• Επτά, Κυριακή 3 Απριλίου 2011 ΤΗΣ ΕΦΗΣ ΜΑΡΙΝΟΥ

Η ΩΡΑ άλλαξε, το καλοκαίρι αχνοφαίνεται και μαζί του τα μικρά και μεγάλα φεστιβάλ σ’ όλη την Ελλάδα. Υπό τη δαμόκλειο σπάθη της οικονομικής κρίσης, η θεατρική καλοκαιρινή παραγωγή αναμένεται συγκρατημένη.  Οι δήμοι είναι χρεωμένοι και τα Δημοτικά Περιφερειακά Θέατρα καλούνται από το ΥΠΠΟΤ να στείλουν καλλιτεχνικούς και οικονομικούς απολογισμούς της τελευταίας τριετίας γιατί ο θεσμός… επαναπροσδιορίζεται. Με στοίχημα μοιάζει αυτό το καλοκαίρι για όσους επενδύουν στην τέχνη και την ψυχαγωγία. Κι αυτό γιατί απευθύνονται σ’ ένα κοινό με περικεκομμένους μισθούς, εργαζόμενους που εκπαιδεύονται για να δεχτούν νέα επιδρομή οικονομικών μέτρων. Παρ’ όλ’ αυτά, μέχρι το καλοκαίρι, η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών θα κλείσει τον πρώτο χρόνο λειτουργίας της παρουσιάζοντας ενδιαφέρουσες παραστάσεις: * «Πόλη-κράτος» η παράσταση του θιάσου «Κανιγκούντα», παίζεται από τις 26 μέχρι τις 30 Απριλίου, από τις 2 μέχρι τις 8 Μαΐου και από τις 10 μέχρι τις 13 Μαΐου σε σκηνοθεσία Γιάννη Λεοντάρη. Επίκεντρο, όπως προδίδει ο τίτλος, η Αθήνα που η αστυφιλία μετέτρεψε μέσα σε λίγες δεκαετίες σε πόλη-κράτος. * Ο Βέλγος Ιβο Βαν Χόβε, σκηνοθέτης με σημαντική καριέρα στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, διευθυντής του «Τονίλγκρουπ» στο Αμστερνταμ, του μεγαλύτερου θεάτρου ρεπερτορίου της Ολλανδίας, σκηνοθετεί (27-30 Απριλίου) τις «Σκηνές από ένα γάμο» του Ινγκμαρ Μπέργκμαν. * Από τις 24 μέχρι τις 26 Μαΐου ο Ντενί Πονταλιντές, πρωταγωνιστής κλασικού ρεπερτορίου στη γαλλική θεατρική σκηνή, παρουσιάζει την «Υπόθεση Τζέκιλ», παράσταση βασισμένη στο τελευταίο κεφάλαιο του μυθιστορήματος του Ρ. Λ. Στίβενσον. Το σκηνικό του Ερίκ Ριφ παραπέμπει στα ομιχλώδη δρομάκια του Λονδίνου και το κοστούμι του ευυπόληπτου γιατρού, βγαλμένο από την αισθητική της λογοτεχνίας του 19ου αιώνα, έχει ράψει ο Κριστιάν Λακρουά. * Από 7 έως 10 Ιουνίου σειρά έχει ο Κριστόφ Βαρλικόφσκι, μ’ ένα έργο που παρουσίασε το 2009 στο «Νόβι Τεάτρ» της Βαρσοβίας του οποίου είναι και διευθυντής. Η «(Α)πολλωνία» είναι μια οπερατική σύνθεση με ογκώδες σκηνικό, υπερμεγέθεις και πολύπλοκες προβολές. Το θέμα της παράστασης είναι ένας στοχασμός πάνω στην έννοια της θυσίας, κυρίως μέσω τριών γυναικείων μορφών: της Ιφιγένειας, της Αλκηστης και της Απολόνια Μαχζίνσκα, μιας Πολωνής που σκοτώθηκε στην προσπάθειά της να σώσει 25 Πολωνοεβραίους στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. * Στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος συνεχίζονται οι Δράσεις «Μπανταρισμένοι», «Θέατρο κατ’ οίκον», «Θέατρο στα καφέ», ενώ αναζητείται καλοκαιρινό ανοιχτό θέατρο στη Θεσσαλονίκη για να στεγάσει την παράσταση «Υπάρχει και φιλότιμο», του οποίου η αισθητική διαμόρφωση θα παραπέμπει στην εποχή της συγγραφής του έργου των Γιαννακόπουλου – Σακελλάριου. Το Κλιμάκιο Μακεδονίας-Θράκης του ΚΘΒΕ βρίσκεται ήδη σε περιοδεία παρουσιάζοντας τρία σατιρικά μονόπρακτά του υπό τον γενικό τίτλο «Ιστορίες για Αρκούδες», σε σκηνοθεσία Γιάννη Καλατζόπουλου. Σε μικρής διάρκειας περιοδεία, θα παιχτεί στο Νομό Θεσσαλονίκης το έργο του Γεωργίου Παπουλιά «Τα γραΐδια της Θεσσαλονίκης». Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει το πρόγραμμα «Κιβωτός», ιδέα εμπνευσμένη από τη δουλειά των Ρίμινι Πρότοκολ. Το ΚΘΒΕ στην προσπάθειά του να φέρει το θέατρο κοντά στον πολίτη καλεί τους Θεσσαλονικείς μέσω του Ιντερνετ να γράψουν το δικό τους έργο: Τι θα έσωζαν στο χείλος μιας μεγάλης καταστροφής; * Για περιοδεία-μαμούθ ετοιμάζεται ο Αιμίλιος Χειλάκης παίζοντας τον «Αμλετ» του Σέξπιρ σε μετάφραση Γιώργου Χειμωνά και σκηνοθεσία Θέμη Μουμουλίδη. * Ο Θοδωρής Γκόνης αφιερώνει το Φεστιβάλ των Φιλίππων στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, στις μουσικές (Μάρθα Φριντζήλα, Διονύσης Σαββόπουλος, Νίκος Ξυδάκης) αλλά και στις θεατρικές παραστάσεις του (αναλόγια με έξι ηθοποιούς).
Οσο για τα ΔΗΠΕΘΕ, το ΥΠΠΟΤ ζητά απ’ όλους τους καλλιτεχνικούς διευθυντές και προέδρους ν’ αποστείλουν καλλιτεχνικό απολογισμό της τελευταίας τριετίας, καθώς κι έναν οικονομικό απολογισμό με στοιχεία που αποτυπώνουν τη σημερινή κατάστασή τους.
Στην επιστολή διαπιστώνεται ότι «τα τελευταία χρόνια ο θεσμός παρουσιάζει πτωτική πορεία, γεγονός που δημιουργεί σοβαρό προβληματισμό ως προς το κατά πόσον υπό τη σημερινή τους μορφή μπορούν να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στην αποστολή τους».

• Επτά, Κυριακή 3 Απριλίου 2011 ΤΗΣ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΣ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ

Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης δεν φοβόταν τον θάνατο. Κόντευε τα 80 όταν το δήλωνε, αλλά δεν μπορούσες παρά να τον καμαρώσεις, βλέποντάς τον δημιουργικό και ακμαίο, ν’ ανυπομονεί να δει την «Κωμωδία» του επί σκηνής.   Ηταν το καλοκαίρι του 2002, τότε που ο Γιώργος Μιχαηλίδης ετοιμαζόταν να παρουσιάσει στο Ηρώδειο αυτήν την ξεκαρδιστική του σάτιρα, που εκτυλίσσεται στον Αδη, κι όπου οι νεκροί πολιτεύονται, χρηματίζονται, διασκεδάζουν και καταλώνουν αφειδώς, όπως και στην προηγούμενη ζωή. «Ειλικρινά δεν τον φοβάμαι» μας διαβεβαίωνε: «Ισως επειδή έζησα καθημερινά μαζί του, κρατούμενος στο Μαουτχάουζεν. Εκεί που βρισκόμουν, οι πιθανότητες να βγεις ζωντανός ήταν μία στις εννιά… Αυτή η εμπειρία μού άφησε μια αίσθηση ματαιότητας που ουδέποτε μ’ εγκατέλειψε, αναξάρτητα από τις φιλοδοξίες μου. Αν φοβάμαι κάτι, είναι ο κακός θάνατος, αυτός που σε διασύρει…» Γεννημένος στη Νάξο τον Δεκέμβριο του 1922, ο Ιάκωβος Καμπανέλλης έμελλε να περάσει τους τελευταίους μήνες της ζωής του στο «Μητέρα», ταλαιπωρούμενος από νεφρική ανεπάρκεια. Εκεί ξεψύχησε την περασμένη Τρίτη, αφήνοντας ένα κενό που δύσκολα θα συμπληρωθεί. Γόνος πολυμελούς οικογένειας που για οικονομικούς λόγους μετεγκαστάθηκε το 1935 στη Νίκαια, ο «πατριάρχης του νεοελληνικού θεάτρου» αναγκάστηκε από μικρός να εργάζεται την ημέρα και να σπουδάζει τα βράδια σε τεχνική σχολή. Τη δίψα του για μόρφωση την κάλυπτε νοικιάζοντας μεταχειρισμένα βιβλία από τα παλαιοβιβλιοπωλεία… Οταν όμως εξελέγη παμψηφεί μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, είχε να το παινεύεται: «Μπορεί να μην έχω απολυτήριο γυμνασίου, αλλά ήμουν πιο διαβασμένος από πολλούς πτυχιούχους της εποχής μου. Θα ‘θελα βέβαια να γνωρίζω αρχαία ελληνικά ή να έχω μια προπαίδεια στα φιλοσοφικά ζητήματα. Εκεί οι σπουδές σε πάνε ακόμα πιο βαθιά. Η ζωή ωστόσο ενός θεατρανθρώπου συνδέεται αναγκαστικά με τους χιλιάδες χαρακτήρες του παγκόσμιου δραματολογίου. Εγώ έζησα και με αυτόν τον κόσμο, αντλώντας άπειρα διδάγματα. Και μέσα απ’ αυτό το υπερπανεπιστήμιο, το υπερταμείο βιωμάτων, καθοδηγήθηκα στο να ερμηνεύσω φαινόμενα και κοινωνικά και υπαρξιακά». Ο Καμπανέλλης σαγηνεύτηκε από το θέατρο, αφού είχε ήδη βιώσει την εμπειρία του εγκλεισμού στο ναζιστικό στρατόπεδο του Μαουτχάουζεν, «ανταμοιβή» για την αντιστασιακή του δράση επί Κατοχής, η οποία αποτυπώθηκε στο ομώνυμο βιβλίο του και μπήκε στα χείλη όλων μας χάρη στους μελοποιημένους στίχους του από τον Μίκη Θεοδωράκη. Ηταν χάρη στις παραστάσεις του Θεάτρου Τέχνης του Κουν, τον χειμώνα του ’45, που ανακάλυψε τον εαυτό του και τον προορισμό του σ’ αυτή τη ζωή. Τι αναζητούσε όμως, κυρίως, όταν ξεκινούσε να γράφει θέατρο ο ίδιος; Εναν τρόπο έκφρασης ή ένα μέσο βιοπορισμού; «Ημουν και παραμένω ερασιτέχνης», επέμενε σ’ εκείνη τη συνάντησή μας. «Θεωρώ μάλιστα προσβλητικό να με αποκαλούν επαγγελματία. Ποτέ δεν σκέφτηκα αν το έργο θα φέρει κόσμο. Φυσικά, ήθελα να το δουν πολλοί, επειδή και η επιχείριση – δεν δίνονταν τότε κρατικές επιχορηγήσεις – έπρεπε να συντηρηθεί. Εγραφα όμως και επιφυλλίδες, εργάστηκα ως κειμενογράφος σε διαφημιστικές εταιρείες, είχα και κάποια ποσοστά από τραγούδια, ζούσαμε. Ξεκινώντας δύο στόχους είχα: το Τέχνης και το Εθνικό. Καθώς το πρώτο παρέμεινε κλειστό μεταξύ ’49 και ’54, υπέβαλλα τα έργα μου στο δεύτερο. Ε, απορρίπτονταν το ένα μετά το άλλο! Δεν σταμάτησα την προσπάθεια μέχρι να το εκπορθήσω, αλλά πάντοτε με τους δικούς μου όρους. Κι έγραφα πάντα για να εκφραστώ». Το Εθνικό άνοιξε τελικά τις πόρτες του το ’55, με την «Εβδομη μέρα της δημιουργίας», ενώ δύο χρόνια αργότερα ο Κάρολος Κουν σκηνοθετούσε στο υπόγειο του Τέχνης την «Αυλή των θαυμάτων», από τα πιο σημαντικά έργα της σύγχρονης δραματουργίας μας. «Αμέσως μετά, δεν είχα ανάλογες επιτυχίες» παραδεχόταν: «Πολλοί μάλιστα αναρωτιώνταν γιατί δεν συνέχιζα έτσι, αφού είχα βρει έναν τρόπο γραφής και μια συγκεκριμένη θεματολογία. Η ιδέα όμως της “Αυλής…” και τα προβλήματα των ηρώων της με είχαν ερεθίσει τον καιρό που έμενα δίπλα σε μια αυλή και η κοινωνική μου κατάσταση ήταν παρεμφερής με τη δικιά τους. Οταν αργότερα ήμουν φίρμα, όταν μ’ έβλεπε για παράδειγμα ο γιατρός στην ουρά και μ’ έβαζε πρώτον μέσα, δεν ήμουν ο ίδιος. Θα ήταν συγγραφική φτωχοκαπηλεία να πουλάω θεατρικά τον πόνο των άλλων για να βγάλω περισσότερα χρήματα και να γίνω ακόμα μεγαλύτερη φίρμα». Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης σφράγισε τη νεοελληνική δραματουργία με το έργα του -«Παραμύθι χωρίς όνομα», «Γειτονιά των αγγέλων», «Το μεγάλο μας τσίρκο», «Βίβα Ασπασία», «Οδυσσέα γύρισε σπίτι», «Πρόσωπα για βιολί και ορχήστρα», «Ο μπαμπάς ο πόλεμος», «Ο δρόμος περνά από μέσα» … – ενώ δικά του ήταν και τα σενάρια του «Δράκου» του Κούνδουρου, της «Στέλλας» του Κακογιάννη, του «Κορίτσια τον ήλιο» του Γεωργιάδη. Αποχώρησε πλήρης ημερών, έχοντας ευτυχήσει να τιμηθεί εν ζωή από την πολιτεία και από τους ακαδημαϊκούς της θεσμούς. Κι έχοντας διασχίσει όλον σχεδόν τον 20ό αιώνα, ήταν πεπεισμένος πως δεν ήταν οι πολιτικές ηγεσίες που κυβερνούσαν αλλά το «κεφάλαιο»: «Το ίδιο συμβαίνει και τώρα», έλεγε μέχρι πρόσφατα: «Οι λαοί δεν ελέγχουν τους κυβερνήτες τους».

• Της Κατερίνας Διακουμοπούλου*

• Θεατρική εργογραφία

• Η ΑΥΓΗ: 03/04/2011