Daily Archives: 4 Οκτωβρίου, 2009

Θέατρο των μίντια και υπέρτιτλοι

  • Ελένη Βαροπούλου | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 4 Οκτωβρίου 2009

Με τις «Ρωμαϊκές τραγωδίες», μιαν υποδειγματική παράσταση του θεάτρου Τονέλγκρουπ από το Αμστερνταμ, την οποία σκηνοθέτησε ο Ιβο βαν Χόβε συνθέτοντας ένα εξάωρο τρίπτυχο από τις σαιξπηρικές τραγωδίες «Κοριολανός», «Ιούλιος Καίσαρ» και «Αντώνιος και Κλεοπάτρα», μπορούμε να αγγίξουμε τον πυρήνα ενός καυτού ερωτήματος που αφορά τη σχέση εικόνας και γραφής στο θέατρο εμποτισμένο σήμερα από την κουλτούρα των μίντια: Πώς μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά οι γραπτές λέξεις, το κείμενο στον χώρο της σκηνής, τι λύσεις, πρακτικές και αισθητικές, μπορούν να βρουν από την πλευρά τους οι καλλιτέχνες του θεάτρου στα πολλά και αντιθετικά προβλήματα του υπερτιτλισμού μιας παράστασης; Και στα δύο αυτά ειδικότερα ερωτήματα η ολλανδική παράσταση έδωσε εύστοχες απαντήσεις προτείνοντας και για τις τρεις τραγωδίες του Σαίξπηρ έναν ενιαίο σκηνικό χώρο όπου δίπλα στους εξαίρετους ηθοποιούς ρόλο συμπρωταγωνιστικό έπαιζαν οι θεατές και τα ίδια τα μέσα πληροφόρησης.

Η σκηνή ήταν οργανωμένη σαν μια υπερσύγχρονη αίθουσα επικοινωνίας και ενημέρωσης. Με τον απαραίτητο συνεδριακό εξοπλισμό, τα τραπέζια εργασίας και τα μικρόφωνα, με καναπέδες για συζητήσεις, τηλεοράσεις και ηλεκτρονικούς υπολογιστές, διακοσμητικά φυτά, αναψυκτικά, φαγητό. Σε μια μεγάλη οθόνη και σε πολλές άλλες μικρότερες προβάλλονταν βίντεο, αναμεταδίδονταν πολιτικές ειδήσεις και ρεπορτάζ από τη διεθνή πολιτική επικαιρότητα, παρουσιάζονταν μεγεθυσμένες οι εικόνες των ηθοποιών που υποδύονταν τα ιστορικά πρόσωπα στην εκσυγχρονιστική παραλλαγή τους αλλά και οι εικόνες διαφόρων θεατών που είχαν ανεβεί ως παρατηρητές στη σκηνή παίρνοντας μέρος στη σκηνική δράση, χρησιμοποιώντας το μπαρ ή το Διαδίκτυο.

Σε μια κινούμενη φωτεινή ταινία, ψηλά επάνω από τη σκηνή, αναγγέλλονταν τα ιστορικά γεγονότα, οι ημερομηνίες των σημαντικών μαχών, οι θάνατοι, οι πολιτικές εξελίξεις αλλά και δίνονταν στους θεατές πληροφορίες για την πορεία της παράστασης ή τις ενδεχόμενες επιλογές τους. Ετσι, όταν οι θεατές διάβαζαν ότι η ομάδα των τεχνικών και ηθοποιών επρόκειτο να πραγματοποιήσει αλλαγές στο σκηνικό, ενημερώνονταν και για τη δική τους δυνατότητα να εγκαταλείψουν την πλατεία, να ανεβούν στη σκηνή, να παρακολουθήσουν σώμα με σώμα τα διαδραματιζόμενα, να χρησιμοποιήσουν το Διαδίκτυο, να φάνε, να γράψουν τα σχόλιά τους για το θέαμα. Οι επιγραφές με τις οποίες ο σκηνοθέτης, πρώτον, δήλωνε τον επικό χρόνο στο εσωτερικό των τραγωδιών, δεύτερον, χρονομετρούσε τον παραστασιακό χρόνο (όταν, π.χ., ανακοίνωνε ότι υπολείπονταν ακόμη 375 λεπτά από τον θάνατο του Μάρκου Αντώνιου) και, τρίτον, προέτρεπε τους θεατές να κινηθούν προς τη σκηνή μοιράζοντάς τους έναν ρόλο συμμετέχοντος έτσι ώστε συνεχώς οι σχέσεις σκηνής και πλατείας να ανακατανέμονται αποτελούσαν στο συγκεκριμένο πολιτικό θρίλερ των «Ρωμαϊκών τραγωδιών» την τέλεια επιβεβαίωση της σκηνοθετικής επικυριαρχίας: αφού εδώ η πολιτική και η πάλη για την εξουσία εμφανίζονται σαν σύγχρονες πραγματικότητες σκηνοθετημένες από τα μίντια. Αφού η φόρμα της παράστασης σηματοδοτεί την ίδια τη στάση των τηλεθεατών απέναντι στην τηλεόραση, οι οποίοι τρώνε, μετακινούνται ή μιλάνε ενώ τα Βreaking Νews τρέχοντας μπροστά στα μάτια τους γράφουν το θέατρο της Ιστορίας. Αφού, τέλος, η σκηνοθετική εργασία υπογραμμίζει το προνόμιό της να αφηγείται τα ιστορικά γεγονότα, να διδάσκει, να υπαγορεύει συμπεριφορές, ακόμη και να χειραγωγεί σε εκείνη τη μορφή δημοσιότητας που λέγεται θέατρο.

Τα φωτεινά κείμενα καθώς τρέχουν αποτελούν έναν λόγο και μια νοηματική παρέμβαση που εισβάλλει στο πεδίο της θεατρικής εικόνας. Θυμίζουν μάλιστα εκείνες τις επιγραφές που πρωτοποριακά είχαν χρησιμοποιήσει τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα ο Μπρεχτ και ο Πισκάτορ στα επικά σκηνικά διαβήματά τους. Εχοντας πλήρη επίγνωση ότι οι γραμμένες λέξεις που διαβάζονται στη σκηνή σαν εφημερίδα ή ιστορικοποιημένη εμπειρία διεγείρουν την προσοχή, προκαλούν τη σκέψη των θεατών, συντελούν στην αποστασιοποίηση, επιτείνουν τη θεατρική σύμβαση. Το φωτεινό κείμενο όμως στην ολλανδική παράσταση, ενώ παραπέμπει συγχρόνως και σε σημερινά εικαστικά έργα όπως αυτό της Τζένι Χόλτσερ, διαθέτει ως οπτικό και νοηματικό συμπλήρωμά του τη μετάφραση του σαιξπηρικού κειμένου γραμμένη σε υπερτίτλους. Σπάνια ο υπερτιτλισμός έχει αποδειχθεί τόσο επιτυχής και αποτελεσματικός όσο στις «Ρωμαϊκές τραγωδίες». Τόσο καλά εντάσσονται οι υπέρτιτλοι στη σκηνική εικόνα που ο σκηνοθέτης Ιβο βαν Χόβε ομολόγησε στη Ζυρίχη πως, όταν οι «Ρωμαϊκές τραγωδίες» παίζονται στην Ολλανδία χωρίς τους υπερτίτλους της μετάφρασης, ο σκηνικός χώρος μοιάζει φτωχότερος. «Ο υπερτιτλισμός» υποστήριξε «είναι πάντα μια υπόθεση αισθητική, καλλιτεχνική». Το θέατρο των μίντια δεν φοβάται τον υπερτιτλισμό. Οι υπέρτιτλοι, που συχνά είναι ο φόβος ηθοποιών και σκηνοθετών, δεν παρατίθενται εδώ σαν ξένο σώμα δίπλα στις εικόνες αλλά συγκροτούν μια γραφή που μετέχει στη γλώσσα των εικόνων, που ταιριάζει στους ρυθμούς του θεάτρου των μίντια, στην αισθητική του κολάζ η οποία το διέπει, στη διατάραξη του οπτικού υλικού η οποία αποτελεί μία από τις αρχές του.

Μπορεί οι σκηνοθέτες που βασίζονται στα μίντια να ενσωματώνουν με έξυπνο τρόπο τα κείμενα των υπερτίτλων έτσι ώστε να καταλήγουν σε αυτό που ο ποιητής Ούγκο Μπαλ είχε ορίσει με τη φράση του «η λέξη και η εικόνα γίνονται ένα» συνοψίζοντας έτσι τις εικαστικές πρακτικές της ιστορικής πρωτοπορίας του 20ού αιώνα, από τους κυβιστές, φουτουριστές και ντανταϊστές ως τους σουρεαλιστές. Και για σκηνοθέτες όμως που δεν υπηρετούν την αισθητική των μίντια- ανάμεσά τους βρίσκονται καλλιτέχνες της σκηνής όπως ο Πατρίς Σερό- το ζήτημα των υπερτίτλων είναι σε τελευταία ανάλυση αισθητικό. Για τις ένθετες γραφές χρειάζεται ένας κατάλληλα διαμορφωμένος σκηνικός χώρος: το κείμενο των υπερτίτλων είναι μια οπτική δραματουργία που διεκδικεί έναν ειδικό σκηνικό χειρισμό.

Ο παραλογισμός των λογικών και ο ποιητής Ρώμος Φιλύρας

  • Παράσταση βασισμένη σε αυτοβιογραφικά κείμενα που δημοσιεύθηκαν στην «Κ» το 1929

«Θέλουν να σας κάνουν καλά. Αλλοίμονο, εκεί φτάνει ο παραλογισμός των λογικών. Καλά, δηλαδή να γυρίσετε πίσω, έξω στην τέφρινη πραγματικότητα, να ξαναδήτε πίσω με την κρίσι του ακέραιου μυαλού την πιο αβάσταχτη, την πιο αρμολογημένη αλλόφρονη λογική της ζωής που σκοτώνει την ανθρώπινη καρδιά. […] Μα τι θα βάλετε στη θέση του οράματος εσείς οι λογικοί; […] Καλοπροαίρετοι γιατροί μου, αν επιμένετε να με γιατρέψετε από κάτι, γιατρέψτε με από την λογική». Αυτά έγραφε ο ποιητής Ρώμος Φιλύρας μέσα από το Δρομοκαΐτειο. Εκεί πέρασε δεκαπέντε χρόνια από τη ζωή του, από το 1927 έως το 1942 – εκεί τελείωσε τις μέρες του, έχοντας τη μοίρα του Βιζυηνού και του Μητσάκη. Ενας άνθρωπος που παρακαλάει να τον γιατρέψουν από τη λογική, όσο αντιφατικό κι αν είναι το αίτημά του, δεν είναι έτσι απλά «τρελός» μα ένας πάσχων που βρίσκεται παράλληλα μέσα και έξω από την ασθένειά του.

  • Στην «Καθημερινή»

Αυτή η διπλή πτυχή βρίσκεται στο επίκεντρο της θεατρικής παράστασης «Να μου στείλετε μια ρεπούμπλικα!», βασισμένη στο αυτοβιογραφικό κείμενο του Φιλύρα «Η ζωή μου εις το Δρομοκαΐτειον» (1929), σε σκηνοθεσία του Γιάννη Αναστασάκη, που θα κάνει πρεμιέρα αυτή την Τετάρτη, 7 Οκτωβρίου.

Το «Η ζωή μου εις το Δρομαΐτειον» δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά σε συνέχειες στην «Καθημερινή» πριν από ογδόντα ακριβώς χρόνια. Με πρωτοβουλία του Αιμίλιου Χουρμούζιου, ο οποίος είχε επισκεφθεί τον ποιητή στο ψυχιατρείο, η «Καθημερινή» δημοσίευσε το αυτοβιογραφικό αυτό κείμενο από τις 23 έως τις 29 Ιουνίου του 1929, συνοδεύοντας τις πρώτες δύο δημοσιεύσεις με φωτογραφίες του ποιητή μέσα από το Δρομοκαΐτειο.

Τι ήταν όμως αυτό που τράβηξε τον σκηνοθέτη Γιάννη Αναστασάκη να δραματοποιήσει τον βίο του ποιητή στο ιστορικό ίδρυμα; «Πριν από δύο καλοκαίρια έπεσε στα χέρια μου το βιβλίο “Η ζωή μου εις το Δρομοκαΐτειον και άλλα αυτοβιογραφικά”, σε επιμέλεια του καθηγητή Γιάννη Παπακώστα. Ηξερα τον Φιλύρα ως ποιητή αλλά μέσα από αυτή την έκδοση τον ανακάλυψα εκ νέου, ανατρέχοντας σε δοκίμια και μελέτες των Τάσου Κόρφη, Γιάννη Δάλλα κ. ά. Επέλεξα λοιπόν αποσπάσματα από το συνταρακτικό αυτό κείμενο, το οποίο αποτελεί τον βασικό κορμό της παράστασης, με “ενέσεις” όμως από ποιήματα που έγραψε μέσα σε αυτό το διάστημα και τα οποία χάριζε σε επισκέπτες ή έστελνε σε περιοδικά και εφημερίδες».

  • Κομψός

Ερευνώντας αρχεία και τη σχετική με το Δρομοκαΐτειο βιβλιογραφία, όπως τον τόμο «Ιερά Οδός 303», ο Γ. Αναστασάκης ανακάλυψε ότι στις λιγοστές επισκέψεις που είχε στο ίδρυμα ο Φιλύρας, παρακαλούσε τους επισκέπτες του «να του στείλουν μια ρεπούμπλικα». Η ίδια φράση απαντά και σε υποσημειώσεις ποιημάτων που έγραψε εκεί. «Είναι μια ενδιαφέρουσα παράκληση. Ηταν κοσμικός, φρόντιζε την εμφάνισή του κι ένα χρόνο προτού εισαχθεί στο Δρομοκαΐτειο, “έσκασε” στην Ελλάδα η μόδα της ρεπούμπλικας. Προφανώς θα ήθελε να είχε μία ο ίδιος, ήθελε ακόμα και μέσα στο ψυχιατρείο να είναι καλοντυμένος, να είναι κομψός. Ουσιαστικά, η παράσταση είναι έτσι στημένη ώστε ο κομψευόμενος Φιλύρας να υποδέχεται την επίσκεψη πολλών ανθρώπων στο Δρομοκαΐτειο, οπότε απευθύνεται σε αυτούς, σε πρώτο πρόσωπο».

Ο Φιλύρας έπασχε από σύφιλη οκτώ χρόνια προτού εισαχθεί στο ίδρυμα. Τα πρώτα χρόνια μέσα στο Δρομοκαΐτειο ο νους του δεν είχε διαταραχθεί, σιγά σιγά όμως άρχισε να βυθίζεται στην παράνοια. Είκοσι τρία χρόνια έζησε με τη σύφιλη».

Το πρόγραμμα της παράστασης περιλαμβάνει και το ποίημα που έγραψε ο Κώστας Καρυωτάκης για τον Φιλύρα, με τον τίτλο «Υποθήκαι». Σχολιάζει ο Γ. Αναστασάκης: «Ο Καρυωτάκης τον επισκέφθηκε στο Δρομοκαΐτειο και μετά έγραψε το ποίημα. Λέγεται ότι και ο Καρυωτάκης έπασχε από σύφιλη και δεν ήθελε να έχει την ίδια κατάληξη με τον Φιλύρα, πιθανώς αυτός να ήταν και ο βασικός λόγος της αυτοκτονίας του». Το 1927 εισήχθη ο Φιλύρας στο Δρομοκαΐτειο, ο Κώστας Καρυωτάκης αυτοκτόνησε το 1928.

  • Ιδρυματοποίηση

Το στοιχείο εκείνο που ελκύει τον Γ. Αναστασάκη είναι η παραδοχή του Φιλύρα ότι, ναι μεν είναι κλεισμένος σε ένα ψυχιατρείο ανάμεσα σε ψυχασθενείς, η αγωνία του όμως είναι ότι «δεν είναι τόσο τρελός όσο θα έπρεπε. Επειδή διαθέτει μνήμη δεν είναι τόσο τρελός. Οι άλλοι εκεί μέσα δεν θυμούνται την έξω ζωή. Αυτός δεν ταυτίστηκε με τους άλλους, ήταν μια περιπλανώμενη σκιά ποιητή ανάμεσα σε ανθρώπους που έχουν χαθεί στον δικό τους κόσμο. Δεν ανήκει λοιπόν ούτε στους έξω ούτε στους μέσα. Πολλές φορές πέφτει σε αντιφάσεις, αν θέλει να ζήσει έξω με τους γνωστικούς, τους λογικούς ή να μείνει εκεί μέσα. Του αρέσει να λέει ότι ήταν επιλογή του το Δρομοκαΐτειο. Ενας αυτεγκλεισμός. Ισως, τελικά, έχουμε μια κλασική περίπτωση ιδρυματοποίησης».

  • Εχαιρε εκτίμησης

Την εποχή που ο Φιλύρας εισάγεται στο γνωστό ίδρυμα, χαίρει ιδιαίτερης εκτίμησης στη φιλολογική Αθήνα της εποχής. Το πραγματικό του όνομα ήταν Ιωάννης Β. Οικονομόπουλος και είχε γεννηθεί στο Δερβένι Κορινθίας το 1888. Εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και εργάστηκε σε αθηναϊκές εφημερίδες. Η ζωή του ήταν πολυτάραχη και το αφροδίσιο νόσημα ήταν τελικά αποτέλεσμα αυτού του άστατου βίου. Για το έργο του γράφτηκαν πολύ κολακευτικά λόγια.

Ο Βάρναλης, για παράδειγμα, τον χαρακτήρίζε «ο Ρεμπώ της Ελλάδος», κάτι που θα επισημάνει κι ο Μαλακάσης, συσχετίζοντας την ποίησή του με το «Μεθυσμένο καράβι» του Ρεμπώ και τα «Ασματα του Μαλντορόρ» του Λωτρεαμόν.

«Πάντως, πριν καν μπει “μέσα”», επισημαίνει ο Γ. Αναστασάκης, «έκανε πράγματα που έδειχναν ότι δεν πάει καλά. Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων υπηρέτησε στην πρώτη γραμμή ως έφεδρος ανθυπολοχαγός, έχασε και δύο δάχτυλα. Οταν τραυματίστηκε, απέστειλε ο ίδιος τηλεγράφημα στην Αθήνα ότι πέθανε. Μόλις που πρόλαβε τη δημοσίευση νεκρολογιών, δικαιολογούμενος ότι “αστειευόταν”. Σε μια άλλη περίπτωση, σε ένα καφενείο στο Σύνταγμα, πήγε και κάθισε στο τραπέζι των στρατηγών λέγοντας σε όλους ότι είναι στρατηγός. Λίγη ώρα μετά, είδαν τον φρούραρχο να τον κυνηγάει σε όλο το Σύνταγμα! Τελικά, εξαιτίας της σύφιλης έχασε τον βαθμό του ανθυπολοχαγού. Επειτα, ισχυριζόταν ότι ήταν γόνος Βυζαντινών αυτοκρατόρων και ότι ήταν ερωτευμένη μαζί του μια πριγκίπισσα της Ρουμανίας. Τα είχε γράψει αυτά, είχε δώσει δείγματα ότι το μυαλό του είναι πειραγμένο».

  • «Εγώ, ο νεκρός»

Η θεατρική παράσταση διαρκεί μία ώρα περίπου, όμως δεν αποτελείται από ξεκομμένα επεισόδια της ζωής του Φιλύρα. «Λεπτό με λεπτό περνάνε ολόκληρα χρόνια κι έτσι διατρέχουμε τα 15 χρόνια της ζωής του εκεί μέσα. Το συγκινητικό είναι ότι η επιμονή του ήταν ώς το θάνατό του να παραμείνει ποιητής. Είναι μια συμπύκνωση της ζωής και της σκέψης του και η παράσταση κλείνει με ένα παραλήρημα που περιλαμβάνει το αυτοβιογραφικό αυτό πεζό».

Το παραλήρημα αυτό φανερώνει τη δυναμική του λόγου του Φιλύρα. Ενα μικρό απόσπασμα: «Και εγδυνόσουνα. Και εφορούσες εσύ αραχνοΰφαντο νυκτικό και εγώ απ’ έξω τα σάβανά μου. Η κάμαρά σου, ευγενικά, χαριτωμένη, μικρή αρωματική κι απ’ έξω απέραντος, μαύρος ο δρόμος. Τώρα κάτσε εσύ και κοιμήσου, εγώ τραβώ. Η μουσική ας πρηγηθεί. Αγνωστοι κόσμοι, πεθαμένοι αστέρες, πλανήτες με χρυσές ουρές, ας έμπουν μπροστά. Ο γαλαξίας ας ακολουθεί σαν χρυσή διαδήλωσις. Επειτα ας παραταχθούν τα εξαπτέρυγα των ερώτων. Επειτα ο ίππος μου ο πολεμικός. Κι έπειτα εγώ, ο νεκρός».

O Θεατρικός Οργανισμός Στιγμή, παρουσιάζει στο θέατρο Αργώ (Ελευσινίων 15, Μεταξουργείο), από την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου έως και την Κυριακή 8 Νοεμβρίου την παράσταση «Να μου στείλετε μια ρεπούμπλικα!», σε σκηνοθεσία Γιάννη Αναστασάκη. Στον ρόλο του Ρώμου Φιλύρα, ο Δημήτρης Κοτζιάς. Παίζουν ακόμη οι ηθοποιοί: Ζαχαρούλα Οικονόμου, Κωστής Σειραδάκης.

Το βιβλίο «Η ζωή μου εις το Δρομοκαΐτειον και άλλα αυτοβιογραφικά» του Ρώμου Φιλύρα, σε επιμέλεια του Γιάννη Παπακώστα, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

  • Του Ηλια Μαγκλινη, Η Καθημερινή, 04/10/2009

Θεατρικό παιχνίδι με αδικημένα «φαντάσματα πολιτισμού»

  • Λαπαθιώτης, Χρηστομάνος, Ροδοκανάκης, Βιζυηνός έγιναν ήρωες των παραστάσεων της ομάδας «Οχι Παίζουμε»
  • Της Σαντρας Βουλγαρη, Η Καθημερινή, 04/10/2009

Πριν από τρία χρόνια σ’ ένα εγκαταλελειμμένο διατηρητέο στα Εξάρχεια, στην οδό Κουντουριώτου 23, έγινε η αρχή. Στο σπίτι που έζησε ο ποιητής Ναπολέων Λαπαθιώτης πραγματοποιήθηκε η πρώτη παράσταση μιας νεαρής θεατρικής ομάδας που έμελλε να δώσει το στίγμα της στα καλλιτεχνικά δρώμενα της Αθήνας. Ο σκηνοθέτης Γιώργος Σαχίνης και οι εναλλακτικοί «Οχι Παίζουμε» (ομάδα που δημιουργήθηκε και λειτουργεί συλλογικά) μας χάρισαν από τότε μερικές από τις πιο ενδιαφέρουσες θεατρικές προτάσεις των τελευταίων χρόνων. Μια «Ανασκαφή φαντασμάτων πολιτισμού στη σύγχρονη πόλη» (Urban Dig Project) όπως την ονόμασαν οι ίδιοι. Λαπαθιώτης στα Εξάρχεια («Καρδιά με κόκκαλα», εκεί που αυτο-πυροβολήθηκε). Κωνσταντίνος Χρηστομάνος σε ένα ημιυπόγειο στου Στρέφη («Το αίμα που μαράθηκε»), Ροδοκανάκης στο Κέντρο Ισιδώρας Ντάνκαν και άλλους χώρους της Αθήνας («Rodokanakis Rediscovered») και φέτος ο Γεώργιος Βιζυηνός στο Ωδείο Αθηνών («Mockob Selim MID») εκεί που ο συγγραφέας δίδαξε και ερωτεύτηκε για τελευταία φορά πριν από τον εγκλεισμό του στο Δρομοκαΐτειο. Η δεύτερη εκδοχή της παράστασης με τίτλο «Μοσκώβ Σελήμ» έχει πρεμιέρα στις 23 του μήνα στον χώρο του Ωδείου. Ηταν η αφορμή να δώσουμε τον λόγο στον Γιώργο Σαχίνη και την ομάδα «Οχι Παίζουμε» σε μια «περιήγηση» στους χώρους της ανασκαφής…

«Βίος και Πολιτεία». Το UrbanDig Project (Ανασκαφή φαντασμάτων πολιτισμού στη σύγχρονη πόλη) της ομάδας «Οχι Παίζουμε» ξεκίνησε στα Εξάρχεια, στο ερειπωμένο σπίτι του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη. Ενα σπίτι που ενσαρκώθηκε τον ιδιοκτήτη του: ρημαγμένο, έτοιμο να πέσει, καταστηλιτευμένο από πάσης φύσεως διαρρήκτες περιθωριακούς, σημαδεμένο από τις νυχτερινές επισκέψεις εραστών και ναρκομανών, πάντοτε φιλόξενο μες στην άγρια σιωπή του. Η παράσταση εκεί («Καρδιά με κόκκαλα. Βίος και πολιτεία του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη») ένα μουσικό θεατρικό παιχνίδι τράπουλας με τον θεατή, υπήρξε για εμάς κυριολεκτικά συνεύρεση με τον ποιητή, διαμέσου του σπιτιού του. Αυτό μας συγκίνησε. Το γενικότερο ενδιαφέρον του τύπου και των ιδιοκτητών βιβλιοπωλείων να επαναφέρουν στην επιφάνεια τον βίο και την πολιτεία του ποιητή μας ενθάρρυνε. Μετά τον Λαπαθιώτη, αναζητήσαμε νέα ανασκαφή «φαντάσματος πολιτισμού» στην Αθήνα. Οδηγηθήκαμε στην ίδια περιοχή της πόλης, και σε συγγραφέα της ίδιας περιοχής αισθητικής με τον Λαπαθιώτη.

Χρηστομάνος και Ροδοκανάκης. Ασχοληθήκαμε με τον Κωνσταντίνο Χρηστομάνο, σε ένα κενό ισόγειο χωμένο μέσα στον βράχο του Στρέφη: υγρό, ψυχρό και χαμηλοτάβανο σαν το σπίτι της Κερένιας Κούκλας. Η παράσταση εκεί υπήρξε για εμάς μια γοητευτική βύθιση στο περιβάλλον του έργου. Γι’ αυτό μετά τον Χρηστομάνο, εμβαθύναμε στις ίδιες ατμόσφαιρες, μέσα από το έργο του νεαρού ανταγωνιστή του, Πλάτωνα Ροδοκανάκη. Ο Ροδοκανάκης είναι το πιο «αδικημένο» φάντασμα από όλα με τα οποία έχουμε ασχοληθεί. Με το διήγημα «Βυσσινί Τριαντάφυλλο» διεκδίκησε να μείνει στην ιστορία ως ο γνησιότερος αισθητιστής της Ελλάδας. Ελάχιστοι σήμερα τον γνωρίζουν. Αποφασίσαμε, γι’ αυτό τον λόγο, να οργανώσουμε επετειακό φεστιβάλ εις μνήμην του. Φορτώσαμε σημαιάκια επετείου, χιώτικο λικέρ τριαντάφυλλο, ένα πικάπ με ρετρό δίσκους, κοστούμια και μικρόφωνα σε μια νεκροφόρα και περιηγηθήκαμε σε πέντε τόπους που σχετίζονται με την πολιτεία του (Βυζαντινό Μουσείο, Μουσείο Μπενάκη και κέντρο εξερεύνησης του αστικού πολιτισμού Bios) και τον βίο του (στη γενέτειρά του τη Χίο, και στον Βύρωνα, στο σπίτι της Isadora Duncan, τόπο συναντήσεων της λογοτεχνικής παρέας Χρηστομάνος, Ροδοκανάκης κ.ά.).

Ο Βιζυηνός. Η προσήλωσή μας στη ρομαντική επιθυμία του Ροδοκανάκη να μείνει στην ιστορία, μας οδήγησε στην απόγνωση του Γεώργιου Βιζυηνού, την περίοδο πριν από την είσοδό του στο Δρομοκαΐτειο. Ο άπατρις και ρημαγμένος Βιζυηνός του Ωδείου Αθηνών, όπου εργάστηκε αμέσως πριν από τον εγκλεισμό του, είναι μια προσωπικότητα τελείως διαφορετική από την ακίνδυνη εκδοχή της στα αναγνωστικά του σχολείου μας. Είναι ένα «φάντασμα πολιτισμού» ανατριχιαστικά σύγχρονο, τόσο ως καλλιτέχνης, όσο και ως προσωπικότητα. Αυτή την προσωπικότητα ανασκάψαμε πέρυσι και συνεχίζουμε να ανασκάπτουμε φέτος. Τρόπος ανασκαφής είναι η θεατρική μεταφορά του «Μοσκώβ-Σελήμ», του τελευταίου του διηγήματος. Συμπληρωματικά, οργανώνουμε έναν κύκλο ανοιχτών νυχτερινών συζητήσεων με προσκεκλημένους καλλιτέχνες και ακαδημαϊκούς που το έργο τους σχετίζεται με τον Βιζυηνό ή γενικά με τη φιλοσοφία «ανασκαφής φαντασμάτων πολιτισμού». Τόπος της παράστασης και των συζητήσεων είναι μια κενή αίθουσα πρόβας ορχήστρας στο Ωδείο Αθηνών, που στεγάζεται πλέον στην οδό Ρηγίλλης και όχι στην Πειραιώς, όπως στα χρόνια του Βιζυηνού. Το επόμενο «φάντασμα πολιτισμού» του UrbanDig Project είναι ο Διονύσιος Σολωμός σε τόπο που ακόμη ανιχνεύεται.

Το θέατρο ως διάδραση. Το θέατρο με ενδιαφέρει ως τόπος συνάντησης δημιουργών από διαφορετικές περιοχές τέχνης. Οι παραστάσεις στις οποίες συμμετέχω ως σκηνοθέτης φέρνουν σε διάδραση τον χορό, τα εικαστικά, τη μουσική, τη λογοτεχνία και την υποκριτική. Με ενδιαφέρει αυτή η διάδραση και μου αρέσει να συνεργάζομαι με καλλιτέχνες με ισχυρή θέση, που διεκδικούν χώρο να την εκφράσουν. Μου αρέσει να με μετακινούν από τη δική μου θέση, ειδικά όταν αυτή είναι βαθιά εδραιωμένη μέσα μου. Σημαίνει ότι εξελίσσομαι και δίνει νόημα σε αυτό που εγώ αποκαλώ «δημιουργική συνεργασία». Και το θέατρο είναι φτιαγμένο, ως διαδικασία, να το χαρίζει αυτό στους (μοναχικούς) καλλιτέχνες.

«Οχι Παίζουμε». Μας αρέσει να χρησιμοποιούμε το θέατρο ως σκαπάνη σκαιώδων ιστοριών ή προσωπικοτήτων που συνδέονται με καθημερινές γωνιές της σύγχρονης πόλης. Θέλουμε να εξελίξουμε τη δράση μας και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας και του εξωτερικού. Θα συνεχίσουμε να την ενισχύουμε με παράλληλες δράσεις που ανοίγουν τον διάλογο μεταξύ δημιουργών από διαφορετικούς χώρους της τέχνης και της επιστήμης. Εκτός του UrbanDig, η «Οχι Παίζουμε» στοχεύει να εξελίξει τη δράση της σε θεατρικές σκηνές, αναζητώντας σύγχρονους τρόπους ανάγνωσης της θεατρικής γραφής και λειτουργίας της θεατρικής τέχνης.

Μετεκλογικές θεατρικές αυλαίες

«Ο θάνατος του εμποράκου»

Το κορυφαίο έργο του Αρθουρ Μίλερ «Ο θάνατος του εμποράκου» θα επαναληφθεί στο θέατρο «Ζίνα» (9/10-17/1/2010), μεγάλη ερμηνευτική επιτυχία του Θύμιου Καρακατσάνη. Εργο επίκαιρο όσο ποτέ, αφού η αυξανόμενη ανεργία, φτώχεια και συνταξιοδοτική ανασφάλεια είναι ο εφιάλτης των εργαζομένων, διεθνώς. Μετάφραση Αλέξανδρος Κοέν, σκηνοθεσία – δραματουργική επεξεργασία Γιάννης Ιορδανίδης, σκηνικά – κοστούμια Γιώργος Πάτσας, μουσική Θοδωρής Οικονόμου, φωτισμοί Λευτέρης Παυλόπουλος. Παίζουν επίσης οι: Αφροδίτη Γρηγοριάδου, Μιχάλης Μαρκάτης, Ελευθερία Ρήγου, Χάρης Εμμανουήλ, Στάθης Κακαβάς, Κωνσταντίνος Καρβέλης, Γιώργος Ρούφας, Ελευθερία Ευθυμιάτου, Φίλιππος Φιλόγλου.Στο «Αργώ» θα παρουσιαστεί (9, 12, 16, 19, 24,25/10) η παράσταση «Labyrinthe». Καμβάς της ιστορίας είναι μία εκδοχή του εργασιακού περιβάλλοντος στην τηλεόραση, που αντικατοπτρίζει τις ακραίες εκφάνσεις της σύγχρονης ζωής. Σύλληψη – σκηνοθεσία Βασίλη Σαρδελή, κίνηση – χορογραφία Jessica Henou, μουσική Θάλεια Ιωαννίδου – Στέφανου Κωνσταντινίδη, σκηνικά Σοφίας Ανδρεάδη – Καίσαρα Βρεττού, κοστούμια Ελενας Βαλτατζή, φωτισμοί Χριστίνας Καμμά. Παίζουν οι: Νατάσσα Γαβαλά, Ξένη Καρακατσάνη, Κατερίνα Κλειτσιώτη, Βασίλης Λειβαδίτης, Βασίλης Χατζηδημητράκης, Federico Nieto El’ Gazi.

«Ζωή σ’ ελόγου μας» τιτλοφορείται το έργο των Θανάση Παπαθανασίου – Μιχάλη Ρέππα που ανεβάζουν στο θέατρο «Πειραιώς 131» (9/19). Πρόκειται για εικόνες παράνοιας, πολιτικής αφασίας και ασυναρτησίας στην καθημερινότητά μας. Οι συγγραφείς, «παντρεύοντας» την επιθεώρηση με την κωμωδία, έγραψαν 14 μικρά «σκετσονούμερα», όπως τα έλεγαν παλιά, με σημερινούς «επιθεωρησιακούς» τύπους. Η παράσταση ξεκινάει σαν πρόζα και ένα πρόσωπο της πρώτης σκηνής οδηγεί στη δεύτερη και ούτω καθ’ εξής. Οι 14 σκηνές δεν έχουν τραγούδια σουξέ, με σατιρικά λόγια, αλλά 11 καινούρια τραγούδια, σε στίχους των συγγραφέων, με μουσική του Γιάννη Ζουγανέλη, που συμπρωταγωνιστεί με την Αννα Παναγιωτοπούλου. Παίζουν επίσης οι: Φωτεινή Ντεμίρη, Ζώγια Σεβαστιανού, Φαίδρα Δρούκα, Νίκη Λάμη, Πάνος Σταθακόπουλος, Σπύρος Πούλης, Γιάννης Μπουραζάνας. Σκηνικά Αντώνη Δαγκλίδη, κοστούμια Εβελυν Σιούπη, φωτισμοί Χρήστου Τζιόγκα.

Το «Μεταξουργείο», σε συμπαραγωγή με το ΔΗΠΕΘΕ Βορείου Αιγαίου, θα παρουσιάσει (από 11/10, κάθε Κυριακή 7μμ και Δευτέρα 9μμ) το έργο «Μαράν Αθά», που βασίζεται στο ομώνυμο έργο του Θωμά Ψύρρα. Ενας 90χρονος μοναχός εξομολογείται ότι δεσπότης τον ευνούχισε επειδή μυήθηκε στον έρωτα, όταν τον έστειλε σε ένα απόμακρο θεσσαλικό χωριό για να παρακολουθήσει τελετουργικές συναντήσεις Ταρσών γυναικών. Διασκευή – σκηνοθεσία Δήμου Αβδελιώδη, μουσική Βαγγέλης Γιαννάκης, σκηνικά – κοστούμια Μαρίας Πασσαλή. Παίζει η Γιασεμί Κηλαηδόνη.

— Νέες πρεμιέρες