Daily Archives: 19 Ιανουαρίου, 2011

Ο «φεμινισμός» των τριών τραγικών

  • Του ΒΑΣΙΛΗ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑ, Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 19 Ιανουαρίου 2011

Στην αθηναϊκή κοινωνία, όπου γεννήθηκε η τραγωδία, το μοναδικό αυτό λογοτεχνικό είδος, οι γυναίκες δεν είχαν τη φωνή των δικαιωμάτων. Ευτυχώς το καθεστώς δεν ήταν θεοκρατικό, αφού οι Αθηναίοι της ακμής του τραγικού λόγου ήταν πιστοί εν απιστία.

Στην καθημερινότητα της πόλης, με τους δούλους να κάνουν τη βρώμικη δουλειά, οι άνδρες εργάζονταν και για την ηδονή, την ίδια στιγμή, που οι σύζυγοι κλεισμένοι στον οίκο μεγάλωναν τα παιδιά. Ετσι, λοιπόν η χαμένη γυναικεία φωνή ακούστηκε επί ογδόντα χρόνια, μέσα στα οποία γεννήθηκε, άκμασε και πέθανε η τραγωδία, στον πιο δημόσιο και απελευθερωτικό χώρο, στο Θέατρο του Διονύσου.

Για τις γυναίκες, που από το παρασκήνιο της πολιτικής ζωής, οι αρχαίοι τραγικοί τις έβγαλαν στο προσκήνιο της θυμέλης, γράφει η μεγάλη μας τραγωδός Ασπασία Παπαθανασίου, στις «Γυναικείες μορφές της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας» (εκδόσεις «Νέδα»). Οι Ιοκάστες, οι Ισμήνες, οι Κλυταιμνήστρες, οι Μήδειες, οι Χρυσόθεμες, οι Αντιγόνες ήταν πολλές, όσες και οι Αθηναίες του 5ου και του 4ου π.Χ. αιώνα.

Η περιδιάβαση της Ασπασίας Παπαθανασίου στον Αισχύλο, τον Σοφοκλή και τον Ευριπίδη, μετά από εβδομήντα χρόνια παρουσίας της στο θέατρο, ήταν, όπως εξομολογείται, «μια πολύτιμη εμπειρία αυτογνωσίας». Γιατί μέσα από τη γνώση του εαυτού της δεν ξεδιαλύνει μόνο τη δική της προσωπικότητα, αλλά της δίνει τη δυνατότητα να κατανοήσει τα προβλήματα των συνανθρώπων της, μ’ αυτούς που μοιράζεται τις έξοχες ερμηνείες της στους μνημειώδεις και μνημειακούς γυναικείους τραγικούς ρόλους της. Η μαθήτρια του Δημήτρη Ροντήρη, στη μνήμη του οποίου έχει αφιερώσει το βιβλίο, διακατέχεται από τον ουμανισμό του εικοστού αιώνα, όταν δεν ήταν τα πάντα χρήμα και μόνον χρήμα.

Ποια, όμως, είναι η απελευθερωτική συνεισφορά των τριών τραγικών στις γυναίκες; «Οι γυναικείες μορφές», γράφει η Ασπασία Παπαθανασίου σαν κυρίως να υπερασπίζεται το φύλο της, «δεν είναι στο περιθώριο, ενσωματώνονται στην τραγική πράξη, το όνομά τους ακούγεται μέσα στην ανδροκρατούμενη αθηναϊκή κοινωνία, πολλές φορές αμφισβητούν με τη δράση τους το «πατριαρχικό ιδεώδες» της δημοκρατικής Αθήνας και γίνονται και αυτές κεντρικά τραγικά πρόσωπα».

Το αίτημα του τραγικού λόγου υπέρ των γυναικών είναι η πρώτη φορά που ευδιάκριτα ακούγεται στην ιστορία της παγκόσμιας δραματουργίας: «Ανοιξαν με την τέχνη τους διάπλατα τον εσωτερικό ψυχικό κόσμο της γυναίκας», περιγράφει με λυρικό τόνο αυτό το μέγα κοινωνικό και αισθητικό γεγονός η Ασπασία Παπαθανασίου, «για να μας αποκαλύψουν τα καταπιεσμένα αισθήματά της για τον έρωτα, για τις καθημερινές έγνοιες της συζυγικής σχέσης, για προσδοκίες που διαψεύσθηκαν».

Της ανατροπής ή του οίκου

Οι τραγικές γυναίκες, ακόμη κι αν ανήκουν στην κατηγορία «Γυναίκες της ανατροπής», σε αντιδιαστολή με τις «Γυναίκες του οίκου», όπως εύστοχα κάνει το διαχωρισμό η Παπαθανασίου, ακόμη κι αυτές «δεν επαναστατούν. Δεν δέχονται την καταπίεση της ανθρώπινης συνείδησης, έστω κι αν υπερασπίζονται πανάρχαιες αρχές του οίκου των ανθρώπων και των θεών». Απ’ αυτές τις ερεβώδεις πρωταγωνίστριες του σκοτεινού θιάσου της ανθρώπινης ψυχής, ποιες είναι πρώτες μεταξύ πρώτων; «Η Κλυταιμνήστρα καταλύει την ανδρική εξουσία και η Μήδεια συνειδητά καταστρέφει τον άνδρα της και όλους αυτούς που την πρόδωσαν και την αδίκησαν».

Η ύλη του βιβλίου είναι διαρθρωμένη με απλό τρόπο, ώστε να διευκολύνεται η ανάγνωση, για να μπορεί να διαβαστεί και αποσπασματικά. Αφιερώνει από ένα κεφάλαιο στις γυναικείες μορφές που συναντώνται σε περισσότερες από μία τραγωδίες. Ξεχωριστό χώρο επιφυλάσσει στις τραγωδίες του «Ματωμένου οίκου των Ατρειδών» και του «Καταραμένου οίκου των Λαβδακιδών». Τα μεταφρασμένα αποσπάσματα καλύπτουν μία μεγάλη χρονική περίοδο, από την πρώτη δεκαετία του εικοστού αιώνα μέχρι τις μέρες μας, κι έχουν εκπονηθεί από μεταφραστές, που έχουν και την ιδιότητα του δημιουργού. Τον πρόλογο υπογράφει η Ρούλα Κακλαμανάκη. *

Το «Σύστημα Αθήνα» (δια)δικτυώθηκε

Δύσκολες εποχές για τις τέχνες. Δεν θα ήταν ευκολότερες απ’ ό,τι για τους υπολοίπους οι συνθήκες ούτε για το «Σύστημα Αθήνα», τη σημαντική πλατφόρμα για το θεάτρο και το χορό του Ελληνικού Κέντρου του Διεθνούς Ινστιτούτου Θεάτρου (ΕΚΔΙΘ), που ξεκίνησε σε πιλοτική μορφή το Μάιο του 2007.

Ηταν ο μοναδικός εγχώριος θεσμός που σύστηνε την καλύτερη θεατρικοχορευτική «φουρνιά» της σεζόν στο εξωτερικό, με απώτερο στόχο την παρουσία της στις διεθνείς σκηνές.

Μην ξεχνάμε ότι το Εθνικό Κέντρο Θεάτρου Χορού, που είχε ανάλαβει τα πρακτικά ζητήματά του, καταργήθηκε.

Επρεπε να βρεθεί λύση. Την έδωσε το νέο Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΚΔΙΘ. Η νέα μορφή του «Συστήματος Αθήνα», με τίτλο «iTi’s Best», θα είναι ηλεκτρονική και αναμένεται να προσφέρει περισσότερες δυνατότητες προβολής των ελληνικών παραστάσεων θεάτρου και χορού σ’ όλο τον κόσμο. Το κενό θα αναπληρώσει ο ειδικός ιστότοπος http://www.athensystem.gr, που θα ρίξει έως και 100 φορές κάτω το κόστος της διοργάνωσης και στον οποίο, κατά τη διάρκεια της παρούσας θεατρικής περιόδου (2011), θα αναρτώνται οι προτάσεις της κριτικής επιτροπής.

Ο ιστότοπος αυτός θα περιέχει ολιγόλεπτα τρέιλερ των παραστάσεων που θα μπορεί να δει κανείς σε οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη, ειδικό λινκ μέσω του οποίου (και κατόπιν ειδικής διαπίστευσης) οι εκπρόσωποι θεάτρων ή φεστιβάλ από το εξωτερικό θα μπορούν να δουν μαγνητοσκοπημένες ολόκληρες τις παραστάσεις και πληροφοριακά στοιχεία για την κάθε παράσταση.

Υποψήφιες για επιλογή στο «iTi’s Best» είναι όλες οι παραστάσεις που παρουσιάζονται από ελληνικούς θιάσους οπουδήποτε στην Ελλάδα στο διάστημα από το Νοέμβριο του 2010 μέχρι τον Ιούνιο του 2011 -ανεξάρτητα από το πότε ανέβηκαν για πρώτη φορά.

Οι θίασοι που επιθυμούν να δει η επιτροπή την παράστασή τους, μπορούν να στείλουν σχετική επιστολή και δελτίο Τύπου στο system@ hellastheatre.gr. Για απορίες ή διευκρινίσεις στο 210-3303149 . [ΙΩ.Κ., Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 19 Ιανουαρίου 2011]

«Δύο θεοί» γερνούν στην απομόνωση

  • Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ, Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 19 Ιανουαρίου 2011

Κάθε φορά που επισκέπτομαι το σπίτι του ταξιδιάρη Λένου Χρηστίδη, στην πλατεία Εξαρχείων, αισθάνομαι ότι βυθίζομαι σε μια… μαγική κουνελότρυπα. Ή σε μια νησίδα εκτός τόπου και χρόνου.

Φώτης Μακρής και Γιώργος Νινιός: οι... μεγαλωμένοι κατά μία δεκαετία «Δύο θεοί»

Φώτης Μακρής και Γιώργος Νινιός: οι… μεγαλωμένοι κατά μία δεκαετία «Δύο θεοί»

Ιδίως σήμερα που δεν επιδιώκει καμία «επικοινωνία» με την άχαρη, χειμαζόμενη Ελλάδα του 2011, πέραν του μονίμως συνδεδεμένου στο Ιντερνετ pc του.

Κάθεται απέναντί μου, χαλαρός, με μια υπέροχη ινδική παντελόνα, έχοντας πίσω του ένα οργιαστικό κολάζ από αυθεντικές κινηματογραφικές αφίσες: απ’ το «Πάρτι» του Σέλερς, τον «Πολίτη Κέιν», την «Καζαμπλάνκα», τον «Ταξιτζή». Συνυπάρχουν δίπλα σε χαρακτικά του ΕΛΑΣ και πορτρέτα του Γκεβάρα. Παντού γύρω, σπαρμένα έθνικ αντικείμενα από τα μεγάλα, σταθερά ταξίδια του στην Ινδία, τη Λατινική Αμερική.

Και τώρα, ενώ οι περίφημοι «Δύο θεοί» του ετοιμάζονται να ανεβούν από τις 11 Φεβρουαρίου με τον Γιώργο Νινιό και τον Φώτη Μακρή, σε σκηνοθεσία του τελευταίου, στο «Studio Μαυρομιχάλη», «ενηλικιωμένοι» πια αλλά και περισσότερο ιδρυματοποιημένοι, ο Λένος Χρηστίδης ετοιμάζεται για ένα ακόμη μεγάλο ταξίδι στη μόνιμη «βάση» του στην Ινδία.

Μου μιλά με ενθουσιασμό για το Εκουαδόρ, όπου βρέθηκε πρόσφατα, και τον Ραφαέλ Κορέα που πέταξε πυξ λαξ το ΔΝΤ απ’ τη χώρα του. «Ομως, εμείς πού θα βρούμε έναν Κορέα; Η εναλλακτική που έχουμε είναι ο Σαμαράς!» διαπιστώνει με δυσθυμία. Μιλά για το «μπάχαλο» της τοπικής αυτοδιοίκησης, που διαπίστωσε μέσω της εμπλοκής μιας απλής υπόθεσής του στη Νομαρχία Αττικής, η οποία θεσμικά δεν υφίσταται σήμερα.

  • Εθισμένοι στο κομπιούτερ

Το αστείο είναι ότι οι «Δύο θεοί», με ήρωες δυο τυπάκια εθισμένα στη χρήση του κομπιούτερ, ενώ το 1999 που γράφτηκαν μας εκτόξευαν στο μέλλον, σήμερα καυτηριάζουν τη συνήθη καθημερινότητά μας. Βεβαίως, οι «εθισμένοι» χαρακτήρες, που είναι έγκλειστοι σε ίδρυμα «αποτοξίνωσης», επιδεικνύουν μεγαλομανία: Καταγράφοντας την ιστορία του ανθρώπινου γένους σε μια δισκέτα, για να τη βρουν οι μελλοντικοί κάτοικοι του πλανήτη που όπου να ‘ναι θα καταστραφεί, δίνουν στον εαυτό τους το ρόλο δύο παντοδύναμων δημιουργών. Δύο θεών, δηλαδή.

«Είναι ενδιαφέρον ότι έχουμε προχωρήσει το έργο ηλικιακά», παρατηρεί ο συγγραφέας για την παράσταση στο «Studio Μαυρομιχάλη». «Ενώ στην αρχή οι ήρωες ήταν 30άρηδες, δέκα χρόνια κλεισμένοι, τώρα με μερικές ελάχιστες διασκευαστικές παρεμβάσεις παρουσιάζονται σαν να είναι ήδη 20 χρόνια στη φυλακή και 10 στην απομόνωση. Είναι πιο μεγάλοι, πιο δυσκίνητοι. Φέρουν εντονότερα τον ιδρυματισμό».

Ο ίδιος πέρασε μια περίοδο που σκεφτόταν να παρουσιάσει τους ήρωες, τού βραβευμένου το 1999 έργου του με βραβείο «Κουν» για το καλύτερο ελληνικό θεατρικό, ακόμη μεγαλύτερους. «Να είναι 30 χρόνια στη φυλακή. Να έχουν φάει πολύ μπουντρούμι», σχολιάζει. «Γιατί η πρώτη εκτέλεση ήταν με πιτσιρικάδες και είχε χαβαλέ».

  • Καλύτερα στην… Ινδία

Πάντως ακόμα και χωρίς παρεμβάσεις, το θεατρικό του θα έμοιαζε, όπως παραδέχεται και ο ίδιος, σαν να γράφτηκε για τις μέρες που ζούμε και δονούνται σχεδόν καθημερινά από τις αποκαλύψεις του WikiLeaks. «Επειδή είναι science fiction, αντέχει», θεωρεί. «Τα νατουραλιστικά έργα είναι εκείνα που ενδεχομένως χρειάζονται κάποια αλλαγή. Αν και η «Ωραία Φάση» μου αντέχει ως έχει».

Σήμερα ο Λένος Χρηστίδης δεν γράφει θέατρο. Ή μάλλον «δεν γράφω τίποτα», απαντά αποστομωτικά. «Το τελευταίο μου βιβλίο, το «Μόνολογκ», με εξάντλησε. Ηταν πολύ κουραστικό. Γενικά, με το που τελειώνω ένα βιβλίο, θεωρώ ότι δεν θα ξαναγράψω άλλο. Δεν χρειάζεται και να γράφεις συνέχεια».

Εδώ που τα λέμε, δεν ξέρει αν θα ξαναγράψει οτιδήποτε. «Αυτά έρχονται μόνα τους. Αλλά δεν υπάρχει περίπτωση να πω ποτέ «θέλω να γράψω κάτι για το θέατρο»».

Εχει απομακρυνθεί τα τελευταία τρία χρόνια από τη συγγραφή. Οχι όμως και από τους μεγάλους «έρωτες»: τα ταξίδια, την ανάγνωση… Η χώρα μας μοιάζει συστηματικά να τον διώχνει. «Το πρόβλημα της Ελλάδας είναι ότι δεν υπήρξε κράτος ποτέ», τονίζει. «Η Ιστορία του ελληνικού έθνους από το 1821 έως σήμερα είναι κάτι συμμορίες κατσαπλιάδων που αλληλομαχαιρώνονται. Εδώ δεν έχουμε καν Δεξιά με την κλασική έννοια, της συντηρητικής χριστιανοδημοκρατίας που έχει όλη η Ευρώπη. Η δεξιά παράταξη στην Ελλάδα πάντα ήταν Ακροδεξιά. Και τώρα έχουμε τον Σαμαρά, έναν εθνικιστή», παρατηρεί. «Το ρόλο των χριστιανοδημοκρατών, το ρόλο της πραγματικής Δεξιάς τον παίζει το ΠΑΣΟΚ. Οπότε όλο το σύστημα είναι τελείως ανισόρροπο. Κι ας μη μιλήσουμε για την Αριστερά. Απελπισία!».*

Διαχρονικά διδακτικός Μπίχνερ

Το σπουδαίο έργο του – πρόωρα χαμένου – επαναστάτη ποιητή και δραματουργού Γκεόργκ Μπίχνερ «Ο θάνατος του Δαντόν», σε σκηνοθεσία του Στάθη Λιβαθινού, ανεβάζεται στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση (Συγγρού 107-109) στις 20-23 και 26-30/1 και στις 2-6, 9-12 και 16-18/2 (8.30μμ).

Πρόκειται για το πρώτο θεατρικό έργο που έγραψε ο Μπίχνερ, το 1835, σε ηλικία 21 ετών, ενώ διωκόταν για την επαναστατική του δράση. Το έργο πρωτοπαίχθηκε το 1902, η σκηνοθεσία του Μαξ Ράινχαρντ, το 1916, το καθιέρωσε ως κλασικό αριστούργημα. Ο Μπίχνερ καθιστά το θέατρο ιδανικό «μέσο» για την αποτύπωση μιας πολιτικής τραγωδίας. Με σύντομες σκηνές, ο πολιτικός στοχασμός, η κυνική πολιτική, η ευμετάβλητη συμπεριφορά του πλήθους «φωτίζουν» τις διαφορές των ιδεολογο-πολιτικών τάσεων, εκτιμήσεων και κινήτρων της Γαλλικής Επανάστασης. Ο Μπίχνερ χρησιμοποιεί τη θεατρική γραφή σαν «εργαλείο» για τη διαλεκτική ανάλυση της Ιστορίας. Το έργο του διαδραματίζεται στα χρόνια της «Τρομοκρατίας», από το 1790 και μετά. Ο Δαντόν, που διαφωνεί με την «τυφλή» αιματοχυσία, πεθαίνει, αφού δικάζεται σε μια δίκη-παρωδία.

Μετάφραση Γιώργου Δεπάστα, σκηνικά – κοστούμια Ελένης Μανωλοπούλου, φωτισμούς Αλέκου Αναστασίου, μουσική Μπλεν Λ. Ρέινιγκερ, χορογραφία – κινησιολογία Ζωής Χατζηαντωνίου. Παίζουν: Βασίλης Ανδρέου, Κωνσταντίνος Ασπιώτης, Μελέτης Ηλίας, Στέλιος Ιακωβίδης, Νίκος Καρδώνης, Μιχάλης Μουλακάκης, Δημήτρης Μπίτος, Δημήτρης Μυλωνάς, Μαρία Ναυπλιώτου, Παναγιώτης Παναγόπουλος, Ευθύμης Παππάς, Χρήστος Σουγάρης, Γιωργής Τσαμπουράκης. Πληροφορίες: 210-9005800 (Δευτέρα – Κυριακή: 9πμ-9μμ).