Εισχωρώντας στα μυστικά του Ρίχαρντ Βάγκνερ

  • Carl Dahlhaus
  • Τα μουσικά δράματα του Ρίχαρντ Βάγκνερ
  • μτφρ.: Θόδωρος Παρασκευόπουλος
  • εκδ. Αλεξάνδρεια, σ. 301, ευρώ 24,15
  • Ο Καρλ Νταλχάους ( Ανόβερο 1928-Βερολίνο 1989) υπήρξε σπουδαίος μουσικολόγος, ο οποίος κυρίως ασχολήθηκε με την ιστορία της δυτικής μουσικής και έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στην ανάπτυξή της κατά τον 19ο αιώνα. Τον απασχόλησαν όμως και θέματα, όπως η θεωρία της μουσικής αλλά και η αισθητική της. Ξεχώρισαν, ωστόσο, οι μελέτες του για το έργο του Ρίχαρντ Βάγκνερ και τις απόψεις του για το μουσικό δράμα.
  • Στο βιβλίο του Τα μουσικά δράματα του Ρίχαρντ Βάγκνερ ο συγγραφέας ασχολείται με την καινούρια φόρμα που εμφανίζεται στα έργα του Βάγκνερ μετά το 1848 και διαχωρίζει τα στοιχεία εκείνα που διαφοροποιούν το δράμα από τη ρομαντική όπερα. Οι αναλυτικές προσεγγίσεις και παρατηρήσεις του στα βαγκνερικά μουσικά δράματα επικεντρώνονται ή περιορίζονται στις μικρές μουσικές δραματικές ενότητες και σκηνές. Ο Ντάλχαους γνωρίζει πολύ καλά ότι δεν είναι εύκολο να δοθούν απαντήσεις σχετικά με τα μυστικά της βαγκνερικής φόρμας κι έτσι θέτει ζητήματα, διατυπώνει ερωτήσεις κι επιχειρεί να αποκαλύψει κάποιες συντεταγμένες των διαλόγων στα μουσικά δράματα, αλλά και να τις εντάξει στο συνολικό έργο του συνθέτη. Μάλιστα τονίζεται η άποψη ότι δεν πρέπει κανείς να αναζητεί στα έργα του Βάγκνερ βιώματα και συναισθηματικές καταστάσεις, καθώς για τον συνθέτη η «ζωή δεν ήταν απλώς υλικό προς κατανάλωση». Αλλωστε για τον Βάγκνερ το δράμα είναι «το μορφοποιητικό κίνητρο το οποίο χρειάζεται η μουσική για να πραγματωθεί». Ο Νταλχάους επίσης διαλύει κάποιες παρεξηγήσεις και ξεκαθαρίζει τα πράγματα, όπως συμβαίνει με την περίπτωση του έργου Το δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν, έργο στο οποίο ο θεϊκός κόσμος εμφανίζεται καταδικασμένος και ξεπερασμένος, εφόσον ο Βάγκνερ δεν αποκατέστησε τους θεούς για να τους δοξάσει, αλλά για να τους οδηγήσει στην «αυτοκαταστροφή μπροστά στην ελευθερία της ανθρώπινης συνείδησης», όπως σημειώνει ο ίδιος ο συνθέτης, ενώ η επιστροφή στο μυθικό παρελθόν δεν είναι παρά η «πρόγευση ενός ουτοπικού μέλλοντος». Ο συγγραφέας ρίχνει φως στα έργα Ο ιπτάμενος Ολλανδός, Τανχώυζερ, Λόενγκριν, Τριστάνος και Ιζόλδη, Οι αρχιτραγουδιστές της Νυρεμβέργης, Το δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν (Ο χρυσός του Ρήνου, Η Βαλκυρία, Ζίγκφριντ, Το λυκόφως των θεών) και Πάρσιφαλ. Στο κεφάλαιο Το έργο επί σκηνής ο Ντάλχαους επιχειρεί να διαφωτίσει τη θέση του Βάγκνερ, όπως αυτή διατυπώθηκε στο βιβλίο του Οπερα και δράμα, σύμφωνα με την οποία «στο μουσικό δράμα, τον αντίποδα της παρηκμασμένης όπερας, η μουσική είναι ένα μέσο της έκφρασης και το δράμα ο σκοπός της έκφρασης». Αλλά στα μουσικά δράματα του Βάγκνερ το κείμενο, όπως και η μουσική, δεν είναι παρά «μέσο της έκφρασης» και τίποτε άλλο. Το ερώτημα αν η μουσική είναι πιο σημαντική από το ποιητικό κείμενο ή αντιστρόφως, δεν έχει θέση στο έργο του Βάγκνερ, καθώς και το κείμενο αλλά και η μουσική αποτελούν αναπόσπαστες λειτουργίες του δράματος. Το δράμα στο οποίο ο συνθέτης επεδίωκε να υποτάξει όλες τις τέχνες δεν είναι παρά η «ορατή πλοκή, η σκηνική δράση, εννοούμενη ως αναπαράσταση της αδιαστρέβλωτης «ανθρώπινης φύσης»».
  • Στο τέλος του βιβλίου δίδονται στοιχεία για τη ζωή και το έργο του Βάγκνερ, ενώ ακολουθεί κατάλογος μουσικών παραδειγμάτων του συνοδευτικού CD, που περιλαμβάνει 32 μουσικά παραδείγματα από τα έργα του Βάγκνερ, στα οποία αναφέρεται ο Νταλχάους.
  • Χρύσα Σπυροπούλου, Βιβλιοθήκη, Παρασκευή 28 Μαΐου 2010
Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: