Daily Archives: 2 Αυγούστου, 2009

Η νύφη το ‘σκασε

  • Το έργο του Αλέξανδρου Ραγκαβή που το 1832 ξεσήκωσε θύελλα, καθώς διακωμωδούσε τα ήθη της εποχής, σκηνοθετεί ο Σπύρος Ευαγγελάτος

Ο Μιχάλης Μητρούσης και ο Λευτέρης Πολυχρόνης στην παράσταση «Η νύφη το 'σκασε».

Ο Μιχάλης Μητρούσης και ο Λευτέρης Πολυχρόνης στην παράσταση «Η νύφη το ‘σκασε».

Ενας πλούσιος χωρικός έρχεται στην πρωτεύουσα για να παντρευτεί. Η νύφη, όμως, αργεί χαρακτηριστικά να κάνει την εμφάνισή της… Γρήγορα αποδεικνύεται ότι ο γάμος είναι μια φάρσα στημένη από νεαρό στον οποίον ο χωρικός είχε αρνηθεί να παντρευτεί την ανιψιά του. Και το πανηγύρι αρχίζει.

Την κωμωδία του Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή «Γάμος άνευ νύφης» σκηνοθετεί ο Σπύρος Ευαγγελάτος.

Η παράσταση με πρωταγωνιστή το Μιχάλη Μητρούση, παρουσιάζεται στις 19 Αυγούστου στο Αργοστόλι Κεφαλονιάς, στις 26 Αυγούστου στο Αττικό Αλσος και στις 16 Σεπτεμβρίου στο Κατράκειο Θέατρο Νίκαιας.

Τα σκηνικά και τα κοστούμια είναι του Γιώργου Πάτσα, ενώ τους υπόλοιπους ρόλους με τα πειραγμένα ονόματα (Υπουλίδης, Καλαρρύτης, Πηδηκτούλης) ερμηνεύουν οι Ν. Παπαγιάννης, Σ. Τσακομίδης Λ. Πολυχρόνης.

  • Το έγραψε σε τρεις μέρες

Το έργο είναι ένα από τα ελάχιστα θεατρικά κείμενα του 19ου αιώνα που προβάλλει χιουμοριστικά τις προσπάθειες «εξευρωπαϊσμού» των λαϊκότερων τάξεων στη νεόκοπη πρωτεύουσα των Αθηνών. Τα παρασκήνια και οι συνθήκες κάτω από τις οποίες γράφτηκε έχουν ξεχωριστό ενδιαφέρον.

* Το 1832 στο Ναύπλιο, λίγο μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια, το νεοσύστατο ελληνικό κράτος αποφασίζει ν’ ανεβάσει μια θεατρική παράσταση σε αρχοντικό της πόλης. Η επιλογή στρέφεται στο γαλλικό ρεπερτόριο, αλλά ο Ραγκαβής πατάει πόδι λέγοντας ότι δεν γίνεται η πρώτη παράσταση επί ελεύθερου ελληνικού εδάφους να είναι ξενόγλωσση… Στο δε επιχείρημα «μα δεν υπάρχει ελληνικό έργο» απαντά: «Θα υπάρξει»…

* Σε τρεις μέρες παραδίδει τον «Γάμο άνευ νύφης» δημιουργώντας ενθουσιασμό. Απαραίτητη προϋπόθεση -για τα δεδομένα της εποχής- είναι να μην υπάρχει στη διανομή γυναικείος ρόλος, εξ ου και «γάμος άνευ νύφης»… Την επομένη, όμως, της πρεμιέρας αρχίζουν τα προβλήματα. Επειδή το έργο σατιρίζει αστούς που θέλουν ν’ ανέβουν κοινωνικά, πολιτικούς που επιθυμούν με κάθε τρόπο να πλουτίσουν αλλά και κυρίες με εξεζητημένες συμπεριφορές (φωτογραφίζονταν κάποιες συγκεκριμένες κυρίες εξ Οδησσού) επικρατεί ο φόβος ότι θα ξεσπάσει διπλωματικό επεισόδιο. Ετσι η παράσταση ματαιώνεται κι ο Ραγκαβής φωνάζοντας «εις κόρακας το έργο» σχίζει το χειρόγραφο σε έξαλλη κατάσταση.

* Το 1843, ύστερα από έντεκα χρόνια και λίγο μετά την επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου -οπότε ο Οθωνας υποχρεώνεται να παραχωρήσει Σύνταγμα-, ο Ραγκαβής επιστρέφει στο «Γάμος άνευ νύφης». Παραδίδει το έργο μετεγραμμένο σε στίχους και με τίτλο «Ο μνηστήρ της Αρχοντούλας», στο μοναδικό θέατρο -ένα ξύλινο παράπηγμα-, το Θέατρο των Αθηνών, όπου το ανεβάζει ο Θεόδωρος Ορφανίδης και γνωρίζει επιτυχία από την πρώτη παράσταση.

Ο Σπύρος Ευαγγελάτος είχε παρουσιάσει ξανά το έργο για το ΕΙΡ το 1965.

«Είναι έργο χαριτωμένο, ξεχωριστό», λέει. «Ακολουθούμε πιστά τη γλώσσα, την ομιλουμένη της εποχής αλλά από τους μορφωμένους και με αρχαιοπρεπείς αποκλίσεις. Μιμούμενος εκείνο το γοητευτικό γλωσσικό ύφος έγραψα τους στίχους πέντε τραγουδιών που αναφέρονται στην εποχή με κυρίαρχο θέμα την έξωση του Οθωνα, που μελοποίησε ο Γ. Αναστασόπουλος και τραγουδάει η Μ. Κυρίου με συνοδεία πιάνου και βιολιού. Μην ξεχνάτε ότι ο Ραγκαβής έγραφε ποιήματα και στίχους. Το γνωστό εμβατήριο «Μαύρη η νύχτα στα βουνά, στους κάμπους πέφτει χιόνι» έχει γραφτεί απ’ αυτόν σε μουσική κάποιου βαυαρού συνθέτη»…

Ο Ραγκαβής υπήρξε μεγάλη προσωπικότητα με πολυσχιδή δράση: καθηγητής, συγγραφέας, ποιητής, ιστορικός, πολιτικός, που μιλούσε άπταιστα τρεις γλώσσες. Γεννημένος το 1809 στην Κωνσταντινούπολη, μεγάλωσε σε λόγιο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον: τα παιδικά του χρόνια στο Βουκουρέστι, στην αυλή του ηγεμόνα της Βλαχίας Αλέξανδρου Σούτσου και αργότερα στην Οδησσό της Ρωσίας και στο Μόναχο ως σπουδαστής της Στρατιωτικής Σχολής της Βαυαρίας.

Και στη διπλωματία

Εκανε πολιτική καριέρα ως γενικός γραμματέας του υπουργείου Παιδείας και υπουργείου Εσωτερικών. Το 1844 διορίστηκε καθηγητής αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Το 1856-1859 διατέλεσε υπουργός Εξωτερικών και το 1867 παραιτήθηκε από τη θέση του στο πανεπιστήμιο για να γίνει διπλωμάτης. Ηταν ο πρώτος πρεσβευτής της Ελλάδας στις ΗΠΑ και αργότερα στην Κωνσταντινούπολη, στο Παρίσι και στο Βερολίνο.

Εγραψε πολλά πατριωτικά ποιήματα εμπνευσμένα από την ελληνική επανάσταση, με γνωστότερο τον «Κλέφτη», καθώς και πεζά όπως το «Ο Αυθέντης του Μορέως», που χαρακτηρίστηκε ως πρώτο νεοελληνικό ιστορικό μυθιστόρημα. Τα διηγήματά του σπανίως διαδραματίζονται στην Ελλάδα, ούτε συνδέονται με την ελληνική πραγματικότητα -κατηγορήθηκε γι’ αυτό- ενώ κάποια είναι διασκευές ή παραφράσεις ξένων. Τα θεατρικά του δεν γνώρισαν επιτυχία γιατί δεν προσφέρονταν για σκηνική παρουσίαση. Δημοφιλής κωμωδία του είναι «Του Κουτρούλη ο γάμος» όπου κάνει χρήση αρχαϊκών μέτρων, χορικών και παράβασης. *

  • Της ΕΦΗΣ ΜΑΡΙΝΟΥ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / Επτά, Κυριακή 2 Αυγούστου 2009

ΜΕΡΣ ΚΑΝΙΝΓΚΧΑΜ: Ο εραστής της ατέλειας

  • Η αίσθηση ότι υπάρχει πάντα κάτι καινούργιο για να ανακαλύψει κανείς στάθηκε η κινητήριος δύναμη του πρωτοπόρου χορογράφου, ο οποίος άφησε την τελευταία του πνοή την περασμένη Κυριακή

Ο Μερς Κάνινγκχαμ φωτογραφημένος το 2009 στη Νέα Υόρκη

Η είδηση του θανάτου του Μερς Κάνινγκχαμ σε ηλικία 90 ετών την περασμένη Κυριακή- ενός θανάτου ο οποίος επήλθε ήσυχα, στο σπίτι του, από φυσικά αίτια- προκάλεσε παγκόσμια συγκίνηση, και πέρα από τα στενά όρια του κόσμου του χορού. Εχοντας «τροφοδοτήσει» πάμπολλα βιβλία, εκθέσεις και κινηματογραφικά αφιερώματα, η αλήθεια είναι ότι ο θρυλικός χορογράφος ή μάλλον ο«άνθρωπος που ανακάλυψε εκ νέου τον χορό και στη συνέχεια περίμενε το κοινό»,σύμφωνα με την άποψη τουΜιχαήλ Μπαρίσνικοφ , διαδραμάτισε πρωτοποριακό ρόλο στην εν γένει ιστορία της τέχνης της μεταπολεμικής Αμερικής και ίσως όχι μόνο αυτής. Τολμηρός και καινοτόμος ως την τελευταία, κυριολεκτικά, στιγμή, αναφορικά τόσο με αυτή καθαυτή τη δημιουργία του όσο και με τη χρήση της μουσικής, των εικαστικών τεχνών και των νέων τεχνολογιών, μόλις τον περασμένο Ιούνιο τάραξε για μία ακόμη φορά τα νερά δημοσιοποιώντας τις επιθυμίες του σχετικά με την επιβίωση της δημιουργικής κληρονομιάς του στο μέλλον. Δεδομένης της προσωπικότητας του Κάνινγκχαμ, το γεγονός ότι το εν λόγω- εντυπωσιακά λεπτομερές- σχέδιο είναι το πρώτο στο είδος του, προφανώς δεν αποτελεί έκπληξη.

Την ημέρα των 90ών γενεθλίων του στις 16 του περασμένου Απριλίου ο Κάνινγκχαμ είχε γιορτάσει την επέτειοπώς αλλιώς;- δημιουργικά: η πρεμιέρα του νέου έργου του υπό τον πολλαπλώς συμβολικό τίτλο «Σχεδόν 90» («Νearly Νinety») δόθηκε στην Ακαδημία Μουσικής του Μπρούκλιν και έλαβε μεγάλη δημοσιότητα στα αμερικανικά μέσα μαζικής ενημέρωσης. Με αφορμή την πρεμιέρα αυτή, σχετικό δημοσίευμα των «Νew Υork Τimes» χαρακτήριζε τον Κάνινγκχαμ «Νιζίνσκι της Αμερικής, με εξαίρεση βεβαίωςτο κομμάτι της τρέλας».Οπως επεσήμαινε η εφημερίδα,«τόσο ο ένας όσο και ο άλλοςδεν δίσταζαν να προκαλέσουν το κοινό.Ο Κάνινγχαμ απολαμβάνει το χειροκρότημα,αλλά είναι συνηθισμένος και στις αποδοκιμασίες, στις κακές κριτικές,στα σχεδόν άδεια θέατρα,στους θεατές που εγκαταλείπουν τις θέσεις τους πριν από την αυλαία του τέλους.Ο ίδιος αγαπά το παράδοξο και την ατέλεια. Παράλληλα, νόμος σχεδόν απαράβατος της δουλειάς του ήδη από τη δεκαετία του 1950 είναι ότι η μουσική και η χορογραφία δημιουργούνται ξεχωριστά και δεν ενώνονται παρά μόνο στη γενική δοκιμή ή ακόμη και στην πρεμιέρα».

Πιστός στην αίσθησή του ότι υπάρχει πάντα κάτι καινούργιο για να ανακαλύψει κανείς, ο Κάνινγκχαμ καταγράφηκε στην πρωτοπορία της αμερικανικής αβανγκάρντ για περισσότερο από μισό αιώνα και δικαίωσε περίτρανα τον τίτλο του ρηξικέλευθου επαναστάτη του χορού. Πέρα από χορογράφος, για μεγάλο διάστημα της ζωής του εθεωρείτο επίσης ένας από τους μεγαλύτερους χορευτές των ΗΠΑ. Ο πολυβραβευμένος στις δύο πλευρές του Ατλαντικού Κάνινγκχαμ υπήρξε παράλληλα και δάσκαλος χορευτών οι οποίοι έμελλε να κάνουν μεγάλη καριέρα ή ακόμη και να δημιουργήσουν τη δική τους ομάδα.

  • Τα πρώτα βήματα

Γεννημένος το 1919 στην Ουάσιγκτον, ο Μερς Κάνινγκχαμ ήταν ο δεύτερος από τους τρεις γιους τους οποίους απέκτησαν οι γονείς του, με τους δύο άλλους να ακολουθούν τη νομική καριέρα του πατέρα τους. Ο ίδιος εκδήλωσε την επιθυμία να παρακολουθήσει μαθήματα χορού σε ηλικία 10 ετών και έλαβε την πρώτη επίσημη χορευτική και θεατρική εκπαίδευση στο σημερινό Cornish College of the Αrts του Σιάτλ, όπου σπούδασε κατά το χρονικό διάστημα 1937-1939. Την ίδια εκείνη περίοδο τον είδε ηΜάρθα Γκρεϊχαμνα χορεύει και τον κάλεσε να γίνει μέλος της ομάδας της. Στο πλαίσιο αυτό, λοιπόν, το φθινόπωρο του 1939 ο Κάνινγκχαμ μετακινήθηκε στη Νέα Υόρκη και ξεκίνησε μια εξάχρονη καριέρα ως σολίστ στην ομάδα της Γκρεϊχαμ. Εκανε την πρώτη του σόλο εμφάνιση το 1944 στη Νέα Υόρκη συνεργαζόμενος με τον συνθέτη Τζον Κέιτζ, ο οποίος έγινε σύντροφος της ζωής του και παράλληλα στενός συνεργάτης του ως τον θάνατό του το 1992. Το καλοκαίρι του 1953 ίδρυσε την ομάδα χορού Μερς Κάνινγκχαμτης οποίας παρέμεινε καλλιτεχνικός διευθυντής ως τον θάνατό του- στο Βlack Μountain College της Βόρειας Καρολίνας ως ένα φόρουμ εξερεύνησης νέων ιδεών επάνω στον χορό και στις παραστατικές τέχνες.

Στη διάρκεια της καριέρας του ο Κάνινγκχαμ χορογράφησε περισσότερα από 200 έργα και πλέον των 800 «Εvents»: τα τελευταία σηματοδότησαν έναν πραγματικά ξεχωριστό κρίκο στην αλυσίδα της δημιουργίας του. Το πρώτο «Εvent» παρουσιάστηκε το 1964, όταν κατά τη διάρκεια της θριαμβευτικής πρώτης παγκόσμιας περιοδείας της η ομάδα του κλήθηκε να εμφανιστεί σε έναν μη συμβατικό χώρο: σε Μουσείο της Βιέννης. Από κοινού με τον Κέιτζ, λοιπόν, αντιμετώπισε την πρόκληση με εξίσου μη συμβατικό τρόπο. Επινόησε ένα είδος θεάματος το οποίο προοριζόταν για ανάλογους «απρόσμενους» χώρους (στάδια, γυμναστήρια, πλατείες κτλ.) και σχετίστηκε με την εμπειρία της στιγμής. Οι φίλοι του χορού στη χώρα μας θυμούνται ίσως το «Κalamata Εvent», ένα θέαμα-συμβάν το οποίο ο αείμνηστος πλέον χορογράφος είχε ετοιμάσει ειδικά για τις παραστάσεις της ομάδας του στο Αμφιθέατρο του Κάστρου στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας μερικά χρόνια νωρίτερα.

  • Το πλάνο επιβίωσης

Ο Κάνινγκχαμ, δεύτερος από δεξιά,σε στιγμιότυπο από το έργο «Quartet» που παρουσίασε η Μerce Cunningham Dance Company τον Αύγουστο του 1986.

Το πλάνο «επιβίωσης» της δημιουργικήςκληρονομιάς του Κάνινγκχαμ, το οποίο εκπονήθηκε από τον ίδιο και δημοσιοποιήθηκε τον περασμένο Ιούνιο, προκάλεσε αίσθηση. Σύμφωνα με όσα προβλέπονται, τόσο η ομάδα όσο και το Ιδρυμα Χορού που φέρουν το όνομα του χορογράφου θα αναστείλουν τις λειτουργίες τους σε ημερομηνία η οποία θα οριστικοποιηθεί μετά το πέρας μιας διετούς παγκόσμιας περιοδείας, που θα κορυφωθεί με μια τελευταία εμφάνιση στη Νέα Υόρκη αντί μόλις 10 δολαρίων. Παράλληλα, όλα τα περιουσιακά στοιχεία της ομάδας- από τα κοστούμια ως το οπτικοακουστικό υλικό- θα «περάσουν» στον μη κερδοσκοπικό οργανισμό ο οποίος θα ιδρυθεί και θα φέρει επίσης το όνομα του Κάνινγκχαμ.

Από τη στιγμή ωστόσο όπου η ομάδα θααναστείλει τη λειτουργία της, οι χορευτές, οι μουσικοί και το λοιπό προσωπικό θα αποζημιωθούν, ενώ θα εκπονηθεί και πλάνο προκειμένου όσοι το επιθυμούν να κάνουν στροφή στην καριέρα τους. Ο οργανισμός θα διατηρήσει όλα τα δικαιώματα σε ό,τι αφορά τις χορογραφίες, οι οποίες θα κινηματογραφηθούν με ψηφιακά μέσα για ενδεχόμενη χρήση από μελλοντικούς καλλιτέχνες, φοιτητές, υποτρόφους, αλλά και απλούς φίλους του χορού.

Ο θάνατος εν τούτοις του Κάνινγκχαμ την περασμένη Κυριακή φέρνει το ομώνυμο Ιδρυμα αντιμέτωπο με μια σημαντική πρόκληση: τη χρηματοδότηση του εν λόγω σχεδίου, το οποίο έχει κοστολογηθεί στα 8 εκατομμύρια δολάρια. Τη Δευτέρα ανακοινώθηκε ότι αυτή τη στιγμή έχουν συγκεντρωθεί μόλις 2,5 εκατομμύρια δολάρια.«Οσο ο Μερς ήταν ζωντανόςείχαμε την πολυτέλεια του χρόνου προκειμένου να μαζέψουμε τα χρήματα»δήλωσε ένα μέλος του ΔΣ του Ιδρύματος, για να προσθέσει: «Μετά τον θάνατό του όλα γίνονται πιο πιεστικά, και μάλιστα σε μια δύσκολη οικονομική συγκυρία».Παρ΄ όλα αυτά, οι υπεύθυνοι αισιοδοξούν ότι θα ανταποκριθούν στην πρόκληση σε διάστημα τριών-τεσσάρων ετών από σήμερα.

  • της ΙΣΜΑΣ Μ.ΤΟΥΛΑΤΟΥ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 2 Αυγούστου 2009