Εάν η ξενάγηση στις σκηνές και στα παρασκήνια του Αγγλικού Εθνικού Θεάτρου είχε προηγηθεί από την παράσταση της «Φαίδρας», θα είμαστε περισσότερο προϊδεασμένοι για την άποψη του σκηνοθέτη Νίκολας Χάιτνερ πάνω στο έργο του Ρακίνα. Κι αυτό, γιατί όταν διατυπώσαμε την απορία με ποια κριτήρια επελέγη η αίθουσα Lyttelton αντί της Olivier, που είναι μικρογραφία της Επιδαύρου και έχει χωρητικότητα 1.160 θέσεων, η (διστακτική) απάντηση της ξεναγού συνοψίστηκε στη φράση: «Ο Νίκολας Χάιτνερ αντιμετώπισε το έργο περισσότερο σαν δράμα παρά σαν ελληνικό μύθο».
Ενα μήνα ακριβώς πριν ο, βρετανικός, μύθος της υποκριτικής, η dame Ελεν Μίρεν, δοκιμάσει τις δυνάμεις της στην Επίδαυρο (10 και 11 Ιουλίου), παρακολουθήσαμε την αβάν πρεμιέρ της παράστασης στο Λονδίνο. Ηταν μια βραδιά αφιερωμένη στον Τύπο, που περιελάμβανε, το επόμενο πρωί, συνάντηση με τους βασικούς συντελεστές: την Ελεν Μίρεν (Φαίδρα), τον Ντόμινικ Κούπερ (Ιππόλυτο) και τον Νίκολας Χάιτνερ (σκηνοθέτη και διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου).
Την προηγούμενη Πέμπτη (11 Ιουνίου) στις 7 μ. μ. σηκωνόταν η αυλαία (έμοιαζε με μαύρη κρύπτη) του Lyttelton Theatre για να αποκαλυφθεί το σκηνικό: ένας μεγάλος βράχος από πολυεστέρα, ένας, σε εξπρεσιονιστικά χρώματα, μπλε ουρανός (αναφορά στη Μεσόγειο;), λεπτές μεταλλικές καρέκλες, ένας ευειδής, γυμνασμένος Ιππόλυτος με μαύρο φανελάκι και ψαράδικο παντελόνι και ένας εξίσου χαλαρά ντυμένος Θηραμένης (ο παιδαγωγός του). Πληροφορούμαστε ότι ο Ιππόλυτος φεύγει από την Τροιζήνα, ότι ο πατέρας του Θησέας δεν έχει δώσει σημεία ζωής για έξι μήνες και ότι είναι βαθιά ερωτευμένος με την πριγκίπισσα Αρικία. Η κατάμεστη αίθουσα των 890 θέσεων είναι βέβαιο πως περιμένει με ανυπομονησία την εμφάνιση της Φαίδρας – Ελεν Μίρεν. Και, εκείνη, δεν θα απογοητεύσει. Καλυμμένη με μοβ πέπλο, με μακρύ μοβ φόρεμα με πτυχώσεις που αναδεικνύουν τη λεπτή, ευκίνητη σιλουέτα της και με χρυσά κοσμήματα, κάνει τελετουργική είσοδο συνοδευόμενη από την τροφό της Οινώνη (με μαύρο φόρεμα και μαύρο δίχτυ στα μαλλιά, παραπέμποντας μάλλον σε φιγούρα από το «Σπίτι της Μπερνάρντα Αλμπα»). Η Φαίδρα θα αποκαλυφθεί (ξεριζώνοντας τα κοσμήματα) και θα αποκαλύψει το άνομο και χωρίς ανταπόκριση πάθος της για τον θετό γιο της Ιππόλυτο. Η συνέχεια, λίγο – πολύ γνωστή, κυλάει μέσα σε συγκρατημένη απελπισία, αρκετό σαρκασμό και ειρωνεία, σε μια μάλλον αποστασιοποιημένη, νεοκλασικίζουσα σκηνοθετική άποψη με ρινίσματα μοντερνισμού. Το κοινό απολάμβανε την παράσταση – κάποιες φορές μάλιστα γελούσε με τις εκρήξεις της Φαίδρας.
Την επόμενη μέρα, οι τρεις εγκωμιαστικές κριτικές (στην Guardian και δύο στους Times) μαζί με την ημίωρη συνέντευξη με τους συντελεστές έβαλαν τα πράγματα στη θέση τους. Πρώτον: οι Βρετανοί θρέφουν μεγάλο θαυμασμό και σεβασμό για τη Μίρεν. Ακόμη και οι «σκιές» για την ερμηνεία της διατυπώνονται με πολλή προσοχή. Οι ενστάσεις (στον Observer και στους Financial Times) μιλούν για μη κυριαρχική ερμηνεία, για βασίλισσα χωρίς μέγεθος (εξαιρετική όμως στις λεπτομέρειες) και χωρίς την απαιτούμενη συντριβή. Πάντως, τα 4 στα 5 αστεράκια δείχνουν μάλλον αποδοχή παρά απόρριψη. Δεύτερον: «Νομίζω ότι ο Ρακίνας, όπως και οι Γάλλοι νεοκλασικοί γενικότερα, είναι εντελώς ξένοι με την αγγλική ρεαλιστική παράδοση», είπε ο Νίκολας Χάιτνερ και πύκνωσε στην απάντησή του, αλήθεια και άποψη.
Η «Φαίδρα» που θα δούμε στην Επίδαυρο, πάντως, θα έχει πολλές αλλαγές. «Εχω έρθει δυο φορές στο αρχαίο θέατρο. Δεν είδα παράσταση, αλλά ο χώρος σε καθηλώνει», είπε ο Χάιτνερ. Η βραβευμένη με Οσκαρ (για τη «Βασίλισσα» του Στίβεν Φρίαρς) Ελεν Μίρεν πρόσθεσε ότι η «Επίδαυρος γι’ αυτήν είναι περισσότερο και από Οσκαρ». «Είμαι βέβαιη ότι θα είναι μια από τις πιο συναρπαστικές εμπειρίες της ζωής μας».
Το άνομο πάθος (το χωρίς ανταπόκριση – επέμενε ο Χάιτνερ) μονοπώλησε σχεδόν τη συνέντευξη. «Το άνομο πάθος μπορεί να σε καταλάβει σε οποιαδήποτε ηλικία. Στα 16 ή στα 66. Οταν σε διαπερνάει το βέλος, αιφνιδιάζεσαι. Είσαι ήδη τραυματισμένος. Δεν είναι θέμα ηλικίας αλλά καρδιάς», επέμεινε η Μίρεν (σ. σ. αναλυτικότερα, η συνέντευξη, στο αυριανό φύλλο της «Κ»). Λιτή στην εμφάνιση, συμφιλιωμένη με το χρόνο (δεν κρύβει ότι είναι 65), γοητευτική και αισθαντική, διαθέτει μια ανεπιτήδευτη ισχύ. Οσες αντιστάσεις και να έχεις ως θεατής, ως συνομιλητής παραδίδεσαι. Η Μίρεν, ηθοποιός και γυναίκα, είναι διακριτικά κυρίαρχη. Η «Φαίδρα» του Ρακίνα, παραγωγή του National Theatre, θα παρουσιαστεί στην Επίδαυρο 10 και 11 Ιουλίου, στο πλαίσιο του Ελληνικού Φεστιβάλ. Η διασκευή του έργου είναι του Τεντ Χιουζ.
- Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Σάββατο, 20 Iουνίου 2009. Της απεσταλμένης μας στο Λονδινο Μαριας Κατσουνακη