Category Archives: Θέατρο Σκιών

«Πηγή» έμπνευσής τους το Θέατρο Σκιών

Σκηνικό για την ταινία «Δέκα λεπτά Μότσαρτ» της Λότε Ρέινιγκερ

Αφιερωμένη στη μνήμη του Ευγένιου Σπαθάρη, που άδικα και απροσδόκητα «έφυγε» πριν τα εγκαίνιά της, είναι η ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και ελκυστική και από θεματολογική και από αισθητική άποψη, έκθεση που παρουσιάζει (έως 26/7) το Μουσείο Μπενάκη (κτίριο Πειραιώς 138), με τίτλο «Υμνος στη σκιά». Η έκθεση εντάσσεται στο πλαίσια του Φεστιβάλ Αθηνών, λόγω της άμεσης και έμμεσης σχέσης των – «αφηγηματικού», έως και «δραματουργικού» χαρακτήρα – εκθεμάτων της με την τέχνη του Θεάτρου Σκιών. «Πυρήνα» της έκθεσης αποτελεί η μακρά παράδοση του Θεάτρου Σκιών, όπως διαμορφώθηκε στην Ελλάδα και την Τουρκία, καθώς και ο βασικός «ήρωας» -τύπος της κυρίως προφορικής, αλλά και γραπτής τα νεότερα χρόνια δραματουργίας του Θεάτρου Σκιών, ο Καραγκιόζης (Καραγκιόζ, προφέρεται στα τουρκικά).Επιμελητής της έκθεσης είναι ο Ιταλός ιστορικός της Τέχνης, λάτρης και γνώστης του ελληνικού και τουρκικού Θεάτρου Σκιών, Πάολο Κολόμπο, ο οποίος στα τέλη της δεκαετίας του 1970 παρέμεινε στην Ελλάδα, παρακολουθώντας παραστάσεις αρκετών καραγκιοζοπαικτών, ιδιαιτέρως τις παραστάσεις και τηλεοπτικές καραγιόζικες εκπομπές του Ευγένιου Σπαθάρη και μελετώντας διάφορες «πηγές» περί της τέχνης του σκιαγραφήματος και του Θεάτρου Σκιών (λ.χ. τα «Εικονογραφημένα», το παλιό περιοδικό με καραγκιόζικα έργα). Ο Πάολο Κολόμπο μελέτησε και το τουρκικό Θέατρο Σκιών, αλλά και γενικότερα την τέχνη του αφηγηματικού σκιαγραφήματος, όπως με διάφορους τρόπους και υλικά εκφράστηκε στην τέχνη διαφόρων ξένων εικαστικών καλλιτεχνών, αλλά και στην τέχνη του κινηματογράφου, του animation, του βίντεο.

Ετσι ο επιμελητής συνέθεσε μια πολυμορφική και πολυφωνική έκθεση – «ύμνο στη σκιά», που «διερευνά τις μορφολογικές αναλογίες μεταξύ του παραδοσιακού θεάτρου σκιών και μιας νέας αφηγηματικής τάσης στη σύγχρονη τέχνη, καθώς και τις σχετικές εννοιολογικές αναφορές (…), ενώ ταυτόχρονα καταγράφει τις πρόσφατες επιδράσεις αυτής της παραδοσιακής μορφής τέχνης στη σύγχρονη εικαστική σκηνή», σημειώνει ο επιμελητής της. Η διάρθρωση της έκθεσης επιχειρεί να «αφηγηθεί» το πώς η «σκυτάλη» της παράδοσης του Θεάτρου Σκιών πέρασε σε άλλες μορφές τέχνης και σε δημιουργούς διαφόρων χωρών. Γι’ αυτό τον επισκέπτη εισαγάγει στην κυρίως έκθεση η τέχνη του Ευγένιου Σπαθάρη, με χαρακτηριστικές, ευφρόσυνα κωμικές και οργιαστικά πολύχρωμες φιγούρες του ελληνικού Θεάτρου Σκιών και αρχιοικοδεσπότη τον Καραγκιόζη.

Η κυρίως έκθεση περιλαμβάνει έργα δέκα σύγχρονων καλλιτεχνών, μεταξύ των οποίων και δύο κινηματογραφιστών των αρχών του 20ού αιώνα.

Συγκεκριμένα, παρουσιάζονται έργα των εξής καλλιτεχνών:

Του Νοτιοαφρικανού Γουίλιαμ Κέντριντζ. Τα σκιαγραφήματα του Κέντριτζ παρουσιάζουν σιλουέτες που απεικονίζουν οικείους ανθρώπινους τύπους που εκφράζουν πανανθρώπινα συναισθήματα και ερωτήματα. Της Φινλανδέζας Καταρίνα Λίκβιστ η οποία γυρίζει ταινίες, όχι με ηθοποιούς, αλλά με «ήρωες» μαριονέτες που κατασκευάζει η ίδια και θέματα αντλημένα από παραμύθια, λαϊκές παραδόσεις, ιστορικά γεγονότα και κλασικά λογοτεχνικά έργα. Του Τούρκου Haluk Akakce που δημιουργεί σκιαγραφήματα σε βίντεο, με ποικίλα θέματα (για τη σχέση του ανθρώπου με την τεχνολογία, τη βιολογία, την αρχιτεκτονική, κ.ά.), με πρωτότυπες μουσικές συνθέσεις ή διασκευές έργων της κλασικής μουσικής. Της Σουηδής Natalie Djurberg, που με την τεχνική των κινουμένων σχεδίων κατασκευάζει φιγούρες από πηλό και πλάθει ιστορίες από τον κόσμο των με σύνθετες αφηγήσεις αντλημένες από τη λαϊκή τέχνη, τους παραδοσιακούς μύθους αλλά και πολιτιστικά στοιχεία του 18ου και του 19ου αιώνα. Της Γερμανίδας Lotte Reiniger (1899-1981), η οποία ανέπτυξε την τεχνική του animation και κατάσσεται μεταξύ των σημαντικότερων δημιουργών του κινηματογραφικού κινουμένου σχεδίου στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Της δικής μας Χριστιάννας Σούλου, η οποία θυμίζοντας το θέατρο και το χορό, δημιουργεί σειρές σχεδίων που εικονίζουν τον άνθρωπο στη διαρκή σωματική, χαρακτηρολογική, συναισθηματική, ψυχολογική κίνησή του. Του Ρώσου Ladislas Strawitch (1882-1965), ο οποίος γύριζε ταινίες με θέματα από λαϊκές παραδόσεις και παραδοσιακά παραμύθια και με μαριονέτες που κατασκεύαζε ο ίδιος και η οικογένειά του. Του Αγγλου Andrew Vickery, που φωτογραφίζει τα σχέδιά του και τα προβάλλει με τη μορφή διαφανειών, σε μικρές «θεατρικές» μακέτες που κατασκευάζει ο ίδιος. Χαρακτηριστικό είναι ένα έργο του που πλάθει ένα φανταστικό «ταξίδι» του στο Μπαϊρόιτ και την παράσταση της όπερας του Βάγκνερ «Πάρσιφαλ». Της Αμερικάνας Kara Walker της οποίας τα έργα αφορούν στην προ του αμερικανικού εμφυλίου ζωή και κοινωνία.

  • Αρ. ΕΛΛΗΝΟΥΔΗ, Ριζοσπάστης, Κυριακή 7 Ιούνη 2009
Advertisements

«Λευκό μου σεντονάκι, λάμπα μου τρελή»…

  • Ο επιμελητής σύγχρονης τέχνης Πάολο Κολόμπο υπογράφει την περιοδεύουσα έκθεση «Υμνος στη Σκιά», που φιλοξενεί το Μουσείο Μπενάκη
  • Η πρώτη επαφή του Πάολο Κολόμπο με το θέατρο σκιών έγινε πριν από τριάντα χρόνια, όταν ζούσε για ένα χρονικό διάστημα στην Ελλάδα. Στα τέλη της δεκαετίας του ’70, είχε παρακολουθήσει αρκετούς καραγκιοζοπαίχτες, είχε διαβάσει τα εικονογραφημένα, είχε παρακολουθήσει τον ίδιο τον Σπαθάρη σε εκπομπές της ΕΡΤ… Το ενδιαφέρον του για το θέατρο σκιών δεν έσβησε ποτέ, με αποτέλεσμα, σήμερα, ο Ιταλός επιμελητής σύγχρονης τέχνης να υπογράφει την περιοδεύουσα έκθεση «Υμνος στη Σκιά», που φιλοξενείται από χθες στο Μουσείο Μπενάκη, ύστερα από δύο στάσεις στο Δουβλίνο και στην Κωνσταντινούπολη. Η έκθεση παρουσιάζει τα έργα οκτώ σύγχρονων καλλιτεχνών και δύο κινηματογραφιστών των αρχών του 20ού αιώνα που έχουν επηρεαστεί άμεσα ή έμμεσα από το παραδοσιακό θέατρο σκιών της Ελλάδας και της Τουρκίας. «Δεν πρόκειται για μια απλή παρουσίαση καλλιτεχνών που χρησιμοποιούν τη σκιά στην τέχνη τους, αλλά για μια έκθεση που έχει σημείο αναφοράς τον Καραγκιόζη και το θέατρο σκιών, μορφολογικά αλλά και εννοιολογικά. Μορφολογικά, με τις σκοτεινές σιλουέτες της Αμερικανίδας Κάρα Γουόκερ και της Γερμανίδας κινηματογραφίστριας Λότε Ράινινγκερ, και εννοιολογικά, στην περίπτωση των καλλιτεχνών που επιχειρούν να αφηγηθούν μια δανεισμένη ιστορία, οικεία και αναγνωρίσιμη από τους θεατές τους». Οπως ο Σπαθάρης δανειζόταν ιστορίες από τον Αριστοφάνη, προσαρμόζοντάς τις στο περιβάλλον του Καραγκιόζη, έτσι και οι συγκεκριμένοι σύγχρονοι καλλιτέχνες επιχειρούν τον δικό τους «δανεισμό». Ο Νοτιοαφρικανός Ουίλιαμ Κέντριντζ, για παράδειγμα, σκιαγραφεί την ιστορία του «Μαγικού αυλού», ενώ η Φινλανδή Καταρίνα Λίλκβιστ εμπιστεύεται στις κινηματογραφημένες μαριονέτες της δύο διηγήματα του Κάφκα. «Ολα συνδέονται μεταξύ τους, αλλά όχι και με αυτονόητο τρόπο. Μια έκθεση πρέπει να αφηγείται μια ιστορία». Και η έκθεση «Υμνος στη Σκιά» αφηγείται τον τρόπο με τον οποίο η παράδοση του θεάτρου σκιών ηχεί μέσα από τα έργα δέκα δημιουργών από εννέα διαφορετικές χώρες.

Ιστορικός απατεώνας

  • «Δεν είχα την τύχη να γνωρίσω τον ευφυέστατο Ευγένιο Σπαθάρη. Ο πρόσφατος θάνατός του με λυπεί βαθιά. Πάντα νομίζεις ότι υπάρχει χρόνος, αλλά αυτός σε ξεγελά». Η τέχνη του Σπαθάρη λειτουργεί ως εισαγωγή για την έκθεση. Αυθεντικές σιλουέτες του παραδοσιακού θεάτρου σκιών υποδέχονται τους επισκέπτες, χαρίζοντας ένα πλαίσιο για τα έργα που ακολουθούν. Ο Καραγκιόζης στην υποδοχή, και με ιδιαίτερο λόγο. «Ο Καραγκιόζης είναι ένα απροσάρμοστο άτομο, ένας γελοίος, απρεπής, άναρχος τύπος, χαρακτηριστικά τα οποία βρίσκει κανείς πολύ συχνά στη σύγχρονη τέχνη. Και εκτός από μερικές περιπτώσεις, στην Ελλάδα και στην Τουρκία, όπου το μακρύ του χέρι λειτουργεί ως φαλλικό σύμβολο, ο Καραγκιόζης αδιαφορεί και για το σεξ… Μοναδικός στόχος του είναι μέσα από την απατεωνιά να κινήσει τα πράγματα, να φάει! Είναι ξύπνιος, αλλά όχι και τόσο ξύπνιος, και αυτό είναι που τον κάνει αγαπητό, γιατί στο τέλος της ημέρας όλοι κατανοούμε την ανάγκη για το φαγητό!» Ο Κολόμπο, αναφερόμενος στο βιβλίο του Λιούις Χάιντ («Trickster makes this world»), ο οποίος υπογράφει και ένα από τα κείμενα του καταλόγου της έκθεσης, δεν διστάζει να τοποθετήσει τον Καραγκιόζη σε ένα ευρύτερο σύνολο ιστορικών απατεώνων, από τον Ερμή στον Marcel Duchamp, που μέσα από την πανούργα συμπεριφορά τους ωθούσαν τον κόσμο πιο μπροστά.

Θέατρο σκιών και σινεμά

  • Δεν είναι τυχαίο που ο Ιταλός επιμελητής έχει προσθέσει έργα των δύο παλαιότερων κινηματογραφιστών Λότε Ράινινγκερ και Λαντισλάς Στάρεβιτς ή τα βίντεο του Τούρκου Haluk Akakce και της Σουηδής Nathalie Djurberg. Πέρα από τη μορφολογική σχέση των φιλμ με το θέατρο σκιών, με τη χρήση της μαριονέτας ή του claymation για παράδειγμα, ο Κολόμπο δεν αμελεί να αναγνωρίσει και τις αναφορές του θεάτρου σκιών στην τέχνη του σινεμά. «Η διαφορά όμως είναι ότι, στον κινηματογράφο, ταυτίζεσαι με τους ήρωες, κλαις μαζί τους, ζεις το μύθο που σου παρουσιάζεται. Στο θέατρο σκιών, ξέρεις ότι πάντα κάποιος βρίσκεται από πίσω, και αυτό που βλέπεις δεν είναι μια ιστορία κατορθώματος ή αποτυχίας, αλλά η ιστορία ενός τύπου ανθρώπου. Αναγνωρίζεις ότι δεν είσαι ο Καραγκιόζης, αλλά συγχρόνως ξέρεις ότι ο Καραγκιόζης είναι ο καθένας από εμάς. Στο σινεμά, δεν έχεις πρόβλημα να βάλεις τον εαυτό σου στη θέση του Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ, ενώ στον Καραγκιόζη, υπάρχει μια αναστολή της πίστης σου στον τύπο που έχεις μπροστά σου, και αυτό χαρίζει στο θέατρο σκιών έναν σύγχρονο, μεταμοντέρνο χαρακτήρα».

Καραγκιοζοπαίχτης

  • Ολοι οι καλλιτέχνες που παρουσιάζονται στην έκθεση δημιουργούν ή έχουν δημιουργήσει τα έργα τους μόνοι. Μοναδικοί συνεργάτες του Λαντισλάς Στάρεβιτς, για παράδειγμα, ήταν οι κόρες του και η γυναίκα του. Σε ένα τρίτο επίπεδο, λοιπόν, ο Κολόμπο επιλέγει τους συγκεκριμένους καλλιτέχνες και για τη μοναχικότητα που προσδιορίζει τη δημιουργία τους. «Είναι σαν τους καραγκιοζοπαίχτες, που αναλαμβάνουν μέχρι και την τελευταία πινελιά της παράστασής τους»…

Σημαντικές συνεργασίες

  • Ο Πάολο Κολόμπο είναι καλλιτεχνικός σύμβουλος στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Κωνσταντινούπολης ενώ έχει τελέσει επιμελητής του MAXXI Museo Nationale selle Arti del XXI Secolo στη Ρώμη από το 2001 έως το 2007. Πριν από αυτό κατείχε τη θέση του διευθυντή του Centre d’ Art Contemporain στη Γενεύη και το 1999 ήταν επιμελητής της 6ης Μπιενάλε της Κωνσταντινούπολης. Στο παρελθόν, έχει επιμεληθεί εκθέσεις σημαντικών σύγχρονων καλλιτεχνών, όπως οι Gilbert and George, Ed Ruscha, Christopher Wool, Kara Walker και William Kentridge, μεταξύ άλλων, ενώ αυτή τη στιγμή προετοιμάζει μια έκθεση για το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης σε συνεργασία με τον διευθυντή του μουσείου, Νικόλαο Σταμπολίδη.

«Υμνος στη Σκιά» στο Μουσείο Μπενάκη, σε συνεργασία με το Ελληνικό Φεστιβάλ, έως 26 Ιουλίου (Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου).

  • Της Νελλης Αμπραβανελ, Η Καθημερινή, 24/5/2009

Το Θέατρο Σκιών χωρίς την αθωότητά του

  • Δεν θα μπορούσαν να βρουν καταλληλότερο τίτλο απ’ τον «Υμνο στη σκιά» οι επιμελητές της έκθεσης, που εγκαινιάζεται σήμερα στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς.

ΑΡΙΣΤΕΡΑ: Αφίσα από ελληνική παράσταση του Καραγκιόζη. Στην έκθεση υπάρχει και αρχειακό υλικό από την παράδοση του Θεάτρου Σκιών σε Ελλάδα και Τουρκία. ΔΕΞΙΑ: Τα έργα της Κάρα Γουόλκερ δεν είναι τόσο αθώα όσο δείχνουν. Διασπείρουν ένα αίσθημα απειλής, αναφορά στην εποχή της δουλείας στην Αμερική

ΑΡΙΣΤΕΡΑ: Αφίσα από ελληνική παράσταση του Καραγκιόζη. Στην έκθεση υπάρχει και αρχειακό υλικό από την παράδοση του Θεάτρου Σκιών σε Ελλάδα και Τουρκία. ΔΕΞΙΑ: Τα έργα της Κάρα Γουόλκερ δεν είναι τόσο αθώα όσο δείχνουν. Διασπείρουν ένα αίσθημα απειλής, αναφορά στην εποχή της δουλείας στην Αμερική

  • Η μεγάλη παράδοση του Θεάτρου Σκιών, τόσο στην Τουρκία όσο και στην Ελλάδα, με πρωταγωνιστή τον αεικίνητο, ταλαίπωρο Καραγκιόζη, αποτέλεσε την πηγή της έμπνευσής της. Ο Ιταλός επιμελητής Πάολο Κολόμπο προσπέρασε γρήγορα τις φολκλορικές ή τις γλυκερά νοσταλγικές προσεγγίσεις του θέματος και συνέθεσε στον χώρο του μουσείου ένα σύγχρονο υποβλητικό ποίημα για τον κόσμο της σκιάς και της κινούμενης εικόνας.
  • Οι περισσότεροι καλλιτέχνες της διοργάνωσης είναι πρώτης γραμμής: ο Νοτιοαφρικανός Γουίλιαμ Κέντριτζ, η Αμερικανίδα Κάρα Γουόλκερ, ο Σουηδός Γιόκουμ Νόρστρεμ, ο Αγγλος Αντριου Βίκερι, ο Τούρκος Χαλούκ Ακάκσε, η Φινλανδή Καταρίνα Λίλκβιστ, η Σουηδέζα Νάταλι Ντζιούρμπεργκ και η Ελληνίδα Χριστιάνα Σούλου. Στον ίδιο χώρο βλέπουμε και ακριβοθώρητα έργα των θρυλικών αβάν-γκαρντ κινηματογραφιστών του 20ού αιώνα, της Γερμανίδας Λότε Ρένινγκερ, του Ρώσου Αλεξάντερ Αλεξέγεφ και του Πολωνού Λάντισλας Στάρεβιτς.
  • Η έκθεση με σχέδια, κολάζ, ζωγραφική, γλυπτά και επιτοίχιες εγκαταστάσεις αποκαλύπτει υπόγειες συγγένειες και συναφείς χειρονομίες μεταξύ του Θεάτρου Σκιών και της σύγχρονης τέχνης. Οι αναφορές των σύγχρονων καλλιτεχνών στο Θέατρο Σκιών δεν είναι άμεσες. Οι περισσότεροι, πάντως, γνωρίζουν καλά και έχουν μελετήσει τη μακραίωνη παράδοσή του -οι ρίζες του εντοπίζονται στην Αίγυπτο του 16ου αιώνα.
  • Τα πρώτα εκθέματα που συναντούν οι επισκέπτες είναι αρχειακό υλικό από την παράδοση του Θεάτρου Σκιών στην Ελλάδα και στην Τουρκία: φιγούρες του Καραγκιόζη, προβολές και προγράμματα παραστάσεων («Ο Καραγκιόζης Πυγμάχος»), δίσκοι βινυλίου με ηχογραφημένες παραστάσεις, θεατρικές μακέτες κ.ά. Η έκθεση είναι αφιερωμένη, άλλωστε, στη μνήμη του σπουδαίου Ελληνα καραγκιοζοπαίχτη Ευγένιου Σπαθάρη, που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή.
  • Η γαλάζια τοιχογραφία με τις μαύρες φιγούρες της Αμερικανίδας Κάρα Γουόλκερ στην επόμενη αίθουσα δεν είναι τόσο χαριτωμένη όσο δείχνει. Αν παρατηρήσεις τις φιγούρες και το επιθετικό φίδι που τις απειλεί, εισέρχεσαι στο σκοτεινό υπόστρωμα του έργου. Ολες οι παραστάσεις της Γουόλκερ, φαινομενικά αθώες και παιγνιώδεις, διασπείρουν ένα αίσθημα απειλής και αποκαλύπτουν έναν κόσμο ακραίας βίας και διαφυλετικών σεξουαλικών σχέσεων, αναφορά στη σκληρή εποχή της δουλείας στην Αμερική.
  • Ξεχωριστή θέση στην έκθεση έχει και το έργο του Νοτιοαφρικανού εικαστικού Γουίλιαμ Κέντριτζ. Οι σιλουέτες του, τόσο στους πίνακές του όσο και στις ταινίες κινουμένων σχεδίων του, είναι μέρος ενός κόσμου κατακερματισμένου, συχνά απειλητικού και αβέβαιου. Ο σχεδόν πρωτόγονος, χειροποίητος τρόπος με τον οποίο χειρίζεται την κινούμενη εικόνα εντείνει το απειλητικό αίσθημα ενός επικίνδυνου παιχνιδιού. Σ’ αυτό οι μνήμες του εικαστικού συνδιαλέγονται με τη σκοτεινή ιστορία της αφρικανικής ηπείρου και του απαρτχάιντ.
  • Σκοτεινές, παιγνιώδεις, χιουμοριστικές, πολιτικές είναι οι ιστορίες όλων των φιλμ, των σχεδίων και των έργων ζωγραφικής της έκθεσης με πρωταγωνιστές μαριονέτες, φιγούρες από πηλό, σκιές και ζώα. Πλάσματα ενός ανήσυχου κόσμου, που έχει ανάγκη το φως και το βλέμμα μας για να εμψυχωθεί. Ο «Υμνος στη σκιά» διοργανώνεται σε συνεργασία με το Ελληνικό Φεστιβάλ, το Ιρλανδικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης και το Μουσείο Istanbul Modern. Είναι παράλληλη εκδήλωση της Art Athina. Διάρκεια έως 26 Ιουλίου.*

Ακολουθώντας τα βήματα όσων έκαναν τέχνη τη σκιά

  • ΕΚΘΕΣΗ. Το φετινό Φεστιβάλ Αθηνών δεν εγκαινιάζεται θεατρικά, αλλά εικαστικά. Με μια μεγάλη έκθεση, που εγκαινιάζεται σήμερα στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς, που εξετάζει εικαστικά τις διαδρομές της τέχνης του σκιαγραφήματος και του θεάτρου σκιών στην Ευρώπη του 20ού αιώνα. Μια έκθεση που είναι, φυσικά, αφιερωμένη στη μνήμη του Ευγένιου Σπαθάρη που αποχαιρετίσαμε πρόσφατα. Τίτλος της «Υμνος στη σκιά» και είναι μια διεθνής έκθεση συμπαραγωγή του Μουσείου Μπενάκη, του Istanboul Modern της Κωνσταντινούπολης και του Irish Museum of Modern Art του Δουβλίνου. Την επιμέλεια της έκθεσης ανέλαβε ο Πάολο Κολόμπο, ο οποίος ξενάγησε χθες το μεσημέρι τους Ελληνες δημοσιογράφους σε διάφορες φιγούρες και μορφές του θεάτρου σκιών και το ξαναζωντάνεμα παλαιών και νεότερων μύθων της λαϊκής παράδοσης.

Πυρήνας της έκθεσης και κεντρική μεταφορά της αφήγησης που επιχειρεί, είναι η παράδοση του θεάτρου σκιών, έτσι όπως διαμορφώθηκε και εξαπλώθηκε στην Ελλάδα και την Τουρκία.

  • Στον ισόγειο εκθεσιακό χώρο του Μουσείου Μπενάκη είχαμε την ευκαιρία να δούμε έργα του Τούρκου Haluk Akakce, της Σουηδέζας Nathalie Djurberg, του Νοτιοαφρικανού William Kentridge, της Φινλανδής Katariina Lillqvist, του Σουηδού Jockum Nordstrom, της Γερμανίδας Lotte Reiniger (μιας από τις σημαντικότερες και πρώιμες δημιουργούς του κινηματογραφικού κινουμένου σχεδίου), της Ελληνίδας Χριστιάνας Σούλου, του Ρώσου Ladislas Starewitch (που δούλεψε όμως στο Παρίσι, αφού εγκατέλειψε τη Μόσχα το 1923), του Αγγλου Andrew Vickery και της Αμερικανίδας Kara Walker, από τις νεαρότερες καλλιτέχνιδες της έκθεσης.
  • Ο επισκέπτης μπαίνοντας συναντά πρώτα τις γνώριμες φιγούρες του Καραγκιόζη και στη συνέχεια φιγούρες από διάφορα υλικά, ανάλογα με τον τρόπο που ο κάθε καλλιτέχνης προσεγγίζει τη σκιά, αλλά και πολλές ταινίες σε ειδικά διαμορφωμένους prive χώρους, μερικές από τις οποίες είναι τα πρώτα βήματα του animation και ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει μοναδικές διαδρομές της φαντασίας και της τέχνης. Η έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη θα ανοίξει για το κοινό από το Σάββατο 23 Μαΐου και θα περιμένει τους επισκέπτες μέχρι τις 26 Ιουλίου. [Ολγα Σελλα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 22/5/2009]

Ο «Υμνος στη σκιά» στο Μουσείο Μπενάκη

  • Η έκθεση του Istanbul Modern από σήμερα στην Αθήνα.
  • Εντυπωσιακό ήταν το ενδιαφέρον που προκάλεσε στο κοινό της Κωνσταντινούπολης, η έκθεση σύγχρονης τέχνης «Υμνος στη σκιά» που διερευνά τις μορφολογικές αναλογίες μεταξύ του παραδοσιακού θεάτρου σκιών και μιας νέας αφηγηματικής τάσης στη σύγχρονη τέχνη, ενώ ταυτόχρονα καταγράφει τις πρόσφατες επιδράσεις αυτής της παραδοσιακής μορφής τέχνης στη σύγχρονη εικαστική σκηνή.
  • Περισσότερα από 15.000 άτομα επισκέφθηκαν την έκθεση, που πραγματοποιήθηκε από το τέλος Ιανουαρίου μέχρι τις αρχές Μαΐου στις αίθουσες του Istanbul Modern -του νέου μουσείου μοντέρνας τέχνης της Πόλης-, όπως ανέφερε η διευθύντρια του μουσείου Γκιουνίς Ατίς Αζράκ. Η έκθεση μεταφέρεται από σήμερα στις αίθουσες του Μουσείου Μπενάκη στην Αθήνα. Ο έφορος της έκθεσης Πάολο Κολόμπο αναφέρει ότι δανείστηκε τον τίτλο «Υμνος στη σκιά» από μια διάλεξη του Γουίλιαμ Κέντριτζ στο Μουσείο Σύγχρονων Τεχνών του Σικάγου το 2001, ο οποίος τον είχε με τη σειρά του δανεισθεί από ένα φυλλάδιο του Τζουνιχίρο Τανιζάκι του 1935.
  • «Στην καρδιά αυτής της έκθεσης βρίσκεται η παράδοση του θεάτρου σκιών από την Ελλάδα και την Τουρκία και συγκεκριμένα ο χαρακτήρας του Καραγκιόζη», λέει ο κ. Κολόμπο, ο οποίος θεωρεί ότι το θέατρο σκιών έχει προνομιούχα θέση στην προ του σινεμά εποχή. Τα έργα που επέλεξε ο Πάολο Κολόμπο για την έκθεση «συγκροτούν ένα σπουδαίο δίκτυο που συνδέει την υψηλή και χαμηλή κουλτούρα και τη δημοφιλή παράδοση του θεάτρου σκιών στην Ελλάδα και στην Τουρκία».
  • Η έκθεση «Υμνος στη σκιά» παρουσιάζει έργα των Χαλούκ Ακάκτσε (Τουρκία), Νάταλι Ντιούρμπεργκ (Σουηδία), Γούιλιαμ Κέντριτζ (Νότιος Αφρική), Καταρίνα Λίλικβιστ (Φινλανδία), Τζόκουμ Νόρντστρομ (Σουηδία), Λότε Ρέινεγκερ (Γερμανία), Χριστιάνα Σούλου (Ελλάδα), Λαντίσλας Στέργουιτς (Πολωνία), Αντριου Βίκερι (Μεγάλη Βρετανία) και Κάρα Γουόκερ (ΗΠΑ).

http://www.kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ, 21/5/2009

Δεν μένουν στη σκιά…

  • Η κινούμενη εικόνα ενδιαφέρει τους περισσότερους από τους σύγχρονους εικαστικούς, που τη χρησιμοποιούν στις βιντεο-εγκαταστάσεις τους.
  • Ωστόσο, μερικοί απ’ αυτούς βάζουν για λίγο στην άκρη την ψηφιακή της μορφή και αναζητούν την έμπνευση σε πιο παραδοσιακές φόρμες, όπως είναι το θέατρο σκιών και ο -ανατολίτης ή Ελληνας-Καραγκιόζης. Το επιβεβαιώνει η έκθεση «Υμνος στη σκιά», που εντάσσεται στις παράλληλες εκδηλώσεις της «Art Athina» και εγκαινιάζεται την Παρασκευή στο Μουσείο Μπενάκη.
  • Η έκθεση περιλαμβάνει θεατρικές μακέτες, σχέδια, κολάζ, γλυπτά, επιτοίχιες εγκαταστάσεις οκτώ καλλιτεχνών από τη Νότια Αφρική, την Τουρκία, τη Σουηδία, μέχρι την Αμερική, οι οποίοι με νέο αφηγηματικό πνεύμα ερευνούν τις αναφορές και τις αναλογίες που η σύγχρονη τέχνη έχει με το θέατρο σκιών. Ο τίτλος παραπέμπει στο έργο του ιάπωνα λογοτέχνη Τανιζάκι «Εγκώμιο της σκιάς», ο οποίος τονίζει την αισθητική της σκιάς στην ιαπωνική κουλτούρα και εναντιώνεται στην εκτυφλωτική και ισοπεδωτική λάμψη του τεχνητού φωτός.
  • Το θέατρο σκιών γεννήθηκε στη Κεντρική Ασία, όπου η παράδοση παραμένει ζωντανή μέχρι σήμερα και αργότερα πέρασε στην Αίγυπτο. Το 1517, όταν ο Σουλτάνος Σελίμ Α’ κατέκτησε την Αίγυπτο, διέταξε να κρεμάσουν τον τελευταίο σουλτάνο των Μαμελούκων.
  • Η εκτέλεση πραγματοποιήθηκε μπροστά του με κάθε λεπτομέρεια και με τη μορφή θεάτρου σκιών, ενώ ο ενθουσιασμένος Σελίμ αποφάσισε να κάνει αυτό το καινούριο «παιχνίδι» δώρο στο γιο του, στην Κωνσταντινούπολη, διαβάζουμε στον κατάλογο της έκθεσης.
  • Ετσι, δεν άργησε να γεννηθεί ο πιο οικείος σε μας εκπρόσωπος της σκιάς, ο Καραγκιόζης, κοινώς Μαυρομάτης, αφού στην τουρκική γλώσσα Kara σημαίνει μαύρος και goz είναι το μάτι. Αθώος αλλά και πονηρός, κατεργάρης, αιχμηρός και πάντα πεινασμένος ο Καραγκιόζης έγινε λαϊκός ήρωας των φτωχών και κατατρεγμένων. Στον μακρύ βίο του επηρεάστηκε από το κλασικό θέατρο, ενώ τα χέρια των μαστόρων καθόρισαν το κοινωνικό και πολιτικό του στίγμα.
  • Αυτή την πολιτική διάσταση του θεάτρου σκιών εντοπίζει η Αμερικανίδα Κάρα Γουόλκερ, που με τις φιγούρες που θα δείξει στην έκθεση σκιαγραφεί την εποχή της δουλείας των μαύρων στην Αμερική, τη βία, την εκμετάλλευση και τον ευτελισμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

* Ο Χαλούκ Ακακτσί από την Τουρκία, που είχε πατέρα καραγκιοζοπαίκτη, εστιάζει στις αντιθέσεις σκιάς και φωτός. Στο έργο του «Delicate Balance» μαύρα σχήματα εισβάλλουν σε λευκό φόντο και αντίστροφα.

* Η έκθεση εστιάζει όμως και σε τρεις πρωτοπόρους της κινούμενης εικόνας, οι οποίοι έδωσαν μια μαγική, ονειρική διάσταση στο θέαμα. Η Γερμανίδα Λότε Ρέινινγκερ έκανε αβάν-γκαρντ έργα στη δεκαετία του ’20, όπως «Οι περιπέτειες του πρίγκιπα Αχμέντ». Ο Ρώσος Αλεξάντρ Αλεξέγεφ τόνισε περισσότερο την υφή από τις φιγούρες του δημιουργώντας έργα εμπνευσμένα από τα έργα του Γκόγκολ και του Κάφκα. Από την άλλη, ο Πολωνός Λάντισλας Στέργουιτς έφτιαχνε μικρές κούκλες με εκπληκτικές λεπτομέρειες για να αποδώσει τους μύθους του Λαφοντέν.

* Πήλινες κούκλες ανθρώπων και ζώων δημιουργεί και η Σουηδέζα Νάταλι Ντζιούρμπεργκ σήμερα, ωστόσο οι ιστορίες που διηγείται είναι ακατάλληλες δι’ ανηλίκους.

* Οι κούκλες της Καταρίνα Λίλκβιστ από την Τσεχία άλλοτε έχουν φεμινιστικό προσανατολισμό και άλλοτε είναι επηρεασμένες από τα έργα του Κάφκα.

* Ακόμα, ο Γουίλιαμ Κέντριτζ από τη Νότια Αφρική έχει εμπνευστεί τα γλυπτά του από τις αναφορές του Πλάτωνα στο φως και στη σκιά: για να αντικρίσουμε τον ήλιο χρειάζεται μια εσωτερική κατάδυση στο σκοτάδι.

Η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 26 Ιουλίου και την επιμελείται ο Πάολο Κολόμπο. Διοργανώνεται σε συνεργασία με το Ελληνικό Φεστιβάλ, το Ιρλανδικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης και το μουσείο Istanbul Modern.

Η σκιά γίνεται πηγή έμπνευσης για τη σύγχρονη τέχνη. ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ

Σκιαγραφική εικαστική  εγκατάσταση της Αφροαμερικανίδας καλλιτέχνιδας Κara Walker
  • Το σημείο όπου συναντάται η τέχνη του Θεάτρου Σκιών με τη σύγχρονη εικαστική δημιουργία είναι το θέμα της περιοδεύουσας έκθεσης «Ύμνος στη σκιά» που εγκαινιάζεται την ερχόμενη Παρασκευή στο Μουσείο Μπενάκη.

Οκτώ σύγχρονοι καλλιτέχνες και δύο κινηματογραφιστές των αρχών του 20ού αιώνα ενώνουν τις δυνάμεις τους για να προσεγγίσουν την έννοια της σκιάς, της τέχνης του σκιαγραφήματος και του Θεάτρου Σκιών στη σύγχρονη τέχνη, στην έκθεση του Μουσείου Μπενάκη που πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Ελληνικό Φεστιβάλ, υπό την επιμέλεια του Πάολο Κολόμπο.

Τους επισκέπτες περιμένουν οι εμπνευσμένες από τον χώρο της όπερας εικονογραφήσεις του Νοτιοαφρικανού καλλιτέχνη William Κentridge. Τα παιγνιώδη σχέδια και κολάζ του Jockum Νordstrom. Τα σχέδια, οι σκιαγραφικές εγκαταστάσεις (εγκαταστάσεις που βασίζονται στο στοιχείο της σιλουέτας) και τα βίντεο της Αφροαμερικανίδας καλλιτέχνιδας Κara Walker. Οι χειροποίητες μαριονέτες της Κatariina Lillqvist. Οι φημισμένες και πάντα επίκαιρες ταινίες της πρωτοπόρου Γερμανίδας κινηματογραφίστριας Lotte Reiniger, που άντλησε την έμπνευσή της από τη φιγούρα του Καραγκιόζη και πρώτη δημιούργησε φιλμ σκιαγραφιών (animation σιλουέτας) στη δεκαετία του 1920. Τα έργα του Ladislas Starewitch, ενός από τους γνωστότερους κινηματογραφιστές του 20ού αιώνα. Το ανεξάρτητο θέατρο του Αndrew Vickery, τα βίντεο του Ηaluk Αkakηe καθώς και τα βίντεο της Νathalie Djurberg που στηρίζονται στην τεχνική του clay-animation (κινούμενες φιγούρες κατασκευασμένες από πηλό), αλλά και τα σχέδια της Χριστιάνας Σούλου που αποτελούν σχόλια στην ανθρώπινη ύπαρξη.

ΙΝFΟ: «Ύμνος στη σκιά» στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου) από 22 Μαΐου έως 26 Ιουλίου.

28 Mαρτίου: Παγκόσμια μέρα Θεάτρου Σκιών

Το μήνυμα του Προέδρου του Πανελλήνιου Σωματείου Θεάτρου Σκιών Πάνου Καπετανίδη για τον 1ο γιορτασμό της Παγκόσμιας μέρας Θεάτρου Σκιών
  • «Όπου συναντάω με τις παραστάσεις μου ανθρώπους γεννημένους γύρω στο 1950, μου ψιθυρίζουν με πολύ συγκίνηση και νοσταλγία, ότι στις αναμνήσεις τους, έχουν εικόνες από προσπάθειες να παίξουν οι ίδιοι στη γειτονιά τους θέατρο Σκιών όταν ήταν μικροί. Προσπάθειες όμως που στην πλειοψηφία τους είχαν άδοξο τέλος, με το κάψιμο του σεντονιού της μαμάς, από το κερί που χρησιμοποίησαν για τον φωτισμό του μπερντέ.
Από άκρη σε άκρη της Ελλάδας αλλά και της απόδημης ομογένειας που έζησε τα μικρά της στην Ελλάδα, η ίδια και απαράλλακτη ιστορία! Λές και αντάμωσε ο ένας τον άλλον! Κι όμως τόσο μακριά ο ένας από τον άλλο. Τι ενώνει όλους αυτούς τους ονειροπόλους σημερινούς μεσήλικες; Τι τους κάνει να λέν΄ και να ξαναλέν΄ αυτό την τόσο ίδια τόσο τρυφερή ρομαντική ιστορία;
  • Πολλοί από αυτούς τους πενηντα-εξηντάρηδες λένε και άλλες ίδιες λεπτομέρειες: Πως φτιάχνανε αλευρόκολλα για να κολλήσουν τις χαρτοφιγούρες της «Άγκυρας» πάνω σε χουσέ χαρτόνι, και τα κοπίδια που φτιάχνανε, βάζοντας πρόκες πάνω στις ράγες που τις πάταγε το τραίνο ή το τραμ, κι άλλα κι άλλα…
Αυτό δεν γίνηκε με καμιά άλλη μορφή τέχνης και μάλιστα θεατρικής, που τα παιδιά, μέσα στο ομαδικό παιχνίδι είχαν εντάξει τότε, στις παλιές γειτονιές και τα στενοσόκακα του αραμπά, του γανωτζή και του γαλατά. Δεν ξέρω τι σκέφτονται οι μεσόκοποι στο Μπαλί, στην Ινδονησία, ή στις άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, που με την ίδια ζέση μαζεύονται γύρω από το φωτισμένο πανί και παρακολουθούν εκστασιασμένοι τις εκεί μυστηριακές παραστάσεις.
  • Στο σήμερα βέβαια, τα πράγματα είναι πιο εύκολα στα παιδιά. Υπάρχουν έτοιμοι μπερντέδες και φιγούρες, μα από τα παιχνίδια των παιδιών απουσιάζει δυστυχώς η ομαδικότητα. Παρόλα αυτά και σε πείσμα της παγκοσμιοποίησης και της ατομικότητας, δειλά δειλά ξανάρχισε το παιχνίδι με τις φιγούρες. Γιατί πώς να το κάνουμε. Για να παίξεις κάποιο παιδί Καραγκιόζη, χρειάζονται οι βοηθοί, αλλά και το κοινό.
Το Υπουργείο Παιδείας προς τιμήν του, δίνει άδεια στους Καραγκιοζοπαίκτες να παίζουν στα σχολεία, όμως οι δάσκαλοι ιδιαίτερα οι νεότεροι, που δεν γνωρίζουν ή δεν υποψιάζονται τον διαπαιδαγωγικό ρόλο που μπορεί να παίξει αυτή η μορφή τέχνης στη σχολική ηλικία. Δεν γνωρίζουν ότι ο Καραγκιόζης είναι αυτός που πρωτομίλησε στους Έλληνες για τους ήρωες του ΄21, για τον Μέγα Αλέξανδρο, για τα κατορθώματα της αντίστασης στην κατοχή υψώνοντας μάλιστα με κίνδυνο της ζωής του καραγκιοζοπαίκτη την Ελληνική σημαία.
  • Ορισμένοι δάσκαλοι ή Διευθυντές σχολείων μάλιστα, έχοντας μαύρα μεσάνυχτα για τους συμβολισμούς και τη σάτιρα του Ελληνικού Λαϊκού Θεάτρου σκιών, βάζουν τον καραγκιοζοπαίκτη να παίξει για τα παιδάκια του νηπιαγωγείου και των τριών μικρών τάξεων… Να γιατί θεωρήθηκε σκόπιμο να αφιερώσουμε μια ειδική μέρα στην ενθύμηση ότι αυτή η παγκόσμια τέχνη που οι ρίζες της φτάνουν στην πρώτη στιγμή που ο άνθρωπος αντίκρισε την σκιά του.
Να γιατί το Πανελλήνιο Σωματείο Θεάτρου Σκιών, που ιδρύθηκε το 1958 και του οποίου έχω την τιμή να είμαι Πρόεδρος αποφάσισε να προτείνει στους παγκόσμιους φορείς Θεάτρου Σκιών και στην Ουνέσκο να αφιερωθεί η επόμενη μέρα από την Παγκόσμια μέρα Θεάτρου, δηλαδή η 28η Μαρτίου, λίγες μέρες μετά τον γιορτασμό της Εθνικής Παλιγγενεσίας, σαν η Παγκόσμια μέρα Θεάτρου Σκιών.
  • «Ζητούμε την συμπαράσταση οποιουδήποτε παράγοντα έχει τρόπο να βοηθήσει στην καθιέρωση και προβολή αυτού του πρώτου γιορτασμού στην Ελλάδα. Την μέρα αυτή θα διαβάζεται κάθε φορά το μήνυμα που θα γράφουν εξέχουσες προσωπικότητες όπου παίζεται παράσταση Θεάτρου Σκιών, θα οργανώνονται ημερίδες και διαλέξεις ενώ στα μόνιμα θέατρα η είσοδος θα είναι ΕΛΕΥΘΕΡΗ

Ευχαριστούμε για την φιλοξενία,
Για το Παν. Σωμ. Θεάτρου Σκιών

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΕΝ. ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Πάνος Καπετανίδης – Άθως Δανέλλης