Αμίρ Ρεζά Κουχεστανί: Κριτική στην ιρανική κοινωνία και τα ευρωπαϊκά στερεότυπα

Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη, Η ΑΥΓΗ: 25/03/2012

Το έργο του 34χρονου σκηνοθέτη από το Ιράν Αμίρ Ρεζά Κουχεστανί Amid the Clouds, που παρουσιάστηκε πρόσφατα στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, αποτέλεσε μια πρώτη επαφή του αθηναϊκού κοινού με το θέατρο μιας χώρας για την οποία τα στερεότυπα συχνά συσκοτίζουν τη σύνθετη πραγματικότητα. Έργο ποιητικό, επηρεασμένο από δυτικές φόρμες, αλλά αγκυρωμένο στην προφορική παράδοση του Ιράν, με θέμα του την οδυνηρή εμπειρία των μεταναστών, στάθηκε η ευκαιρία να μιλήσουμε με τον σκηνοθέτη για το θέατρο στη χώρα του.

* Στην Ελλάδα το κοινό δεν γνωρίζει καθόλου το ιρανικό θέατρο. Μπορείτε να μας πείτε δυο λόγια γι’ αυτό; Ποια απήχηση έχει στο ιρανικό κοινό;

Δεν είμαι ακαδημαϊκός, έτσι δεν μπορώ να μιλήσω γενικά για την ιστορία του ιρανικού θεάτρου. Μπορώ μονάχα να μιλήσω για το τι σημαίνει το θέατρο για το Ιράν σήμερα. Όπως σε όλες τις χώρες της Ανατολής, στο Ιράν υπάρχουν δύο διαφορετικά είδη θεάτρου. Το ένα είναι το παραδοσιακό, που αποτελεί περισσότερο ένα είδος τελετουργίας, εν μέρει θρησκευτικής, όπως το μεσαιωνικό χριστιανικό δράμα στη Δύση, και εν μέρει λαϊκής, όπως τα θεάματα της Κομέντια ντελ άρτε, που στηρίζεται κυρίως στον αυτοσχεδιασμό.

Το με δυτικούς όρους σύγχρονο ιρανικό θέατρο έχει πίσω του ιστορία μονάχα 50 χρόνων, όμως μέσα σε αυτά γνώρισε τρομακτική ανάπτυξη. Δέκα χρόνια μετά την πρώτη του εμφάνιση, στα μέσα της δεκαετίας του ’60, δημιουργήθηκε το διάσημο Φεστιβάλ της Σιράζ, όπου οι γνωστότεροι δυτικοί σκηνοθέτες, όπως ο Πήτερ Μπρουκ, ο Μπομπ Γουίλσον, ο Γκροτόφσκι κ.ά., παρουσίασαν έργα τους φτιαγμένα ειδικά για το Φεστιβάλ και το ιρανικό κοινό. Δέκα χρόνια πριν, οι Ιρανοί θεατές έβλεπαν για πρώτη φορά στη ζωή τους δυτικό θέατρο και τώρα όλα τα διάσημα ονόματα της πρωτοπορίας έρχονταν στο Ιράν. Ήταν ένα είδος σοκ… Χάρη στο Φεστιβάλ της Σιράζ διαμορφώθηκαν αρκετοί Ιρανοί σκηνοθέτες και δραματουργοί, επηρεασμένοι σε μεγάλο βαθμό από τις τάσεις που επικρατούσαν τότε στο δυτικό θέατρο, κυρίως από τον Πήτερ Μπρουκ και τον Γκροτόφσκι.

Μετά ξέσπασε η επανάσταση του 1979 και λίγο αργότερα ο πόλεμος Ιράν – Ιράκ, οπότε το θέατρο παρέμεινε βουβό για δέκα-δώδεκα χρόνια… Δεν μπορούσαν να γίνονται παραστάσεις ενώ οι πόλεις βομβαρδίζονταν! Τη δεκαετία του ’80 το μόνο είδος θεάτρου που υπήρχε ήταν στρατευμένες και προπαγανδιστικές παραστάσεις, επηρεασμένες από την ισλαμική επανάσταση, που παρουσίαζαν τον ηρωισμό των στρατιωτών στον πόλεμο κ.λπ. Κρίσιμη καμπή αποτελεί το 1996, με την άνοδο στην εξουσία του πρώην προέδρου Μοχάμεντ Χαταμί, που άνοιξε νέους δρόμους για το ιρανικό σινεμά και το θέατρο, για την τέχνη γενικότερα. Την οκταετία που ακολούθησε παρουσιάστηκαν πολλές πειραματικές και ριζοσπαστικές παραστάσεις (τότε ήταν που δημιουργήθηκε και ο δικός μας θίασος, το Mehr Theatre Group), καθώς ο Χαταμί, που ήταν ένας καλλιεργημένος άνθρωπος και είχε υπηρετήσει ως υπουργός Πολιτισμού, αύξησε πολύ τον προϋπολογισμό για τις τέχνες.

Έτσι το ιρανικό θέατρο άρχισε να γίνεται γνωστό στο ευρύτερο κοινό και προσέλκυσε πολλούς νέους δημιουργούς. Πολλές νέες μέθοδοι εφαρμόστηκαν, όπως και στο σινεμά. Όμως για οικονομικούς λόγους το ιρανικό θέατρο δεν έγινε γνωστό στην Ευρώπη. Ευτυχώς ο δικός μας θίασος, όπως και δυο-τρεις άλλοι, στάθηκε τυχερός και μπόρεσε να ταξιδέψει σε ευρωπαϊκά φεστιβάλ.


* Δεδομένων των τεταμένων σχέσεων ανάμεσα στο Ιράν και πολλές χώρες της Δύσης, πώς αντιμετωπίζει το ευρωπαϊκό κοινό το έργο σας;

Φυσικά επηρεάζεται από τα στερεότυπα που κυριαρχούν. Όταν εμφανιζόμαστε σε δυτικό κοινό, πάντα εκπλήσσονται που έχουμε γυναίκες ηθοποιούς. Δεν μπορούν να πιστέψουν ότι μια γυναίκα επιτρέπεται να σκηνοθετεί ή να παίζει στο θέατρο… Κάτι που στο Ιράν δεν προκαλεί καμιά εντύπωση. Ως δημιουργός, από τη μια μεριά θέλω να ασκώ κριτική στη δική μας κοινωνία και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε, σε σχέση με το τι θέλουν οι νέοι και τι τους επιτρέπει η κυβέρνηση να κάνουν. Από την άλλη μεριά, πρέπει να αγωνίζομαι ενάντια στην εικόνα που διαμορφώνει το ευρωπαϊκό κοινό εξαιτίας των μίντια για το Ιράν. Είναι λοιπόν ένας διμέτωπος αγώνας…

* Το ιρανικό κοινό πώς αντιμετωπίζει τα έργα σας;

Υπάρχουν πολλά είδη «ιρανικού κοινού», ανθρώπων που ενδιαφέρονται για το θέατρο… Μετά την πρεμιέρα του Amid the Clouds στην Τεχεράνη, μέσα σε μια-δυο μέρες τα εισιτήρια είχαν ήδη εξαντληθεί για όλες τις παραστάσεις μας. Οι θεατές ήταν κυρίως νέοι άνθρωποι, οι περισσότεροι φοιτητές. Νομίζω πως είμαστε πολύ τυχεροί. Η κατάσταση δεν συγκρίνεται με καμιά άλλη χώρα της Μ. Ανατολής. Πουθενά δεν έχω δει τόσο μεγάλο κοινό. Στην Τεχεράνη και τις άλλες πόλεις είναι αρκετό για να υποστηρίξει τα θέατρα.

* Ανεβαίνουν στις ιρανικές σκηνές χωρίς να συναντάτε δυσκολίες;

Πάντα πρέπει να παλεύουμε με τη λογοκρισία. Μπορεί τη μια χρονιά να επιτρέπεται να πεις κάτι και την άλλη όχι. Για παράδειγμα, μπορεί τη μια χρονιά να μας επιτρέπεται να κριτικάρουμε την κυβέρνηση, όχι όμως τις τράπεζες και το οικονομικό σύστημα. Το καλό όμως με τη λογοκρισία στο Ιράν είναι πως είναι διαπραγματεύσιμη. Μπορείς να ζητήσεις κάτι και να προσπαθήσεις να τους πείσεις. Βέβαια, υπάρχουν μερικά πράγματα που δεν μπορούν να παρασταθούν, όπως η σεξουαλική πράξη ανάμεσα σε έναν άντρα και μια γυναίκα, όμως, όπως στο Amid the Clouds, μπορείς πάντα να υπαινιχθείς κάτι τέτοιο: στην τελική σκηνή ο άντρας και η γυναίκα είναι ξαπλωμένοι σε δύο διαφορετικά κρεβάτια και εκείνη του ζητά να της κάνει ένα μωρό. Προσπαθούμε να δείξουμε μια σεξουαλική σκηνή ανάμεσα στους δύο, χωρίς όμως να αγγίζονται…

* Συναντάτε προβλήματα στην παρουσίαση γυναικείων χαρακτήρων στις παραστάσεις έργων σας στο Ιράν;

Ο μόνος περιορισμός είναι ότι πρέπει να φοράνε μαντίλα. Τίποτε άλλο.

Αμίρ Ρεζά Κουχεστανί

Ο Αμίρ Ρεζά Κουχεστανί γεννήθηκε το 1978 στο Σιράζ του Ιράν. Σε ηλικία 16 ετών άρχισε να δημοσιεύει διηγήματά του σε τοπικές εφημερίδες και παρακολούθησε μαθήματα σκηνοθεσίας και κινηματογράφου. Μετά από μια σύντομη εμπειρία ως ηθοποιός, αφοσιώθηκε στη συγγραφή των δύο πρώτων έργων του: And the Day NeverCame («Και η μέρα δεν ήρθε ποτέ», 1999) και The Murmuring Tales («Οι ιστορίες γκρίνιας», 2000), το οποίο έγινε ένθερμα δεκτό από τους κριτικούς, στη διάρκεια του 18ου Διεθνούς Θεατρικού Φεστιβάλ Fadjr, στην Τεχεράνη. Η φήμη του πέρασε τα σύνορα της χώρας με το τρίτο του έργο, Dance on Glasses («Χορός πάνω σε ποτήρια», 2001), που περιόδευσε σε θεατρικά φεστιβάλ της Ευρώπης. Ακολούθησαν τα RecentExperiences («Πρόσφατες εμπειρίες», 2003), Amid the Clouds («Ανάμεσα στα σύννεφα», 2005), Dry Blood and Fresh Vegetables («Ξερό αίμα και φρέσκα λαχανικά», 2007), Quartet: A Journey North («Κουαρτέτο: Ένα ταξίδι στο βορρά», 2008) και Where were you on January 8th? («Πού ήσουν στις 8 Ιανουαρίου;»), τα οποία σημείωσαν επιτυχία στην Ευρώπη. Το περασμένο φθινόπωρο παρουσίασε με επιτυχία στην Τεχεράνη με το Mehr Theatre Group, του οποίου είναι καλλιτεχνικός διευθυντής, τον Ιβάνοφ του Άντον Τσέχοφ.

Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: