Μια συκοφαντημένη επαναστάτρια

  • Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 12 Φεβρουαρίου 2011

Εργο ξεπερασμένο; Με δραματουργικά προβλήματα; Κενά; Με προβληματική «εθνική» θεματολογία; Ολες τις «ρετσινιές» που βαραίνουν ήδη από το 1902 -τη χρονιά που γράφτηκε- την «Τρισεύγενη» του Κωστή Παλαμά, το μοναδικό θεατρικό έργο που συνέγραψε ο μεγάλος ποιητής βασισμένος σε πραγματική αφήγηση, σκοπεύει να τις ξορκίσει η Λυδία Κονιόρδου.

Το σκηνοθετεί στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου σαν να αφορά το σήμερα. Η πρεμιέρα, με πρωταγωνίστρια τη Στεφανία Γουλιώτη, θα δοθεί στις 10 Μαρτίου.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η σκηνοθέτις δεν αισθάνθηκε την ανάγκη να αλλάξει ούτε ένα «και» από το κείμενο. Οποιεσδήποτε περικοπές έγιναν είναι οι ίδιες ακριβώς με εκείνες που συναποφάσισαν ο Παλαμάς με τον Ροντήρη, όταν το ανέβασε το 1935.

Η Τρισεύγενη, σύμβολο της ελεύθερης ψυχής, ασφυκτιά απ’ τη μικρόνοια της κοινωνίας, της πατρικής εστίας αλλά και της συζυγικής κλίνης. Κάνει επαναστάσεις. Σε εποχές που οι κόρες παντρεύονταν όποιον αποφάσιζε ο πατήρ, εκείνη τολμά να πάρει το γιο του οικογενειακού εχθρού. Δίνει διαρκώς αγώνες και στο τέλος, αποκαμωμένη, τερματίζει τη ζωή της. Η πανέμορφη κόρη της Ρούμελης που δεν δέχεται κανένα ζυγό -πατρικό, συζυγικό, κοινωνικές συμβάσεις- έγινε σύμβολο της ελεύθερης Ελλάδας. Ηταν εποχή μιας ιδιαίτερης ψυχολογικής φόρτισης λόγω της εθνικής πανωλεθρίας των Κρητικών από τους Οθωμανούς, αρχές του 20ού αιώνα.

«Η εποχή της δεν μπόρεσε να καταλάβει την «Τρισεύγενη»», επισημαίνει η Λυδία Κονιόρδου. Η ίδια δεν την αντιμετωπίζει ούτε ως ιστορική μαρτυρία, ούτε ως τραγωδία, ούτε ως αστικό δράμα, ούτε καν ως ηθογραφία. Παραδέχεται ότι είχε πέσει θύμα της «προκατάληψης με την οποία έχει περιβληθεί από τους κριτικούς και τα παλιά ανεβάσματα». Οταν όμως το ξαναδιάβασε, αμέσως άρχισε να βλέπει «ποια είναι τα κλειδιά του και με ποιον τρόπο πρέπει να διαβαστεί το κείμενο για να διασωθεί».

«Είναι ένα πάρα πολύ σύγχρονο έργο, σπουδαία κλασικό, αντίστοιχο με τα έργα των τραγικών, του Σέξπιρ και των μεγάλων εκπροσώπων του ποιητικού θεάτρου και όχι του αστικού δράματος. Δεν είναι αστικό δράμα. Είναι απολύτως ποιητικό. Μόνο αν το αντιμετωπίσεις έτσι μπορεί να ξεκλειδώσει και να ανθήσει», διευκρινίζει.

Αν και «πάρα πολύ σοφά χτισμένο και δραματουργικά καλοφτιαγμένο», υποκριτικά είναι «τρομακτικά απαιτητικό». «Χρειάζεται έναν ιδιαίτερο υποκριτικό κώδικα», παραδέχεται η Κονιόρδου. «Δεν μπορούμε να ερμηνεύσουμε την Τρισεύγενη με τα εργαλεία που ερμηνεύουμε το αρχαίο δράμα ή το ψυχολογικό θέατρο».

Η Τρισεύγενη συγγενεύει με τις ιψενικές ηρωίδες; «Είναι μοναδική», απαντά η σκηνοθέτις. «Εχω δουλέψει πάρα πολλούς ρόλους- και στο αρχαίο δράμα. Η Τρισεύγενη δεν μοιάζει με κανένα πρόσωπο. Είναι one of a kind. Ενα πρόσωπο που, ενώ είναι υπαρκτό, είναι ταυτόχρονα ένα σύμβολο. Κι όπως όλα τα σύμβολα, έχει μεταφυσικές προεκτάσεις. Μας προτείνει όμως τη δυνατότητα να αντιληφθούμε την ύπαρξή μας αλλιώς».

Το θεατρικό γράφτηκε σε εποχές που κόρωνε το όραμα μιας νέας Ελλάδας. Ομως την Κονιόρδου την ενδιαφέρει «να το δούμε στη σημερινή εποχή. Μπορεί να γράφτηκε μέσα από την ανάγκη μιας εθνικής δραματουργίας», λέει, «όμως η αρετή του είναι ότι ξεπερνά τη χρονική στιγμή που ενδεχομένως το πυροδότησε και αφορά σήμερα όλη την ανθρωπότητα. Ανήκει στην παγκόσμια δραματουργία και όχι μόνο στην ελληνική».

Γιατί το έργο δεν ασχολείται με τη Μεγάλη Ιδέα, αλλά «με το θέμα της ελευθερίας και του απεγκλωβισμού της ψυχής από την ύλη», υποστηρίζει η σκηνοθέτις. «Ο κόσμος δεν είναι μόνο σάρκα και ύλη. Υπάρχει και η πλευρά που αφορά την ψυχή, το πνεύμα. Το έργο προτείνει να δούμε τον εαυτό μας, την ευτυχία μας και το προχώρημά μας ως ανθρωπότητα μέσα από μια άλλη επίγνωση της ύπαρξής μας».

Η Κονιόρδου δεν κρύβει την ευτυχία της για τη διανομή «διαμάντι», με τη Στεφανία Γουλιώτη (Τρισεύγενη), τον Νίκο Κουρή (Πέτρος Φλώρης), τον Γιώργο Γάλλο (Πάνος Τράτας). Η μουσική του Τάκη Φαραζή «αφομοιώνει και μετουσιώνει πολλές μουσικές παραδόσεις». Τα κοστούμια του Αγγελου Μέντη θα «έχουν άρωμα εποχής, χωρίς να κάνουν φολκλόρ. Θα είναι καθαρά ποιητικά». Τα σκηνικά του Βασίλη Μαντζούκη στηρίζονται σε ιδέα του Νίκου Στεφάνου, στον οποίο η σκηνοθέτις αφιερώνει τρυφερά την παράσταση. *

info: Κοστούμια: Αγγελος Μέντης. Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος. Κίνηση: Αποστολία Παπαδαμάκη. Παίζουν ακόμα οι Τζίνα Θλιβέρη, Χρήστος Στέργιογλου, Δημήτρης Παπανικολάου, Αγορίτσα Οικονόμου, Γαλήνη Χατζηπασχάλη, Σεβίλλη Παντελίδου, Μαριάννα Δημητρίου, Αργύρης Πανταζάρας, Ευγενία Αποστόλου, Φαίδων Καστρής, Αμαλία Τσεκούρα. Μουσική παίζουν οι Μιχάλης Καταχανάς, Κώστας Κοράκης, Ντένης Μακρής, Γιάννης Παπαδόπουλος, Αποστόλης Ψαρράς.

  • «Σε πιάνει πίκρα γι’ αυτό που είμαστε»

«Είναι η πρώτη φορά που με έχει ταράξει τόσο πολύ ένα κείμενο. Επρεπε να σταματήσω να ταράζομαι και να συγκινούμαι για να δουλέψω» εξομολογείται η Στεφανία Γουλιώτη.

Κι ας έχει παίξει κορυφαίους ρόλους αρχαίας τραγωδίας και σύγχρονης δραματουργίας. «Δεν μπορώ να συγκρίνω την Τρισεύγενη με καμία άλλη», ξεκαθαρίζει. «Είναι ένα τόσο ελεύθερο πνεύμα, που ακόμη κι εμείς που την αναλύουμε φτάνουμε στο σημείο να την κατηγορούμε».

Δεν στέκεται στην «εξωκόσμια ομορφιά» της ηρωίδας, με την οποία ο Παλαμάς ήθελε να αποδώσει συμβολικά το μεταφυσικό κομμάτι της. «Στέκομαι στην ψυχική ελευθερία της», λέει. «Είναι ένα με τη φύση. Είναι αυτό που ονειρευόταν ο Παλαμάς για την Ελλάδα, ελευθερία πέρα από καλούπια και στενά όρια. Ο ποιητής μάς θυμίζει ότι έχουμε σκοτώσει εντός μας αυτό το ελεύθερο κομμάτι. Σε πιάνει μια πίκρα για το τι έπρεπε να είμαστε και τι είμαστε κανονικά».

Ενα έργο των αρχών του 20ού αιώνα αντέχει σήμερα; «Ενώ αυτό που με φόβιζε ήταν πώς θα μπει αυτό το «παλιό» κείμενο στο στόμα μου, τελικά ήταν το τελευταίο εμπόδιο. Προσφέρει τέτοια λυτρωτική ελευθερία η γλώσσα που χρειάστηκε να βάλω εγώ εμπόδια», λέει.

Η ματιά της Κονιόρδου πού το οδηγεί; «Θα είναι μια κλασική παράσταση», αποκαλύπτει. «Κάτι που εκτιμώ ιδιαιτέρως. Μας έχουν λείψει οι κλασικές παραστάσεις»

Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: