• Αννα Βαγενά, Κώστας Τσιάνος και Λυδία Κονιόρδου θυμούνται τις σημαντικότερες στιγμές του Θεσσαλικού Θεάτρου που φέτος κλείνει τριάντα πέντε χρόνια και τα γιορτάζει με τους «Αγαπητικούς της Βοσκοπούλας»

Χειμώνας του 1975 και η Αννα Βαγενά με τον Κώστα Τσιάνο και τον Γιώργο Ζιάκα -όλοι τους Λαρισαίοι που δούλευαν στην Αθήνα- ιδρύουν το Θεσσαλικό Θέατρο. Το πρώτο Περιφερειακό Θέατρο στην Ελλάδα είναι γεγονός και ανάμεσα στα υπόλοιπα ιδρυτικά του μέλη ανήκουν και ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Ιάκωβος Καμπανέλλης, ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, η Δήμητρα Γαλάνη κ.ά. Καλοκαίρι του 2010 και ο Κώστας Τσιάνος οργανώνει με μεράκι και με όρεξη μια παράσταση-γιορτή για τα γόνιμα 35χρονα του εν λόγω θεάτρου που αγκάλιασε σημαντικές παραγωγές έργων του κλασικού και του σύγχρονου ρεπερτορίου, οι οποίες μας εκπροσώπησαν και σε μεγάλα φεστιβάλ ανά τον κόσμο, ενώ πολλές απ’ αυτές παρουσιάστηκαν στην Επίδαυρο αλλά και το Ηρώδειο, τη Δωδώνη, τους Δελφούς… Επιθεωρήσεις που «προχώρησαν» το είδος, ελληνικά έργα που άφησαν έντονο… στίγμα, παραστάσεις αρχαίου δράματος που άφησαν εποχή.

Με αφορμή την επιθεώρηση «Οι αγαπητικοί της Βοσκοπούλας», που είναι η νέα παραγωγή του Θεσσαλικού, κοιτάμε πίσω μαζί με την Αννα Βαγενά, τον Κώστα Τσιάνο και τη Λυδία Κονιόρδου. Γυρνάμε πίσω, περνάμε από την «Αυλή των θαυμάτων» στο «Χαιρέτα μου τον πλάτανο» και από εκεί στους «Φοιτητές» και την «ιστορική» πλέον «Ηλέκτρα». 35χρόνια Θεσσαλικό Θέατρο. 35 χρόνια δημιουργίας.

• Αννα Βαγενά

Η πρωτεργάτρια του «Θεσσαλικού Θεάτρου» αφοσιώθηκε με λατρεία σ’ αυτό και το υπηρέτησε με ψυχή. Εγραψε μάλιστα και ένα βιβλίο για τον μεγάλο της αυτό έρωτα που ακούει στον τίτλο «Το Θεσσαλικό μου θέατρο» κι από εκεί δανειζόμαστε το απόσπασμα που μας ταξιδεύει στο 1975 και την πρώτη παράστασή του – την έξοχη «Αυλή των Θαυμάτων».

«Αχ! Δεν μπορώ εύκολα να περιγράψω την ατμόσφαιρα εκείνων των ημερών. Ηταν σαν να ετοιμάζαμε μια μεγάλη γιορτή. Ολες οι δυσκολίες ξεπερνιούνταν. Τα τεχνικά προβλήματα, η κούραση, ο εκνευρισμός… Και φτάνουμε στη δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων του ΄75. Η πρεμιέρα μας. Η πρώτη παράσταση της “Αυλής των θαυμάτων”. To όνειρο γίνεται πραγματικότητα. Το Θεσσαλικό Θέατρο ξεκινάει. Η αιθουσούλα του Δημοτικού Ωδείου είναι γεμάτη.

Ολη η πόλη ήθελε να είναι εκεί. Ορθιοι ακόμη και στους διαδρόμους, ο απλός κόσμος μαζί με τις Αρχές του τόπου. Ολοι εκεί, οι φίλοι μας, οι οικογένειές μας. Τελειώνει η παράσταση και για ώρα δεν μπορούμε να συνέλθουμε. Το χειροκρότημα δεν τελειώνει. Η συγκίνηση είναι απίστευτη. Είναι ένας θρίαμβος. Η παράστασή μας ήταν πράγματι εξαιρετική. Σπουδαία δουλειά από τον Διαγόρα, τον Ζιάκα, τον Λουκιανό, από όλους μας, πάνω σ’ αυτό το υπέροχο έργο του Καμπανέλλη. Το έργο που, κατά τη γνώμη μου, σηματοδοτεί το ξεκίνημα του νέου ελληνικού θεάτρου. Την επόμενη μέρα όλη η πόλη μιλάει για την παράσταση.

Η επιτυχία μας ήταν τόσο μεγάλη, που ενώ σχεδιάζαμε να παίξουμε στη Λάρισα μόνο τις δύο εβδομάδες των γιορτών, παίξαμε τελικά δύο μήνες. Πρωτάκουστο, πρωτοφανές γεγονός για τα θεατρικά μας πράγματα τότε αλλά και τώρα. Μόνιμος θίασος σε επαρχιακή πόλη να παίζει συνέχεια δύο μήνες δεν είχε ξαναγίνει. Και κάθε μέρα σχεδόν το θέατρο γεμάτο.

Τα Σαββατοκύριακα, χαμός. 44 παραστάσεις, 5.804 εισιτήρια, 998.010 δρχ. είσπραξη. Είναι πάρα πολλά εισιτήρια και πάρα πολλά χρήματα με τα δεδομένα της εποχής. Για μας, πάντως, τότε σήμαιναν οικονομική αυτοδυναμία, δηλαδή πληρωνόμασταν όλοι από τις εισπράξεις μας.

Αυτό μας έκανε πολύ δυνατούς και περήφανους…». Η Αννα Βαγενά, αγαπάει πάντα το «παιδί» της όπως μας λέει και δεν ξεχνά πως η ίδια παρότρυνε και πίεσε τον Λάκη Λαζόπουλο να γράψει νούμερα και να βγει στη σκηνή. «Εβγαινε κι έκανε μιμήσεις, είχε πολύ γερή πένα και τον πίεζα να γράψει. Πάντα ήταν… άρρωστη η γιαγιά του και το…ανέβαλλε [γέλια], αλλά τελικά… βούτηξε στα βαθιά και ήρθε η τόση μεγάλη επιτυχία. Και δεν ήταν μόνο ο Λάκης που αναδείχτηκε απ’ το Θεσσαλικό. Ηταν και ο Κοντογιαννίδης, η Γερασιμίδου, ο Σπύρος ο Παπαδόπουλος, οι Ρέππας – Παπαθανασίου. Ηταν φυτώριο ταλέντων!»

• Kώστας Τσιάνος

Το Θεσσαλικό Θέατρο γιορτάζει φέτος τα 35 χρόνια γόνιμης δραστηριότητας, γεμάτα επιτυχία, αγωνιστικότητα, ενθουσιασμό και αναγνώριση. Είπαμε, λοιπόν, να γιορτάσουμε τα γενέθλια με επιθεώρηση.

Το «Θεσσαλικό Θέατρο», έκανε σοβαρότατη έρευνα σ΄ αυτό το ιδιόμορφο είδος θεάτρου και στα 35 χρόνια του ανέβασε 6 επιθεωρήσεις με τεράστια επιτυχία. Αλλωστε και οι δύσκολοι καιροί που περνάμε, μας οδήγησαν στην απόφαση να σατιρίσουμε τα κακώς κείμενα, πότε καλοπροαίρετα, πότε με θυμό, πότε με μια γελοιογραφική διάθεση, με μουσική, χορό και τραγούδι. Δηλαδή με όλο το αλατοπίπερο που χρειάζεται η επιθεώρηση.

Η επιθεώρηση, ξενόφερτο είδος στα τέλη του περασμένου αιώνα, πολιτογραφήθηκε στη χώρα μας και κατάφερε να γίνει ένα καθαρά ελληνικό θεατρικό φαινόμενο. Ανέδειξε σπουδαίους επιθεωρησιογράφους, μουσικούς, χορογράφους, σκηνογράφους και κυρίως άριστους θεατρίνους. Γνώρισε την ακμή και παρακμή, όπως συμβαίνει με κάθε ζωντανό οργανισμό. Τη σκυτάλη οι παλιοί την παρέδωσαν στους νεότερους που με τη σειρά τους προσθέτουν νέους προβληματισμούς.

Ο δικός μας Λάκης Λαζόπουλος, που ανακάλυψε τους κώδικες της επιθεώρησης στο σανίδι του «Θεσσαλικού Θεάτρου» πήρε τον μίτο και την οδήγησε σε εξαιρετικές μορφές. Ο Λάκης που δεν σταμάτησε να αισθάνεται μέλος του Θεάτρου μας, βοήθησε με πολλούς και αποτελεσματικούς τρόπους το «Θεσσαλικό» και τώρα παραχώρησε γενναιόδωρα όλα τα σπουδαία κείμενά του για να διαλέξουμε εκείνα που θα ταίριαζαν στη φυσιογνωμία της παράστασής μας. Δεν έχουμε λόγια να τον ευχαριστήσουμε. Το ίδιο συνέβη και με τον Θανάση Παπαθανασίου, τον Μιχάλη Ρέππα και τη «δικιά μας» Αννα Χατζησοφιά που μας παρέδωσαν υπέροχα κείμενα. Η παράστασή μας στηρίχτηκε στους στέρεους κώδικες, όπως μας τους παρέδωσαν οι βετεράνοι της επιθεώρησης. Και όπως παλιά, το δεύτερο μέρος, το καλύπτει το περίφημο «σκετσονούμερο» που στη δική μας παράσταση είναι: «Οι αγαπητικοί της Βοσκοπούλας» που έδωσε και τον τίτλο της επιθεώρησης. Η «Βοσκοπούλα» μπορεί να είναι η Πηνελόπη ή η Ελλάδα και «οι αγαπητικοί» οι 300 μνηστήρες, ή οι βουλευτές ή οι Ευρωπαίοι κερδοσκόποι.

Πάντως η Βοσκοπούλα Μάρω, είναι «πολυδιάστατος και πολυμήχανος» με όλα τα «σουσούμια» της Πηνελόπης, της Κλυταιμνήστρας, της Ιοκάστης, της Μήδειας και της ίδιας της Ελλάδας που τρέχει και δεν φτάνει να συμμαζέψει τα ασυμμάζευτα. Στην παράστασή μας εντάξαμε και πάλι κάποια νούμερα που θριάμβευσαν στις παλιότερες επιθεωρήσεις μας, όπως και το περίφημο τραγούδι Επιθεώρηση που μας χάρισε η φίλη Λίνα Νικολακοπούλου… Πώς νιώθω που μετά ένα διάστημα που έμεινα εκτός Θεσσαλικού γυρνώ σ’ αυτό; Σαν να γυρνώ στο σπίτι μου -όχι το δεύτερο σπίτι μου- το πρώτο σπίτι μου. Είμαι συγκινημένος, πολύ συγκινημένος, και χαρούμενος, πολύ χαρούμενος! Καμαρώνω που το Θεσσαλικό θέριεψε και ανδρώθηκε. Kαι που συνεχίζουμε την ιστορία του. Και για να στο πω και με ένα… τραγούδι [γελάει] Κι είμαστε ακόμα ζωντανοί στην σκηνή…».

• Λυδία Κονιόρδου

Καλοκαίρι του ‘88 και ο Κώστας Τσιάνος ανεβάζει την «Ηλέκτρα» του Ευριπίδη δίνοντας πρωταγωνιστικό ρόλο στη λαϊκή παράδοσή μας. Πολλοί τον περιμένουν στη γωνία για την «Ηλέκτρα-καραγκούνα», μα η παράστασή του συγκλονίζει με τη συνταρακτική Λυδία Κονιόρδου.

Οι κριτικές είναι διθυραμβικές, η «Ηλέκτρα» πηγαίνει έναν χρόνο μετά στην Επίδαυρο -το ΔΗΠΕΘΕ Λάρισας είναι το πρώτο ΔΗΠΕΘΕ που μπαίνει στο αργολικό θέατρο-και το κοινό χειροκροτεί όρθιο. Μπράβο ηχηρά που ακόμα έχει στα αυτιά της η Κονιόρδου. «Ο Κώστας έσκυψε με ευλάβεια στη λαϊκή μας παράδοση και έφτιαξε μια παράσταση- πρόταση με όραμα, που άνοιξε νέους δρόμους στο αρχαίο δράμα. Η εμπειρία μου ήταν εξαιρετική και ακριβή και με σφράγισε για πάντα. Οπως με σφράγισε και το Θεσσαλικό, που έχει γράψει τη δική του … ιστορία με παραστάσεις σημαντικές. Πρόκειται για ένα ΔΗΠΕΘΕ υπόδειγμα που συνεχίζει να… κλέβει την παράσταση ακόμα και στα τριάντα πέντε του χρόνια και έχει πολλά να μας προσφέρει ακόμα!»

Ο Κώστας Τσιάνος σατιρίζει τη σημερινή πραγματικότητα με τους στίχους που έγραψε ειδικά για τους σημερινούς… επικαιροποιημένους «Αγαπητικούς της Βοσκοπούλας» του:

Αχ, Ελλάδα μου καημένη, σ’ άφησαν χωρίς βρακί…

«Καλά που μαζευτήκαμε απόψε να τα πούμε κι από τα μαύρα χάλια μας να δούμε πώς θα βγούμε. Οι τριακόσιοι της Βουλής, τριάντα χρόνια τώρα, σαν μπαλωμένη κουρελού κατάντησαν τη χώρα. Περνάμε μέρες δύσκολες και χρόνια ζορισμένα, μισθοί και επιδόματα οριστικά κομμένα. Θα βγαίνουμε στη σύνταξη στα… ενενήντα τρία, στο τέλος το μακρύτερο θα πάρουμ΄ απ΄ τα τρία… Βοσκοπούλα μου Ελλάδα, τόσοι αγαπητικοί τριακόσιοι βολευτάδες σου ρουφήξαν το ζουμί. Ευρωπαίοι νταβαντζήδες, Αγγλοι, Γάλλοι, Γερμανοί. Αχ, Ελλάδα μου καημένη, σ΄ άφησαν χωρίς βρακί. Οι Γερμανοί ξανάρχονται και τα σκυλιά δεμένα. Θα πέσει πείνα άγρια σαν του σαράντα ένα. Θα τρώμε στα συσσίτια, θα βγάλουμε δελτίο, με τόσα μέτρα και σταθμά, την κάναμε λαχείο». Δεν είναι όμως αυτοί μόνο οι στίχοι που… κλέψαμε απ’ τον Τσιάνο. «Κλέψαμε» και το παραποιημένο «Μια ζωή πληρώνω» που έγινε… έτσι: «Μια ζωή πληρώνω, τις πισίνες αλλωνών, βίλες στα νησιά κι εξοχικά, φάγατε καλά! Πόσ’ αρπάξατε, λαμόγια, μαλαγάνες και μια χώρα την αφήσατε ταπί! Να σας χώσουνε ρε μάγκες, ολ τουγκέδερ φυλακή!». Αν δεν τονίσεις τα κακώς κείμενα, μας λέει ο ίδιος ο Τσιάνος, σε μια επιθεώρηση, το χάνεις το παιχνίδι. Και από… κακώς κείμενα άλλο τίποτα, όπως ξέρετε. Μόνο κακώς κείμενα υπάρχουν πια».

• Η ταυτότητα

Οι «Αγαπητικοί της Βοσκοπούλας» θα κάνουν πρεμιέρα στη Λάρισα στις 29 Ιουνίου για να περιοδεύσουν μετά ανά την Ελλάδα. Τα κείμενα υπογράφουν οι Λάκης Λαζόπουλος, Θανάσης Παπαθανασίου- Μιχάλης Ρέππας, Αννα Χατζησοφιά και ο Κώστας Τσιάνος που έχει κάνει και την σκηνοθεσία. Ο Διονύσης Τσακνής υπογράφει τη μουσική και τα τραγούδια, ο Αγγελος Μέντης τα κοστούμια και ο Φωκάς Ευαγγελινός τις χορογραφίες. Παίζουν, τραγουδούν και χορεύουν με αλφαβητική σειρά οι: Φανή Γέμτου, Χάρης Γρηγορόπουλος, Τζένη Διαγούπη, Μάνος Ιωάννου, Ελένη Καρακάση, Φωτεινή Ντεμίρη, Ελένη Ουζουνίδου, Πάνος Σταθακόπουλος, Γρηγόρης Σταμούλης, Γιάννης Στόλλας, Αλίκη Τσάκου και Γιώργος Ψυχογιός.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΟΥΖΙΩΤΗΣ, ΕΘΝΟΣ

• Στην Πειραιώς 260 από την ομάδα Sforaris και τον Γ. Καλαβριανό

• Της Ολγας Σελλα, Η Καθημερινή, 20/06/2010

Ο 35χρονος που είχα μπροστά μου ήταν ένας από τους πολλούς νέους καλλιτέχνες, από εκείνη την ομάδα ανθρώπων που καταφέρνουν διαρκώς να εκπλήσσουν. Κυρίως με τη στάση ζωής και τις επιλογές τους. Ο Γιάννης Καλαβριανός σπούδασε αρχικά Ιατρική, άσκησε το επάγγελμα δύο χρόνια και μετά έκλεισε οριστικά αυτό το κεφάλαιο και ασχολήθηκε με το θέατρο. Είχε απαντήσει στο πρώτο του μεγάλο δίλημμα: ότι δεν μπορούσε να αφιερωθεί επί 24ώρου βάσεως στην Ιιατρική, αλλά μπορούσε να αφιερωθεί με το ίδιο πάθος στο θέατρο. Και άλλαξε διαδρομή.

Γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη, κι εκεί έκανε τα πρώτα του θεατρικά βήματα. Σ’ αυτή την πόλη, στο Θεατρικό Τμήμα του ΑΠΘ ή στην Πειραματική Σχολή της Τέχνης του Νικηφόρου Παπανδρέου, γνώρισε κι άλλους νέους ηθοποιούς, και όταν «έκλεισε ο κύκλος Θεσσαλονίκη» κατέβηκε στην Αθήνα, νοίκιασε σπίτι στον Νέο Κόσμο και το πρώτο θέατρο που είδε στην Αθήνα ήταν το Θέατρο του Νέου Κόσμου, του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου. Ο Γιάννης Καλαβριανός του πήγε ένα θεατρικό κείμενο και σε λίγες μέρες είχε την πρόταση για συνεργασία στην παράσταση «Εγώ είμαι το Θείο Βρέφος». Τότε ξαναπροσκάλεσε τους παλιούς του συναδέλφους και συμφοιτητές από τη Θεσσαλονίκη και όλοι μαζί έφτιαξαν την ομάδα Εταιρεία Θεάτρου Sforaris. Αυτοί οι νέοι καλλιτέχνες μάς καλούν να δούμε αύριο και μεθαύριο, 21 και 22 Ιουνίου, στην Αποθήκη της Πειραιώς 260, στο Φεστιβάλ Αθηνών, ένα παράτολμο εγχείρημα. Τίτλος του, «Παραλογές ή Μικρές καθημερινές τραγωδίες», μια παράξενη σύζευξη των πλέον αφηγηματικών δημοτικών τραγουδιών, των παραλογών, με στίχους του Τάσου Λειβαδίτη. Μαζί με βίντεο, με περφόρμανς, με κίνηση, με τραγούδι…

• Επιστροφή στον λόγο

«Δεν είναι τόσο περίπλοκο όσο ακούγεται, είναι πάρα πολύ απλό στην εφαρμογή του», λέει ο Γιάννης Καλαβριανός που είχε την ευθύνη της σκηνοθεσίας και της δραματουργικής επεξεργασίας στην παράσταση. «Και δεν είναι καθόλου “μεταμοντερνιά”, γιατί εμείς είμαστε πολύ παραδοσιακοί. Εχουμε κατασταλάξει τι ακριβώς μας φαίνεται ενδιαφέρον και τι πραγματικά μοντέρνο και έχουμε επιστρέψει περισσότερο στον λόγο. Αισθάνομαι ότι πλέον τα έχουμε δει όλα με κάποιον τρόπο. Στρεφόμαστε, λοιπόν, στο θέατρο που ξεκινάει από τον λόγο, αλλά δεν είναι παλιακό και μιλάει στον άνθρωπο που τα έχει δει όλα. Διώξαμε από πολύ νωρίς την ανάγκη της πρωτοπορίας, δηλαδή να αποκτήσουμε μια θέση που να είναι άμεσα αναγνωρίσιμη και ευπώλητη. Αυτό βέβαια το πληρώνουμε, γιατί δεν μπορούμε να καταταχθούμε εύκολα σε ένα είδος».

Γύρισε, λοιπόν, προς τα πίσω και είδε ότι υπάρχει πολύ μεγάλο υλικό με πολλή κρυμμένη δυναμική που θα μπορούσε να ξαναχρησιμοποιηθεί με άλλους τρόπους. Η αρχική έμπνευση ήρθε έπειτα από μια παράσταση της ομάδας σε φυλακές στα Χανιά. Εκεί γνώρισε έναν κανονικό άνθρωπο. Στην αρχή νόμιζε ότι ήταν εργαζόμενος στις φυλακές. Ηταν όμως φυλακισμένος και καταδικασμένος για φόνο. Τότε ο Γιάννης Καλαβριανός θυμήθηκε τις παραλογές, δημοτικά τραγούδια αφηγηματικά που διηγούνται ενδοοικογενειακές τραγωδίες, με ήρωες ανθρώπους που μέχρι χθες μπορεί να ήταν κανονικοί και κάποια στιγμή πέρασαν το όριο. «Ο, τι συμβαίνει διαρκώς στη ζωή ανθρώπων, δηλαδή». Διάλεξε τέσσερις παραλογές, όχι τις πιο γνωστές, με κοινό άξονα την ενδοοικογενειακή βία, και οι πέντε ηθοποιοί της ομάδας θα τις αναπαραστήσουν στην Αποθήκη της Πειραιώς 260. Σε δεκαπεντασύλλαβο μάλιστα!

«Δεν μπορώ να εξηγήσω πώς ο άνθρωπος περνάει το όριο. Πώς κάποιοι το περνούν και κάποιοι όχι; Και επειδή αγαπώ πολύ την ποίηση του Λειβαδίτη, βρήκα εκεί κάποιες απαντήσεις στα ερωτήματά μου, τα μεταφυσικά. Δηλαδή όλο αυτό το σάστισμα του ανθρώπου μπροστά στο ανεξήγητο της ίδιας του της ζωής. Το κενό που άφηνε μέσα το κίνητρο όσων φτάνουν στη βία και στον φόνο ξαφνικά ήρθε να συνδεθεί με τους στίχους του Λειβαδίτη που λέει ότι οι άνθρωποι έτσι είναι. Αυτά γίνονται και θα γίνονται και θα ξαναγίνονται. Οι άνθρωποι πάντα θα αγαπάνε, θα απογοητεύονται, θα σκοτώνουν για την αγάπη τους, θα εκδικούνται, θα κάνουν τρομακτικά πράγματα, αλλά είναι άνθρωποι».

• Αγρια καθημερινότητα

Και πώς ερμηνεύει τις σημερινές βίαιες αντιδράσεις των ανθρώπων, που δεν εντάσσονται μόνο σε έναν κώδικα ηθικής; «Συσσωρεύεται διαρκώς θυμός και οργή. Σήμερα σκοτώνουν για μια θέση πάρκινγκ. Η καθημερινότητα είναι πολύ πιο άγρια από τα δημοτικά τραγούδια. Σήμερα σκοτώνουν για να μπουν σε ένα κλαμπ, παρ’ όλα αυτά μας φαίνεται πολύ πιο περίεργη η λογοτεχνική βία από ό, τι η βία της καθημερινότητας. Οι παραλογές είναι σαν τα δελτία ειδήσεων της εποχής τους. Αφηγούνται όσα τους έκαναν εντύπωση».

Με τη φετινή της στάση στο Φεστιβάλ η ομάδα Sforaris πιστεύει ότι θα επικοινωνήσει με ένα ευρύτερο και πιο ενημερωμένο κοινό. Ο Γιάννης Καλαβριανός δεν επαναπαύεται όμως, γιατί ξέρει πολύ καλά ότι θα συνεχίσουν να νοικιάζουν θεατρικές αίθουσες για 400 ευρώ την ημέρα ώστε να παρουσιάσουν τη δουλειά τους, θα συνεχίσουν να συντηρούνται από τους γονείς τους, θα συνεχίσουν να πρέπει να αποδεικνύουν από την αρχή ό, τι κάνουν και ό, τι προτείνουν. Και αυτό είναι ένα δύσκολο στοίχημα.

• «Παραλογές ή Μικρές καθημερινές τραγωδίες», 21 και 22 Ιουνίου, Πειραιώς 260. Παίζουν: Κίκα Γεωργίου, Αννα Ελεφάντη, Χριστίνα Μαξούρη, Αναστασία Μποζοπούλου, Βασιλική Σαραντοπούλου.

• Οι παραστάσεις που ξεχώρισαν και η οικονομική κρίση στο Διεθνές Θεατρικό Φεστιβάλ

• Του Σπυρου Παγιατακη, Η Καθημερινή, 20/06/2010

- Κι αν δείτε τον Γιώργο, να του δώσετε τους χαιρετισμούς μου!

- Δεν θ’ αμελήσω.

Η οικειότητα προερχόταν από τη συναδελφική τους σχέση.

Η καθηγήτρια, δόκτωρ Ντίκμεν Γκιρίν, διευθύντρια του Διεθνούς Θεατρικού Φεστιβάλ στην Κωνσταντινούπολη, μου μεταβίβαζε τους χαιρετισμούς της στον Ελληνα ομόλογό της, τον Γιώργο Λούκο, με τον οποίο έχουν ήδη συνεργαστεί σε κοινούς στόχους. Αυτό ήταν εύκολο. Ολο και κάπου θα πετύχαινα τον Γ. Λούκο μέσα στον μήνα του αθηναϊκού θριάμβου του, σ’ αυτόν τον φεστιβαλικό Ιούνιο. Τον άλλο όμως Γιώργο όσο κι αν τον έψαξα, στάθηκε δύσκολο να βρω. Εννοώ τον επιβλέποντα (Supervisor) George Ballis, όπως φιγουράριζε στο πρόγραμμα των «Τρωάδων» του Ευριπίδη, μια παράσταση η οποία ανακοινωνόταν ως μία συμπαραγωγή Ελλάδας – Τουρκίας.

Θα είχε σίγουρα ενδιαφέρον να διαπιστώσει κανείς πού εστιαζόταν η «επίβλεψη» του -άγνωστού μου- Γιώργου Μπάλλη στην παράσταση που σκηνοθέτησε η Σέλμα Κόκσαλ, η οποία έπαιζε και την Ανδρομάχη. Δυστυχώς, η συνάντηση δεν ήταν δυνατή, καθώς ο supervisor βρισκόταν στη Μυτιλήνη, όπου διατηρεί ένα παραθαλάσσιο ξενοδοχείο. «Ελπίζουμε πάντως ότι σύντομα θα παίξουμε και στην Ελλάδα – όπως μας υποσχέθηκε ο Γιώργος», με πληροφόρησε η σκηνοθέτις. Επειτα από τόσους και τόσους εκκεντρικούς νεο-γερμανικούς θεατρικούς πειραματισμούς, θα είχε σίγουρα ενδιαφέρον να δει κανείς κι εδώ, σε εμάς, αυτές τις μάλλον συντηρητικές alla Turca «Τρωάδες», με έναν οπερετικό μπάσο σαν Ποσειδώνα και μια κάπως ξετσίπωτη Αθηνά.

Μαζί με τη γερμανική περιοχή του Ρουρ και το Πετς της Ουγγαρίας, η Κωνσταντινούπολη είναι φέτος Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Ομως το -ανά διετία- διεθνές θεατρικό φεστιβάλ γίνεται για 17η φορά. Εχω επισκεφθεί συχνά την Πόλη σε τέτοιες ευκαιρίες, διαπιστώνοντας κάθε φορά ότι υπήρξαν πολλές σημαντικές ανατροπές μέσα στην περιπετειώδη δεκαετία -από τη σημαδιακή 11η Σεπτεμβρίου 2001- η οποία άλλαξε ολόκληρο τον κόσμο. Στην Τουρκία λίγο αργότερα -το 2002- υπήρξε μια ολέθρια οικονομική κρίση, η οποία εμφανώς έχει ξεπεραστεί. Η ορμητική άνοδος των ισλαμιστών, το «βαθύ κράτος» που είναι πάντα εναντίον των Κούρδων, ενώ παράλληλα και για πρώτη φορά το θέατρο τείνει χείρα ειρήνης στο Κουρδικό, όλα αυτά καταδεικνύουν το περίπλοκο και ευμετάβλητο του κοινωνικού σχηματισμού αυτής της αχανούς χώρας.

«Νόρα» στα κουρδικά

Μία ξεχωριστή παράσταση στο φεστιβάλ αυτό ήταν και η «Νόρα – το σπίτι της κούκλας», το διαχρονικό μανιφέστο της γυναικείας χειραφέτησης, του Ιψεν. Πέρα για πέρα ξεχωριστή γιατί η παράσταση ήταν… στα κουρδικά. Μια γλώσσα που πριν από κάμποσα χρόνια δεν υπήρχε, επίσημα τουλάχιστον. Σε τέτοιες περιπτώσεις η σημασία του γεγονότος αυτού καθαυτού ξεπερνά τα μέχρι σήμερα προπαγανδιστικά μυθεύματα για να αποκαλύψει κάποιες αλήθειες των γεωστρατηγικών διακυβευμάτων. Ποιος -και γιατί άραγε- μπορεί να κρίνει την παράσταση! Ο Ιψεν εδώ αναμειγνύεται με μια παλιά κουρδική ιστορία «Του Σαλίχο και της Νουρέ», με συγγενικό προβληματισμό για τη σχέση των φύλων.

Αν είναι οι Τούρκοι θεατρόφιλοι; Με δέκα εκατομμύρια κατοίκους, η -εμφανέστατα- ευρωπαϊκή Πόλη είναι φυσικό να διαθέτει ένα σημαντικό αριθμό ανθρώπων που πάνε στο θέατρο. Υπάρχουν όμως και περισσότερες από σαράντα κρατικές σκηνές σε ολόκληρη την επικράτεια (71.158.647 ήταν ο καταγεγραμμένος πληθυσμός το 2007). Σε μια εποχή όπου συνυπάρχουν -όχι πάντα ιδιαίτερα φιλικά- η ισλαμική κυβέρνηση με μια μακρόχρονη κεμαλική γραφειοκρατία, το σύγχρονο τουρκικό θέατρο δεν δείχνει να επιθυμεί να πάρει θέση σ’ έναν μέχρις εσχάτων κοινωνικοπολιτικό αγώνα. Τουλάχιστον αυτή ήταν η εντύπωσή μου από την εβδομάδα μου στη θεατρική Πόλη. Και εδώ η οικονομική κρίση δείχνει να έχει επηρεάσει τις παραγωγές. Αριθμητικά, τουλάχιστον. Ετσι, η πολυπρόσωπη σαιξπηρική «Τρικυμία» – «εκμοντερνισμένα» σκηνοθετημένη κυκλικά από τον Σερντάρ Μπιλίς- συμπτύχθηκε σε τρία γυναικεία πρόσωπα που άλλαζαν ρόλους.

Και ο σαλονάτος «Κύριος Τίποτα» του Σαμπαχατίν Κούντρετ Ακσαλ είχε όλα κι όλα δύο πρόσωπα σε μια γυμνή σκηνή. Στην «Ισμήνη» του Γιάννη Ρίτσου, μία μοναδική ηθοποιός – η Αλμιλα Ουλουέρε απήγγειλε σκηνοθετημένη από τον Ζέλιχα Μπερκσόι. Μερικές γενικές διαπιστώσεις. Οι Τούρκοι έχουν γενικά μια διάθεση υπερβολής στην υποκριτική τους. Το βρετανικό understatement είναι εξίσου άγνωστο εδώ – όσο και στο δικό μας θέατρο. Το ίδιο συμβαίνει και με την οικονομία στις κινήσεις των ηθοποιών. Το σίγουρο πάντως είναι ότι διαθέτουν μερικούς έξοχους ηθοποιούς, οι οποίοι σε χέρια παρατηρητικών και ψύχραιμων σκηνοθετών θα μπορούσαν να τιθασευτούν και να «κατέβουν» δυο – τρεις οκτάβες με τρόπο ώστε να έβαζαν τα γυαλιά στους μεταμοντέρνους εγκεφαλικούς Δυτικούς συναδέλφους τους. Υπήρξαν και οι ξένες βαρυσήμαντες συμμετοχές από το Βερολίνο, το Τόκιο, το Μιλάνο και το Λονδίνο. Προσωπικά, επικεντρώθηκα στο τουρκικό θέατρο.

Η Ξένια Καλογεροπούλου κατόρθωσε να κερδίσει το πιο δύσκολο κοινό, με τον μονόλογο χωρίς λόγια «Ελα, έλα», στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, εγχείρημα που τολμούσε για πρώτη φορά, αφού πρώτη φορά παίζει για τόσο μικρά παιδιά. Το Σάββατο το μεσημέρι, στο μικρό θεατράκι του θεάτρου «Πόρτα», οι θεατές είχαν πιπίλες στο στόμα, φορούσαν πάνες και κάθονταν αγκαλιά.

Παιδιά προσχολικής ηλικίας, μαζί με τα πρώτα τους βήματα, τις πρώτες τους λεξούλες, ψέλλιζαν «έλα» ή «πάει» ή «νάτο», αντιδρώντας σε αυτό που συνέβαινε μπροστά τους: σε ένα φεγγάρι που συνεχώς κρυβόταν ή εμφανιζόταν όπου ήθελε, ξεφεύγοντας από την πρωταγωνίστρια, η οποία έκανε τα πάντα για να το πιάσει: πήγαινε δεξιά κι αριστερά, πηδούσε, έσκυβε, όταν κατάφερε να το πιάσει το έκρυψε στην τσέπη της, το έβαλε στο προσκέφαλό της κι εντέλει το… έφαγε!

Οσο η παράσταση παιζόταν στη σκηνή, μια άλλη «γεννήθηκε» στην πλατεία. Τόσο αυθόρμητη και τρυφερή, τόσο ειλικρινής και αθώα, τόσο γλυκιά και «βελούδινη». Κι όσο γοητευτική κι αν ήταν η «αυθεντική», η άλλη μας συγκίνησε. «Πού είναι το θέατρο;» αναρωτιόταν ένα πιτσιρίκι. Και μόλις η πρωταγωνίστρια έπεσε για ύπνο, η μικρή θεατής θυμήθηκε αυτό που προφανώς της λένε οι γονείς της μόλις κλείσουν τα φώτα: «Κουβέντα τώρα» της υπέδειξε. Ενα πολύχρωμο κουτί άνοιξε η ηρωίδα, για να βγάλει από μέσα ένα άλλο, κι ένα άλλο κι ένα άλλο, μέχρι το τελευταίο που ήταν… άδειο. «Καταστροφή» ψέλλισε απογοητευμένα ο λιλιπούτειος θεατής.

Οι αντιδράσεις του «κοινού» συνεχείς και ποικίλες, επιφωνήματα χαράς κι απογοήτευσης, ανάλογα με τη δράση. Κι αγαλλίασης στο τέλος όταν είδαν το φεγγάρι να τους χαμογελά από ψηλά.

Αντιγόνη Καράλη, ΕΘΝΟΣ, 21/06/2010