Tag Archives: ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΜΠΕΡΝΑΡΝΤΑ ΑΛΜΠΑ

Στο κλειστοφοβικό σπίτι της εξουσίας

Η ΑΥΓΗ: 21/01/2011

Της Κατερίνας Διακουμοπούλου*

Στις 19 Ιουνίου 1936 ολοκληρώθηκε το τελευταίο έργο της τριλογίας του «Γάμου», το Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα. Η πρώτη ανάγνωση πραγματοποιήθηκε λίγες ημέρες αργότερα στη Μαδρίτη, στο σπίτι του γιατρού Eusebio Oliver, ενώπιον φίλων, μεταξύ των οποίων οι Damaso Alonso, Jorge Guillen κ.ά. Την ίδια περίοδο στη Μαδρίτη ο Λόρκα διάβασε τη διακήρυξη των Ισπανών συγγραφέων εναντίον του φασισμού, κατά τη διάρκεια τιμητικής εκδήλωσης για τον ποιητή Ραφαέλ Αλμπέρτι, και στις 16 Ιουλίου αναχώρησε για τη Γρανάδα.

Την επόμενη μέρα ξεσπά το πραξικόπημα του Φράνκο και τρεις μέρες αργότερα οι φαλαγγίτες καταλαμβάνουν τη Γρανάδα. Η πρεμιέρα της Μπερνάρντα Άλμπα, η οποία είχε οριστεί να δοθεί τον Οκτώβριο του 1936 στο θέατρο Espanol, ακυρώθηκε. Ο ποιητής δολοφονήθηκε στις 19 Αυγούστου στην περιοχή της Γρανάδας, σε ηλικία μόλις 38 ετών, και ο τάφος του δεν βρέθηκε ποτέ. Θύμα του φασισμού λόγω της φιλελεύθερης και αντιφασιστικής του σκέψης, αλλά, σύμφωνα με νεότερους μελετητές, και θύμα της σεξουαλικής του ετερότητας. Στις 8 Μαρτίου του 1945, εννιά ολόκληρα χρόνια μετά τον φόνο, το κύκνειο άσμα του Λόρκα παρουσιάστηκε στο θέατρο Avenida στο Buenos Aires.

Στην Ελλάδα πρωτοπαίχθηκε το 1954, στο «Θέατρο Κοτοπούλη», με την ιστορική μετάφραση του Ν. Γκάτσου και σε σκηνοθεσία του Α. Μινωτή. Τον ομώνυμο ρόλο ενσάρκωσε αμίμητα η Κατίνα Παξινού. Η ίδια συγκλονιστική παράσταση επαναλήφθηκε το 1962 στο Εθνικό Θέατρο. Στη Θεσσαλονίκη το έργο ανέβηκε στη «Θυμέλη» τον Οκτώβριο του 1963, σε μετάφραση και σκηνοθεσία του Π. Κατσέλη, και τον κεντρικό ρόλο ερμήνευσε η Αλέκα Κατσέλη.

Στο έργο περιγράφονται τα γεγονότα κατά την περίοδο πένθους σε ένα ανδαλουσιανό σπίτι. Η εξηντάχρονη χήρα Μπερνάρντα Άλμπα και οι τέσσερις κόρες της πενθούν τον θάνατο του πατέρα, του δεύτερου άντρα που θάβει η Μπερνάρντα. Μετά την κηδεία και τους εθιμοτυπικούς θρήνους η μάνα αποφασίζει το σπίτι να παραμείνει ερμητικά κλειστό. Δεν εμφανίζεται κανένας ανδρικός χαρακτήρας, ενώ στην πραγματικότητα ένας «άφαντος» θα ορίσει τη μοίρα και την τύχη του σπιτιού-φυλακή: ο Πέπε Ρομάνο, ο αρραβωνιαστικός της Αγκούστιας, της μεγάλης κόρης από τον πρώτο γάμο.

Ο Πέπε είναι το αντικείμενο του πόθου και η πέτρα του σκανδάλου για τις κόρες, είναι ο άνθρωπος που θα μετατρέψει το σπίτι της Μπερνάρντα σε τάφο ζωντανών. Η μεγάλη αδελφή διαθέτει περιουσία από τον πατέρα της, ενώ η μικρότερη διαθέτει ομορφιά. Ο Πέπε συναντιέται κρυφά τις νύχτες με τη νεαρή Αδέλα. Σύντομα όμως έρχεται η αποκάλυψη και η μάνα αποφασίζει να αποκαταστήσει την τάξη. Η Μπερνάρντα πυροβολεί τον Πέπε, ο οποίος όμως διαφεύγει αβλαβής, ενώ η Αδέλα, ούσα έγκυος, θεωρεί ότι ο αγαπημένος της έχει πεθάνει και αυτοκτονεί.

Η μάνα όμως είναι αποφασισμένη να μην ξεσπάσει κανένα σκάνδαλο και δίνει εκ νέου τις διαταγές της: «Η θυγατέρα μου πέθανε παρθένα. Φθάνουν πια τα κλάματα, σιωπή, είπα, σιωπή».

Η τυραννική Μπερνάρντα είναι σαν να προμηνύει τη φύση του καθεστώτος του Φράνκο. Στο έργο προβάλλονται κύρια ζητήματα, όπως η καταπίεση των γυναικών, το πάθος, ο συμβιβασμός, η συντηρητική κοινωνία που εμμένει σε θέματα κοινωνικής τάξης, παρθενίας, θρησκείας κ.ά.

Η Μπερνάρντα είναι η ενσάρκωση του απολυταρχισμού. Η εξουσία της, η οποία επιβάλλεται με αυταρχικό, σκληρό και άδικο τρόπο, συμβολίζεται με το μπαστούνι της. Απαιτεί τον σεβασμό και την υποταγή όλων. Θεωρεί τον εαυτό της θεματοφύλακα των εθιμικών τύπων και των απαγορευτικών προλήψεων, ενώ καταλήγει να περιφρονεί την ανθρώπινη φύση. Η μικρή Αδέλα επαναστατεί ενάντια στην τυραννία της μητέρας της και η διεκδίκηση της ελευθερίας πληρώνεται με το βαρύτερο τίμημα, την ίδια της τη ζωή.

ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΜΠΕΡΝΑΡΝΤΑ ΑΛΜΠΑ του Φ. Γκ. Λόρκα. Μετάφραση: Έφη Γιαννοπούλου. Σκηνοθεσία: Στάθης Λιβαθινός. Ερμηνεύουν: Μπέττυ Αρβανίτη, Αννέζα Παπαδοπούλου, Σμαράγδα Σμυρναίου, Γωγώ Μπρέμπου, Τζίνη Παπαδοπούλου, Κόρα Καρβούνη, Εκάβη Ντούμα, Λουκία Μιχαλοπούλου. Σκηνικά – κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου. Μουσική: Τηλέμαχος Μούσας

ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΟΔΟΥ ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ.

* Η Κ. Διακουμοπούλου είναι θεατρολόγος

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 55 other followers