Category Archives: Αρχαίο θέατρο Αχαρνών

Μελλοντικές εκπλήξεις γύρω από το θέατρο Αχαρνών

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ. Ο Αριστοφάνης τους χαρακτηρίζει «τραχείς, απαίδευτους και άμουσους». Ομως, ο αρχαίος δήμος Αχαρνών δεν ήταν ακριβώς έτσι. Η άμεση γειτονία με την Πάρνηθα έκανε τους κατοίκους σκληροτράχηλους. Αλλά πολλά «παιδιά» του ήταν άνθρωποι των Γραμμάτων και των Τεχνών. Τρανό παράδειγμα, ο Σοφοκλής που καταγόταν από τη διπλανή Δεκέλεια. Και οι πολίτες μόνο φτωχοί δεν ήταν. Tα συνεχή ευρήματα και τα ίχνη των δημόσιων οικοδομημάτων επιβεβαιώνουν πως υπήρξε ο «πολυανθρωπότερος» δήμος της Αττικής. Οι κάτοικοι συνέβαλαν στην οικονομική ανάπτυξη και πολλοί ήταν οι πλούσιοι που ανήκαν στην τάξη των ιππέων, αφού μπορούσαν να συντηρούν άλογα. Οι περισσότεροι ασχολούνταν με τις καλλιέργειες και τη μελισσοκομία.

Είχε πολλούς επιφανείς αλλά και ένα μεγάλο εντυπωσιακό αρχαίο θέατρο που ανέφεραν επιγραφικές μαρτυρίες. Τμήμα του αποκάλυψε πριν από δύο χρόνια η αρχαιολόγος Μαρία Πλάτωνος – Γιώτα και, όπως όλα δείχνουν, είναι το δεύτερο σε μέγεθος μετά το θέατρο του Διονύσου. Με συνεχή λειτουργία από τον 4ο αι. π.Χ. μέχρι τουλάχιστον τον 13ο μ.Χ. αι.

Δυο χρόνια υποσχέσεων πέρασαν από την αποκάλυψή του στην οδό Σαλαμίνος 21, στο σημερινό Μενίδι. Εκτοτε, το KΑΣ αποφάσισε την απαλλοτρίωση του οικοπέδου στο οποίο εντοπίστηκε και τριών ακόμη ιδιοκτησιών, αλλά μέχρι σήμερα δεν έχουν προχωρήσει πολλά πράγματα. Οι ιδιοκτήτες του οικοπέδου περιμένουν από το δικαστήριο τον ορισμό τιμής μονάδας, ενώ για τις άλλες τρεις ιδιοκτησίες, χρήματα δεν φαίνεται να έχει το υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού.

Το σκέπασαν

Για λόγους προστασίας από τις καιρικές συνθήκες, το ανασκαμμένο τμήμα καλύφθηκε προσωρινά επειδή είναι κατασκευασμένο από μαλακό ασβεστόλιθο. Ομως η ανασκαφέας είναι αισιόδοξη. Στο κάτω κάτω γνωρίζει την περιοχή απ’ έξω και ανακατωτά. Από το 1986 τη μελετά στη Β΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων όπου εργάζεται. Οι μελλοντικές ανασκαφές θα μας προσφέρουν κι άλλες συγκλονιστικές εμπειρίες, μας προετοιμάζει. Αυτό τόνισε στην προχθεσινή ομιλία της στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Θέμα της, η ιστορική και τοπογραφική επισκόπηση των αρχαίων Αχαρνών, των γειτονικών δήμων και των οχυρώσεων της Πάρνηθας, που είναι και ο τίτλος της μονογραφίας της.

Εντυπωσιασμένο το ακροατήριο άκουγε τις λεπτομέρειες για το εύρημα του οποίου η ορχήστρα και η σκηνή βρίσκονται κάτω από το οδόστρωμα της οδού Σαλαμίνος. Η μέχρι τώρα έρευνα έφερε στο φως μια ολόκληρη κερκίδα, πλάτους. 5 μ. (στο δυτικό της τμήμα) και 22 μ. (στο ανατολικό της τμήμα), με 11 σειρές ειδωλίων από ασβεστολιθικούς δόμους σε ημικυκλική διάταξη. «Ανασκάφηκε επίσης μικρό τμήμα κερκίδας, βόρεια της πρώτης, που συνεχίζεται άθικτη, όπως πιστεύουμε, κάτω από το θεμέλιο της νεόκτιστης καφετέριας που έχει θεμελιωθεί σε ψηλότερο επίπεδο και το μισό άλλης προς τα νότια της πρώτης, που φαίνεται να συνεχίζεται κάτω από το οδόστρωμα της Σαλαμίνος».

Τα ειδώλια έχουν πλάτος από 0,22 μ. έως 0 – 40, ενώ το ύψος τους φαίνεται ακόμη μικρότερο, λόγω της μετακίνησης των βαθμίδων προς τα εμπρός. «Πιθανώς, πάνω στα ειδώλια είχε τοποθετηθεί ξύλινη επένδυση, ενώ για μεγαλύτερη άνεση τοποθετούνταν κατά τις παραστάσεις μικρά υφασμάτινα μαξιλάρια. Τα προϊόντα της επεξεργασίας των λίθων δείχνουν ότι η τελική διαμόρφωσή τους έγινε επί τόπου». Η ορχήστρα, σε σχεδιαστική αναπαράσταση της σχεδιάστριας της εφορείας, κ. Δελή, φαίνεται ότι είναι ελαφρώς πεταλόσχημη και έχει διάμετρο 13,50 μ. – 15 μ. Οσο για τη χωρητικότητα, υπολογίζεται τουλάχιστον σε 1.700 – 2.000 θεατές. Χωρίς να υπολογιστεί το επιθέατρο!

  • Γιωτα Συκκα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 02/12/2009
Advertisements

Οι «Καρβουνιάρηδες» του Αριστοφάνη ήταν πλούσιοι και ισχυροί

Οι Αχαρνείς ή Μενιδιάτες, όπως θα τους λέγαμε σήμερα, κάθε άλλο παρά «τραχείς, απαίδευτοι κι άμουσοι» ήταν στην αρχαιότητα, όπως τους παρουσιάζει ο Αριστοφάνης στην κωμωδία του «Αχαρνείς». Είχαν κερδίσει σε πανελλήνιους μουσικούς αγώνες, είχαν βγάλει ιερείς, ιεροφάντες, γιατρούς, μάντεις, στρατηγούς, επιχειρηματίες, έναν τραπεζίτη και βιοτέχνη ασπίδων, ενώ και ο αρχιτέκτων του Ερεχθείου, ο Φιλοκλής, ήταν από εκεί. Ηταν πλούσιοι και ζούσαν σε μεγάλες αγροικίες, όπως αποδεικνύουν ευρήματα των τελευταίων χρόνων που παρουσίασε προχθές η αρχαιολόγος Μαρία Πλάτωνος στο Κυκλαδικό Μουσείο. Θυμίζουμε πως η κ. Πλάτωνος, υπεύθυνη αυτής της περιοχής για την Β’ Εφορεία Αρχαιοτήτων, είχε την τύχη προ διετίας να βρει το αρχαίο θέατρο των Αχαρνών σε μια πυκνοδομημένη περιοχή, στην οδό Σαλαμίνος 21, κι έτσι να εντοπίσει το κέντρο της αρχαίας πόλης που αναζητούσαν χρόνια πολλοί ερευνητές.

Σύμφωνα με την αρχαιολόγο, οι τελευταίες έρευνες δείχνουν πως ο δήμος αυτός κατοικήθηκε αδιάλειπτα από τη νεολιθική εποχή ώς τα ύστερα ρωμαϊκά και βυζαντινά χρόνια. Στα κλασικά χρόνια πολλοί Αχαρνείς ανήκαν στην ανώτερη τάξη των ιππέων, γιατί είχαν τη δυνατότητα να συντηρούν άλογα, εξ ου και το σήμα κατατεθέν του δήμου σήμερα -ιππείς της ζωφόρου του Παρθενώνα. Ηταν ο «πολυανθρωπότερος» δήμος της Αττικής, έστελνε τους περισσότερους αντιπροσώπους (22) στην αθηναϊκή Βουλή και τους περισσότερους οπλίτες στους πολέμους. Στον Πελοποννησιακό πήραν μέρος 3.000 Αχαρνείς, το 1/10 όλου του στρατεύματος, σύμφωνα με τον Θουκυδίδη.

Από τη διασπορά των ευρημάτων φαίνεται ότι ο αρχαίος δήμος εκτεινόταν από την Πάρνηθα, τη Βαρυμπόμπη και τους Θρακομακεδόνες, στα Ανω Λιόσια, τη Ζοφριά και το Καματερό, και από εκεί στον Πύργο Βασιλίσσης στους Αγ. Αναργύρους και στην περιοχή Μονομάτι και τον Κηφισό ποταμό. Διέθετε ένα πολύπλοκο οδικό δίκτυο για την επικοινωνία με τους γειτονικούς δήμους, ενώ η κύρια αρτηρία, που οδηγούσε στην πρωτεύουσα, ήταν η Αχαρνική οδός.

Τμήματα οδών έχουν βρεθεί σε διάφορα σημεία, όπως στην Αττική Οδό και κατά την κατασκευή του Προαστιακού Σιδηροδρόμου στην περιοχή Χαραυγή Αχαρνών, εκεί όπου βρέθηκε και το μεγαλύτερο έως τώρα νεκροταφείο (400 τάφοι) με πολλά ευρήματα. Ανάμεσά τους ένας πήλινος λέβης γνωστού Αθηναίου ζωγράφου, με παράσταση συμποσίου του Διονύσου με τον Ηρακλή, παρουσία μαινάδων και σατύρων (5ου αι. π.Χ.), ένας οξυκόρυφος αμφορέας, αρχαϊκών χρόνων, με παράσταση ιππέων και την υπογραφή του αγγειοπλάστη «Νικίας εποίησεν», πολλές ωραίες ερυθρόμορφες και μελανόμορφες λήκυθοι με παραστάσεις μαχών, αρματοδρομιών, νεκροδείπνων κ.ά. Στα αξιόλογα ευρήματα συγκαταλέγεται μια μαρμάρινη επιτύμβια στήλη υστεροκλασικών χρόνων, με παράσταση μιας κλειδούχου ιέρειας, της Φιλοκυρίστης.

Οι Αχαρνείς αντλούσαν τη δύναμή τους από την καλλιέργεια αμπελιών, ελιών, δημητριακών και τη μελισσοκομία, ενώ κύρια πλουτοπαραγωγική πηγή τους ήταν το εμπόριο κάρβουνου από τα βουνά της Πάρνηθας, που το πουλούσαν στην Αγορά της Αθήνας με τους γνωστούς από τον Αριστοφάνη «αχαρνικούς όνους».

Η γειτνίασή τους με τα βουνά και οι πολεμικές συγκρούσεις στις οποίες έμπαιναν λόγω στρατηγικής θέσης -βόρεια της αθηναϊκής πεδιάδας, στην πορεία προς την αθηναϊκή πρωτεύουσα- κατέστησε τους Αχαρνείς σκληροτράχηλους και την περιοχή γεμάτη οχυρώσεις, πύργους και φρούρια, απομεινάρια των οποίων έχουν βρεθεί στη Δεκέλεια (μέσα στο πρώην βασιλικό Τατοΐου κτήμα), το τείχος Δέμα (ανάμεσα στο Αιγάλεω και την Πάρνηθα), οχύρωση του Γεροβουνού (ορατή ώς το 1960) κ.λπ.

Σε ό,τι αφορά το θέατρο, περιμένει δύο χρόνια τώρα να απαλλοτριωθούν τα όμορα ακίνητα για να αποκαλυφθεί σε μεγαλύτερο βαθμό. Εχει ανασκαφεί μια ολόκληρη κερκίδα πλάτους από 5-22 μ. με 11 σειρές εδωλίων. Η διπλανή φαίνεται να συνεχίζεται άθικτη, κάτω από το θεμέλιο καφετέριας. Το θέατρο συνεχίζεται και κάτω από το οδόστρωμα της Σαλαμίνος (κοίλο, ορχήστρα και σκηνή). Υπολογίζεται πως χωρούσε 1.700-2.000 θεατές. Είχε πιθανότατα ξύλινη επένδυση, ενώ για μεγαλύτερη άνεση, ίσως, τοποθετούνταν μαξιλαράκια. Από τη μελέτη της κεραμικής που βρέθηκε χρονολογείται στον 4ο αι. π.Χ. Η λειτουργία του φαίνεται πως ήταν συνεχής μέχρι και τον 13ο μ.Χ. αι.*

  • Της Ν. ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ-ΡΑΣΣΙΑ, Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 2 Δεκεμβρίου 2009

Ενας αρχαίος ναός δίπλα στο θέατρο των Αχαρνών

Σε απόσταση μόλις 150 μέτρων από την πλατεία του δήμου εντοπίστηκε το κέντρο λατρείας της Ιππίας Αθηνάς

ΡΕΠΟΡΤΑΖ ΜΑΡΙΑ ΘΕΡΜΟΥ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Τετάρτη 2 Δεκεμβρίου 2009

Τον ναό της Ιππίας Αθηνάς, η οποία λατρευόταν στον αρχαίο δήμο των Αχαρνών, εντόπισαν οι ανασκαφές δίπλα ακριβώς στο αρχαίο θέατρο, το οποίο επίσης ανακαλύφθηκε πρόσφατα! Ενας ισχυρός τοίχος χτισμένος με μεγάλους ογκολίθους είναι η πρώτη ένδειξη για τον ναό, συγκεκριμένα το θεμέλιο της κρηπίδας του, όπως πιστεύει η αρχαιολόγος κυρία Μαρία Πλάτωνος η οποία διενεργεί την ανασκαφική έρευνα. Και όταν απομακρυνθεί το παλιό ισόγειο εργαστήριο αλουμινοκατασκευών που βρίσκεται από πάνω, ο δρόμος θα είναι ελεύθερος για την αποκάλυψη του σημαντικότατου ιερού των Αχαρνέων.

Η θέση του μάλιστα όπως και του αρχαίου θεάτρου φυσικά, σε απόσταση μόλις 150 μέτρων από την κεντρική πλατεία του σύγχρονου δήμου, μαρτυρεί ότι το κέντρο και του αρχαίου δήμου βρισκόταν ακριβώς εκεί!

Αλλά δεν ήταν αυτή η μόνη έκπληξη που επεφύλαξε στο κοινό της η κυρία Πλάτωνος προχθές το βράδυ στην ομιλία της στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης σχετικά με τον «πολυανθρωπότερο», κατά τον Θουκυδίδη, δήμο της πόλης-κράτους των Αθηνών. Το μεγαλύτερο νεκροταφείο που έχει ανασκαφεί ως τώρα, με 400 τάφους και εντυπωσιακά ευρήματα, βρέθηκε στην περιοχή του Σιδηροδρομικού Κέντρου Αχαρνών. Μικρότερα νεκροταφεία και μεμονωμένοι τάφοι, οδικές αρτηρίες, παρόδια ιερά, αρδευτικά έργα, ρωμαϊκές βίλες, πολλά επιτύμβια μνημεία και σημαντικές επιγραφές φανερώνουν τον πλούτο και την άνθηση μιας μεγάλης περιοχής επί αιώνες.

Μία πολύ σημαντική επιγραφή του 4ου αιώνα π.Χ. στην οποία αναφέρεται το ιερό της Αθηνάς Ιππίας και το θέατρο των Αχαρνών- βρέθηκε σε δεύτερη χρήση ως κάλυμμα αγωγού σε δημόσιο βαλανείο πίσω από τη βυζαντινή εκκλησία του Αϊ-Γιάννη κοντά στο θέατροαποτελεί μία ακόμη επιβεβαίωση του κέντρου του αρχαίου δήμου, ενώ τη θέση του ιερού της Ιππίας Αθηνάς φανερώνουν δύο αναθηματικές επιγραφές: η μία από κάποια ιέρεια της θεάς και η άλλη από έναν άνδρα ονόματι Πομπήιο ο οποίος αφιέρωνε στον ναό για τα αγροτικά Διονύσια.

Ανάμεσα στο μέγα πλήθος των ευρημάτων αξίζει να αναφερθεί και η μαρμάρινη θήκη η οποία βρέθηκε κοντά στο δημαρχείο των Αχαρνών και περιλάμβανε μια χάλκινη υδρία με έξι αλάβαστρα από φλεβωτό μάρμαρο, δύο από τα οποία έφεραν επικάλυψη χρυσού. Επίσης μια μαρμάρινη σαρκοφάγος που περιείχε περίπου 100 αστραγάλους (αρχαίο παιχνίδι) καθώς και οστέινα εργαλεία που πιθανώς είχαν σχέση με το επάγγελμα το νεκρού. Εκπληκτικά εξάλλου ήταν τα ευρήματα από το νεκροταφείο του Σιδηροδρομικού Κέντρου, μεταξύ των οποίων ένας πήλινος λέβητας γνωστού αθηναίου ζωγράφου του 5ου αιώνα π.Χ. με παράσταση συμποσίου του Διονύσου με τον Ηρακλή, ένας οξύκορφος αμφορέας παναθηναϊκού τύπου της αρχαϊκής εποχής με παράσταση ιππέων και την επιγραφή «Νικίας εποίησεν», πολλές λήκυθοι με παραστάσεις μαχών, αρματοδρομιών και νεκροδείπνων, λουτροφόροι, πινάκια, αλλά και μικρά αγγεία για αρωματικές ύλες, ειδώλια, ζώδια και άλλα.

Κερκίδα κάτω από τα θεμέλια καφετέριας

Η ανακάλυψη του θεάτρου, επίσης από την κυρία Πλάτωνος, στο πλαίσιο του ερευνητικού έργου της Β Δ Εφορείας Αρχαιοτήτων, ήταν εκείνη που επιβεβαίωσε τη θέση του αρχαίου δήμου, όπου θα πρέπει να αναζητηθούν ακόμη η αγορά, οι ναοί και άλλα δημόσια οικοδομήματα.

Ως τώρα έχει έλθει στο φως η μία κερκίδα του θεάτρου, με ένδεκα σειρές εδωλίων σε ημικυκλική διάταξη, ενώ μια δεύτερη, της οποίας ανασκάφηκε μικρό τμήμα, συνεχίζεται, όπως πιστεύει η αρχαιολόγος, κάτω από το θεμέλιο νεόκτιστης καφετέριας. «Πιθανώς πάνω από τα εδώλια είχε τοποθετηθεί ξύλινη επένδυση, ενώ για μεγαλύτερη άνεση χρησιμοποιούσαν κατά τις παραστάσεις μικρά υφασμάτινα μαξιλάρια» είπε η κυρία Πλάτωνος, δίνοντας μια ιδέα για τη λειτουργία του θεάτρου. Ωστόσο οι ανασκαφές έχουν διακοπεί ώσπου να γίνουν απαλλοτριώσεις τριών οικοπέδων και της… καφετέριας. Οσο για τα άλλα δημόσια οικοδομήματα, «πρέπει να αναζητηθούν γύρω από το θέατρο σε μια ζώνη που ορίζεται από την πλατεία του Αγίου Βλασίου ως τους λόφους των Αγίων Σαράντα Μαρτύρων και του Προφήτη Ηλία» πρόσθεσε. «Τραχείς, απαίδευτους και άμουσους», χαρακτηρίζει ο Αριστοφάνης τους Αχαρνείς, αλλά μόνο κατά το πρώτο- λόγω της γειτνίασής τους με την Πάρνηθα – ήταν ακριβής, όπως επιβεβαιώνεται από τα αρχαιολογικά ευρήματα.

«Πάγωσε» το αρχαίο θέατρο στις Αχαρνές

  • Οι αρχαιολόγοι περιμένουν εις μάτην τις απαλλοτριώσεις για να συνεχιστεί η ανασκαφή

Η αποκάλυψη του αρχαίου θεάτρου στο Μενίδι έγινε όλως τυχαίως, κατά τη διάρκεια εκσκαφής για τη θεμελίωση πολυκατοικίας τον Φεβρουάριο του 2007 (ΕURΟΚΙΝΙSSΙ/ΒΑΪΟΣ ΧΑΣΙΑΛΗΣ)

Το μικρό μουσείο των Αχαρνών επισκέφθηκε την περασμένη εβδομάδα ο πρόεδρος του ΠαΣοΚ κ. Γ. Παπανδρέου. Ούτε ο ίδιος όμως ούτε κάποιος άλλος θα μπορούσε να επισκεφθεί το αρχαίο θέατρο (του β΄ μισού του 4ου π.Χ. αιώνα) που είχε έρθει στο φως τον Φεβρουάριο του 2007. Οι αρχαιολόγοι της Β΄ Εφορείας Αρχαιοτήτων έχουν καλύψει υποχρεωτικώς τα αρχαία κατάλοιπα με χώμα- σύμφωνα με τις επιστημονικές προδιαγραφές- προκειμένου να τα προστατέψουν αναμένοντας εις μάτην τις απαλλοτριώσεις, ώστε να συνεχισθεί η ανασκαφή.

Για την απαλλοτρίωση του οικοπέδου της οδού Σαλαμίνος 21, όπου αποκαλύφθηκε το θέατρο, αναμένεται ακόμη από το δικαστήριο ο ορισμός τιμής μονάδας. Τουλάχιστον όμως αυτό έφθασε ως εκεί. Τα άλλα τρία οικόπεδα, στα οποία επεκτείνεται το μνημείο, δεν έχουν περάσει καν από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο προκειμένου να ληφθεί απόφαση για την απαλλοτρίωσή τους.

Προς τι η καθυστέρηση; «Πάγωμα» θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί για την ακρίβεια το θέμα, δεδομένου ότι χρήματα για απαλλοτριώσεις δεν δια τίθενται. Στις 500- κατ΄ άλλους 700-ανέρχονται οι υποθέσεις απαλλοτρίωσης στις οποίες καλείται το υπουργείο Πολιτισμού να ανταποκριθεί. Σημαντικό μάλιστα είναι το γεγονός ότι το ακριβές νούμερο δεν δίνεται στη δημοσιότητα, ενώ βέβαια όλες οι περιπτώσεις αφορούν πολίτες των οποίων οι περιουσίες παραμένουν δεσμευμένες για μακρό χρονικό διάστημα.

Ωστόσο το θέατρο των Αχαρνών, του οποίου έχουν αποκαλυφθεί δεκαπέντε πώρινες βαθμίδες του κοίλου σε βάθος από μισό ως δύο μέτρα από την επιφάνεια του εδάφους, αποτελεί σημαντικότατο εύρημα. Αφενός επειδή πρόκειται για ένα από τα επτά θέατρα περιφερειακών δήμων της Αττικής από τα οποία σώζονται κατάλοιπα, αφετέρου επειδή προσδιορίζει το κέντρο του αρχαίου Δήμου των Αχαρνών, που τον αναζητούσαν ήδη από τον 19ο αιώνα.

Ως την αποκάλυψη του θεάτρου, η ύπαρξή του ήταν γνωστή μόνον από επιγραφικές μαρτυρίες. Μία εξ αυτών μάλιστα αναφέρεται στα έσοδα από τη μίσθωση του θεάτρου για παραστάσεις αρχαίου δράματος αλλά και μουσικών αγώνων. [ΤΟ ΒΗΜΑ, Πέμπτη 1 Οκτωβρίου 2009]