Daily Archives: 17 Μαΐου, 2009

Οταν η… αθωότητα εκδικείται

  • «Με άρωμα από αρχαία τραγωδία», ο Νίκος Καμτσής σκηνοθετεί «Το φεγγάρι που ματώνει» του Νίκολας Καζάν, έργο του σύγχρονου αμερικανικού ρεαλισμού, στο «Τόπος Αλλού»

  • Ενα από τα πιο δυνατά έργα του σύγχρονου αμερικάνικου ρεαλισμού είναι το έργο του Νίκολας Καζάν «Το φεγγάρι που ματώνει» που ανέβασε στο «Τόπος Αλλού» ο Νίκος Καμτσής. Ο ίδιος μας περιγράφει την ιστορία που κεντρίζει το ενδιαφέρον «Στη σύγχρονη Ν. Υόρκη η Μάνια, μια λαμπερή, έξυπνη, όμορφη κοπέλα επισκέπτεται με τον θείο της έναν φίλο του. Η φαινομενικά αθώα επίσκεψη και γνωριμία καταλήγει σε έναν στυγνό βιασμό μέσα στο διαμέρισμα του φίλου όταν ο θείος με μια πρόφαση αποχωρεί. Η κατάληξη αυτή ήταν προσχεδιασμένη. Υστερα από έναν χρόνο η Μάνια καλεί στο δικό της σπίτι τώρα τον βιαστή της και τον θείο της για ένα δείπνο φιλίας και επανασύνδεσης που κρύβει εκπλήξεις…».
Οταν η... αθωότητα       εκδικείται

Βία που τιμωρεί

  • Ο Καζάν, γνωστός σεναριογράφος του Χόλιγουντ, που ξέρει καλά τους νόμους της δραματουργίας αλλά και του σασπένς, περιγράφει με μαστοριά και συγγραφική ωριμότητα και κυρίως με αυξημένο ένστικτο δικαιοσύνης τον αγώνα του «καλού» και του «κακού», της λογικής με το τυφλό ένστικτο. «Εάν το κακό δικαιολογεί την παρουσία του μεταφυσικά», τονίζει ο Καμτσής, «και έχει τη θέση του στο κοινωνικό μόρφωμα, τότε στο ανθρώπινο κύτταρο υπάρχει και εκείνη η βία που ξεσηκώνεται και εκδικείται και τιμωρεί και φέρνει την ισορροπία στο ανθρώπινο σύμπαν». Ο σκηνοθέτης, που ενθουσιάστηκε από τα συναρπαστικά μηνύματα του έργου, μας λέει «Μια φρικαλεότητα σαν παράβαση των κοινωνικών κανόνων. Μια αποτρόπαιη πράξη που γίνεται από ανθρώπους καθημερινούς, διπλανούς, συνήθεις, εκεί, στην πρωτεύουσα του κόσμου. Μόνο; Οχι. Κάτι παραπάνω. Η σύγκρουση δύο ανελέητων μονομάχων, δύο ιπποτών, του ζόφου και του φωτός, του δίκαιου και του άδικου, Υβρις και Νέμεσις. Η Μάνια και ο Αλαν. Ο Αγγελος και ο διάβολος. Το φως και το σκότος, Το καλό και το κακό… Μη σας ξεγελούν τα συνηθισμένα ονόματα, είναι και αυτό ένα από τα κόλπα των μονομάχων. Υποκοριστικά, ψευδώνυμα, μάσκες για να κρύβονται από πίσω τους. Να κρύβουν το μίσος και τον έρωτά τους, την έλξη και την απώθησή τους, τη λυσσαλέα μανία τους και τον άσβεστο έρωτά τους. Είναι ίδιοι αυτοί οι δύο. Κοιτάζονται στον καθρέφτη και μέσα από αυτόν κοιτούν εμάς. Σαρκάζουν και ειρωνεύονται. Ξετυλίγουν μπροστά μας τις τεχνικές και τα όπλα τους. Τη μεθοδολογία, την τακτική και τη στρατηγική τους. Το κακό επικρατεί. Εκθετος ο θεατής δεν ξέρει τι να πιστέψει για τον αγγελικά πλασμένο κόσμο μας. Υβρις. Η αθωότητα όμως δεν μένει με σταυρωμένα χέρια. Ανταποδίδει ?ε μεγαλύτερη αγριότητα. Ησυχάζει ο θεατής και στο όνομα μιας παγκόσμιας, οικουμενικής αρμονίας ικανοποιείται. Δίκη. Γιατί μας κάνει εντύπωση; Το ίδιο δεν συμβαίνει σε όλα τα τραγικά και αιματοβαμμένα ζευγάρια της αρχαίας τραγωδίας;»

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

  • Το έργο του Νίκολας Καζάν «Το φεγγάρι που ματώνει» παίζεται στο «Τόπος Αλλού» σε μετάφραση της Γωγώς Ατζολετάκη, σκηνοθεσία Νίκου Καμτσή, σκηνικό – κοστούμια Μίκας Πανάγου, μουσική Κώστα Χαριτάτου. Τους ρόλους ερμηνεύουν: Λευτέρης Ζαμπετάκης, Μάρλεν Σαΐτη, Δημήτρης Κανέλλος
  • Βασίλης Μπουζιώτης, ΕΘΝΟΣ, 17/5/2009

Μετά το χειροκρότημα, τόση σιωπή… [Για τον Θόδωρο Έξαρχο]

  • Tης Mαριας Kατσουνακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 17/5/2009
  • Ηταν δύσκολος άνθρωπος ο Θόδωρος Εξαρχος. Απαιτητικός με τους άλλους (αλλά και με τον εαυτό του), συχνά πιεστικός όταν οι όποιες εκκρεμότητες δεν διευθετούνταν στον χρόνο και με τον τρόπο που εκείνος επιθυμούσε. Επίμονος και ανθεκτικός, μπορούσε να αφιερώσει ώρες ολόκληρες για να ανακαλύψει το τηλέφωνο ενός ηθοποιού από τον οποίο αναζητούσε στοιχεία για να συντάξει το βιογραφικό του ή για να διασταυρώσει τον τίτλο ενός έργου ή την ημερομηνία παρουσίασής του. Κινητό και σταθερό, σε συνεχή λειτουργία. Το «ρεπορτάζ» του, αξιοζήλευτο. Μεθοδικός, σταθερός, ανυποχώρητος. Κάπως έτσι κατόρθωσε να ολοκληρώσει την εγκυκλοπαίδεια των Ελλήνων ηθοποιών, που ξεκινάει από τα τέλη του 18ου αιώνα και φθάνει ώς τους γεννημένους το 1950 (ο τελευταίος τόμος θα κυκλοφορήσει σύντομα).
  • Ολα στο γραφείο του τακτοποιημένα σε φακέλους, αρχειοθετημένα και ταξινομημένα. Το παλιό κερκυραϊκό έπιπλο, η καρέκλα με το μαξιλάρι, γραφική ύλη (τα στοιχεία τα συγκέντρωνε σε χειρόγραφα και τα έδινε να δακτυλογραφηθούν), οι δεκάδες φωτογραφίες από αγαπημένους του ρόλους, αρκετές με προσωπικές αφιερώσεις από τον Μινωτή ή τον Κατράκη. Η πλούσια και επιμελής συλλογή με τα γραμματόσημα, με τα νομίσματα, με τις κάρτες.
  • Ακόμη και οι προσωπικοί χώροι των ηθοποιών θυμίζουν καμαρίνια. Ισως γιατί η διαδρομή από το θέατρο στο σπίτι είναι μόνο χιλιομετρική. Επί της ουσίας, τίποτα δεν αλλάζει. Οσο μεγαλώνουν, αυξάνεται και ο «πληθυσμός» γύρω τους: από ρόλους που υποδύθηκαν, πρόσωπα που συναναστράφηκαν στη σκηνή, σχέσεις τις οποίες βίωσαν για μερικούς μήνες. Οι ζωές των άλλων, όσο περνάει ο καιρός, γίνονται και δικές τους ζωές. Τις αφομοιώνουν και αφομοιώνονται από αυτές.
  • Ο ηθοποιός Θ. Εξαρχος κηδεύτηκε την περασμένη Δευτέρα σε ηλικία 79 ετών. Το 1995 κυκλοφόρησε ο πρώτος τόμος «Ελληνες ηθοποιοί. Αναζητώντας τις ρίζες. Από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι το 1899», με πρόλογο του Κώστα Γεωργουσόπουλου. «Ο Εξαρχος κατανόησε πόση σημασία έχει για το σύγχρονο θέατρο η ανίχνευση των ριζών του, η ανακάλυψη των πατέρων του, η γνώση της ιστορικής συνέχειας, η επίγνωση της συνοχής του επαγγέλματος του ηθοποιού», έγραφε μεταξύ άλλων. Κωνσταντίνος Αριστίας, Πιπίνα Βονασέρα, Διονύσιος Ταβουλάρης, Μήτσος Μυράτ, Μερόπη Νέζερ, Γεώργιος Μαμίας… Ονόματα λιγότερο ή περισσότερο γνωστά, δεκάδες βιογραφικά, για τους «ηρωικούς σκαπανείς», εκείνους που έκαναν την εμφάνισή τους «μέσα στον γενικό εμπαιγμό, τις προκαταλήψεις και την αμάθεια». «Κάθε όνομα μια ψηφίδα σε αυτό το τεράστιο οικοδόμημα που λέγεται Ελληνικό Θέατρο», σημείωνε ο συγγραφέας – ερευνητής, φωτίζοντας και τα απόμακρα κέντρα του Ελληνισμού, την Οδησσό, το Βουκουρέστι, όπου φυτεύονται οι πρώτοι σπόροι.
  • Για εκείνον, το λεξικό ήταν μια «συναρπαστική περιπλάνηση». Ετσι συνέχισε για 15, σχεδόν, χρόνια. Με κόπο, πείσμα (εξοντωτικό για τους συνεργάτες του) και ταυτόχρονα αγάπη και αίσθημα ευθύνης. Οταν το έργο του βραβεύθηκε από την Ακαδημία Αθηνών, η ικανοποίηση ήταν μεγάλη. Καύσιμο για να συνεχίσει.
  • Οταν παρέδωσε και τον τελευταίο τόμο, πριν από λίγους μήνες, το κενό ήταν τυραννικό. Σαν να τον κύκλωσε μια ξηρή, αμείλικτη, σιωπή. Και μοναξιά αφόρητη. Ούτε τηλέφωνα ούτε ονόματα ούτε στοιχεία που πρέπει να διασταυρωθούν. Καθόλου λέξεις. Μόνο σιωπή. Τα τελευταία χρόνια, ο Θόδωρος Εξαρχος βίωνε μόνο αποχωρισμούς. Απρόσμενους και επώδυνους. Συγκέντρωνε τις όλο και λιγότερες δυνάμεις του για να παίξει ένα (μικρό ήθελε) ρόλο στο θέατρο, στο σινεμά, στην τηλεόραση. Σπάνια, είναι η αλήθεια, και με πολλή προσπάθεια.
  • Στο τέλος, λίγοι τον περιέβαλαν. Δυο – τρεις μαθητές του, δυο – τρεις φίλοι σταθεροί από το θέατρο, τα δύο εγγόνια του, μετρημένοι στα δάχτυλα συγγενείς. «Υστερα από το χειροκρότημα, τόση σιωπή», μονολογούσε και επεδίωκε να κρατήσει ζωντανή την επαφή του με τους (ελάχιστους) άλλους, αναζητώντας την αφορμή σε πράγματα καθημερινά, που φάνταζαν σχολαστικά ή χωρίς σημασία Αγωνιούσε για πολλά, αλλά το λεξικό ήταν η ζωή που έφευγε και έτρεχε να την προλάβει. Οπως έγραφε σε μία από τις ποιητικές συλλογές του, τις «Διαδρομές», ο στόχος βρίσκεται ανάμεσα στη Δικαίωση και στην ποθητή Λύτρωση. Με τον θάνατό του πύκνωσε τις δύο επιθυμίες σε μία.

ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΣΠΑΘΑΡΗΣ: Με τον Καραγκιόζη «δίδαξαν» ιστορία

  • Στιγμές από την πολυκύμαντη ζωή και δημιουργία ενός σπουδαίου λαϊκού καλλιτέχνη

«(…) ο Καραγκιόζης αντιπροσωπεύει τον απλό λαό και τα προβλήματά του. Κι ο λαός μας έχει πολύ βασανιστεί, ματώσει και καταπιεστεί. Και δεν ξέρουμε πόσους ακόμα αγώνες θα χρειαστεί να κάνει για να σταθεί ελεύθερος στα πόδια του. Κι ο Καραγκιόζης πάει κόντρα σε κάθε καταπίεση, στη μιζέρια και τη φτώχεια (…) Είναι φτωχός (σ.σ. ο Καραγκιόζης). Αλλά η φτώχεια δεν είναι κουσούρι. Κι αν πούμε την αιτία της φτώχειας θα πάμε αλλού (…) Τη φτώχεια τη δημιουργούνε αυτοί που δε θέλουν το λαό ξύπνιο, που τον θέλουν απομονωμένο και αποβλακωμένο (…)».«Πολλές φορές ενοχοποιούν τον Καραγκιόζη ότι είναι κλέφτης επειδή έχει μεγάλο χέρι. Ομως κανένας φτωχός δεν είναι κλέφτης. Το χέρι είναι μακρύ για να δίνει καμιά καρπαζιά ή για να αντιμετωπίζει αυτόν που τον καταδιώκει (…)».

Τα παραπάνω είναι δύο αποσπάσματα από αντίστοιχες συνεντεύξεις του Ευγένιου Σπαθάρη στο «Ρ». Το πρώτο δημοσιεύθηκε στις 12/1/1992 με αφορμή μία από τις πολλές επιθέσεις που δέχθηκε ο Καραγκιόζης από την αστική διανόηση. Το δεύτερο δημοσιεύθηκε στις 16/5/1993 με αφορμή το «Σπαθάρειο Μουσείο» στο Μαρούσι. Και τα δύο είναι χαρακτηριστικά της σκέψης αυτού του σπουδαίου δημιουργού που «έφυγε» πρόσφατα από κοντά μας, έχοντας ωστόσο αφήσει ανεξίτηλη τη «σφραγίδα» του σε ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια του νεότερου ελληνικού λαϊκού πολιτισμού: Του Θεάτρου Σκιών και, πιο συγκεκριμένα, του Καραγκιόζη. Το «βρωμερό υποκείμενο» για τους αστούς, τον «ποτέ δούλος!» για το λαό και τον εξέχοντα δημιουργό του.

  • Η αλήθεια της τέχνης για το λαό

Στη λαϊκή συνείδηση ο Σπαθάρης «ταυτίστηκε» με τον Καραγκιόζη. Ακόμη και στα σημερινά παιδιά του διαδικτύου, των ηλεκτρονικών παιχνιδιών και του ψηφιακού κινηματογράφου, η φωνή του «είναι» η «φωνή» του Καραγκιόζη. Το εκπληκτικότερο όμως είναι, ότι κι αυτός ο ίδιος ο Καραγκιόζης, μια φιγούρα που, φαινομενικά, τα μοτίβα και το πλαίσιό της «δεν» έχουν θέση στη σύγχρονη εποχή, εξακολουθεί να «μιλά» στα παιδιά με τον ίδιο τρόπο όπως και στους συνομήλικούς τους περασμένων δεκαετιών. Οπως, αντίστοιχα, τους «μιλά» ο Τσάρλι Τσάπλιν. Το «μυστικό» βρίσκεται στην τέχνη που φέρει αλήθεια. Και η αλήθεια συγκινεί στο διηνεκές.Την αλήθεια της τέχνης του υπηρέτησε αυτός ο σπουδαίος καλλιτέχνης σε όλη του τη ζωή. Δίνοντας, ταυτόχρονα, μια τεράστια ώθηση στο είδος και καθιερώνοντάς το, ουσιαστικά, στη συνείδηση της διανόησης. Για τον Σικελιανό, π.χ., η τέχνη του Σπαθάρη «είναι στη βάση της λαϊκής ψυχής και ζωής και μακάριος που την αντικρίζει με τη σοβαρότητα που της οφείλεται. Μέσα της δεν κατασταλάζει μόνο η λαγαρή θυμοσοφία του λαούς μας μπρος στ’ ανάποδα του κόσμου, αλλά ξεσκεπάζεται κι η πηγαία δύναμη πόχει μέσα του και με την οποία υπερνικά αυτά τ’ ανάποδα με ψυχισμό ασύγκριτο». Και ο Τσαρούχης: «Ω, κακό χρόνο να ‘χουνε, ποτέ δεν πολεμήθηκε ένα τόσο ντελικάτο λαϊκό γούστο κι αίσθημα με τόση βαρβαρότητα και βλακεία, από αποτυχημένα, τελικά, ομοιώματα γερμανιζόντων νεοτούρκων (…)». Αλλά και οι Φωτιάδης, Πολίτης, Θεοτοκάς, Νίτσος και πολλοί άλλοι. Στο μεταξύ, από το 1860 που ο Γιάννης Μπράχαλης τον έφερε στην Ελλάδα, ο Καραγκιόζης είχε προλάβει να αγαπηθεί από το λαό και να γίνει μισητός από την εξουσία: «(…) Το φιλοθέαμον(;) κοινό της πόλεώς μας σαρδελοειδώς συνωθείται ίνα ακούσει τις αηδίες του Καραγκιόζη (…)» έγραφαν από το 1896 ακόμα οι εφημερίδες.


  • Ο Ευγένιος Σπαθάρης γεννήθηκε στην Κηφισιά το 1924 και «μέσα» στο θέατρο σκιών, αφού ο πατέρας του Σωτήρης ήταν καραγκιοζοπαίχτης. Ο πατέρας δεν ήθελε να συνεχίσει και ο γιος την τέχνη του. «Ισως γιατί είχε τυραννιστεί πολύ στη ζωή του» έλεγε ο Ευγένιος στο «Ρ». Η στιγμή του ήρθε το 1942, μέσα στην Κατοχή. Ο πατέρας του αρρώστησε και οι Μαρουσιώτες απαιτούσαν παράσταση. «Αρχισα λοιπόν δειλά – δειλά να παίζω. Κυρίως ηρωικά έργα. Ο καθένας τοποθετούσε στο πρόσωπο του πασά την γερμανική κατοχή και στον καπετάνιο, τον αγωνιστή».

Από το 1945, κυρίως και μέχρι το 1950 δίνει παραστάσεις σε όλη την Ελλάδα. Πρώτος «ανταγωνιστής» ο κινηματογράφος και η μεσοαστική νοοτροπία που άρχιζε να «ανθεί». «Το θεωρούσαν μείωση να πάνε σε μάντρες ή σε καφενεία να τον δουν. Προτιμούσαν τις πολυτελείς καρέκλες και τις αίθουσες του κινηματογράφου. Ετσι, μπήκα εγώ στις αίθουσες».

  • Το «ταξίδι» συνεχίζεται…

Τίποτα όμως δεν είναι ικανό να αλλάξει τον Καραγκιόζη: Ξυπόλητος, αιωνίως πεινασμένος και γλώσσα που «σπάει κόκαλα» αρχίζει να ταξιδεύει και εκτός Ελλάδας! Το 1953 περιοδεύει σε ΗΠΑ, Καναδά και Κούβα και τα επόμενα χρόνια θα ακολουθήσουν Κύπρος, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία, Αίγυπτος. Το 1962 βραβεύεται στη Ρώμη και κυκλοφορεί ηχογραφημένες παραστάσεις στην «Κολούμπια» με τεράστια επιτυχία έως σήμερα.

Ηδη από το 1950 ο Σπαθάρης έχει την πρώτη του επαφή με το… «ζωντανό» θέατρο, σκηνοθετώντας και σκηνογραφώντας τον «Μέγα Αλέξανδρο» με το Ελληνικό Χορόδραμα και πάλι τον «Μέγα Αλέξανδρο» το 1954 συνεργαζόμενος με την Σοφία Βέμπο. Το 1965 σκηνοθετεί στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος το έργο «Το ταξίδι» του Γ. Θέμελη. Από την επόμενη χρονιά ο Καραγκιόζης «καταλαμβάνει» και τη «νεογέννητη» ελληνική τηλεόραση, μέχρι και το 1992. Το 1969 σκηνοθετεί τον «Καραγκιόζη δικτάτορα» και το 1971 ο Καραγκιόζης «κατακτά» το θέατρο «Πρινς οφ Γουέλς» του Λονδίνου. Την ίδια χρόνια κάνει θριαμβευτική περιοδεία σε 35 πόλεις της Δ. Γερμανίας, της Δανίας και της Ελβετίας. Το 1972 συνεργάζεται με τον Δ. Σαββόπουλο στο «Κύτταρο» και ακολουθεί το 1972 η συμμετοχή του στο «Το μεγάλο μας τσίρκο» του Ι. Καμπανέλλη.

Ακολουθούν νέα ταξίδια στο εξωτερικό. Εμφανίζεται σε παγκόσμια φεστιβάλ θεάτρου σκιών, ενώ στην Κοπεγχάγη οργανώνει και δύο σχολές για μικρούς και μεγάλους. Το 1980 ανεβάζει τους «Βατράχους» του Αριστοφάνη που κυκλοφορούν και σε δίσκο. Με τον Αριστοφάνη θα «ξανασυντηθεί» χρόνια αργότερα, το 2001, οπότε θα πρωταγωνιστήσει στον «Πλούτο» από το Θέατρο Τέχνης, στην Επίδαυρο.

Από το 1950 ο Καραγκιόζης… διά του Σπαθάρη, όχι μόνο δε θα φοβηθεί τον κινηματογράφο, αλλά θα κάνει και το ντεπούτο του στο «Πικρό Ψωμί» του Γ. Γρηγορίου. Ακολουθούν: «Ο εξυπνότερος άνθρωπος του κόσμου» (1950), «Κιβωτός» μαζί με την Μελίνα Μερκούρη και τον Μίνω Αργυράκη (1956), «Μέγας Αλέξανδρος» του Γ. Ζερβουλάκου (1960), κλασσικές κωμωδίες του Καραγκιόζη (1962), «Λυσιστράτη» του Γ. Ζερβουλάκου (1974), «Τεριρέμ» του Α. Δοξιάδη (1992) κ.ά.

Ο Σπαθάρης όμως δεν ήταν «μόνο» ένας από τους σημαντικότερους διαμορφωτές του Καραγκιόζη όπως τον γνωρίζουμε σήμερα, αλλά και ένας αγνός λαϊκός ζωγράφος. Εκτός από κατασκευαστής φιγούρων του θεάτρου σκιών – που από μόνο του αποτελεί ξεχωριστή μορφή λαϊκής τέχνης – μετέφερε στον καμβά εικόνες της καθημερινότητας, της ιστορίας και της μυθολογίας, εικονογράφησε βιβλία και «μέτρησε» δεκάδες ατομικές και ομαδικές εκθέσεις.

Πολυβραβευμένος, αγαπημένος του λαού του, πολυταξιδεμένος, ο Σπαθάρης φύλαξε μέχρι τέλους την αγνότητα του Καραγκιόζη και του Θεάτρου Σκιών. «Χωρίς να χαλάσει η μορφή του, χωρίς να πάψει να είναι λαϊκό θέατρο, με ενδιέφερε να τον πάω ψηλά» έλεγε στο «Ρ». «Προσπάθησα να τον αναπτύξω με διάφορα μέσα που μου δόθηκαν και που δεν αρνήθηκα». «Οι πνευματικοί άνθρωποι στήριξαν και πρέπει να στηρίζουν αυτό το θέαμα, γιατί είναι το πιο αγνό, όχι μόνο για τους μεγάλους, αλλά και για τα παιδιά. Δείτε τις ασχήμιες της τηλεόρασης και συγκρίνετέ τις με το χιούμορ, τον πατριωτισμό, την ιστορία, τη μυθολογία, την παράδοση που διδάσκει ο Καραγκιόζης»…

ΠΗΓΕΣ:

1. «Ρ» 12/1/1992 (Αριστούλα Ελληνούδη)

2. «Ρ» 16/5/1993 (Ηλιάνα Μόρτογλου)


Γ.Τ. , ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 17 Μάη 2009

Χορο-διαδρομές μετ’ εμποδίων…

«Οι περιπέτειες του Πινόκιο» από την ομάδα του Κώστα Τσιούκα
  • Ενα ακόμη ραντεβού δίνει με τους φίλους του χορού το Σωματείο Ελλήνων Χορογράφων. Η διοργάνωση του «8ου Φεστιβάλ Χορού» αποτελεί μία ευχάριστη «ανάσα» στο γκρίζο τοπίο που έχουν διαμορφώσει η κυβερνητική πολιτική και οι επιλογές της στο χώρο της χορευτικής τέχνης. Το Σωματείο Ελλήνων Χορογράφων, σε πείσμα των καιρών, «ανοίγει και πάλι τα φτερά του» και για δύο μήνες παρουσιάζει σε τέσσερα θέατρα της Αθήνας ένα σημαντικό κομμάτι της σύγχρονης χορευτικής δημιουργίας της χώρας μας. Τα θέατρα «Αλκμήνη», «Αργώ», «Βασιλάκου» και «Ροές» φιλοξενούν (έως 23/6) σαράντα τρεις ελληνικές ομάδες χορού, πενήντα πέντε χορογράφων.
  • Δεν ήταν εύκολη η φετινή διοργάνωση. Τα τελευταία χρόνια, σημαντικά οικονομικά προβλήματα αντιμετωπίζει ένας μεγάλος αριθμός ομάδων, κυρίως μη επιχορηγούμενων (φέτος επιχορηγήθηκαν 27 σχήματα επί συνόλου 78 αιτήσεων). Ομως, ακόμη και οι επιλεγμένες από το Εθνικό Κέντρο Θεάτρου και Χορού (ΕΚΕΘΕΧ) ομάδες λαμβάνουν την επιχορήγηση με μεγάλη χρονική καθυστέρηση (αυτές τις μέρες δόθηκε η τελευταία δόση του 2007-2008), ενώ πολλές είναι οι ομάδες που δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις προσκλήσεις παρουσίασης της δουλειάς τους στο εξωτερικό, «ελλείψει χρημάτων». Στα παραπάνω προστίθεται η απουσία μόνιμου χώρου για πρόβες και παραστάσεις, πολύχρονο αίτημα των χορογράφων.
Ομάδα χορού «Φυγείν αδύνατον»
  • Ετσι, στο πρόγραμμα του 8ου Φεστιβάλ, λόγω οικονομικών δυσκολιών, δεν μπόρεσαν να συμμετέχουν 18 σχήματα, ενώ μόνο τρεις ομάδες θα εκπροσωπήσουν την περιφέρεια, αφού πολλές από αυτές δεν είχαν χρήματα για να καλύψουν ούτε τα έξοδα παραμονής τους στην Αθήνα. Παράλληλα, παραμένει στις «ελληνικές καλένδες», η εξαγγελία πριν 3 χρόνια του Γ. Βουλγαράκη για ανεύρεση μόνιμης στέγης των ομάδων χορού. «Για ακόμα μια χρονιά, το μόνιμο και ανεκπλήρωτο μέχρι στιγμής όνειρό μας, η ύπαρξη ενός δικού μας χώρου, παραμένει όνειρο», σημειώνει ο πρόεδρος του Σωματείου, Πέτρος Γάλλιας, αφού το θέατρο «Εμπρός» αντιμετωπίζει προβλήματα στατικότητας και για τη λύση του κτιρίου «Σχολείον» δεν έχουν προχωρήσει ακόμη οι μελέτες. Σ’ αυτές τις αντίξοες συνθήκες, αποτέλεσμα της πολιτικής του ΥΠΠΟ, οι χορογράφοι και οι χορευτές, ζωντανά κύτταρα της κοινωνίας, δουλεύουν, παράγουν και καταθέτουν στο κοινό τη δημιουργία τους.
  • Συγκεκριμένα, το πρόγραμμα του φεστιβάλ άνοιξε στις 7/5, η ομάδα «Yelp». Στο θέατρο «Ροές» ακολουθούν (14/5-17/5) οι «Ανεξάρτητες παρουσίες». Από 21/5 έως και 24/5 φιλοξενείται η ομάδα χορού Κώστα Τσιούκα («Περιπέτειες του Πινόκιο». Χορογραφία, σύλληψη Κ. Τσιούκας). Στον ίδιο χώρο συνεχίζει (28/5-31/5) η ομάδα «Κει φυσσά» με τις «Αποστάσεις» σε χορογραφία των: Ελ. Παπαδοπούλου, Ν. Αβρά, Εύας Μπουρνιά, Μ. Πουλάδας και Ελ. Λογαρίδου. Ακολουθεί (10/6-13/6) το Χοροθέατρο «Ηρος Αγγελος» («Ασκήσεις ετοιμότητας V». Σκηνοθεσία – χορογραφία: Π. Γάλλιας). Το πρόγραμμα συνεχίζει (15/6-18/6) το χοροθέατρο «ΔΑΓΙΠΟΛΗ» («Χάρτα σιωπής». Χορογραφία: Γ. Χρηστάκης). Το πρόγραμμα στις «Ροές» κλείνει με την «Β+6» από τη Θεσσαλονίκη («Lift – ing». Χορογραφία Βερονίκη Τσουγκράνη).
  • Στο θέατρο «Βασιλάκου» το πρόγραμμα άνοιξε η «Πρόσκαιρη σύνθεση» («Ιστορίες σωμάτων». Χορογραφία: Ντορίνα Καλεθριανού). Ακολούθησε η ομάδα «Μύια» των: Γαβριέλας και Αννας Ανυφαντάκη. Από 18 έως και 21/5: Η ομάδα «Rootless Root» των: Jozef Frucek – Λίντας Καπετανέα. «Βοή θεία βοή» είναι η παράσταση της ομάδας «omad@nce» (23/5-26/5). Ακολουθεί (28/5-31/5) η ομάδα «Smack» («2sta4». Σκηνοθεσία – χορογραφία: Στέλλα Ζάνου). «Εν κινήσει» είναι ο τίτλος της παράστασης της ομάδας σύγχρονου χορού του Χάρη Μανταφούνη (2/6-5/6). Ακολουθεί (9/6-12/6) το «Αέναον χοροθέατρο» του Daniel Lommel. Οι παραστάσεις ολοκληρώνονται με την ομάδα «Μαγνήτης» (14/6-17/6, καλλιτεχνική διεύθυνση: Μάρω Γρηγορίου) και το χοροθέατρο «Art» (20/6-23/6, σκηνοθεσία – χορογραφία: Αρτεμις Ιγνατίου).
  • Οι παραστάσεις στο θέατρο «Αλκμήνη» ξεκινούν στις 21/5 με τη χοροθεατρική ομάδα «Μάγμα» («Ιδεογράμματα». Σύλληψη – χορογραφία: Στέφανι Τσάκωνα). Ακολουθεί (28/5-31/5) η «Migma» («Μόνος». Σκηνοθεσία, χορογραφία: Παύλος Κουρτίδης). 2/6 έως και 5/6, φιλοξενείται το χοροθέατρο «Αγγελόσκονη» («Το roll βάζει γκολ στο κύμα») και 10/6 έως και 13/6 η ομάδα «Φυγείν αδύνατον» («What happens when…»). Ακολουθούν τρεις βραδιές (15/6-17/6) με παράσταση ενάντια στην έκθεση bodies. Το πρόγραμμα ολοκληρώνει (19/6-23/6) η ομάδα «AD HOC» παρουσιάζοντας «…το βήμα της».
  • Το πρόγραμμα του θεάτρου «Αργώ» περιλαμβάνει δύο ομάδες από την επαρχία: «Δρυάδες εν πλω» (23/5) από την Καρδίτσα («Θεσσαλία». Σκηνοθεσία: Ιωάννης Τρούκης, χορογραφία: Μαρία Καραπαναγιώτη) και την ομάδα «Συν – Κίνηση» (8/6-11/6) από τα Χανιά («Entrance X». Χορογραφία – δραματουργία: Σοφία Φαλιέρου). Το πρόγραμμα κλείνει (28/5-31/5) η ομάδα «Αλλού, εδώ, παντού» («2 σχέδια σε 4 βράδια». Σκηνοθεσία – χορογραφία Πατρίτσια Λάζου).
  • Η. ΜΟΡΤΟΓΛΟΥ, ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 17 Μάη 2009

ΥΠΠΟ – ΕΚΕΘΕΧ: Ακυρώνουν δεσμεύσεις τους, αποποιούνται ευθύνες τους

Γρηγοριάδης Κώστας

  • Δεν άργησε η ώρα που ο διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Θεάτρου και Χορού, Ηρακλής Λογοθέτης, θα έχανε την ψυχραιμία του για να φανερωθεί περίτρανα το πρόβλημα που υπάρχει με την λειτουργία του Κέντρου, το οποίο από τη γέννησή του, πριν από 2,5 περίπου χρόνια, μέχρι και σήμερα, προκαλεί τριβές και εντάσεις. Το συνηθίζουν άλλωστε οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ, να πράττουν και να θεσμοθετούν χωρίς σύνεση με μόνο στόχο την υπηρέτηση των πολιτικών τους στόχων και μετά όταν αλλάζουν οι κυβερνήσεις ο ένας να τα «ρίχνει» στον άλλο. Πρόσφατο παράδειγμα η Ερώτηση βουλευτών του ΠΑΣΟΚ στη Βουλή, με αφορμή τα όσα έχουν συμβεί στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδας, αν προτίθεται ο υπουργός Πολιτισμού να αλλάξει το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των Κρατικών Σκηνών, όταν επί κυβερνήσεώς τους άλλαξε ο νόμος και μεταβλήθηκαν οι κρατικές σκηνές σε Νομικά πρόσωπα Ιδιωτικού δικαίου, με υπερεξουσίες στον καλλιτεχνικό διευθυντή.
  • Ετσι τώρα και η κυβέρνηση της ΝΔ που ψήφισε Νόμο για την ίδρυση του Εθνικού Κέντρου Θεάτρου και Χορού, χωρίς να του εξασφαλίσει πόρους, αλλά και αρμοδιότητες, μένει θεατής μπροστά στο πρόβλημα που δημιούργησε, το οποίο δήθεν με τον τρόπο αυτό προσπάθησε να λύσει.
Φτώχεια και γκρίνια
  • Από το νόμο δεν προβλέπεται ειδικός κωδικός για το Κέντρο και δεν υπάρχει ρητή διάταξη, που υπάρχει σε νόμους που αφορούν σε άλλους πολιτιστικούς οργανισμούς (κρατικά θέατρα, ΕΛΣ, Μέγαρο Μουσικής), όπου προβλέπεται η κάλυψη από το ΥΠΠΟ του συνόλου του προϋπολογισμού τους. Ιδιαίτερα για το Μέγαρο, η κάλυψη των οικονομικών του από το ΥΠΠΟ προβλέπεται από τη σχετική σύμβαση που επικυρώνει ο Ν. 2273/1994. Από τις δύο εκθέσεις του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, προβλέπεται ότι η ετήσια δαπάνη λειτουργίας του Κέντρου, χωρίς σ’ αυτή να υπολογίζονται τα ποσά των επιχορηγήσεων που θα δώσει στα θεατρικά και χορευτικά σχήματα, ανέρχεται σε 1.122.400,00 ευρώ. Η δε δαπάνη για τον εξοπλισμό και την εγκατάστασή του σε 200.000,00 ευρώ, δηλαδή σύνολο δαπάνης 1.322.400,00 ευρώ. Αυτό το ποσό φυσικά καλύπτεται από το ΥΠΠΟ, και με δεδομένο ότι ο προϋπολογισμός του ΥΠΠΟ είναι, ήδη, ανεπαρκής για να καλύψει τις πραγματικές πολιτιστικές ανάγκες, η επιβάρυνσή του με αυτό το ποσό είναι σίγουρο ότι θα έχει επιπτώσεις σε άλλους τομείς της πολιτιστικής δραστηριότητας και όχι μόνο των Τεχνών.
  • Σε συνέντευξη Τύπου το περασμένο φθινόπωρο, ο πρώην υπουργός Πολιτισμού Μιχάλης Λιάπης και ο πρόεδρος του ΕΚΕΘΕΧ, Γιώργος Δραγώνας, είχαν πει πως ο προϋπολογισμός για τα λειτουργικά έξοδα του Κέντρου ανέρχεται στα 1,5 εκατομμύρια ευρώ. Ο υπουργός μάλιστα τότε δήλωνε σχεδόν σίγουρος ότι θα υπάρξει κωδικός στον προϋπολογισμό για το ΕΚΕΘΕΧ, αλλά γρήγορα διαψεύστηκε.
  • Και έρχεται σήμερα, ο Ηρακλής Λογοθέτης, επιλογή της ΝΔ, για τη θέση του διευθυντή και καταφέρεται εναντίον του πρώην υπουργού Οικονομίας Γιώργου Αλογοσκούφη, που δεν ενέταξε το ΕΚΕΘΕΧ στον προϋπολογισμό με κωδικό. Λες και ήταν προσωπική επιλογή και όχι κυβερνητική. Οσο για τον νυν υπουργό Πολιτισμού, δεν φαίνεται να παίρνει θέση για τα όσα συμβαίνουν με το ΕΚΕΘΕΧ. Οπως είπε ο Ηρακλής Λογοθέτης δεν έχει συναντήσει τον υπουργό αν και όπως φαίνεται το έχει ζητήσει.
Ασάφεια αρμοδιοτήτων
  • Αλλά και ο πρόεδρος του ΕΚΕΘΕΧ Γιώργος Δραγώνας υπερασπιζόμενος, βέβαια, την ύπαρξη του Κέντρου, παραδέχτηκε εμμέσως πλην σαφώς ότι ένα από τα προβλήματα που υπάρχουν και προκαλούν «εντάσεις και τριβές» είναι και η «ασάφεια των αρμοδιοτήτων μεταξύ ΕΚΕΘΕΧ και Διεύθυνσης Θεάτρου και Χορού του ΥΠΠΟ», τονίζοντας μάλιστα ότι «ο καθορισμός αρμοδιοτήτων είναι απόλυτα αναγκαίος και είχε ζητηθεί ήδη από τον υπουργό Πολιτισμού Γ. Βουλγαράκη».
  • Το έργο το έχουμε ξαναδεί. Ολοι οι υπουργοί με τον ένα ή τον άλλο τρόπο υπόσχονταν ότι το ΥΠΠΟ «θα καταβάλει κάθε προσπάθεια να εξορθολογίσει» το σύστημα επιχορηγήσεων. «Παρέχοντας τα αναγκαία χρήματα. Τηρώντας από εδώ και εμπρός τους υπεσχημένους χρόνους καταβολών. Ενα είναι βέβαιο: Πρέπει οι επιχορηγήσεις να καταβάλλονται στην ώρα τους. Οχι μόνο για να διευκολύνουμε το δικό σας έργο. Αλλά κυρίως γιατί είναι αναξιοπρεπές για την πολιτεία να παραβιάζει τις δικές της δεσμεύσεις». Και αυτό θα το επιτύγχαναν με την ίδρυση του ΕΚΕΘΕΧ. Το πέτυχαν; Ασφαλώς όχι.
  • Μόλις την περασμένη Τετάρτη ανακοίνωσε το ΕΚΕΘΕΧ τις επιχορηγήσεις της περασμένης θεατρικής περιόδου (2008-2009), χρόνος κατά τον οποίο έχουν ήδη τελειώσει οι παραστάσεις, ενώ αυτές τις μέρες θα γίνει η καταβολή της τελευταίας δόσης της επιχορήγησης για τη θεατρική σεζόν 2007-2008. Τι πήγε καλύτερα; Εως και χειρότερα θα μπορούσαμε να πούμε. Βέβαια το ΕΚΕΘΕΧ ισχυρίστηκε ότι η επιτροπή επιχορηγήσεων είχε έτοιμες τις προτάσεις της από τον περασμένο Δεκέμβρη αλλά το ΥΠΠΟ δεν μπορούσε να τους πει το συνολικό ποσό που θα διέθετε για να τα μοιράσουν ανάλογα. Κι έτσι φτάνουμε στο ίδιο σημείο ο ένας να κατηγορεί τον άλλο για το ποιος φταίει.
  • Και τελικά αντί να τα βρουν μεταξύ τους ΕΚΕΘΕΧ και ΥΠΠΟ για τα προβλήματα που υπάρχουν, ο διευθυντής του ΕΚΕΘΕΧ Ηρακλής Λογοθέτης, προτιμάει να τα «ρίχνει» στους επιχορηγούμενους θιάσους, που το μόνο που έκαναν ήταν να διεκδικούν καλύτερους όρους στον τρόπο των επιχορηγήσεων και λίγο περισσότερο σεβασμό στο έργο και στην προσωπικότητά τους καθώς συχνά συκοφαντούνται ως «κρατικοδίαιτοι». Και ποιοι τους κατηγορούν ως κρατικοαδίαιτους; Οι κρατικοδίαιτοι! Αυτοί που αμείβονται με παχυλούς μισθούς από το υπουργείο, κατηγορούν τα θέατρα που υπερασπίζονται το δικαίωμά τους να επικουρούνται από την πολιτεία γιατί προάγουν τον πολιτισμό μας.
Υβριστικοί χαρακτηρισμοί
  • Ετσι ο Ηρακλής Λογοθέτης, στη συνέντευξη Τύπου για την ανακοίνωση των επιχορηγήσεων, χαρακτήρισε «καρχαρίες» τους επιχορηγούμενους θιάσους, «συντεχνιακό κατεστημένο» που μαζί με τα φερέφωνά τους (εννοώντας προφανώς όσους δημοσιογράφους επικρίνουν κατά καιρούς το ΕΚΕΘΕΧ υπερασπιζόμενοι τον θεσμό των επιχορηγήσεων και τους επιχορηγούμενους θιάσους), «εκβιάζουν και απειλούν» το ΕΚΕΘΕΧ. Μίλησε για «Βαρόνους» που θεωρούν ότι έχουν «κληρονομικό δικαίωμα» στις επιχορηγήσεις, και οι οποίοι εκμεταλλεύονται νεότερες ομάδες επενοικιάζοντας τα θέατρά τους. Οταν όμως ρωτήθηκε ποιους εννοεί, είπε ότι επιφυλλάσσεται να απαντήσει όταν θα έχει όλα τα στοιχεία από τους καταγγέλλοντες. Κατάφερε όμως με τον τρόπο αυτό να τσουβαλιάσει όλους τους θιάσους συκοφαντώντας τους, έστω κι αν διευκρίνισε πως δεν μιλάει για όλους. Για να καλύψει και τα νότα του ισχυρίστηκε ότι ουσιαστικά θέλουν «να χτυπήσουν τον Σαμαρά και χτυπάνε το σαμάρι». Ενώ αυτοεπαινέθηκε, από την μια για την μείωση των επιχορηγήσεων των παλαιότερων θιάσων που επί 25 χρόνια παίρνουν όπως είπε τη μερίδα του λέοντος και από την άλλη για την αύξηση του Θ. Τερζόπουλου και του Μ. Μαρμαρινού, αναγάγοντάς τα σε προσωπικές επιτυχίες. Και όλα αυτά στο πλαίσιο της «χάραξης εθνικής πολιτικής για το θέατρο» που ευαγγελίζονται ΕΚΕΘΕΧ και ΥΠΠΟ.
  • Σε ό,τι αφορά στις επιχορηγήσεις, χρηματοδοτούνται 56 θίασοι, λιγότεροι από την προηγούμενη χρονιά, με το ποσό των 2.225.000 ευρώ. Συγκεκριμένα επιχορηγούνται με 140.000 οι θίασοι «Αττις» και «Νέου Κόσμου», με 110.000 το «Φάσμα» και η «Πράξη», με 100.000 η «Στοά», το «Αμφι-Θέατρο», το «Τέχνης – Κ. Κουν», το «Θησείον», με 80.000 ο Λ.Βογιατζής, με 70.000 ο «Δόλιχος», με 50.000 ο θίασος «Νάμα», με 40.000 η Ρ. Πατεράκη, το «Θέατρο Εξαρχείων» και το «Μεταξουργείο». Επίσης επιχορηγούνται: «Ανοιξης», «Σχεδία» (35.000), «Συν-Επί», «Σημείο», «Τόπος Αλλού», «Θεατρική Σκηνή», «Ασκηση», «Νέο Ελληνικό Θέατρο», «Σφενδόνη», κ.ά. (30.000). Επιχορηγούνται επίσης θεατρικά σχήματα της Θεσσαλονίκης: Πειραματική Σκηνή της «Τέχνης» (135.000), «Χώρος», «Ακτίς Αελίου» (50.000), «Ούγκα Κλάρα» (35.000) κ.ά. Εκτός Αττικής: «Μνήμη» (40.000), «ΟΜΜΑ ΣΤΟΥΝΤΙΟ» (30.000), «Ωκυπους» (20.000), «Πόλις» (15.000). Από τις παιδικές σκηνές επιχορηγούνται μόνο η «Μικρή Πόρτα» (100.000) και το «Θέατρο Νέων» (30.000) καθώς και τρία σχήματα κουκλοθεάτρου: «ΜΑΙΡΗΒΗ». «ΑΓΙΟΥΣΑΓΙΑ» (20.000), «Φιγούρες και κούκλες» (15.000).
  • Σοφία ΑΔΑΜΙΔΟΥ, ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 17 Μάη 2009