννα Γριβάκου, Κ. Ισαακίδη, Γ. Κουτρότσιο. Όλες οι παραστάσεις είναι ανοιχτές για το κοινό.

Advertisements

Ενα άγριο, ναζιστικό έγκλημα ζωντανεύει πάνω στη σκηνή

  • Το νέο έργο της Γέλινεκ ρίχνει φως στην «Υπόθεση Ρέχνιτς»

Τη νύχτα της 24ης Μαρτίου του 1945, ο πύργος του Ρέχνιτς, αυστριακής κωμόπολης κοντά στα σύνορα με την Ουγγαρία, φιλοξένησε μια εφιαλτική γιορτή. Η κόμησσα Μάργκιτ φον Μπατιάνι, αδελφή του βαρώνου Χάινριχ Τύσσεν-Μπορνεμίσα, είχε καλέσει περίπου 40 «επίλεκτους» επισκέπτες: αξιωματούχους των SS, αστυνομικούς της Γκεστάπο, υψηλά ιστάμενα μέλη της αυστριακής κοινωνίας που θαύμαζαν το 3ο Ράιχ. Στο πρόγραμμα της δεξίωσης περιλαμβανόταν μια έξτρα «ατραξιόν»: οι καλεσμένοι θα διασκέδαζαν ταπεινώνοντας, βασανίζοντας και πυροβολώντας μια ομάδα 200 Ουγγρο-εβραίων αιχμαλώτων που προέρχονταν από στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας. Το περιστατικό είναι πραγματικό πέρα από κάθε αμφιβολία, αν και η τοποθεσία των ομαδικών τάφων εξακολουθεί να είναι άγνωστη.

Κανένας από τους αυτουργούς του εγκλήματος δεν διώχθηκε. Η κόμησσα φρόντισε να φύγει εγκαίρως στην Ελβετία πριν από τη γερμανική συνθηκολόγηση. Εμεινε εκεί μέχρι το θάνατό της, το 1989, και από κει βοήθησε όσους ήταν άμεσα υπεύθυνοι για τη σφαγή (δεν συμμετείχαν σ’ αυτήν όλοι οι καλεσμένοι) να διαφύγουν στο εξωτερικό, σε χώρες όπου δεν κινδύνευαν να διωχθούν. Φρόντισε επίσης να βοηθά οικονομικά την κοινότητα στο Ρέχνιτς, συμβάλλοντας έτσι στη σιωπή των κατοίκων σχετικά με το φριχτό εκείνο περιστατικό. Η «Υπόθεση Ρέχνιτς» ποτέ δεν διαλευκάνθηκε οριστικά, αλλά υπάρχει αναφορά σ’ αυτήν στο βιβλίο «The Thyssen Art Macabre» που έγραψε ο Βρετανός συγγραφέας David R.L. Litchfield, ιχνηλατώντας το περίπλοκο, σκοτεινό ιστορικό των Τύσσεν, της πανίσχυρης οικογένειας των βαρώνων-βιομηχάνων.

  • Και Μπουνιουέλ

Η ιστορία αυτή τράβηξε την προσοχή της Ελφρίντε Γέλινεκ, της βραβευμένης με Νομπέλ Αυστριακής συγγραφέως, η οποία έχει επανειλημμένα προκαλέσει την οργή συμπατριωτών της εξαιτίας της ανελέητα κριτικής ματιάς της στην αυστριακή κοινωνία. Η Γέλινεκ είχε δεχτεί την πρόταση του θεατρικού σκηνοθέτη Γιόσι Βίλερ να γράψει μια διασκευή του φιλμ του Μπουνιουέλ «Εξολοθρευτής Αγγελος». «Αποφάσισα να συνδέσω τις δύο ιστορίες μέσα σ’ ένα έργο», είπε η συγγραφέας. «Η θεατρική μεταφορά βασίζεται στο φιλμ του Μπουνιουέλ – το υπηρετικό προσωπικό έχει φύγει και τα “αφεντικά” επιδεικνύουν όλη την αθλιότητά τους στη διάρκεια της βραδιάς. Οι ισχυροί ως συνώνυμο της διαφθοράς μέσα στην οποία σαπίζουν. Αυτό είναι το θέμα».

Το θεατρικό έργο που προέκυψε από αυτόν τον συγκερασμό έχει διπλό τίτλο: «Ρέχνιτς (Ο εξολοθρευτής άγγελος)». Η Γέλινεκ αφηγείται την ιστορία της εξόντωσης των Ουγγρων-εβραίων στο κάστρο, όπου κρατούνταν αιχμάλωτοι, αφού προηγουμένως είχαν κριθεί «ανίκανοι» για καταναγκαστική εργασία. Προσπαθώντας να δει το γεγονός, και το παρελθόν του ναζισμού, με μια σύγχρονη ματιά, χρησιμοποιεί δομή αρχαίας τραγωδίας, με πέντε «αγγελιαφόρους» που εξιστορούν τις φρικαλεότητες εκείνης της γιορτής, γελούν, κάνουν χειρονομίες συνενοχής, γδύνονται και έρχονται σε σωματική επαφή.

Παραστάσεις στη Βιέννη

Για μεγάλο διάστημα, η Ελφρίντε Γέλινεκ δεν επέτρεψε να ανεβεί το έργο στην Αυστρία. Τελικά έδωσε την άδειά της φέτος, και το έργο παίχθηκε μόνο στις 22, 23 και 24 Μαΐου, στο πλαίσιο των φεστιβαλικών εκδηλώσεων της Βιέννης, με όλα τα εισιτήρια εξαντλημένα από πολύ πριν. Η αυστριακή κρατική τηλεόραση μαγνητοσκόπησε την παράσταση και την μετέδωσε στις 31 Μαΐου, δίνοντας την ευκαιρία να δουν το έργο όσοι δεν μπόρεσαν να το παρακολουθήσουν «ζωντανά».

Η πρεμιέρα του έργου είχε δοθεί το 2008 στο Μόναχο, την πόλη που τόσο σημαντικό ρόλο έπαιξε στην άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία. Η παράσταση, σκηνοθετημένη από τον Γιόσι Βίλερ, κέρδισε ευνοϊκές κριτικές και αναδείχτηκε σε ένα από τα κορυφαία θεατρικά γεγονότα της σεζόν. Πέρσι το φθινόπωρο ανέβηκε επίσης στη Βουδαπέστη, με σημαντική επιτυχία.

Ο λόγος που η Γέλινεκ «αυτοαπαγορεύτηκε» στην πατρίδα της ήταν, σύμφωνα με τη διευθύντρια του φεστιβάλ Στέφανι Καρπ, ο φόβος της για τις αντιδράσεις που μπορεί να προκαλούσε. «Στο παρελθόν είχε δεχτεί φριχτά e-mail και επιστολές. Ηταν σαν να άδειαζαν πάνω της έναν κάδο με σκουπίδια και δεν ήθελε να περάσει και πάλι αυτή τη δοκιμασία».

Η κόντρα της συγγραφέως με μερίδα της αυστριακής κοινής γνώμης χρονολογείται από τη δεκαετία του ’90, όταν αντιτάχθηκε στον Γκέοργκ Χάιντερ, τον ηγέτη του ακροδεξιού Κόμματος της Ελευθερίας, και αργότερα στην κυβέρνηση συνεργασίας του Λαϊκού Κόμματος με τον Χάιντερ. Το πιο αιχμηρό αγκάθι, ωστόσο, στη σχέση με τους συμπατριώτες της είναι η επιμονή της όσον αφορά το γεγονός ότι η Αυστρία δεν έχει τολμήσει να αντιμετωπίσει κατά πρόσωπο το ναζιστικό παρελθόν της.

Μέσα από δημόσιες δηλώσεις της, αλλά κυρίως με έργα της όπως «Τα παιδιά των νεκρών», έχει αγγίξει επανειλημμένα αυτό το ευαίσθητο νεύρο της αυστριακής κοινωνίας, με αποτέλεσμα να δέχεται από πολλούς την κατηγορία της «εθνικής προδοσίας».

  • Αγγελικη Στουπακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Kυριακή, 6 Iουνίου 2010

Η Ελφριντε Γέλινεκ καταγγέλλει το δουλεμπόριο γυναικών

  • Οταν πριν από λίγο καιρό βρέθηκα στην Κρακοβία, δεν μπορούσα να φανταστώ πως, εκτός από το περίφημο Εθνικό Θέατρο της πόλης, το Στάρι, λειτουργεί εδώ και λίγα χρόνια ένας κατεξοχήν «πρωτοποριακός» χώρος: η «Νέα Σκηνή».

Πολυμελής χορός από γυναίκες κάθε ηλικίας, με κορυφαίες τέσσερις ηθοποιούς, που εναλλάσσονται στον ρόλο του θύτη και του θύματος

Πολυμελής χορός από γυναίκες κάθε ηλικίας, με κορυφαίες τέσσερις ηθοποιούς, που εναλλάσσονται στον ρόλο του θύτη και του θύματος

Ο καλλιτεχνικός διευθυντής της και σκηνοθέτης Μπάρτος Ζιντλόφσκι συγκεντρώνει εδώ, τα τελευταία χρόνια, την πολωνική αβάν γκαρντ δίνοντας έναν χώρο έκφρασης σε ανερχόμενους σκηνοθέτες και δραματουργούς. Παράλληλα, οργανώνει ή φιλοξενεί διάφορα φεστιβάλ, όπως το Divine Comedy Festival, που αφιερώνεται κάθε Δεκέμβριο στη σύγχρονη πολωνική σκηνή και αρθρώνεται γύρω από τρεις βασικούς άξονες («Κόλαση», «Καθαρτήριο», «Παράδεισος»), ή το Genius Loci,που παρουσιαζόταν στα τέλη Νοεμβρίου.

Το φεστιβάλ αυτό έχει διαφορετική κάθε φορά θεματική – φέτος ήταν, για παράδειγμα, επικεντρωμένο στην αυστριακή δραματουργία. Η έκπληξή μου ήταν μεγαλύτερη όταν συνειδητοποίησα πως η περίφημη «Νέα Σκηνή» βρίσκεται στην καρδιά του αχανούς βιομηχανικού προαστίου της Κρακοβίας «Nowa Huta» (Νέο Χαλυβουργείο).

Αυθεντικό «κατασκεύασμα» της κομμουνιστικής εποχής, άρχισε να χτίζεται στα 1949 προκειμένου να δημιουργήσει μια ισχυρή εργατική τάξη, που θα δούλευε στο νέο εργοστάσιο χάλυβα και θα στήριζε το κομμουνιστικό καθεστώς σε αντίθεση με τους αστούς της Κρακοβίας, που αντιστέκονταν σθεναρά στις «μεταρρυθμίσεις» του.

Στο πολυπληθές αυτό προάστιο, που μετά την πτώση του Τείχους «ξεχάστηκε» κι έγινε γρήγορα το πλέον κακόφημο της περιοχής, ανάμεσα σε τεράστια μπλοκ γκρίζων εργατικών πολυκατοικιών, στεγάζεται η «Νέα Σκηνή». Οι χώροι της, που χρησιμοποιούνταν μέχρι πρόσφατα για την εκπαίδευση των εργατών, έχουν αλλάξει πλέον ριζικά, ωστόσο το κτίριο δεν έχει χάσει τον βιομηχανικό χαρακτήρα του.

Οσο για το «Περί ζώων» της Ελφριντε Γέλινεκ (σε έργα της βασίζονται άλλες δύο παραστάσεις του φεστιβάλ) που είδα στη σκηνοθεσία του Λούκατς Τσοτκόφσκι ήταν μια πραγματική «βόμβα». Πρώτα από όλα γιατί η βραβευμένη το 2004 με Νόμπελ Λογοτεχνίας Αυστριακή συγγραφέας και πολιτική ακτιβίστρια χειρίζεται με ευαισθησία ένα μείζον κοινωνικό και πολιτικό θέμα, αυτό της σεξουαλικής εκμετάλλευσης γυναικών από τις πρώην ανατολικές χώρες.

Επειτα και κύρια γιατί ο χειρισμός του από τον 28χρονο δραματουργό και σκηνοθέτη βρισκόταν μακριά από κάθε διδακτισμό ή συναισθηματισμό αντλώντας στοιχεία από τη μορφή της αρχαίας τραγωδίας.

Το κείμενο εκφερόταν από έναν πολυμελή χορό από γυναίκες κάθε ηλικίας, με κορυφαίες τέσσερις ηθοποιούς, που εναλλάσσονταν στον ρόλο του θύτη και του θύματος καθισμένες στις τέσσερις γωνίες της αντικριστής σκηνής. Η παράσταση ξεκινούσε με το κοντινό πλάνο ενός σωματέμπορου στις οθόνες τηλεόρασης, που είχαν διασκορπιστεί στο φουαγέ. Παραμένοντας εντελώς ανέκφραστος, αφηγούνταν σκηνές απίστευτης φρίκης.

Η δεύτερη εγκατάσταση βίντεο, που παρεμβαλλόταν στη μέση της παράστασης, ήταν περισσότερο «αφαιρετική» καθώς πρόβαλε ένα παζλ με σκηνές από ταινίες πορνό με έναν ολοένα αυξανόμενο ρυθμό, που τις μετέτρεπε σε μια καθαρά μηχανική πράξη.

Η «αυλαία» έπεσε χωρίς χειροκρότημα με δύο νεαρά γυμνά κορμιά, ένα αντρικό και ένα γυναικείο, να μας περιμένουν στην έξοδο αναγκάζοντάς μας να περάσουμε ανάμεσά τους, σε απόσταση αναπνοής, ενώ στις οθόνες του φουαγέ «επέστρεφε» η αφήγηση του μαστροπού.

Μια παράσταση-καταγγελία για τα σημερινά «κυκλώματα» και την εκμετάλλευση των γυναικών με την υπογραφή ενός από τους πλέον ταλαντούχους καλλιτέχνες της νεότερης γενιάς, που έρχεται να μας επιβεβαιώσει πως στη συντηρητική Πολωνία ανθίζει σήμερα μία από τις πιο ριζοσπαστικές σκηνές της Ευρώπης. *

  • Της ΚΑΤΙΑΣ ΑΡΦΑΡΑ, Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 8 Ιανουαρίου 2010