Category Archives: Ανδρεάδης Γιάγκος

Γιάγκος Ανδρεάδης: «Είναι ανάγκη να μιλάμε με ακρίβεια και σαφήνεια»

Μια συζήτηση με τους Γιάγκο Ανδρεάδη, Δήμο Αβδελιώτη, Κίμωνα Ρηγόπουλο
  • Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη, Η ΑΥΓΗ: 03/04/2011

Πανώ ή καρδούλες; Όσο κι αν ο τίτλος παραπέμπει στο δεύτερο, το «πολιτικό μιούζικαλ» του Γιάγκου Ανδρεάδη «I Love Μνημόνιο», που παρουσιάζεται στο Στούντιο Λήδρα, στην Πλάκα, στον φιλόξενο χώρο του Κέντρου Κλασικού Δράματος και Θεάματος του Παντείου, αποτελεί μια θεατρική αντιμνημονιακή παρέμβαση. Ο εμπνευστής της μάλιστα δεν κρύβει την επιθυμία του με το όπλο της σάτιρας να οπλίσει το χέρι και άλλων ανθρώπων, όχι μονάχα στον χώρο του θεάτρου. Με την ευκαιρία της παράστασης, συνομιλήσαμε με τον καθηγητή Γιάγκο Ανδρεάδη και τους εδώ και χρόνια συνοδοιπόρους του, τον σκηνοθέτη Δήμο Αβδελιώδη και τον ηθοποιό Κίμωνα Ρηγόπουλο.

* «I Love Μνημόνιο»: Κωμωδία ή δράμα, κ. Ανδρεάδη;

Το ILoveΜνημόνιο είναι ένα σπονδυλωτό πολιτικό μιούζικαλ και ανταποκρίνεται στην ανάγκη για ένα θέαμα που να παίζεται είτε ολόκληρο είτε αυτόνομα, ώστε να μπορεί να παρουσιαστεί και εκτός θεατρικού χώρου. Αποτελείται από τρία επεισόδια: Το πρώτο είναι μία «σύνοψη» του Έλεγχου του Διεθνούς Ταμείου του Γ. Ησαΐα, χωρίς όμως να παίρνει ούτε λέξη από αυτό. Μια καταχρεωμένη οικογένεια που δέχεται οικονομική βοήθεια με αντίτιμο τον εξευτελισμό της. Το δεύτερο παρουσιάζει τον πρωθυπουργό μας ως το «παιδί με το ποδήλατο», όπου ο ιδανικός Έλληνας (που όμως αποδεικνύεται Αλβανός) του χαρίζει τον μισθό του και παίρνει ένα μεγάλο βραβείο που του το κλέβουν και το δίνουν στον πρωθυπουργό. Το τρίτο επεισόδιο βασίζεται σε μια ιδέα που δουλέψαμε με την Κάτια Γέρου: η επιστροφή των Ελγινείων. Οι Καρυάτιδες φεύγουν ως πακέτα στο Λονδίνο (γιατί εκεί επιστρέφουν) και μετά από κάποιο καιρό αποφασίζουν πως πρέπει να σταδιοδρομήσουν στο Λονδίνο, μάλλον στο Σόχο… Και τελειώνει με το κείμενο του Σεφέρη, που περιγράφει ένα όνειρό του, ότι οι κολώνες του Παρθενώνα είχαν γίνει σωληνάρια οδοντόκρεμας…

* Μπορούμε, άραγε, να γελάμε με όσα συμβαίνουν σήμερα γύρω μας;

Το ILoveΜνημόνιο είναι κωμωδία. Μαύρη, αλλά κωμωδία. Νομίζω ότι ο δάσκαλος σε αυτό είναι ο Μπρεχτ. Ακόμα και στην Άνοδο του Αρτούρο Ούι γελάμε κάποιες φορές, μόνο που είναι ένα γέλιο ανατριχιαστικό. Θεωρώ το «πολιτικό καμπαρέ» πολύ οξύ όπλο, που λειτουργεί ακόμα και σε πολιτικές συγκεντρώσεις. Ακόμη και το όνειρο του Σεφέρη, σε πρώτη ανάγνωση, θα μπορούσε να είναι χιουμοριστικό. Αλλά δεν είναι καθόλου: η οδοντόπαστα είναι φτιαγμένη από τους λιωμένους κίονες του Παρθενώνα… Το θέμα είναι να μπορείς να γίνεις καίριος, γιατί υπάρχει και εκείνο το χιούμορ που προσέχει να μη φτάσει στο κόκαλο, γεμάτη είναι η τηλεόραση από αυτό… Η εξουσία καταλαβαίνει πολύ καλά πού, πίσω από τη σάτιρα, υπάρχει ένα χάιδεμα που δίνει το μήνυμα «μην ακούς τώρα τι λέω…» και πού δεν υπάρχει… Πολλές φορές ακούμε παράπονα: «γιατί δεν βγαίνετε εσείς οι διανοούμενοι να μιλήσετε;» Όποιος είναι κοντά στα ΜΜΕ ξέρει ότι αυτό είναι μπούρδα. Γιατί ο διανοούμενος, για να μιλήσει, πρέπει, εν πολλοίς να έχει την άδεια των θυροφυλάκων των media. Από αυτή την άποψη, είμαι της γνώμης ότι όποιος μπορεί να μιλάει καθαρά δεν πρέπει να σκέφτεται αν θα τον δουν 50 ή 500 θεατές. Σήμερα έχουμε απόλυτη ανάγκη, όχι μονάχα η αριστερά αλλά η κοινωνία γενικότερα, από ανθρώπινα δίκτυα όπου να μπορούμε να μιλάμε με ακρίβεια και σαφήνεια. Να μπορούμε να επικοινωνούμε με κάποιο αξιολογικό κριτήριο, όχι με συνθήματα μόνο, με βάση το οποίο και να κρινόμαστε. Και αυτό είναι κάτι που λείπει πολύ…

  • Πολιτική και αισθητική

* Η σημερινή κατάσταση στον χώρο του θεάτρου, με τις δεκάδες νέες ομάδες, επιτρέπει αισιοδοξία για κάτι καινούργιο;

Πρώτον, κάποιες δουλειές, σαν κι αυτές, έχουν ως όρο την αυταπάρνηση, δεν γίνονται αλλιώς. Αυτό είναι ένα αισιόδοξο στοιχείο. Δεύτερον, είμαι βέβαιος ότι αυτή τη στιγμή που μιλάμε γίνονται αρκετές πολύ ενδιαφέρουσες προσπάθειες νέων (αλλά και νέων στην ψυχή) ανθρώπων. Δεν σας κρύβω, επειδή δεν έχω εγκαταλείψει το αριστερό όραμα του «εμείς», θα ήθελα πολύ να τις δω να συμπλέουν και να βρίσκονται σε κάτι που θα είναι πολιτική και πολιτιστική πράξη μαζί. Και αυτό δεν είναι καθόλου αδύνατον…

Δήμος Αβδελιώδης: Σε μια περίοδο κρίσης το κυρίαρχο στοιχείο είναι ότι ο άνθρωπος αποκτά κρίση: κρίνει δηλαδή τα πράγματα, χωρίζει την ήρα από το στάρι. Βέβαια, μπορεί να θέλουμε να αλλάξουμε τον κόσμο, όμως χρειαζόμαστε τα κατάλληλα εργαλεία. Η τέχνη έχει πλαίσια μέσα στα οποία κινείται, τη δραματουργία, και πείθει μέσα από το αισθητικό γεγονός. Έχει ένα όπλο μόνο, τη συν-κίνηση: μου αποκαλύπτει κάτι στο οποίο συμμετέχω ενεργά, σωματικά και πνευματικά. Αν με την τέχνη βάζει κανείς πολιτικούς στόχους αλλά δεν έχει αισθητικό αποτέλεσμα, χάνει και τον στόχο και το αποτέλεσμα, ενώ αν έχει μόνο αισθητικό αποτέλεσμα αυτό εμπεριέχει την πολιτική. Γιατί πολιτικό είναι να μπορείς να αρθρώσεις ένα λόγο δομημένο με κανόνες, υποδειγματικό ως προς την αρχιτεκτονική, τις αρμονίες και τις ιδέες που περιέχει. Είναι πολιτική πράξη γιατί προκαλεί τη μίμηση και τον παραδειγματισμό…

Κίμων Ρηγόπουλος: Σήμερα νομίζω ότι πολλοί προσανατολίζονται σε αυτήν την κατεύθυνση, ο αισθητικός στόχος μιας καλλιτεχνικής ομάδας να εμπεριέχει το πολιτικό αίτημα. Να μην διαλύεται πολιτικολογώντας αλλά πραγματικά να δώσει μια διάσταση ευρεία στον στόχο της. Να διαχυθεί σε ένα πολιτικό αίτημα. Νομίζω ότι η ανάγκη αυτή έχει γίνει συνείδηση σε πολλούς ανθρώπους σήμερα.

  • Κίμων Ρηγόπουλος: «Φώναξε είμαι ζωντανός»

Σκηνοθετήσαμε και παίξαμε με τον Γιώργο Μωρόγιαννη το έργο του Γ. Ανδρεάδη Φώναξε είμαι ζωντανός. Έχει τη φόρμα μιας συνέντευξης ενός «περίεργου» δημοσιογράφου, που πηγαίνει με προσωπικά κίνητρα να πάρει συνέντευξη από έναν πρώην φασίστα, που εξελίσσεται σε προσωπική μονομαχία γιατί, όπως αποδεικνύεται στην πορεία, το ενδιαφέρον του δημοσιογράφου δεν ήταν επαγγελματικό αλλά προσωπικό. Οι παραστάσεις στον «Εύμαρο» πήγαν εξαιρετικά καλά, έγινε γνωστό από στόμα σε στόμα και οι θεατές έγιναν ουσιαστικά χορηγοί της παράστασης. Βλέπετε, οι άνθρωποι βρίσκονται «εν τοις πράγμασι», κι αυτό μας χαροποίησε πάρα πολύ. Στη συνέχεια θα πάμε στην Πάτρα για δύο παραστάσεις (11-12/4) στο θέατρο Λιθογραφείο και μετά… βλέπουμε.

  • Δήμος Αβδελιώδης:  «Ιχνευτές»

Οι Ιχνευτές, το σατιρικό δράμα του Σοφοκλή στη διασκευή του Γ. Ανδρεάδη, κάνουν μια διαδρομή ήδη εδώ κι έναν χρόνο. Αυτό που μας έκανε να συνεχίσουμε, μολονότι είναι μια παράσταση με δεκαπέντε ηθοποιούς και άλλους πέντε καλλιτεχνικούς συντελεστές, ήταν ότι το κοινό την αγκάλιασε, κάτι που μας έδωσε τεράστια δύναμη. Έτσι είμαστε πολύ αισιόδοξοι από τα μηνύματα που έχουμε πάρει, για την πορεία της το καλοκαίρι. Γιατί έχει μεγάλη σημασία να την δει κανείς σε εξωτερικό χώρο. Είναι αρχαίο δράμα, δεν μπορεί να παιχτεί σαν θέατρο δωματίου. Θα ήταν σαν να παίρνεις ένα έργο που είναι κουρδισμένο σε μία κλίμακα και να το κατεβάζεις μια οκτάβα… Έτσι πνίγεται. Τα έργα αυτά είναι «κουρδισμένα» σε υψηλή τονικότητα και υψηλή απεύθυνση.

Advertisements

«Πολιτικό μιούζικαλ» από τον Γ. Ανδρεάδη: Μνημόνιο, αγάπη μου!

Ποια είναι η οργάνωση DNT; Και ποιο είναι το «παιδί με το ποδήλατο»; Πού θα επιστρέψουν τα Ελγίνεια; Αυτά και άλλα πολλά είναι τα ερωτήματα που καλείται να ανακαλύψει ο θεατής της εξωφρενικής (διότι εξωφρενική είναι η κατάσταση που βιώνει…) μουσικοχορευτικής θεατρικής παράστασης I Love Μνημόνιο, που συνέθεσε και σκηνοθέτησε ο Γιάγκος Ανδρεάδης. Πρόκειται για μια «κατάμαυρη» σάτιρα, η οποία παρουσιάζεται από σήμερα (και στις 2-3 και 8-10/4) στον φιλόξενο χώρο του Κέντρου Κλασικού Δράματος και Θεάματος του Παντείου, στο Στούντιο Λήδρα της οδού Κέκροπος στην Πλάκα.
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή: Μια καταχρεωμένη οικογένεια δέχεται την φιλανθρωπική βοήθεια της οργάνωσης DNT -όμως γι’ αυτό τίθεται ένας όρος: η οικογένεια ολόκληρη πρέπει να κάνει ομαδικό στριπτίζ και να μεταβληθεί σε υπηρετικό προσωπικό των ευεργετών της! Έτσι, τον εξευτελισμό μοιραία θα διαδεχθεί η εξέγερση…
Το πρώτο επεισόδιο του σπονδυλωτού αυτού μιούζικαλ, που απηχεί σε μεγάλο βαθμό τον Έλεγχο του Διεθνούς Ταμείου του Γ. Ησαΐα, θα δώσει τη θέση του στον «ιδανικό Έλληνα», που βραβεύεται επειδή χαρίζει τον μισθό του στο «παιδί με το ποδήλατο» (δεν θα δυσκολευτείτε να φανταστείτε ποιο είναι αυτό…). Σύντομα όμως θα αποδειχθεί ότι αυτός ο «ιδανικός Έλληνας» είναι Αλβανός, που πια βαρέθηκε να τον κλέβουν και στην παλιά αλλά και στη νέα του πατρίδα.
Το θέαμα παίρνει τέλος με την επιστροφή των Ελγινείων -μόνο που οι κόρες της Ακρόπολης θα ακολουθήσουν ανάποδη διαδρομή: Η επιστροφή και οι πανηγυρισμοί θα γίνουν… στο Λονδίνο, προκειμένου να ξεπληρωθεί το Μνημόνιο.
«Κωμωδία. Μαύρη, αλλά κωμωδία» λέει μιλώντας για το έργο ο συγγραφέας και σκηνοθέτης του Γιάγκος Ανδρεάδης, που τονίζει ότι οι παραστάσεις και οι άλλες δραστηριότητες του Κέντρου Κλασικού Δράματος «γίνονται στον αστερισμό της ανέχειας». Και παρατηρεί: «Αναρωτιέμαι μήπως, πέρα από το Μνημόνιο, πέρα από το ότι μας παίρνουν τα λεφτά, με την Ελλάδα γίνεται και ένα πείραμα ανθρωπολογικό, να μετρηθεί πόση ξεφτίλα μπορεί να σηκώσει ένας λαός… Βλέπετε, δεν υπάρχει μόνο μία εισβολή, αυτή που γίνεται με τους πυραύλους…»
Στο ILoveΜνημόνιο, με απασφαλισμένο (που θα έλεγε και ο πρωθυπουργός μας…) το όπλο της σάτιρας πάνω στη σκηνή, παίζουν χορεύουν και τραγουδούν οι Αλεξάνδρα Βέττα, Ευαγγελία Δημητρίου, Παύλος Δρακονταειδής, Οδυσσέας Ιωάννου-Κωνσταντίνου, Κώστας Μητράκας, Έλσα Παπαγιαννοπούλου, Λία Παππά, Αίμιλη Σοφοκλή, Θέμις Χαραλάμπους, Βανέσα Χριστοδούλου, Διονύσης Χριστόπουλος. Η μουσική είναι του Νίκου Αθανασάκη, η χορογραφία του Γιώργου Χρηστάκη, τα κοστούμια των Σταύρου Μπονάτσου και Άντζυς Καρατζά, ενώ τους φωτισμούς φροντίζει ο Δήμος Αβδελιώδης.
Η ΑΥΓΗ: 01/04/2011

Με όχημα την αρχαιοελληνική τραγωδία

  • Από τον Λέανδρο Πολενάκη

Από την «Ορέστεια», του Εθνικού Θεάτρου του Λονδίνου

Από την «Ορέστεια», του Εθνικού Θεάτρου του Λονδίνου

  • Γιάγκος Ανδρεάδης Από τον Αισχύλο στον Μπρεχτ. Ολος ο κόσμος μια σκηνή. Εκδόσεις Τόπος, Αθήνα 2009, σ. 500

Αν είχε γραφεί σε μία από τις κρατούσες ευρωπαϊκές γλώσσες, το βιβλίο του Γιάγκου Ανδρεάδη θα είχε ήδη επιβληθεί, πιστεύω, ως ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά γεγονότα του έτους. Επειδή, θα το πω με τρόπο απλό, ιστορία, πολιτική και τέχνη διαπλέκονται σε αυτό γόνιμα και δημιουργικά, καταθέτοντας μια σύνθετη πρόταση πολιτισμού. Σήμερα μάλιστα σε μια κρίσιμη ώρα, μεταβατική, όταν ξέρουμε πια ότι το ιδιαίτερα πολύπλοκο ψυχοπολιτικό νεοελληνικό τοπίο που διαμορφώθηκε τους τελευταίους δύο αιώνες πάνω στη σχέση αγάπης-μίσους, έλξης-απώθησης με το άλλο πρόσωπό μας, το ευρωπαϊκό, δεν μπορεί να ανιχνευθεί με αποκλειστικούς γνώμονες την ορθόδοξη ψυχανάλυση ή το κλασικό μαρξιστικό εργαλείο. Χρειάζεται κάτι ακόμη: ο καθρέφτης του Θεάτρου, μέσα στο οποίο θα δούμε το σύγχρονο πρόσωπό μας ως άλλο, αλλά όχι ως ανοίκειο, ξένο. Ποιου όμως θεάτρου; Το βιβλίο του Ανδρεάδη δίνει απαντήσεις σε αυτό το θεμελιακό ερώτημα, με όχημα την αρχαιοελληνική τραγωδία στις ποικίλες μεταμορφώσεις και σκηνικές εφαρμογές της, από τον Αισχύλο ώς τον Μπρεχτ. Ακόμη, ο συγγραφέας ανατινάζει με ασυνήθιστη τόλμη μια σειρά από στερεότυπα και πάγιες αντιλήψεις της Δύσης, ανάμεσα στις οποίες ο μύθος της απόλυτης «καθαρότητας» του αρχαιοελληνικού πολιτισμού, μήτρας του συγχρόνου, ευρωπαϊκού. Για να αποδεχθεί την υβριδική και σύμμεικτη φύση του, με κυριότερο παράδειγμα τον ίδιο τον Θεό της Τραγωδίας, τον Διόνυσο, που είναι ήδη για τους αρχαίους Ελληνες την ίδια στιγμή «δικός μας» και «άλλος», οικείος και ξένος. Οπως ακριβώς μια ολόκληρη σειρά τραγικών ηρώων, επιστρέφει στη γενέθλια πόλη του, τη Θήβα, άγνωστος, μεταμορφωμένος αγνώριστος.

Για τον πλήρη σχολιασμό του βιβλίου θα χρειαζόταν, λόγω του όγκου, του βάθους και της πυκνότητάς του, ένα δεύτερο σύγγραμμα. Περιορίζομαι λοιπόν αναγκαστικά σ’ ένα μακρύ σχόλιο ενός βασικού κεφαλαίου, που αφορά τις «Βάκχες» του Ευριπίδη, στο οποίο θα επιχειρήσω να προσθέσω, όσο μπορώ, αναλογικά, δίπλα στις δικές του επισημάνσεις και κάποια δικά μου υπαινικτικά «σήματα», σκοπεύοντας σε έναν διάλογο.

Θα ξεκινήσω, γράφει ο Γιάγκος Ανδρεάδης, αμφισβητώντας ένα διάσημο κλισέ που παραφράζει τον Αριστοτέλη της «Ποιητικής»: Σύμφωνα με αυτό, ο Αισχύλος είναι κοντά στους Θεούς, ο Σοφοκλής ανθρώπινος και ο Ευριπίδης «ανθρώπινος, πολύ ανθρώπινος». Πώς μπορούμε να δεχτούμε κάτι τέτοιο κοιτάζοντας τις «Βάκχες», έργο όπου πρωταγωνιστεί ο Διόνυσος, ένας καταστροφικός Θεός, που ξεθεμελιώνει μια ολόκληρη πολιτεία, γιατί δεν πίστεψε σ’ αυτόν και στη μάνα του; Μήπως στο τέρμα της διαδρομής τής μεγάλης αθηναϊκής τραγωδίας είναι ακριβώς η στιγμή όπου ο Βάκχος αποφασίζει να περάσει από την απουσία στην απειλητική παρουσία, ίσως για να δηλώσει ότι, σε πείσμα όσων αποκαλούν την τραγωδία απροσδιόνυση, ήταν πάντα εκεί; Η ιδέα είναι γοητευτική. Αλλά καταρρίπτεται από την ιστορία του αρχαίου θεάτρου: ήδη ο Αισχύλος έχει να μας παρουσιάσει έργα όπως οι «Ηδωνοί», όπου ο Διόνυσος πρωταγωνιστεί, ενώ η Αντιγόνη του Σοφοκλή είναι επίσης ένα διονυσιακό έργο. Αν τώρα, προσέχοντας τα δίκαια παράπονα του Κάδμου στο φινάλε του έργου, δούμε την αγριότητα της επίθεσης του Διόνυσου, μπορούμε με μια μικρή υπερβολή να πούμε ότι οι «Βάκχες» είναι μάλλον «καθόλου μα καθόλου ανθρώπινες». Αν, ωστόσο, δεχτούμε ότι η απανθρωπιά χαρακτηρίζει δυστυχώς διαχρονικά τον άνθρωπο, τότε μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι οι «Βάκχες» είναι μάλλον τόσο ανθρώπινες όσο και πολιτικές και συμπαντικές και τελικά επίσης αρκετά απάνθρωπες. Το ψυχικό, με άλλα λόγια, δεν μπορεί να ιδωθεί ξεκομμένο από τα άλλα στοιχεία της αφήγησης και δεν μπορεί να αποκτήσει την πλήρη σημασία του, παρά αν συνδεθεί με το τελετουργικό και με το πολιτικό (…) Είδαμε ότι στο τέρμα του ταξιδιού του Διόνυσου υπάρχει μια δεύτερη γέννηση, συμβολισμένη διπλά από την αναζωπύρωση της φωτιάς στον τάφο της μάνας του και από την πυρκαγιά στο παλάτι του Πενθέα. Στο τέρμα του ταξιδιού του Πενθέα ενεδρεύει ο διασπαραγμός από τα χέρια της φονικής του μάνας. Εκεί όμως όπου το καλό και το κακό ταξίδι και μαζί το δράμα τελειώνουν, ο Διόνυσος μας αναγγέλλει κάποιες άλλες περιπλανήσεις. Ο Κάδμος και η Αγαύη θα πάρουν, σαν τον Οιδίποδα στο τέλος του «Τυράννου», τον δρόμο της εξορίας: και μόνον αυτός ο συσχετισμός με τον Οιδίποδα μας επιβάλλει να ψάξουμε μήπως η καινούρια περιπλάνηση με την οποία κλείνει το έργο, έχει και αυτή μια μυητική σημασία. Το κολοβωμένο κείμενο δεν μας επιτρέπει να ξεκαθαρίσουμε μια πλήρη εικόνα και ξέρουμε ότι η τελική εγκατάσταση του Κάδμου στη νήσο τον Μακάρων δεν ήταν επινόηση του Ευριπίδη. Η φιλολογική όμως εξακρίβωση δεν καταργεί τον προβληματισμό σχετικά με τη λειτουργικότητα του στοιχείου αυτού στο έργο. Τοποθετώντας το τέρμα της πλάνης του γενάρχη των Θηβαίων στη νήσο των Μακάρων -και ταυτόχρονα τονίζοντας πως ο Κάδμος, που είναι «άτεκνος αρσένων παίδων», χάνει με τον Πενθέα τη δυνατότητα να διαιωνίσει τη γενιά του- ο Ευριπίδης μοιάζει να βάζει ένα τέρμα των καλών και των κακών ταξιδιών, ένα τέρμα που βρίσκεται πέρα από τις χαρές και τα δάκρυα αυτού του κόσμου των γεννήσεων και των θανάτων.

Ξαναγυρίζω στην καίρια παρατήρηση που κάνει ο συγγραφέας, ότι στο τέρμα του ταξιδιού του Διόνουσου υπάρχει μια δεύτερη γέννηση. Θα επιχειρήσω να προεκτείνω τη σκέψη του, λέγοντας ότι στην «Αντιγόνη» ο Διόνυσος, που έχει βιώσει μια πρώτη γέννηση τραυματική και μια τρομακτική νηπιακή ηλικία, έχοντας γνωρίσει τον ζωντανό διαμελισμό από τους Τιτάνες, επιστρέφει στη γενέθλια πόλη του αφανής, αθέατος από τους πολλούς, θέλοντας να βιώσει μια δεύτερη γέννηση από μια μήτρα γυναίκας, όχι τραυματική τούτη τη φορά. Για να προσθέσω ακόμη ότι η μόνη «μήτρα» που τον αποδέχεται, είναι της Αντιγόνης. Καθώς με την απόφασή της να θάψει τον Πολυνείκη ενάντια στη θέληση του θεομάχου τυράννου Κρέοντα, επιτρέπει στον Θεό της Τραγωδίας να εγκατασταθεί μέσα της, και σηκώνει μόνη το τρομερό του βάρος. Τον ενανθρωπίζει, αν μπορούμε να πούμε, μετριάζει την αγριότητά του, δεν καταλαμβάνεται από την κακή μανία, ευρισκόμενη σε μια κατάσταση νηφάλιας μέθης, με τη συνείδησή της πάντοτε ανοικτή, ξέροντας από την αρχή τι κάνει, γιατί το κάνει, καθώς και το τίμημα που θα πληρώσει… Το ανθρώπινο ανάστημα μάλιστα μιας παρθένου, μιας κόρης, είναι στο έργο του Σοφοκλή ο άξονας που στηρίζει τα δύο κομμάτια του κόσμου, το επάνω και το κάτω, για να μην πέσει ολόκληρος ο ουρανός επάνω στη γη.

Αντιθέτως, στις «Βάκχες» του Ευριπίδη, όπου ο Διόνυσος περνά από τη (σκηνική) απουσία στην απειλητική παρουσία, απουσιάζει προκλητικά το ανθρώπινο ανάστημα, μιας Αντιγόνης, που με την υποδοχή μέσα της του σώματος του πάσχοντος Θεού θα μετριάσει την αγριότητα του «Θείου». Ο θεομάχος τύραννος Πενθέας δεν μετέχει στα «όργια» του θεού, ως τραγικός πρωταγωνιστής, θέλει να είναι απλός θεατής τους. Και γίνεται, μαζί με την πόλη του, το ακούσιο θύμα της «μανίας» του Θεού, που δεν αναγνωρίζει.

Βρισκόμαστε πράγματι στο τέρμα της διαδρομής της μεγάλης αθηναϊκής Τραγωδίας, όπως επισημαίνει σωστά ο Γιάγκος Ανδρεάδης. Για να καταλάβουμε όμως με ποιον τρόπο σημαίνεται αυτό στις «Βάκχες», δεν αρκεί να δούμε τη Θήβα ως μια απλή μετωνυμία της «πόλης του λόγου», της Αθήνας. Επειδή η «πόλις του λόγου», και ο συναφής πολιτισμός, γεννήθηκε πράγματι στην Ελλάδα, επρόκειτο όμως για έναν «λόγο» θεμελιωμένο επάνω στις κάθετες εγκοπές της πόλεως και στο «παράλογο» της έγκλειστης, εγκιβωτισμένης μέσα στα άδυτα υπόγεια της πόλεως, μεταμορφωμένης Ερινύας. Γι’ αυτό και τραγικός καθαρτήριος λόγος. Οσοι το αγνόησαν αυτό και θέλησαν εν ονόματι της «καθαρότητας» να μεταφράσουν τη ζωή σε αποκλειστικά «λογικές» κατηγορίες εξαλείφοντας ολοσχερώς το «παράλογο», είδαν γρήγορα, όπως ο Πενθέας στις «Βάκχες» του Ευριπίδη, τις ασύντακτες δομές της αγριότητας να εισβάλουν ακάθεκτες μέσα από τις ρωγμές του «συντεταγμένου» λόγου τους και να τον διαλύουν, με συνέπειες καταστροφικές για τον πολιτισμό. Ισως ένα τέτοιο ερημωμένο τοπίο φρίκης και σφαγής να θέλει να μας δείξει στην πιο πάνω τραγωδία του ο Ευριπίδης: μια έρημη Θήβα, χωρίς Αντιγόνη για να πάρει απάνω της την ταφή του άταφου νεκρού αδελφού της, «εξημερώνοντας» και σώζοντας εντός της, με την πράξη της τον Θεό. Για τον ιδρυτή της Θήβας Κάδμο αρχίζει τώρα, σύμφωνα με την προφητεία του Δία, που εκφέρει ο Διόνυσος, ένας βίος ατέρμονης περιπλάνησης, μέχρι την τελική εγκατάστασή του στη νήσο των Μακάρων, όταν κλείσει ο κύκλος της βίας: «Ως τότε θα κυβερνάς αμέτρητο στρατό βαρβάρων πάνω σε βοϊδάμαξες και θα λεηλατείς πολιτείες…». Μια προφητεία για όλες τις εποχές. Ο Κάδμος, θυμίζω, ξεκίνησε από τη Φοινίκη την περιπλάνησή του, για να βρει τη χαμένη αδελφή του, Ευρώπη και κατέληξε μετά το χρησμό του Θεού να ιδρύσει την πόλη της Θήβας χωρίς να έχει βρει στο μεταξύ την Ευρώπη… Η προφητεία του Διόνυσου δεν μας λέει δυστυχώς αν η αναζήτηση της χαμένης Ευρώπης τελειώνει ή αρχίζει εδώ.  ,

  • ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, Βιβλιοθήκη, Παρασκευή 29 Ιανουαρίου 2010

Παρουσίαση του βιβλίου «Από τον Αισχύλο στον Μπρεχτ» του Γιάγκου Ανδρεάδη


ΑΠΕ

Ο συγγραφέας του βιβλίου Γιάγκος Ανδρεάδης

Το βιβλίο του Γιάγκου Ανδρεάδη με τίτλο «Από τον Αισχύλο στον Μπρεχτ, όλος ο κόσμος μια σκηνή» παρουσίασαν την Τετάρτη οι εκδόσεις «Τόπος» στο βιβλιοπωλείο Ιανός. Το βιβλίο παρουσίασαν ο θεατρολόγος και συγγραφέας Λέανδρος Πολενάκης και η ηθοποιός Κάτια Γέρου.

Ο κ. Πολενάκης, μιλώντας για το βιβλίο, είπε ότι η έκδοσή του θα είχε καταστεί μέγιστο πνευματικό γεγονός, αν είχε γραφεί σε μια από τις κρατούσες ευρωπαϊκές γλώσσες.

Τόνισε ακόμη ότι το βιβλίο «ανατινάζει» με τόλμη μια σειρά από στερεότυπα για το αρχαίο θέατρο και διάβασε κομμάτια του βιβλίου, τα οποία και ανέλυσε.

Η κ. Γέρου είπε ότι είναι ένα θεωρητικό, πλούσιο βιβλίο, όσο και πρακτικό εγχειρίδιο σκέψης για τους ασχολούμενους με την τέχνη.

Σημείωσε ότι είναι λίγα τα βιβλία που ξεκινούν μια συζήτηση για το τι σημαίνει πολίτης, καλλιτέχνης και κοινό, τονίζοντας ότι όσοι το διαβάσουν, θα τους συντροφέψει για πολύ καιρό στη σκέψη τους. Η Κάτια Γέρου διάβασε αποσπάσματα του βιβλίου.

Ο συγγραφέας αναφέρθηκε στο περιεχόμενο του βιβλίου, λέγοντας ότι αναπτύσσεται από τη δημιουργία της τραγωδίας μέχρι τον Μπρεχτ. Είπε ότι στο βιβλίο περιλαμβάνονται κυρίως Έλληνες θεατρικοί συγγραφείς σε ποσοστό 60%, ενώ προσπαθεί να προσεγγίσει την επιρροή του θεάτρου στην πολιτική.

Newsroom ΔΟΛ, με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ