Μια παρατήρηση του Φρόιντ, σύμφωνα με την οποία ο Μάκμπεθ και η λαίδη του αποτελούν έναν χαρακτήρα χωρισμένο σε δύο πρόσωπα, αποτέλεσε την αφορμή. Η Ράια Μουζενίδου διασκεύασε το σεξπιρικό έργο και το ανεβάζει υπό τον εύγλωττο τίλο: «Οταν ο Μακ συνάντησε την Μπεθ».

Στέλλα Μπαλωμένου και Στέλιος Ξανθουδάκης, το ζεύγος Μάκμπεθ, ένας χαρακτήρας σε δύο πρόσωπα

«Πριν ακόμα διαβάσω αυτή την παρατήρηση του Φρόιντ, έβλεπα το ζευγάρι ως μια ολότητα. Αλληλοσυμπληρώνονται. Και, τελικά, μόνο όταν τους δεις ως ένα, κατανοείς απόλυτα τις αντιδράσεις τους. Διαφορετικά μένουν σκιές και ερωτηματικά στη διάρκεια του έργου», μας εξηγεί.

Η ενασχόληση με τον Σέξπιρ δεν είναι καινούργια υπόθεση για τη Ράια Μουζενίδου. Από τα φοιτητικά της κιόλας χρόνια στο Παρίσι -είναι πτυχιούχος του Ινστιτούτου Θεατρικών Σπουδών της Σορβόνης- είχε βυθιστεί στην έρευνα. Από το 2003 η σχέση έγινε πιο στενή. Αυτός, άλλωστε, ήταν ο λόγος που για πολλά χρόνια ονειρευόταν να ανοίξει το δικό της θέατρο, το «Δίπυλον» στου Ψυρρή. «Ηθελα σε αυτόν τον χώρο να πειραματιστώ με τον προβληματισμό που γεννούν τα έργα του Σέξπιρ, να τον διασκευάσω, να ανεβάσω δύο έργα του μαζί σε διάλογο», λέει. Οι παραστάσεις «Με αφορμή τον Σέξπιρ: Λέγε με Ιουλιέτα», «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» και «Τρωίλος και Χρυσηίδα» ήταν οι πρώτοι καρποί της έρευνάς της.

«Η δραματουργία του Σέξπιρ είναι ανεξάντλητη πηγή από μόνη της», λέει. «Είναι πολύ μοντέρνα. Ο ίδιος, ένας πολύ μεγάλος ποιητής αλλά και φιλόσοφος, γνώριζε τους αρχαίους συγγραφείς, ιατρική, χημεία, φιλοσοφία και ασχολήθηκε πάρα πολύ με την ανθρώπινη ψυχολογία. Οχι βέβαια όπως το έκαναν αργότερα οι Ιψεν-Στρίντμπεργκ», λέει.

Πώς πρέπει να διασκευάζουμε, όμως, Σέξπιρ; Τι χρειάζεται για να γίναι ακόμα πιο σύγχρονος; «Αυτό που εγώ προσπαθώ να κάνω κάθε φορά είναι να κεντράρω σε μια ιδέα που θέλω να τονίσω. Μπορεί να αφορά το σήμερα ή εμένα – που κι εγώ ζω στο σήμερα. Προσπαθώ να πάρω τα πιο λαμπερά από την ποίησή του χωρίς να απλώνομαι σε επαναλήψεις. Να παρουσιάζω τα έργα του πιο επικεντρωμένα και σύντομα», μας εξηγεί.

Η διασκευή του πολυπρόσωπου έργου του Μάκμπεθ ανεβαίνει με πέντε ηθοποιούς. Οι αλλαγές των ρόλων είναι γρήγορες και γίνονται με τη βοήθεια λιτών κοστουμιών και σκηνικών μέσων.

Ενώ και το κουκλοθέατρο εντάσσεται στην παράσταση. «Τώρα πια όλοι βάζουν βίντεο, εμείς είπαμε να επιστρέψουμε στα παλιά», εξηγεί η Ράια Μουζενίδου. Η παράσταση, όμως, διαθέτει και ζωντανή μουσική από το συγκρότημα Dirty Granny Tales, που προσδίδει μια πιο σκοτεινή και γκόθικ ατμόσφαιρα στο όλο εγχείρημα.

* «Δίπυλον» (Καλογήρου Σαμουήλ 2 και Διπύλου, Ψυρρή, τηλ. 210- 3229771). Από σήμερα και κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 9.30 μ.μ.

• ΕΛΕΝΑ ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 23 Νοεμβρίου 2009

Ηθοποιός, σκηνοθέτης, δάσκαλος ο Δημήτρης Ροντήρης, είχε μια διαδρομή εξήντα χρόνων στο ελληνικό θέατρο, η οποία άφησε βαθιά ίχνη στην ιστορία του και γενικότερα στη θεατρική παιδεία του τόπου. Είναι ο άνθρωπος ο οποίος διαμόρφωσε τη φυσιογνωμία του Εθνικού Θεάτρου κατά τη δεκαετία του ’30, επέβαλε το σκηνοθετικό ύφος στη σύγχρονη παρουσίαση της αρχαίας τραγωδίας και συνέβαλε στην προβολή του αρχαίου δράματος σε όλο τον κόσμο. Ο Ροντήρης πρωτοβγήκε στη σκηνή το 1919. Το 1923 εντάχθηκε στο θίασο της Μαρίκας Κοτοπούλη και το 1928 έκανε το επίσημο σκηνοθετικό του ντεμπούτο με το μουσικό δράμα του Καλομοίρη «Το δαχτυλίδι της μάνας». Το 1932 ξεκίνησε την καριέρα του στο νεοϊδρυθέν τότε Εθνικό Θέατρο. Το 1936 στο Ηρώδειο, και το 1938 για πρώτη φορά στα νεότερα χρόνια στην Επίδαυρο, παρουσίασε την Ηλέκτρα του Σοφοκλή. Μεταπολεμικά ανέλαβε διευθυντής του Εθνικού και το 1954 εγκαινίασε το Φεστιβάλ Επιδαύρου με τον «Ιππόλυτο». Πέθανε στις 20 Δεκεμβρίου 1981 (Πέμπτη, 26/11, ΕΤ-1, 19.00).

«Τα ορφανά»

Τα θεατρικά έργα που επέλεξε ο Κοραής Δαμάτης για τη φετινή σεζόν ασχολούνται με την ποικιλία έκφρασης διαφορετικών συγγραφέων πάνω σε θέματα συμπεριφοράς ανθρώπων του περιθωρίου: «Τα Ορφανά», «Εσύ και τα σύννεφά σου», «Ρόζα Λούξεμπουργκ», «Τα γράμματα της φυλακής», αλλά και μουσικές βραδιές και πολλές εκθέσεις. Από το «Καμπαρέ της Καρδιάς» (με τη Νικόλ Κονστάντε) μέχρι τις εκθέσεις ζωγραφικής αλλά και φωτογραφίας. Ο άξονας επιλογής είναι μια πολυδιάστατη παρουσία στο χώρο του πολιτισμού, αλλά και η συνάντηση με τη σκέψη άλλων χωρών.

Τα «Ορφανά» του Λάιλ Κέσλερ (μετάφραση Μαργαρίτα Δαλαμάγκα – Καλογήρου), είναι έργο δυνατό, ιδιότυπο, στέρεα δομημένο, με χιούμορ και αυτοσαρκασμό. Εργο με αναπάντεχες κωμικές σκηνές, αλλά και στιγμές έντονα φορτισμένες, θεραπευτικά συγκινησιακές, που προσφέρει τρεις πολύ αξιόλογους ρόλους στους ηθοποιούς που τους ερμηνεύουν (Παναγιώτης Μπρατάκος – Φίλιπ, Στέλιος Καλαϊτζής – Τρητ, Κώστας Ανταλόπουλος – Χάρολντ). O Κοραής Δαμάτης είναι σκηνοθέτης που γνωρίζει καλά να στήνει τόσο σκηνές πολυπρόσωπες όσο και σκηνές ολιγοπρόσωπες αλλά υψηλής θερμοκρασίας, και να διδάσκει στους ηθοποιούς το κείμενο με έμφαση στα απροσδόκητα των καταστάσεων, στις αστραπιαίες αλλαγές ψυχισμού, να δίνει βάθος στο κείμενο και να δραματοποιεί χωρίς υπερβολές ακόμη και τις σιωπές.

Δύο ορφανά αδέλφια επιβιώνουν, το ένα χάρη στο άλλο, αλλά και εις βάρος του. Το έργο έχει μια εξαιρετική δομή: ο ένας αδελφός, μικροκλέφτης και βίαιος, έχει υιοθετήσει τη δύναμη και τον κυνισμό τού «έξω» κόσμου, ο δεύτερος, αγαθός και αποκλεισμένος, ζει με την καρτερία, την αδράνεια και την αθωότητα έως αφέλεια του «έσω». Ο μεγάλος αδελφός εμποδίζει τον μικρό να βγει από το σπίτι – καταφύγιο, κρατώντας τον ουσιαστικά δέσμιο μιας τεχνητής πραγματικότητας, εμποδίζοντάς τον ακόμη και από την γνώση. Ο ένας επιβιώνει, γιατί υπάρχει ο άλλος. Μέχρι που εισβάλλει ο «ξένος» παρόμοιας μοίρας, αλλά «επιτυχημένος» του περιθωρίου και ανοίγει τα παράθυρα του καταφυγίου τους για να φανερωθεί όλη η τρυφερότητα και η στοργή, ο φόβος και η έγνοια του ενός προς τον άλλο.

«Εσύ και τα σύννεφά σου»

Με εντατικούς ρυθμούς συνεχίζονται και οι πρόβες του έργου, (η πρεμιέρα του οποίου αναμένεται για το Δεκέμβρη), «Εσύ και τα σύννεφά σου» του EricWestphal, σε σκηνοθεσία Κοραή Δαμάτη, με τους Αντιγόνη Βαλάκου, Αναστασία Πανταζοπούλου, Δημήτρη Μπικηρόπουλο και Αντώνη Θεοδωρακόπουλο. Εργο σκληρό, ευφυές, ποιητικό αλλά και απροσδόκητα κωμικό, ψηλαφίζει την ανθρώπινη ψυχή με έναν τρόπο βαθύ και, ταυτόχρονα, ανάλαφρο σαν σε ένα ευφυές παιχνίδι. Είναι η ιστορία δύο ώριμων γυναικών, αδελφές μεταξύ τους, που ζουν χρόνια μόνες στο σπίτι που τους άφησε ο πατέρας τους, σχεδόν «έγκλειστες».

Με μια διαφορετική ενέργεια φορτίζεται η έτσι κι αλλιώς δυναμική και νεανική περιοχή στο Γκάζι. Στον αριθμό 41 της οδού Ευμολπιδών, στο Σύγχρονο Θέατρο της Αθήνας «εγκαινιάζεται» από σήμερα ένας ιδιόμορφος θεατρικός ξενώνας. Πέντε νεανικά συγκροτήματα βρίσκουν χώρο έκφρασης χάρη στο Group Hostel, τον νέο θεσμό του Εθνικού Θεάτρου.

«Τόπος της “Βεγγέρας” είναι ένα περιβάλλον θορυβώδους μοναξιάς όπου τα αληθινά αισθήματα ασφυκτιούν μέσα σε ψεύτικα ενδύματα. Ενα τσίρκο με κλόουν και γκαγκς», λέει ο σκηνοθέτης της Κανιγκούντας, Γιάννης Λεοντάρης

Η ονομασία παραπέμπει στο ομόηχο Youth Hostel, «σήμα κατατεθέν των χώρων που φιλοξενούν νέους ταξιδιώτες που θέλουν να εξερευνήσουν άγνωστους προορισμούς, με συμβολικό αντίτιμο. Ο παραλληλισμός του σχεδίου μας με τους αγαπημένους αυτούς χώρους της νεότητας ισχύει στο ακέραιο. Με εξαίρεση το αντίτιμο, αφού εδώ οι νεανικές ομάδες φιλοξενούνται και ταυτόχρονα αμείβονται», μας λέει ο Γιάννης Χουβαρδάς που με μια κίνηση βγάζει το Εθνικό από τη… μούχλα και δίνει στις ομάδες μια λύση που ελπίζει «να αποδειχθεί γόνιμη και κυρίως μακροπρόθεσμη».

Ο διευθυντής του Εθνικού επιθυμεί να γίνει το Group Hostel ένας «πυρήνας ζύμωσης ιδεών και προτάσεων για το θέατρο, όπου κάθε χρόνο θα φιλοξενούνται τα πιο ζωντανά κύτταρα του σύγχρονου θεατρικού τοπίου, κυρίως εναλλακτικού χαρακτήρα».

• Από βεγγέρες άλλο τίποτα

***Η αρχή γίνεται σήμερα με την «Κανιγκούντα», την ομάδα που έφτασε με την «Ηλέκτρα» του Χόφμανσταλ ως το off κομμάτι του Φεστιβάλ της Αβινιόν. Από το 2005 δεν έχουν σταματήσει να δοκιμάζονται σε διαφορετικά κείμενα. «Αυτό είναι άλλωστε ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της ομάδας», μας λέει ο σκηνοθέτης της Γιάννης Λεοντάρης. Μετά τη «Βοσκοπούλα» αλλά και τη «Γένεση» Νο2 του Ιβάν Βιριπάεφ, φέτος καταπιάνονται με τη «Βεγγέρα» του Ηλία Καπετανάκη.

Θέμα της μονόπρακτης κωμωδίας, που μετρά περισσότερο από έναν αιώνα ζωής, είναι η υποχρεωτική κοινωνική συναναστροφή. «Οι ήρωες βρίσκονται κάπου, ενώ θα ήθελαν να βρίσκονται αλλού, συμπεριφέρονται κάπως, ενώ θα ήθελαν να συμπεριφέρονται αλλιώς», λέει ο σκηνοθέτης. «Ε, δεν έχει αλλάξει και πολύ αυτό».

Συμφωνεί και η υπόλοιπη ομάδα. «Ολοι μας έχουμε αναφορές από ανάλογες οικογενειακές συγκεντρώσεις», λένε. «Ο Καπετανάκης καταφέρνει να σατιρίσει τον αθηναϊκό μικροαστισμό του τέλους του 19ου αιώνα χωρίς ίχνος διδακτισμού, αλλά με όρους γελοιογραφίας», συμπληρώνουν. Γι’ αυτό και την ανεβάζουν συνδυάζοντας διαφορετικά είδη κωμικής αναπαράστασης που πατούν στην κομέντια ντελ άρτε, στα γκανγκ του βωβού κινηματογράφου, αλλά και στην κλασική ελληνική κωμωδία. Ενώ στην αισθητική της παράστασης εντάσσεται το τσίρκο.

Οσο για τον τρόπο δουλειάς τους; «Ολοι έχουμε ευθύνη για όλους», λέει η Μαρία Μαγγανάρη, μέλος της ομάδας μαζί με τη Μαρία Κεχαγιόγλου και τη Ρεβέκκα Τσιλιγκαρίδου. «Δοκιμάζεται κάθε πρόταση», συμπληρώνει ο Λεοντάρης. «Βέβαια έτσι η διαδικασία θα έμενε πάντα ανοιχτή. Γι’ αυτό δική μου αρμοδιότητα είναι και η τελική ευθύνη».

• Τα όπλα και η Ιστορία

**Μια ακόμη πιο ανοιχτή διαδικασία έχουν επιλέξει οι Blitz. Το κείμενο της παράστασης με τίτλο «Guns! Guns! Guns!», που κάνει πρεμιέρα στις 2 Δεκεμβρίου, είναι ακόμα υπό διαμόρφωση. Οι Γιώργος Βαλαής, Αγγελική Παπούλια και Χρήστος Πασσαλής φέρουν συλλογικά και την ευθύνη της σκηνοθεσίας.

Μετά την πεντάωρης διάρκειας περφόρμανς «Κατερίνη» κλήθηκαν να μεταβούν σε μια πιο κλειστή φόρμα, πράγμα που τους δυσκόλεψε λίγο, αρχικά. «Είχαμε απλωθεί και χρειάστηκε να επιστρέψουμε στο μαύρο κουτί του θεάτρου», μας λέει η Αγγελική Παπούλια. Κατά τα άλλα οι αλλαγές στο ύφος είναι αυτό ακριβώς που επιζητούν. «Δεν θέλουμε να παγιωθούμε σε ένα είδος», λέει κατηγορηματικά ο Χρήστος Πασσαλής.

Τι είναι, όμως, το «Guns! Guns! Guns!»; «Μια αναδρομή στην ιστορία του 20ού αιώνα -που έτσι κι αλλιώς υπήρξε ο πιο αιματηρός στην Ιστορία- φωτίζοντας κάποια γεγονότα του σημαντικά, κατά τη γνώμη μας», εξηγεί ο Γιώργος Βαλαής. «Τελικά το ποιοι είμαστε σήμερα έχει άμεση σχέση με ένα γεγονός του 1915. Είμαστε όλοι μας προϊόντα της Ιστορίας», συμπληρώνει ο Χρήστος Πασσαλής. Οσο για τα όπλα; «Υπάρχουν παντού γύρω μας και είναι αυτά που διαμορφώνουν και την παράστασή μας».

• Σεξπιρικοί βασιλιάδες

**Οι Γιώργος Γάλλος και Γιάννος Περλέγκας συν-σκηνοθετούν μια δική τους σύνθεση κειμένων από τα έργα «Ερρίκος ο Στ’» και «Ριχάρδος ο Γ’» του Ουίλιαμ Σέξπιρ. Η παράσταση, με τίτλο «Ερρίκος Εδουάρδος Ριχάρδος», κάνει πρεμιέρα στις 5 Φεβρουαρίου 2010.

Το αρχικό τους σχέδιο ήταν λιγότερο φιλόδοξο. Να ανεβάσουν απλά τον «Ριχάρδο Γ’». Διάβασαν, όμως, για τον προηγούμενο βασιλιά τον «Ερρίκο Στ’» και είδαν πως οι χαρακτήρες φωτίζονται πιο ολοκληρωμένα. «Ολοι οι βασιλείς στον Σέξπιρ είναι μέρη ενός μηχανισμού. Ο ένας παραδίδει τη σκυτάλη στον επόμενο και τελικά η ιστορία επαναλαμβάνεται σαν φάρσα».

Η νεοσύστατη ομάδα τους λέγεται «1272» (όνομα που διαβάζεται και ως 12-72 και για τα μέλη της λειτουργεί πολλαπλώς: ως άθροισμα, ημερομηνία, αλλά και κάτι σαν… πιν, όπως εύστοχα επισημαίνει η Μαρία Πρωτόπαπα.)

Παλιοί γνώριμοι από τη σχολή του Εθνικού και παραστάσεις στο θέατρο του Νέου Κόσμου ενώνουν τις δυνάμεις τους με ζητούμενο την ομαδικότητα! «Δεν υπηρετούμε το όραμα ενός μόνο ανθρώπου. Βρίσκουμε μαζί έναν κοινό στόχο και πορευόμαστε», λένε.

• Καταστροφές και φοβίες

**Δεν είχαν «Χώρο» και ονομάστηκαν έτσι! Αν και άστεγη η ομάδα από τη Θεσσαλονίκη τάραξε και τα αθηναϊκά θεατρικά νερά. Η αρχή έγινε με την «Γκόλφω» ως manga, τον «Απόκοπο» του Μπεργαρδή, αλλά και το «Λιωμένο βούτυρο» του Σάκη Σερέφα.

Τώρα για πρώτη φορά εργάζονται όχι πάνω σε ένα δεδομένο κείμενο, αλλά με όρους που πλησιάζουν το devised theatre.

«Κανείς δεν ξέρει τι είναι το “Recycle” εκτός από εμένα», μας λέει ο σκηνοθέτης της ομάδας Σίμος Κακάλας.

«Είμαστε στην αρχή. Το σίγουρο είναι πως θα μιλά για την ανακύκλωση της ανθρώπινης ιστορίας και της ανθρώπινης βλακείας!» μας λέει. «Είναι εμπνευσμένο από τις νομοτελειακές συζητήσεις περί καταστροφής του κόσμου». Η πρεμιέρα είναι στις 12 Φεβρουαρίου.

** Τέλος, με τη φοβία θα ασχοληθεί η ομάδα Vasistas (φεγγίτης στα γαλλικά), γνωστή μας από τις παραστάσεις «Φαιδρές», «Κόκκινη Σκουφίτσα» και «Silence». Παίρνει τη σκυτάλη στις 5 Μαΐου με το «Phobia: ένα θέαμα». Το έργο, βασισμένο μεταξύ άλλων σε αναλύσεις των Κωστή Παπαγιώργη και Guy Debord, σκηνοθετεί η Αργυρώ Χιώτη. *

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΣΚΗΝΗ Α’

**2 Δεκεμβρίου έως 31 Ιανουαρίου: «Guns! Guns! Guns!» από την ομάδα Blitz.

**12 Φεβρουαρίου έως 25 Απριλίου: «Recycle» από την ομάδα Χώρος.

ΣΚΗΝΗ Β’

* Από σήμερα έως 24 Ιανουαρίου: «Η βεγγέρα» του Ηλία Καπετανάκη από την ομάδα Κανιγκούντα

* 5 Φεβρουαρίου έως 25 Απριλίου: «Ερρίκος Εδουάρδος Ριχάρδος», σύνθεση έργων του Σέξπιρ από την ομάδα 1272

**5 έως 30 Μαΐου: «Phobia: ένα θέαμα» από την ομάδα Vasistas

• Της ΕΛΕΝΑΣ ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2009

Ενα από τα πιο περίεργα σκηνικά πειράματα της χρονιάς προετοιμάζει πυρετωδώς ο Θωμάς Μοσχόπουλος με ζηλευτή ομάδα ηθοποιών. Ανεβάζει τη «Δωδέκατη νύχτα» του Σέξπιρ και το «Τι είδε ο Μπάτλερ;» του Τζο Ορτον. Οχι, βέβαια, ως ενιαίο θέαμα. Οι δυο, όμως, αυτόνομες παραστάσεις, που θα μπορούμε να τις δούμε και συνεχόμενες -αν αντέχουμε- κρυφοκοιτάζουν, καθόλου αυθαίρετα, η μία την άλλη. Κοινά τους στοιχεία; Από το παιχνίδι των φύλων μέχρι τα στοιχεία της φάρσας

Η«Δωδέκατη νύχτα» του Σέξπιρ σε manga, περιοδικά μόδας των 60′s και φωτογραφίες των Beatles «διακινείται» στις πυρετώδεις πρόβες της διπλής παράστασης που ετοιμάζει ο Θωμάς Μοσχόπουλος: της κλασικής «Δωδέκατης νύχτας» του Σέξπιρ και μαζί τού σαρωτικού «Τι είδε ο Μπάτλερ;» του Τζο Ορτον.

Δουλειά-πρόκληση για σκηνοθέτη και ηθοποιούς, αφού τολμά να συνθέσει μια φίνα σεξπιρική κωμωδία μεταμφιέσεων με μια φάρσα παρενδυσιών στο ξέφρενο Λονδίνο τού ’60 υπό τον παιγνιώδη κοινό τίτλο «Ο,τι προτιμάτε». Κάνει πρεμιέρα στη φεστιβαλική «Πειραιώς 260» στις 22 Δεκεμβρίου, σηματοδοτώντας την έναρξη της σταθερής συνεργασίας του Μοσχόπουλου με την Ελληνική Θεαμάτων.

Η διπλή παράσταση επρόκειτο να ανεβεί στο υπερσύγχρονο «Π», το θέατρο που χτίζει η ΕΛΘΕΑ στο Γκάζι για να στεγαστεί ο Μοσχόπουλος με την καλλιτεχνική ομάδα τού παλιού «Αμόρε». Στο κυνήγι, όμως, με το χρόνο φάνηκε ότι η οικοδομή δεν θα ήταν έτοιμη εγκαίρως. Η λύση τής «Πειραιώς 260» πρόβαλε για το ριψοκίνδυνο εγχείρημα ιδανική.

Ο θεατής μπορεί να δει την παράσταση «Ο,τι προτιμάτε» με δυο διαφορετικούς τρόπους.

- Τα Σαββατοκύριακα τα δυο έργα θα παίζονται διαδοχικά το ένα μετά το άλλο, με πρώτο αυτό του Ορτον. Θα ακολουθεί ο Σέξπιρ.

- Τις καθημερινές θα παίζονται τα έργα εναλλάξ: μία μέρα το ένα, μία το άλλο.

Ποτέ, όμως, δεν θα λείπουν τα «κρυφοκοιτάγματα» της μιας παράστασης στην άλλη. Οι δυο διανομές θα είναι, με άλλα λόγια, πάντοτε στην Πειραιώς… απίκο, αφού οι ήρωες των δύο έργων θα μπαινοβγαίνουν απ’ τη μία δράση στην άλλη, έστω και για μία μόνο στιγμή … «ηδονοβλεψίας». Γιατί, όπως λέει ο Θωμάς Μοσχόπουλος, «θα υπάρχει διαρκώς και στις δυο παραστάσεις η αίσθηση ενός δεύτερου κόσμου».

Αν τώρα αναρωτιέστε τι δουλειά έχει ένας μετρ της φάρσας, όπως ο Ορτον (1933-1967), ο άνθρωπος που έβγαζε σε κάθε ευκαιρία τη γλώσσα στα χρηστά ήθη της συντηρητικής βρετανικής κοινωνίας, με τον κορυφαίο Βρετανό βάρδο, ο Μοσχόπουλος είναι ξεκάθαρος:

«Δεν μου φαίνεται ο συνδυασμός παράλογος. Μόνο τολμηρός», διατείνεται. Η σύνδεση των κειμένων τού φάνταζε πολύ πιο ενδιαφέρουσα και κυρίως «πολύ πιο προκλητική» απ’το να στήσει δυο ξεχωριστές παραστάσεις των έργων σε δυο θέατρα.

«Η λογική του κολάζ είναι εξάλλου θέμα μιας ποπ κουλούρας», που τον ενδιαφέρει αυτή καθ’ αυτή, από μόνη της. «Το κολάζ σαν εικαστική κατάσταση έχει ένταση κι αντανακλά κάτι πολύ αληθινό», σχολιάζει την ώρα που κολατσίζει, για να περάσει απ’ το «Τι είδε ο Μπάτλερ;» στην πρόβα της «Δωδέκατης νύχτας». «Η εποχή μας είναι κομμάτια και θρύψαλα. Αυτή είναι η ιδεολογία μας. Το καλό βρίσκεται δίπλα στο σκατό».

Δεν θα δούμε ωστόσο τα δυο έργα ανακατεμένα. «Κάθε παράσταση λειτουργεί αυτόνομα», διευκρινίζει ο Μοσχόπουλος. Οποιος θα βλέπει, όμως, μαζί και τις δυο, συνεχόμενα, θα διαπιστώνει ότι από πίσω κρύβεται ένα ενιαίο σκεπτικό. Ούτως ή άλλως, παρά το χάσμα αιώνων που χωρίζει την κλασική, πολυπαιγμένη «Δωδέκατη νύχτα» του 16ου αιώνα απ’ το «Τι είδε ο Μπάτλερ;» των τρελών sixties, υπάρχουν πάρα πολλές συγγένειες που παραδόξως συνδέουν τα κείμενα. «Ο έρωτας, η παρενδυσία, η τρέλα, στοιχεία φάρσας και το background μιας απειλής, που ξεσπά σε κωμική εκτόνωση», απαριθμεί απνευστί ο Μοσχόπουλος.

Από τη μίξη των δυο θεατρικών κειμένων προκύπτει ένα οργιαστικό patchwork στιλ και εποχών: από την ελισαβετιανή και τη δεκαετία του ’60, η σκηνική δράση θα εκτινάσσεται ώς το παρόν. Το ίδιο και στο μουσικό σκέλος. Hit των Beatles θα μιξάρονται με ελισαβετιανά μουσικά μοτίβα της εποχής του Βρετανού βάρδου αλλά και πρωτότυπες συνθέσεις του Κορνήλιου Σελαμσή.

Η έκπληξη, πάντως, για τον θεατή… καιροφυλακτεί αλλού: στην παράσταση «Τι είδε ο Μπάτλερ;» τα θρυλικά σκαθάρια θα παίζουν… αυτοπροσώπως ζωντανά τις επιτυχίες τους. Δεν τους ενσαρκώνουν, με εντυπωσιακά αποτελέσματα, επαγγελματίες μουσικοί, αλλά ηθοποιοί της «Δωδέκατης νύχτας». Ο Ορσίνο – Χρήστος Λούλης είναι ο Λένον. Ο Φέστε – Αργύρης Ξάφης, ο Πολ Μακάρτνεϊ. Ο σερ Αντριου – Θάνος Τοκάκης, ο Ρίνγκο Σταρ. Και ο σερ Τόμας – Σωκράτης Πατσίκας, ο Τζορτζ Χάρισον. Στο πιάνο τούς συνοδεύει ο γιατρός Πρέντις της διανομής τού Ορτον, Γιώργος Γλάστρας.

«Ενα περίεργο σκοτεινό τσίρκο», συνοψίζει το τελικό σκηνικό αποτέλεσμα ο σκηνοθέτης. Πίσω απ’ το συνολικότερο εγχείρημα κρύβεται πάντως και μια εντελώς «προσωπική ανάγκη» του για κωμωδία. «Οχι για εύκολη κωμωδία. Για δύσκολη», διευκρινίζει. «Λατρεύω το μπλακ χιούμορ. Ο Ορτον ενώ κάνει φάρσα είναι πολύ σκοτεινός. Αλλά πάντα λυτρώνεσαι διακωμωδώντας».

Το εντυπωσιακό είναι ότι δεν βρίσκει τον Βρετανό μετρ της μαύρης κωμωδίας ευκολότερο απ’ τον κορυφαίο συμπατριώτη του ποιητή. «Και τα δυο έργα έχουν τη δυσκολία τους», αναφέρει ο Μοσχόπουλος, «αλλά ο Ορτον έχει ειδική δυσκολία, λόγω της κλειστής του φόρμας. Απαιτεί συγκεκριμένη τεχνική. Αν δεν την υπηρετήσεις, αν δεν ακολουθήσεις το ρυθμό, το έργο μοιάζει αδύναμο». Ο Σέξπιρ, αντιθέτως, είναι πολύ πιο ανοιχτός σε αναγνώσεις. «Παίζεται και έτσι και αλλιώς».

Το διαπιστώσαμε εμπράκτως στις πρόβες, μέσα στο εύπλαστο, ευφυώς μεταλλασσόμενο σκηνικό του Κωνσταντίνου Κυπριωτάκη με την τεράστια προοπτική. Σ’ αυτό θα εκτυλίσσονται άλλωστε και οι δύο παραστάσεις… Ενώ στον Ορτον οι ηθοποιοί δοκιμάζονται σε βασανιστικά slow motion και fast forward, στη «Δωδέκατη νύχτα» έχουν την ελευθερία να επιδίδονται σε αυτοσχεδιασμούς κατά τη διάρκεια ενός ελεγχόμενου απ’ το σκηνοθέτη σκηνικού παιχνιδιού. Λίγο πολύ όλα μπορούν να δοκιμαστούν καθώς τα παιδιά προτείνουν στον Μοσχόπουλο πιθανές εναλλακτικές λύσεις. *

«Δωδέκατη νύχτα»: με όπλο τον αυτοσχεδιασμό

Η Βιόλα – Ιωάννα Παππά, η σεξπιρική ηρωίδα που μεταμφιέζεται σε αγόρι όταν διασώζεται από ναυάγιο στις ακτές της Ιλλυρίας, αυτοσχεδιάζει γύρω απ’ τις μεταλλικές θύρες του σκηνικού.

Ως άνδρας υπηρετεί τον δούκα Ορσίνο – Χρήστο Λούλη. Μαζί δοκιμάζουν, έπειτα από υπόδειξη του σκηνοθέτη, «τις αποστάσεις» πάνω στη σκηνή. Ο πνευματώδης Φέστε – Αργύρης Ξάφης, ντυμένος σαν γελωτοποιός ή τρελός, σκαρφαλώνει στο σκηνικό, και χώνει το μουτράκι του όπου μπορεί. Είναι το άγρυπνο πνεύμα που παρακολουθεί τα πάντα.

«Τα έργα προκάλεσαν τη διανομή», αποκαλύπτει ο Μοσχόπουλος. Ετσι αντικείμενο του έρωτα του Ορσίνο ήτοι η σεμνή Ολίβια, που έχει ερωτοχτυπηθεί για τη μεταμφιεσμένη σε αγόρι Βιόλα, που είναι η Μαρίσα Τριανταφυλλίδη. Σεμπάστιαν, ο δίδυμος αδελφός της Βιόλα, είναι ο Προμηθέας Ελευθερόπουλος. Ματαιόδοξος αρχιθαλαμηπόλος Μαλβόλιο, ο Νίκος Καραθάνος.

«Μέσα από αυτοσχεδιασμούς αναζητούμε τους τρόπους που το κείμενο του Σέξπιρ δεν θα φαίνεται σήμερα γραφικό», εξηγεί ο Αργύρης Ξάφης. «Ο Σέξπιρ δημιούργησε τα έργα του μετά το Μεσαίωνα, αλλά δανείζεται φόρμες απ’ την commedia dell arte. Συγχρόνως, έχει έναν λόγο ποιητικό. Εξερευνούμε πώς όλα αυτά θα μπορούσαν να αφομοιωθούν και να χρησιμοποιηθούν σήμερα. Εχει πολλή δουλειά το εγχείρημα. Γι’ αυτό και τα πράγματα είναι ακόμα τόσο ανοιχτά».

Μπορεί να φαίνεται στις δοκιμές της «Δωδέκατης νύχτας» ότι ο Μοσχόπουλος έχει τα λουριά λυτά, αλλά «από την πορεία τόσων χρόνων μαζί έχουμε καταλήξει σε συγκεκριμένες ασκήσεις. Ετσι, ακόμα και στους αυτοσχεδιασμούς μας, βλέπετε το “ζουμί” της δουλειάς που έχουμε κάνει τόσα χρόνια».

Ο Αργύρης Ξάφης μάς υποδεικνύει έναν ακόμη πρωταγωνιστή, που οφείλουν οι ηθοποιοί να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τους στους αυτοσχεδιασμούς: το σκηνικό. Η λειτουργικότητά του ξεδιπλώνεται «φύλλο-φύλλο», καθώς σιγά σιγά ανοίγει και αποκαλύπτεται ολοένα και μεγαλύτερο βάθος. «Τα πολλά επίπεδα του κόσμου», κατά τον Μοσχόπουλο.

Η δράση πάντως θα περιστρέφεται ή θα «βουτά» (όπως στο παιχνίδι της Βιόλας με τον Ορσίνο) στη μακρόστενη πισίνα με νερό, μια υδάτινη λωρίδα που κυριαρχεί στο μέσο της σκηνής. Το σκηνικό είναι ωστόσο σχεδιασμένο ώστε να διευκολύνεται και ένα πολύ βασικό κλισέ της φάρσας: το διαρκές ανοιγοκλείσιμο μιας πόρτας.

«Τι είδε ο Μπάτλερ;»: kinky, αλλά καλοκουρδισμένο

Η καλή κοινωνία του Λονδίνου αποδομείται… ηδονικά μέσα από ερωτικές «ακροβασίες» και παρενδυσίες στο «Τι είδε ο μπάτλερ;» του Ορτον. Ανδρες ντύνονται γυναικεία και γυναίκες ανδρικά, ενώ πόρτες ανοιγοκλείνουν φρενιασμένα.

Η Λυδία Φωτοπούλου, η άτακτη, σεξομανής κυρία Πρέντις, ξεφυλλίζει στο διάλειμμα της πρόβας τα vintage περιοδικά γυναικείας μόδας. Με ένα από τα φορέματα των σελίδων τους θα ντυθεί στην παράσταση. Ο Μοσχόπουλος, που έχει ξεκάθαρη εικόνα για την αισθητική των πραγμάτων, ζητά από τη σκηνογράφο Κλερ Μπρέσγουελ το φόρεμά της να είναι λεοπάρ. «Ετσι θα είναι και πιο kinky», εξηγεί.

Η Αννα Καλαϊτζίδου, η Τζέραλντιν Μπέρκλεϊ, με άλλα λόγια, η υποψήφια γραμματέας τού ψυχιάτρου dr Πρέντις, θα αναβιώνει την εικόνα ενός pin up girl. Αλλωστε, τη συνέντευξή της για τη θέση της γραμματέως την περνάει… γυμνή.

Η σκηνή της εξέτασης γίνεται γκροτέσκα όταν εισβάλλει ξαφνικά στο ιατρείο η κυρία Πρέντις, και ο γιατρός κρύβει τη γυμνή κοπέλα πίσω από κουρτίνα. Ομως, και η κυρία Πρέντις έχει λερωμένη τη «φωλιά» της. Πέρασε τη βραδιά με τον νεαρό γκρουμ Νίκολας Μπέκετ (Ομηρο Πουλάκη), που σήμερα την εκβιάζει. Για να μη βγάλει τα άπλυτά της στη φόρα, της ζητά «αντίδωρο» τη θέση γραμματέα στο ιατρείο του συζύγου της. Η εμφάνιση ενός επιθεωρητή (Κώστας Μπερικόπουλος) στο ιατρείο για έλεγχο προκαλεί αλυσιδωτές αντιδράσεις και τρελές… παρενδυσίες.

Ο Μοσχόπουλος ζητά από τους ηθοποιούς να περάσουν την πρώτη σκηνή του Ορτον, που είναι σχεδόν έτοιμη, slow motion. Αργότερα θα ακολουθήσει και το fast forward.

«Με το slow motion ξεκαθαρίζουν τα πράγματα, γιατί το κείμενο έχει από κάτω υλικό που τρέχει σε απίστευτο ρυθμό», παραδέχεται η έμπειρη Λυδία Φωτοπούλου. «Και στο fast forward θα πρέπει να εμπεριέχονται όλες οι ποιότητες. Το έργο πρέπει τελικά να βγει σαν μια τέλεια καλοκουρδισμένη μηχανή».

Στις πρόβες όλα συντελούνται σε ένα καζάνι υγιούς ομαδικότητας και ένα κλίμα 100% παρεΐστικο. «Προίκα» του «Αμόρε»; «Εχει μπαγιατέψει πια αυτή η ιστορία», με προσγειώνει ο Μοσχόπουλος. «Δεν είμαστε εμείς μόνο το “Αμόρε”. Θα ήταν άδικο για τον Γιάννη (σ.σ. Χουβαρδά). Το “Αμόρε” ήταν μια συνάντηση πολλών ανθρώπων. Εδώ ξεκινάμε από την αρχή».

• info Τη «Δωδέκατη νύχτα» μετέφρασε ο Νίκος Χατζόπουλος. Παίζουν οι Αργύρης Ξάφης, Χρήστος Λούλης, Ιωάννα Παππά, Νίκος Καραθάνος, Μαρίσα Τριανταφυλλίδη, Σωκράτης Πατσίκας, Θάνος Τοκάκης, Ηλίας Παναγιωτακόπουλος, Μιχάλης Σαράντης και Προμηθέας Ελευθερόπουλος. Το έργο «Τι είδε ο Μπάτλερ;» μετέφρασε ο Θωμάς Μοσχόπουλος. Παίζουν οι Λυδία Φωτοπούλου, Κώστας Μπερικόπουλος, Γιώργος Γλάστρας, Αννα Καλαϊτζίδου, Ομηρος Πουλάκης και Αλέξανδρος Αλπίδης.