• Του Γιώργου Δ. Κ. Σαρηγιάννη, TA NEA: Τρίτη 29 Ιουνίου 2010

• Μια όπερα αλλιώτικη, που συνδυάζει Μπιζέ και Μεριµέ, ανεβάζει σε µια αυλή ο Στάθης Λιβαθινός, µε πρωταγωνίστρια στον επώνυµο ρόλο τη Μαρία Ναυπλιώτου

Και τώρα όπερα! Ο Στάθης Λιβαθινός και η οµάδα του τολµούν για πρώτη φορά να προσεγγίσουν το θέµα «Κάρµεν». Αλλά µέσα τόσο από το λιµπρέτο της δηµοφιλούς – πασίγνωστης – όπερας (1865) του Ζορζ Μπιζέ όσο και από τη λιγότερο γνωστή νουβέλα (1845) του Προσπέρ Μεριµέ, που αποτέλεσε και την πηγή έµπνευσης για τους συγγραφείς του λιµπρέτου, τον Ανρί Μεϊλάκ και τον Λουντοβίκ Αλεβί. Στον επώνυµο ρόλο, η Μαρία Ναυπλιώτου.

Ενα από τα ιδιαίτερα της παράστασης που έχει πειραµατικό χαρακτήρα και η δραµατουργική της επεξεργασία αποτελεί προϊόν συνεργασίας του σκηνοθέτη και των έξι ηθοποιών είναι ότι θα παιχτεί για λίγες µόνο βραδιές, µε τη συνοδεία ζωντανής τζαζ µουσικής, σε έναν εναλλακτικό υπαίθριο χώρο: στην εσωτερική αυλή ενός παλιού νεοκλασικού κτιρίου στο Μεταξουργείο.

Ο Στάθης Λιβαθινός στην πρώτη του αυτή επαφή µε την όπερα αποπειράται να προσεγγίσει (µε τη συνεργασία στη σκηνοθεσία της Μαρίας Σαββίδου) την τραγική ιστορία της Κάρµεν. Μαζί του στο εγχείρηµα αυτό, η Ελένη Μανωλοπούλου για τα σκηνικά και τα κοστούµια, ο Αλέκος Αναστασίου για τους φωτισµούς, ο µουσικός Κώστας Μαγγίνας για την τζαζ µουσική διασκευή και την ενορχήστρωση της µουσικής του Μπιζέ, ο ποιητής και µεταφραστής Στρατής Πασχάλης για την προσαρµογή των στίχων και τη δραµατολογική επεξεργασία και πέντε – συν η βοηθός, έξι – ταλαντούχοι ηθοποιοί µε τους οποίους έχει συνεργαστεί – µε µερικούς συνεργάζεται εδώ και χρόνια. Πρόκειται, εκτός της Μαρίας Ναυπλιώτου και της Μαρίας Σαββίδου, για τους Μελέτη Ηλία (Χοσέ), Χρήστο Σουγάρη (Θουνίγα, Γκαρθία), Ευθύµη Παπά (Τορεαντόρ), Πηνελόπη Μαρκοπούλου (Μικαέλα). Στην παράσταση παίζουν ζωντανά µουσική οι Κώστας Μαγγίνας (κιθάρες), Νίκος Καπηλίδης (ντραµς) και Μάξιµος Δράκος (αρµόνιο).

• Πώς έφτασε στην όπερα ο Στάθης Λιβαθινός;

«Η όπερα µε συνοδεύει από τα παιδικά µου χρόνια γιατί λατρεύω την κλασική µουσική. Δεν είχε τύχει κανένας να µε σκεφτεί και να µου προτείνει να κάνω όπερα. Και αφού υπήρχε η Γιολάντα Μαρκοπούλου (σ.σ.: βοηθός του στον “Ηλίθιο” και δηµιουργός της εταιρείας Πολυπλάνητη που έχει δραστηριοποιηθεί από το 2007 µε θεατρικές παραγωγές), ένας πολύ κοντινός µου άνθρωπος που µπορούσε να µπει στην τρέλα αυτή και να µας στηρίξει, πήρα την απόφαση να κάνουµε την παραγωγή µόνοι µας.

Στην αρχή σκέφτηκα να κάνω την παράσταση µε νέους τραγουδιστές της όπερας που να θέλουνε να παίξουνε κιόλας. Γιατί αυτό που µε ενδιέφερε ήταν µια δραµατική σπουδή πάνω στο θέµα της “Κάρµεν”. Μετά σκέφτηκα πως έχω πολύ κοντινή σχέση µε εξαιρετικούς ηθοποιούς που θα προτιµούσα αυτούς να δω να τραγουδούν παρά τραγουδιστές της όπερας να παίζουν.

Η διάθεσή µου πάντως να συνεργαστώ µε ανθρώπους της όπερας είναι πάρα πολύ µεγάλη. Ξέρω πως υπάρχουν πολλά πολύ ταλαντούχα παιδιά που τα περισσότερα δεν έχουν χώρο να εργαστούν και να εκφραστούν.

Αλλά προτίµησα τελικά να δοκιµάσουµε πρώτα τον δραµατικό καµβά της “Κάρµεν” κρατώντας µερικές βασικές άριες της όπερας που θα τραγουδηθούν θεατρικά όµως. Η παράσταση εξάλλου είναι πάρα πολύ χαµηλού προϋπολογισµού. Από την άλλη το ενδιαφέρον µού κίνησε ο χώρος. Δεν πρέπει εµείς οι καλλιτέχνες να χάνουµε την επαφή µε τον δρόµο και τους εναλλακτικούς χώρους. Για να µη χάσουµε τη γεύση και τη µυρουδιά µας. Εχω τη ζωή της Κάρµεν µπροστά µου αφτιασίδωτη και αληθινή. Τα πρόσωπα των Κινέζων και των Πακιστανών που µαζεύονται στην πόρτα στις πρόβες και κοιτάνε ενώ εµείς παίζουµε ζωντανή µουσική είναι από τα πιο ενδιαφέροντα και συγκινητικά πράγµατα που έχω ζήσει. Εκεί, λοιπόν, ανάµεσα στις πουτάνες, στα ναρκωτικά και στις κλοπές, ακούγεται και λίγη “Κάρµεν”. Ολο αυτό φαντάζεστε πόσο φορτισµένο και αληθινό είναι…».

ΙΝFΟ

Από 1 έως 11 Ιουλίου, εκτός Κυριακής 4 Ιουλίου, στις 21.30, στον χώρο της Κεραµεικού 28 (Μεταξουργείο, τηλ. κρατήσεων 6981802544). Εισιτήριο: 15 ευρώ.

• Πιο κοντά στον Ζενέ

Ρωτώ τον Στάθη Λιβαθινό ποια είναι τα στοιχεία του έργου που θέλησε να προβάλει. «Τη νοσταλγία για απόλυτη ελευθερία. Και την εύθραυστη και καταδικασµένη – µε ηµεροµηνία λήξης – οµορφιά. Που δεν είναι φτιαγµένη για να διατηρηθεί, για να µπει στο ψυγείο, για να πουληθεί, για να γεράσει… Που υπάρχει για να υπάρχει. Θα είναι µια Κάρµεν σύγχρονη, πιο κοντά στον Ζενέ παρά στην ισπανική της προέλευση και στα εξωτικά στοιχεία. Μια τέτοια Κάρµεν δεν µε αφορά. Αποφασίσαµε πως έχει µεγαλύτερο ενδιαφέρον να δούµε την Κάρµεν πώς γυρίζει σήµερα στους δρόµους. Πρόκειται για µια Κάρµεν της µιας νύχτας. Ο χρόνος είναι ποιητικός, σαν να είναι για µια ζωή αλλά και για µια νύχτα». Μια ανάλογη µουσική απόπειρα πάνω στην «Κάρµεν» έκανε ο Πίτερ Μπρουκ στο Παρίσι το 1981. Την άκρως λιτή παράστασή του µε τον τίτλο «Η τραγωδία της Κάρµεν», την οποία µετέφερε και στον κινηµατογράφο το 1983, είδαµε και στην Αθήνα, τον Ιούνιο του 1987, στο θέατρο που φέρει πια το όνοµά του και που δηµιουργήθηκε στο νταµάρι της Πετρούπολης για να παρουσιάσει τη «Μαχαµπχαράτα» του το 1985, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων Αθήνα, Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης.

• Μελέτη του Διονύση Μουσμούτη σε ένα θεατρικό κείμενο του Πατρινού Τιμολέοντος Αμπελά

Της Σταυρουλας Γ. Τσουπρου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 29/06/2010

• Διονύσης Ν. Μουσμούτης, «Ο Τιμολέων Αμπελάς, η Λίνα Δράκα και η Ζάκυνθος», Εκδόσεις Τρίμορφο, Ζάκυνθος, 2009.

Η δέκατη πέμπτη αυτοτελής έκδοση που είτε έχει συγγράψει εξ ολοκλήρου είτε έχει επιμεληθεί ο ακούραστος και ειδικός περί τα Επτανησιακά, και δη τα θεατρικά, Διονύσης Μουσμούτης, διευθυντής, μεταξύ πολλών άλλων δραστηριοτήτων, του παλαιού και έγκυρου περιοδικού Ιστορία (Εικονογραφημένη), αφορά και πάλι σε ένα θεατρικό κείμενο, του Πατρινού, αυτήν τη φορά, Τιμολέοντος Αμπελά, ο οποίος, όμως, μετατέθηκε, ως ανήκων στον δικαστικό κλάδο, αρκετές φορές και για μεγάλα διαστήματα στη Ζάκυνθο, όπου και απέκτησε στενές φιλικές σχέσεις, ιδιαίτερα με τον κόσμο της λογιοσύνης.

Η αλήθεια είναι πως διαβάζοντας κανείς την εκτενή Εισαγωγή τού Δ. Ν. Μουσμούτη δεν σχηματίζει «καλή» ιδέα για την ποιότητα του θεατρικού έργου εν γένει (αποτελούμενου από περισσότερα των τριάντα δραμάτων και κωμωδιών) του Τιμολέοντος Αμπελά, με αποτέλεσμα να απορεί, σε μια πρώτη προσέγγιση, για τον λόγο που ώθησε στην παρούσα έκδοση. Ο Τ. Αμπελάς, φίλος του Γεωργίου Μιστριώτη και οπαδός, ομοίως με εκείνον, ακραίων θέσεων υπέρ της καθαρεύουσας, παρουσιάζεται, λοιπόν, στην Εισαγωγή ως συγγραφέας «πληθώρας ανούσιων έργων», αναδειχθείς ταυτόχρονα ως «επαγγελματίας» δραματογράφος του συρμού και μόνιμος σχεδόν υποψήφιος των δραματικών διαγωνισμών, στους οποίους, μάλιστα, αποσπούσε συχνά βραβεία – η συγκεκριμένη «ενασχόλησή» του είχε γίνει, ως γνωστόν, στόχος τής σάτιρας των εφημερίδων. «Για μια μεγάλη περίοδο», σημειώνει ο Δ. Ν. Μουσμούτης, παραθέτοντας την αναπληρώτρια καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών Κυριακή Πετράκου (καθώς, κατά τη συνήθειά του, τεκμηριώνει με σχολαστικό υπομνηματισμό τα γραφόμενα στην Εισαγωγή του), «οι δραματικοί διαγωνισμοί είχαν καταντήσει φέουδο δικό του (του Τ. Αμπελά) και των συνοδοιπόρων του, συντηρητικών, αντιδραστικών και ατάλαντων στην πλειονότητά τους δραματογράφων».

Η Λίνα Δράκα -έργο ζακυνθινής υπόθεσης, αντλημένης από μια πραγματική ποινική δικογραφία, η οποία υπέστη, χάριν του έργου, κάποιες μετατροπές- δεν κρίνεται, σύμφωνα με τα λεγόμενα στην Εισαγωγή, ότι διαφέρει από τα άλλα έργα τού Τιμολέοντος Αμπελά ως προς τα πάγια (αρνητικά) χαρακτηριστικά τού ρητορισμού και της έλλειψης δημιουργικής φαντασίας. Διαφέρει, ωστόσο, ως προς το χαρακτηριστικό τής λόγιας, ψυχρής γλώσσας, καθώς αποτελεί το μόνο έργο του το οποίο είναι γραμμένο σε δημώδη γλώσσα, περιλαμβάνουσα, μάλιστα, ζακυνθινούς ιδιωματισμούς – να σημειωθεί, πάντως, εδώ ότι στις εκτεταμένες σκηνικές οδηγίες διατηρείται η λόγια καθαρεύουσα, γεγονός που οδηγεί τη σκέψη των ερευνητών στην πιθανότητα «ο γλωσσικός εκσυγχρονισμός» του κειμένου να έγινε από κάποιον άλλον, για λόγους παραστασιακούς ή και διαγωνιστικούς. Το έργο παραστάθηκε για πρώτη φορά στις 22 Μαΐου 1910, στο θέατρο «Αθήναιον» και έτυχε ευνοϊκής υποδοχής από την κριτική, ιδιαίτερα, μάλιστα, για την ερμηνεία τού Διονύσιου Ταβουλάρη, ο οποίος, σύμφωνα και με τον χαρακτηρισμό τού (διαφωνούντος, κατά τα άλλα, ως προς τα γλωσσικά με τον Τ. Αμπελά) Γρηγορίου Ξενόπουλου, «δημιουργήσας έναν αληθώς έξοχον τύπον Εβραίου Ζακυνθινού τού ΙΗ΄ αιώνος -κάτι τι πολύ διαφορετικόν από έναν Σάυλωκ- απέδειξεν όχι μόνον ότι νεάζει και ακμάζει, αλλά και ότι είνε ακόμη ο μόνος μεγαλοφυής ηθοποιός τον οποίον απέκτησε η Ελληνική σκηνή». Εκτοτε, πάντως, μαρτυρείται μόνον μία και μοναδική παράσταση του έργου, στον Βόλο, με αποτέλεσμα να τοποθετείται οριστικά και αυτό το έργο του Τιμολέοντος Αμπελά, μαζί με όλα τα άλλα, στην ιστορία του ελληνικού θεάτρου.

Ερευνητικοί, μόνον, λόγοι, λοιπόν, θα επέβαλαν την ανά χείρας έκδοση (η οποία κοσμείται, να σημειώσουμε, με ένα πολύ καλαίσθητο εξώφυλλο), λόγοι οι οποίοι γίνονται ισχυρότεροι αν συνυπολογιστεί και η αξία τού συγκεκριμένου θεατρικού έργου για την τοπική ιστορία, καθώς η «πρώτη ύλη» του, όπως είδαμε, προέρχεται από τα αρχεία της ζακυνθινής πολιτείας, τα οποία, σύμφωνα με όσα διαβάζουμε στον Πρόλογο, είναι, πλέον, οριστικά χαμένα. Τα παραπάνω δεν σημαίνουν, ωστόσο, ότι ένας απλός φίλος της Επτανήσου ή και του θεάτρου δεν θα ενδιαφερόταν να διαβάσει ένα, έστω γερασμένο εν πολλοίς (αλλά δεν θα έλεγα εντελώς ξεπερασμένο), ρομαντικό δράμα με αστικά κοινωνικά στοιχεία.