«Το να παίξεις στην Επίδαυρο είναι σαν να κερδίζεις Όσκαρ». Η Έλεν Μίρεν προετοιμάζει την κάθοδό της στο αρχαίο θέατρο με τη «Φαίδρα» του Ρακίνα

«Από την αρχή της καριέρας μου ονειρευόμουν να παίξω τη
  • ΤΟ ΦΑΒΟΡΙ ΣΤΙΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΤΟΥ ΦΕΤΙΝΟΥ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΝΑΤΙΟΝΑL ΤΗΕΑΤRΕ «ΦΑΙΔΡΑ» ΤΟΥ ΡΑΚΙΝΑ, ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΕΝ ΜΙΡΕΝ ΣΤΟΝ ΕΠΩΝΥΜΟ ΡΟΛΟ, ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ, ΜΕΤΑ ΤΟ ΟΣΚΑΡ, ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ
  • Η βρετανική παράσταση της «Φαίδρας» του Ρακίνα θεωρείται εκ των προτέρων το γεγονός του καλοκαιριού. Γιατί έρχεται με τη λάμψη μιας οσκαρικής ηθοποιού, το κύρος ενός υποδειγματικά ακμαίου εθνικού θεάτρου, τις εγγυήσεις της σκηνοθεσίας του καλλιτεχνικού του διευθυντή Νίκολας Χάιτνερ και της μετάφρασης σε ελεύθερο στίχο του εθνικού ποιητή της Αγγλίας Τεντ Χιουζ (μοιραίου συζύγου της Σίλβιας Πλαθ), ενώ στον οκταμελή θίασο συμμετέχει κι ένας νεόκοπος σταρ, ο Ντομινίκ Κούπερ (τον είδαμε ως αρραβωνιαστικό της κόρης τής Μέριλ Στριπ στο «Μamma Μia!»).
  • Στην Επίδαυρο, όσο τα βλέμματα θα είναι στραμμένα στη «Φαίδρα», μέλλει να αποδειχθεί αν θα είναι πράγματι ο σπινθήρας του καλοκαιριού (κοσμικά και καλλιτεχνικά). Η λονδρέζικη πρεμιέρα πάντως (Πέμπτη 11 Ιουνίου) γνώρισε, όπως ήταν φυσικό, μεγάλη δημοσιότητα. Κι όπως προκύπτει από τις πρώτες κριτικές που γράφτηκαν στον βρετανικό Τύπο («Guardian», «Τimes», «Τime out») το σκήπτρο ανήκει στη «βασίλισσά» τους. Αρκεί όμως αυτό για τους γενναιόδωρους επαίνους και τα 4 (στα 5) αστεράκια που πήρε η παράσταση ή αντανακλά την αγάπη και τον σεβασμό τους στην τιμημένη Dame της βρετανικής σκηνής και στο κυρίαρχο Νational;
  • Το ραντεβού για τη συνάντηση με την ελληνική αποστολή είχε ορισθεί για την επομένη της πρεμιέρας. Πρώτος έφθασε ο Ντομινίκ Κούπερ (Ιππόλυτος) με τον οποίο συζητήσαμε για τις κριτικές που βεβαίως είχε προλάβει να διαβάσει- «ποτέ δεν ξέρεις πώς θα αντιμετωπίσουν μια παράσταση». Ύστερα από λίγα λεπτά ήρθε ο Νίκολας Χάιτνερ, σαρανταπεντάρης, άνετος, ευγενής, με φλεγματικό χιούμορ που δηλώθηκε αμέσως με την απάντηση την οποία έδωσε στην ερώτηση γιατί επέλεξε τη «Φαίδρα» και όχι τον «Ιππόλυτο» του Ευριπίδη πάνω στο οποίο είναι βασισμένο το κείμενο του Ρακίνα.
  • «Ήταν πρόταση της Έλεν. Είναι σπουδαίος ρόλος για όλες τις ηθοποιούς της ηπειρωτικής Ευρώπης. Αλλά κι εγώ δεν είχα κάνει ξανά Ρακίνα. Ίσως αισθάνομαι μεγαλύτερη σιγουριά με τους Γάλλους νεοκλασικούς. Επίσης, η Φαίδρα στον Ευριπίδη κρεμιέται στα μέσα του έργου. Ποιος ο λόγος να κρεμάσεις την Έλεν Μίρεν στα μέσα του έργου (γελάει);».
  • Ωστόσο παραδέχτηκε τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν στις πρόβες. «Το έργο είναι ξένο στην αγγλική παράδοση, η οποία βασίζεται στον κοινωνικό ρεαλισμό και την ψυχολογία αυτών που παίρνουν μέρος στη δράση. Σε αντίθεση, οι γαλλικές νεοκλασικές τραγωδίες, ακόμα περισσότερο από τις αρχαίες τραγωδίες, απομακρύνουν τα πάντα για να επικεντρωθούν στον ακραίο φόβο, στο συναίσθημα. Ο Ρακίνας δεν ενδιαφέρεται για το πώς ήταν ο κόσμος όταν η Φαίδρα και ο Ιππόλυτος πρωτογνωρίστηκαν. Περιορίζεται σε τέσσερις γραμμές.
  • Για παράδειγμα, στη μετάφραση του Χιουζ λέει: «Την ημέρα που παντρεύτηκα τον Θησέα, την πιο χαρούμενη μέρα της ζωής μου, ξαφνικά ήταν εκεί. Μπροστά μου, ο άνθρωπος ικανός να με καταστρέψει». Αυτό ήταν! Ενώ για να γνωρίσει ο Ρωμαίος την Ιουλιέτα πρέπει να υπάρχει ένα πάρτι, ο Καπουλέτος να γράψει τις προσκλήσεις, να τις δώσει στον υπηρέτη του, ο Πίτερ να βγει στους δρόμους, να έχει κωμικές σκηνές με τους περαστικούς, ο Ρωμαίος να περάσει την πύλη της έπαυλης των Καπουλέτων και ύστερα απ΄ όλα αυτά να συναντήσει την Ιουλιέττα. Αυτή είναι η παράδοσή μας, αυτός είναι ο Σαίξπηρ. Ενδιαφέρεται για όλο τον κόσμο τριγύρω. Ενώ ο Ρακίνας μόνο για τα κεντρικά, ακραία συναισθήματα. Ήταν δύσκολο για όλους μας να πάμε κατ΄ ευθείαν σ΄ αυτά.
  • Δουλεύοντας την παράσταση για το Νάσιοναλ, είχα στο πίσω μέρος του μυαλού μου πώς θα την προσαρμόσουμε στην Επίδαυρο. Το σκηνικό θα είναι διαφορετικό. Όμως πιστεύω ότι οι ηθοποιοί είναι τόσο κυρίαρχοι στους ρόλους τους, ώστε το να τους ερμηνεύσουν σε έναν διαφορετικό χώρο δεν θα είναι πρόβλημα» λέει και γελάει (με το αστείο;).

info

Η «Φαίδρα» θα παιχτεί με ελληνικούς υπέρτιτλους στην Επίδαυρο, στις 10 και 11 Ιουλίου. Τηλ. 210-3272.000, http: //www. greekfestival. gr Εισιτήρια: 50, 40, 30, 20, 10 ευρώ.

  • Γράφει η Έλενα Δ. Χατζηιωάννου, ΤΑ ΝΕΑ: Σάββατο 20 Ιουνίου 2009

Με μια ματιά

1945 Η Ιλιένα Βασιλίεβνα Μίρονοβ (ή αλλιώς Έλεν Μίρεν) γεννιέται στις 26 Ιουλίου στο Λονδίνο
1965 Πρώτος πρωταγωνιστικός ρόλος στο σαιξπηρικό «Αντώνιος και Κλεοπάτρα» στο Νational Υouth Τheatre
1966 Γίνεται μέλος της ομάδας του Βασιλικού Θεάτρου του Σαίξπηρ, όπου την αποκαλούν «Βασίλισσα του σεξ»
1972-73 Συνεργάζεται με τον Πίτερ Μπρουκ και το Διεθνές Κέντρο Θεατρικής Έρευνας του Παρισιού
1984 Βραβείο στο Φεστιβάλ Καννών για το «Cal»
1992-94 Τρία βραβεία Βafta για τον ρόλο της ντετέκτιβ Τζέιν Τένισον στη σειρά «Βασικός ύποπτος»
1994 Υποψήφια για Όσκαρ και βραβείο Καννών για το «Έγκλημα στο Γκόσφορντ Παρκ»
1999 Χρυσή Σφαίρα για «Το πάθος της κυρίας Ραντ»
2001 Υποψήφια για Όσκαρ Β΄ Ρόλου στην «Τρέλα του Γεωργίου Β΄»
2003 Της απονέμεται ο τίτλος της Ντέιμ
2006-07 Όσκαρ, Χρυσή Σφαίρα και βραβείο Βafta για τη «Βασίλισσα». Χρυσή Σφαίρα για τη σειρά «Ελισάβετ Α΄»

«ΘΑ ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΟΥΜΕ ΕΥΚΟΛΑ»

  • Ενώ ο Χάιτνερ συνεχίζει να μιλάει για την Επίδαυρο, την οποία έχει επισκεφθεί δύο φορές χωρίς όμως να παρακολουθήσει παράσταση, μπαίνει η Έλεν Μίρεν και ζητώντας συγγνώμη που άργησε, γιατί την καθυστέρησαν στο βενζινάδικο, προσθέτει τις δικές της απόψεις για την εκδοχή της Επιδαύρου. «Παραδόξως, είναι αρκετά εύκολο να προσαρμοστείς, ειδικά σ΄ αυτή την παραγωγή που είναι τόσο γυμνή. Δεν διπλώνει η σκηνή, δεν πετάνε αντικείμενα προς τα μέσα ή προς τα έξω, είναι σχεδόν σαν ανοιχτός χώρος- ο άδειος χώρος του Πίτερ Μπρουκ. Θα μπορούσαμε να το κάνουμε εδώ. Σ΄ αυτό το δωμάτιο. Έτσι εύκολα (χτυπά τα δάχτυλά της), με σχετικά λίγες πρόβες. Γιατί η δομή του έργου είναι τόσο διαφορετική από το να παίζεις Τσέχωφ, που θα ήταν κάτι πολύ πιο πολύπλοκο. Αλλά εδώ, μπαίνεις στη σκηνή, υπάρχει άλλος ένας άνθρωπος απέναντί σου, παίζετε τη σκηνή και είστε μόνο οι δυο σας».
Καλυμμένη από μακρύ  μοβ πέπλο μπαίνει στη  σκηνή η Έλεν Μίρεν.  Το βγάζει όταν  ομολογεί τον έρωτά της  για τον νεαρό Ιππόλυτο,  αποκαλύπτοντας τα  μακριά μαλλιά και την  ψηλόλιγνη, μεγαλόπρεπη  φιγούρα. Θα αλλάξει  κοστούμι, ένα γκρι  αισθησιακό, στη  συνάντησή της με τον  Ιππόλυτο (Ντομινίκ Κούπερ),  τον οποίο θα προσπαθήσει,  μάταια, να σαγηνεύσει
  • Η Ιlynea Μironoff, από Ρώσο αριστοκράτη πατέρα και Αγγλίδα μητέρα, βρέθηκε από την εφηβεία της στο θέατρο. Με το ψευδώνυμο Έλεν Μίρεν έπαιξε Κλεοπάτρα στα 18 της. Έκτοτε, παραμένει αδιαφιλονίκητη πρωταγωνίστρια της αγγλικής σκηνής, κάνει κινηματογραφική καριέρα, κερδίζει βραβεία (και Όσκαρ), γίνεται τραγούδι από τους εναλλακτικούς Μars Volta. Λυγερή φιγούρα, με φυσική κομψότητα, συμφιλιωμένη με τις ρυτίδες της, απολαμβάνει τα 45 χρόνια της στο θέατρο, αμείβεται εξαιρετικά καλά και διατηρεί ζωντανό το ενδιαφέρον της για τη ζωή και την τέχνη της. Η «κάθοδός» της στην Επίδαυρο, τη συγκινεί και την κινητοποιεί.
  • Συγκρίνεται η επιτυχία ενός Όσκαρμε οποιαδήποτε άλλη;
  • Το να παίζεις στην Επίδαυρο είναι σαν να κερδίζεις κάτι περισσότερο από ένα Όσκαρ. Ειλικρινά πιστεύω ότι είναι από τις πιο σημαντικές εμπειρίες στη ζωή ενός ηθοποιού. Νομίζω ότι θα καταλάβουμε τα συναισθήματά μας όταν φτάσουμε εκεί. Πιστεύω πως θα είναι απίστευτα συγκινητικό το να βρίσκεσαι στην Επίδαυρο. Απίστευτο! Όλη η ιστορία της υποκριτικής είναι εκεί.
  • Πού προτιμάτε να δουλεύετε, στο θέατρο ή τον κινηματογράφο;
  • Είναι και τα δύο τόσο διαφορετικά. Συνήθως προτιμώ αυτό που δεν κάνω τη δεδομένη στιγμή, γιατί το άλλο πάντα μοιάζει πιο ελκυστικό. Αλλά τώρα, αυτό είναι που προτιμώ (στρέφεται τρυφερά στον Χάιτνερ, με τον οποίο είχε συνεργαστεί στην ταινία του «Η τρέλα του Γεωργίου Β΄»).
  • Η «Φαίδρα» ήταν δική σας επιλογή. Γιατί;
  • Όταν ήμουν στα πρώτα χρόνια της σταδιοδρομίας μου, με συνέπαιρναν οι γυναίκες ηθοποιοί που έζησαν στην αλλαγή του αιώνα. Η ρομαντική μου φαντασίωση μού έλεγε πως κάπως έτσι είναι η πραγματική ηθοποιός. Είχα μια μεγαλοπρεπή εικόνα για την ηθοποιία και η Σάρα Μπερνάρ, η Ελεονώρα Ντούζε έπαιξαν τη Φαίδρα, άρα θα ήταν σπουδαίος ρόλος. Κι ενώ αγαπώ τον νατουραλισμό, τις μικρές κλίμακες, την εσωτερικότητα, τα έργα μοντερνιστικού ύφους. Επίσης αγαπώ τα μεγαλοπρεπή έργα, τα οπερετικά, που έχουν να κάνουν με τη μυθολογία, τον πολύ βαθύ και κατά μια έννοια απλό και καθαρό τρόπο που δεν είναι περιπεπλεγμένος με τις σύγχρονες ψυχολογίες.
  • Ο Ρακίνας λέει ότι η Φαίδρα δεν είναι ένοχη, δεν είναι αθώα. Μεταξύ αθωότητας και ενοχής, πού εντοπίζετε τη δική σας Φαίδρα;
  • Στην ανθρώπινη υπόσταση. Γιατί όλοι στη ζωή μας είμαστε ένοχοι κι αθώοι, κι όλοι κάνουμε φρικτά λάθη κρίσεως σε μικρό ή μεγάλο επίπεδο. Πιστεύω δε ότι αυτή είναι η διαχρονική ανάγνωση του έργου. Σήμερα το πρωί σκεφτόμουν την πορεία της Ιστορίας, από την Αρχαία Ελλάδα μέχρι τη Γαλλία του 18ου αιώνα και τη σημερινή Αγγλία, και πόσο την κατανοεί το κοινό, γιατί έχει να κάνει με την ανθρώπινη υπόσταση. Είναι κάτι πολύ αναγνωρίσιμο η ανοησία του έρωτα που οδηγεί σε μοιραίες πράξεις.
  • Είναι η ηρωίδα υπεύθυνη για το κρίμα της ή οδηγείται σ΄ αυτό από τους θεούς;
  • Εγώ είμαι άθεη κι έτσι θα έλεγα πως είναι δική της βούληση. Όπως πιστεύω πως και ο Ρακίνας και ο Ευριπίδης και οι Έλληνες συγγραφείς κατανοούν πολύ καλά τη σχέση μεταξύ βούλησης και πεπρωμένου. Δημιουργείς το δικό σου πεπρωμένο, αλλά την ίδια στιγμή βιώνεις μια αίσθηση ότι υπάρχει κάτι που λειτουργεί έξω από εσένα. Αν δεν είχα πάει στο βενζινάδικο σήμερα, δεν θα είχα αργήσει εδώ (γελάει). Καταλαβαίνετε, ήταν δική μου απόφαση να μην αργήσω, αλλά… Ιδιαίτερα σ΄ αυτό το έργο δεν υπάρχει χαρακτήρας τον οποίο να καθορίζουν εξ ολοκλήρου οι θεοί. Όλοι έχουν πάρει αποφάσεις κι έχουν κάνει βήματα στη ζωή τους. Όλοι τους. Κανένας δεν είναι αθώος. Κανένας δεν είναι ένοχος, όμως κάτι επεμβαίνει, κι αυτό μου αρέσει ιδιαίτερα.
  • Η Φαίδρα είναι απλώς ένα εργαλείο (αντικείμενο). Κι αυτό από μόνο του είναι ένα, όχι ακριβώς ανθρώπινο θα έλεγα, ρεαλιστικό στοιχείο. Στην πραγματικότητα αυτό που κάνουν οι άνθρωποι ο ένας στο άλλον κι ο τρόπος που λειτουργούν μεταξύ τους είναι παγκόσμιο και αληθινό. Γι΄ αυτό είναι εύκολο να το μεταφέρεις. Ακόμα κι αν είσαι άθεος, όπως εγώ, μπορείς να παίζεις άλλους χαρακτήρες, να μπαίνεις σε άλλες καταστάσεις για να υπερασπιστείς τα θεία. Είναι πολύ βολικό να λες: Α! είμαι έτσι γιατί η μητέρα μου ήταν έτσι ή κάποια άλλη δικαιολογία, ψυχολογικής διάστασης.

«ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΘΕΜΑ ΗΛΙΚΙΑΣ, ΑΛΛΑ ΚΑΡΔΙΑΣ»

  • Ποια η γνώμη σας για την παθιασμένη αγάπη που νιώθουν οι γυναίκες μέσης ηλικίας;
  • Το πάθος μπορεί να χτυπήσει οποιαδήποτε στιγμή όλα τα ανθρώπινα πλάσματα, άντρες ή γυναίκες, στα 16, στα 36, στα 66.  Πιστεύω ότι έχει περισσότερο να κάνει με το ανάρμοστο του πάθους. Και μπορείς να το καταλάβεις αν είχες την εμπειρία να ερωτευθείς με αυτόν τον τρόπο, παθιασμένα, όταν οι Έλληνες μιλάνε για την Αφροδίτη. «Η Αφροδίτη με βρήκε». Σε πιάνει ξαφνικά. Μπανγκ! Είναι εκεί. Και λες, από πού ήρθε αυτό; Είναι παράξενο και μετά… κόλλησες!  Δεν είναι θέμα ηλικίας, είναι θέμα της ανθρώπινης καρδιάς.
  • Έχετε προσωπικές εμπειρίες από τις οποίες αντλείτε για τον ρόλο;
  • Βέβαια! Χρησιμοποιώ τους πόνους από το παρελθόν. Έχω υπάρξει ερωτευμένη με ανθρώπους που δεν ανταποκρίνονταν. Έχω ζήσει, τη θυμάμαι και τη σκέφτομαι την απόλυτη, την πραγματική κατάσταση αυτού του πόνου. Και τα δάκρυα. Κλαις όλη την ώρα, δεν μπορείς να σταματήσεις να κλαις. Είναι αξιολύπητο (γελά). Το πάθος του έρωτα δεν αλλάζει, όποιες κι αν είναι οι κοινωνικές συνθήκες. Η μυστικότητα, η καταπίεση, η ανάρμοστη σχέση οδηγεί τα πράγματα στα άκρα. Αυτές τις στιγμές είναι η αγάπη αιώνια και ολέθρια.
  • Είχα την ευκαιρία, χάρη στη δημοσιογραφική αποστολή που οργάνωσε το Ελληνικό Φεστιβάλ, να παρακολουθήσω μαζί με τρεις συναδέλφους τη λονδρέζικη πρεμιέρα στη σκηνή του Νational, Litleton. Η ιστορία της φλογισμένης από έρωτα βασίλισσας για τον νεαρό Ιππόλυτο, γιο του άντρα της Θησέα, ήταν μια ακαδημαϊκή παράσταση, δίωρη, χωρίς διάλειμμα. Ο Νίκολας Χάιτνερ, με αυτοπεποίθηση, την οδήγησε στις ασφάλειες και τις λιτές γραμμές του νεοκλασικισμού. Αποφεύγοντας όλα τα ρίσκα και αντλώντας από τη λάμψη της οσκαρικής πρωταγωνίστριας και την τεχνική των ηθοποιών του, αδιαφόρησε για τις εναλλαγές ρυθμού, την ένταση του αφηγηματικού χρόνου, έτσι που όλα έμοιαζαν κολλημένα στον μοντερνισμό των 70s.  Στο γεωμετρικό σκηνικό (ένας ανοιχτός χώρος, περιστοιχισμένος από μαρμάρινους, φθαρμένους τοίχους, με έναν γιγάντιο βράχο στη μία άκρη, μια βρυσούλα στην άλλη και τέσσερις καρέκλες φερ φορζέ), τα πρόσωπα ντυμένα με διαχρονικά φορέματα (η Φαίδρα άλλαξε δύο μακριές τουαλέτες σεταρισμένες με νεοκλασικά κοσμήματα) και μιλιτέρ ανδρικά κοστούμια συγκρούστηκαν ρητορικά, ώς την αυτοκτονία της ερωτοχτυπημένης, ηλικιωμένης μητριάς. Άμα τη εμφανίσει τής Μίρεν όλα τα βλέμματα ήταν κολλημένα επάνω της. Η πλούσια εμπειρία σκηνής και ζωής, η αίγλη της μεγάλης επιτυχίας και η αγάπη του κόσμου, της χάριζαν μια μυστική διάσταση ενδιαφέροντος. Απόλυτα κυρίαρχη, επέτρεπε στην ερμηνεία της μεγάλη ελευθερία και ταυτόχρονα την περιόριζε, φρενάροντας την αίσθηση ενός μελοδράματος.

  • Από αυτό όμως έως την τραγωδία το ποτάμι είναι βαθύ. Δεν το διαπέρασε κανείς. Ούτε στο δραματικό φινάλε με τη Φαίδρα, παραπαίουσα και αυτοδηλητηριαζόμενη, να πέφτει σαν άδειο ρούχο. Κι όταν άνοιξαν τα φώτα, η «βασίλισσα» σταρ, αρχικά με του θίασο και στη συνέχεια μόνη της στη σκηνή, δέχτηκε τα παρατεταμένα χειροκροτήματα των 1.000 θεατών της πρεμιέρας.

Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: