«Λευκό μου σεντονάκι, λάμπα μου τρελή»…

  • Ο επιμελητής σύγχρονης τέχνης Πάολο Κολόμπο υπογράφει την περιοδεύουσα έκθεση «Υμνος στη Σκιά», που φιλοξενεί το Μουσείο Μπενάκη
  • Η πρώτη επαφή του Πάολο Κολόμπο με το θέατρο σκιών έγινε πριν από τριάντα χρόνια, όταν ζούσε για ένα χρονικό διάστημα στην Ελλάδα. Στα τέλη της δεκαετίας του ’70, είχε παρακολουθήσει αρκετούς καραγκιοζοπαίχτες, είχε διαβάσει τα εικονογραφημένα, είχε παρακολουθήσει τον ίδιο τον Σπαθάρη σε εκπομπές της ΕΡΤ… Το ενδιαφέρον του για το θέατρο σκιών δεν έσβησε ποτέ, με αποτέλεσμα, σήμερα, ο Ιταλός επιμελητής σύγχρονης τέχνης να υπογράφει την περιοδεύουσα έκθεση «Υμνος στη Σκιά», που φιλοξενείται από χθες στο Μουσείο Μπενάκη, ύστερα από δύο στάσεις στο Δουβλίνο και στην Κωνσταντινούπολη. Η έκθεση παρουσιάζει τα έργα οκτώ σύγχρονων καλλιτεχνών και δύο κινηματογραφιστών των αρχών του 20ού αιώνα που έχουν επηρεαστεί άμεσα ή έμμεσα από το παραδοσιακό θέατρο σκιών της Ελλάδας και της Τουρκίας. «Δεν πρόκειται για μια απλή παρουσίαση καλλιτεχνών που χρησιμοποιούν τη σκιά στην τέχνη τους, αλλά για μια έκθεση που έχει σημείο αναφοράς τον Καραγκιόζη και το θέατρο σκιών, μορφολογικά αλλά και εννοιολογικά. Μορφολογικά, με τις σκοτεινές σιλουέτες της Αμερικανίδας Κάρα Γουόκερ και της Γερμανίδας κινηματογραφίστριας Λότε Ράινινγκερ, και εννοιολογικά, στην περίπτωση των καλλιτεχνών που επιχειρούν να αφηγηθούν μια δανεισμένη ιστορία, οικεία και αναγνωρίσιμη από τους θεατές τους». Οπως ο Σπαθάρης δανειζόταν ιστορίες από τον Αριστοφάνη, προσαρμόζοντάς τις στο περιβάλλον του Καραγκιόζη, έτσι και οι συγκεκριμένοι σύγχρονοι καλλιτέχνες επιχειρούν τον δικό τους «δανεισμό». Ο Νοτιοαφρικανός Ουίλιαμ Κέντριντζ, για παράδειγμα, σκιαγραφεί την ιστορία του «Μαγικού αυλού», ενώ η Φινλανδή Καταρίνα Λίλκβιστ εμπιστεύεται στις κινηματογραφημένες μαριονέτες της δύο διηγήματα του Κάφκα. «Ολα συνδέονται μεταξύ τους, αλλά όχι και με αυτονόητο τρόπο. Μια έκθεση πρέπει να αφηγείται μια ιστορία». Και η έκθεση «Υμνος στη Σκιά» αφηγείται τον τρόπο με τον οποίο η παράδοση του θεάτρου σκιών ηχεί μέσα από τα έργα δέκα δημιουργών από εννέα διαφορετικές χώρες.

Ιστορικός απατεώνας

  • «Δεν είχα την τύχη να γνωρίσω τον ευφυέστατο Ευγένιο Σπαθάρη. Ο πρόσφατος θάνατός του με λυπεί βαθιά. Πάντα νομίζεις ότι υπάρχει χρόνος, αλλά αυτός σε ξεγελά». Η τέχνη του Σπαθάρη λειτουργεί ως εισαγωγή για την έκθεση. Αυθεντικές σιλουέτες του παραδοσιακού θεάτρου σκιών υποδέχονται τους επισκέπτες, χαρίζοντας ένα πλαίσιο για τα έργα που ακολουθούν. Ο Καραγκιόζης στην υποδοχή, και με ιδιαίτερο λόγο. «Ο Καραγκιόζης είναι ένα απροσάρμοστο άτομο, ένας γελοίος, απρεπής, άναρχος τύπος, χαρακτηριστικά τα οποία βρίσκει κανείς πολύ συχνά στη σύγχρονη τέχνη. Και εκτός από μερικές περιπτώσεις, στην Ελλάδα και στην Τουρκία, όπου το μακρύ του χέρι λειτουργεί ως φαλλικό σύμβολο, ο Καραγκιόζης αδιαφορεί και για το σεξ… Μοναδικός στόχος του είναι μέσα από την απατεωνιά να κινήσει τα πράγματα, να φάει! Είναι ξύπνιος, αλλά όχι και τόσο ξύπνιος, και αυτό είναι που τον κάνει αγαπητό, γιατί στο τέλος της ημέρας όλοι κατανοούμε την ανάγκη για το φαγητό!» Ο Κολόμπο, αναφερόμενος στο βιβλίο του Λιούις Χάιντ («Trickster makes this world»), ο οποίος υπογράφει και ένα από τα κείμενα του καταλόγου της έκθεσης, δεν διστάζει να τοποθετήσει τον Καραγκιόζη σε ένα ευρύτερο σύνολο ιστορικών απατεώνων, από τον Ερμή στον Marcel Duchamp, που μέσα από την πανούργα συμπεριφορά τους ωθούσαν τον κόσμο πιο μπροστά.

Θέατρο σκιών και σινεμά

  • Δεν είναι τυχαίο που ο Ιταλός επιμελητής έχει προσθέσει έργα των δύο παλαιότερων κινηματογραφιστών Λότε Ράινινγκερ και Λαντισλάς Στάρεβιτς ή τα βίντεο του Τούρκου Haluk Akakce και της Σουηδής Nathalie Djurberg. Πέρα από τη μορφολογική σχέση των φιλμ με το θέατρο σκιών, με τη χρήση της μαριονέτας ή του claymation για παράδειγμα, ο Κολόμπο δεν αμελεί να αναγνωρίσει και τις αναφορές του θεάτρου σκιών στην τέχνη του σινεμά. «Η διαφορά όμως είναι ότι, στον κινηματογράφο, ταυτίζεσαι με τους ήρωες, κλαις μαζί τους, ζεις το μύθο που σου παρουσιάζεται. Στο θέατρο σκιών, ξέρεις ότι πάντα κάποιος βρίσκεται από πίσω, και αυτό που βλέπεις δεν είναι μια ιστορία κατορθώματος ή αποτυχίας, αλλά η ιστορία ενός τύπου ανθρώπου. Αναγνωρίζεις ότι δεν είσαι ο Καραγκιόζης, αλλά συγχρόνως ξέρεις ότι ο Καραγκιόζης είναι ο καθένας από εμάς. Στο σινεμά, δεν έχεις πρόβλημα να βάλεις τον εαυτό σου στη θέση του Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ, ενώ στον Καραγκιόζη, υπάρχει μια αναστολή της πίστης σου στον τύπο που έχεις μπροστά σου, και αυτό χαρίζει στο θέατρο σκιών έναν σύγχρονο, μεταμοντέρνο χαρακτήρα».

Καραγκιοζοπαίχτης

  • Ολοι οι καλλιτέχνες που παρουσιάζονται στην έκθεση δημιουργούν ή έχουν δημιουργήσει τα έργα τους μόνοι. Μοναδικοί συνεργάτες του Λαντισλάς Στάρεβιτς, για παράδειγμα, ήταν οι κόρες του και η γυναίκα του. Σε ένα τρίτο επίπεδο, λοιπόν, ο Κολόμπο επιλέγει τους συγκεκριμένους καλλιτέχνες και για τη μοναχικότητα που προσδιορίζει τη δημιουργία τους. «Είναι σαν τους καραγκιοζοπαίχτες, που αναλαμβάνουν μέχρι και την τελευταία πινελιά της παράστασής τους»…

Σημαντικές συνεργασίες

  • Ο Πάολο Κολόμπο είναι καλλιτεχνικός σύμβουλος στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Κωνσταντινούπολης ενώ έχει τελέσει επιμελητής του MAXXI Museo Nationale selle Arti del XXI Secolo στη Ρώμη από το 2001 έως το 2007. Πριν από αυτό κατείχε τη θέση του διευθυντή του Centre d’ Art Contemporain στη Γενεύη και το 1999 ήταν επιμελητής της 6ης Μπιενάλε της Κωνσταντινούπολης. Στο παρελθόν, έχει επιμεληθεί εκθέσεις σημαντικών σύγχρονων καλλιτεχνών, όπως οι Gilbert and George, Ed Ruscha, Christopher Wool, Kara Walker και William Kentridge, μεταξύ άλλων, ενώ αυτή τη στιγμή προετοιμάζει μια έκθεση για το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης σε συνεργασία με τον διευθυντή του μουσείου, Νικόλαο Σταμπολίδη.

«Υμνος στη Σκιά» στο Μουσείο Μπενάκη, σε συνεργασία με το Ελληνικό Φεστιβάλ, έως 26 Ιουλίου (Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου).

  • Της Νελλης Αμπραβανελ, Η Καθημερινή, 24/5/2009

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: