- Ο Ρομέο Καστελούτσι και οι Societas Raffaello Sanzio μετασχηματίζουν σε κίνηση και εικόνες τη «Θεία Κωμωδία» του Δάντη
- Της Μαριας Κατσουνακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 31/5/2009
- Αύριο θα ξέρουμε τι εννοεί ο Ρομέο Καστελούτσι μιλώντας για Κόλαση με ανθρώπινο πρόσωπο. Πώς παρουσιάζεται θεατρικά αυτός ο αινιγματικός και ακαθόριστος χώρος, στον οποίο συνωστίζεται ένα πλήθος ανθρώπων, ενώ τα παιδιά, ο «καρπός της ζωής», έχουν καθοριστικό ρόλο. Πώς ο 48χρονος σκηνοθέτης, το «τρομερό παιδί» της ιταλικής πρωτοπορίας, εμπνεύστηκε από τη «Θεία Κωμωδία» του Δάντη μετασχηματίζοντας σε κίνηση και εικόνες ένα θεμελιώδες βιβλίο, «το πρώτο έργο τέχνης που γεννήθηκε μέσα από τη φαντασία», όπως λέει ο Καστελούτσι.
- Οποιος περιμένει να δει την αλληγορική περιήγηση του ποιητή στις τρεις περιοχές του υπερπέραν, όπως δογματικά τις καθορίζει η Δυτική Εκκλησία (Κόλαση, Καθαρτήριο, Παράδεισος) με οδηγό τον Βιργίλιο, σταλμένο από τη Βεατρίκη, η οποία έχει ήδη ανυψωθεί στον Παράδεισο και ενεργεί ως μεσολαβητική δύναμη ανάμεσα στον Θεό και τον άνθρωπο, μάλλον θα απογοητευτεί…
- Η πρώτη παράσταση του Φεστιβάλ Αθηνών στην Πειραιώς 260 (σε αρμονική συνύπαρξη με το παρακείμενο αφιέρωμα στον Ρίτσο) έρχεται, με εγκωμιαστικές κριτικές από το εξωτερικό. Η ομάδα του Καστελούτσι προτείνει ένα θέατρο ριζοσπαστικό, εξπρεσιονιστικό και απολύτως αντινατουραλιστικό. Η αναγεννησιακή ζωγραφική και φιλοσοφία αλλά και οι πλαστικές τέχνες περιλαμβάνονται στις βασικές πηγές έμπνευσης του θιάσου.
- «Εκλεισα το βιβλίο»
- «Στον Δάντη υπάρχει ήδη το πρόβλημα της αναπαράστασης», δηλώνει ο σκηνοθέτης και εμψυχωτής. «Η Θεία Κωμωδία είναι ένα σχέδιο αδύνατο να πραγματοποιηθεί. Το μεγαλείο του υπερβαίνει και τον πληρέστερο μελετητή. Αν θελήσουμε, δε, να το περιγράψουμε με θεατρικούς όρους είναι εντελώς μάταιο. Για να μπορέσω να αντιμετωπίσω το βιβλίο, το έκλεισα. Εχει προηγηθεί φιλολογική δουλειά, αλλά η φιλολογία μπορεί να σε οδηγήσει στην εικονογράφηση, που δεν έχει κανένα στοιχείο περιπέτειας. Η πρώτη σκέψη μου ήταν να μπω στη θέση του Δάντη. Να φανταστώ την Κόλαση, τον Παράδεισο και το Καθαρτήριο».
- Τί σημαίνουν αυτές οι τρεις λέξεις σήμερα; Πού τις συναντάμε, πού κρύβονται μέσα στη μέρα; Πού βρίσκεται η Κόλαση και πού το Καθαρτήριο αν όχι στις 4 η ώρα κάθε Κυριακή απόγευμα; Τα ερωτήματα θέτει ο ίδιος ο Καστελούτσι και στρέφεται στο κοινό: «Να είστε θεατές 24 ώρες στο 24ωρο, μήπως δεν είναι μια καταδίκη στην Κόλαση;»
- Για όσους ετοιμάζονται να δυσφορήσουν ή να εκφράσουν ενστάσεις, ο Ιταλός δημιουργός έχει έτοιμη την απάντηση: «Η Θεία Κωμωδία είναι μια κίνηση προς τον Δάντη αλλά επίσης και εναντίον του Δάντη». Η σύνθεση, σε τρία μέρη, είναι τρεις διαφορετικές οπτικές με κοινό άξονα: η εικόνα σε συνάρτηση με τη βία και την αλήθεια, η αναπαράσταση του δυνατού και του αδύνατου.
- Η τριλογία και η μουσική της
- Στην «Κόλαση» ο Καστελούτσι τοποθετεί ως κεντρική φιγούρα το πλήθος. Στην έναρξη, εμφανίζεται ο ίδιος επί σκηνής και συστήνεται στο κοινό. «Σε αυτή την ιδιαίτερη προσωπογραφία η ατομικότητα είναι πλήρως ενσωματωμένη στη μάζα, στο απρόσωπο πλήθος, που παρακολουθεί και παρακολουθείται παρελαύνοντας στη σκηνή», διαβάζουμε στις σημειώσεις της παράστασης. «Ακόμη και ο λόγος δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα ακαθόριστο σύνολο από φωνήεντα, σαν κραυγές στο χείλος του γκρεμού, που εισάγουν την αίσθηση του κινδύνου. Ενσταντανέ από συναντήσεις, εναγκαλισμούς, αγγίγματα, χαιρετισμούς».
- Στο «Καθαρτήριο», η δράση τοποθετείται σε ένα πολυτελές σπίτι, όπου όλα μοιάζουν να είναι σε πλήρη τάξη και αρμονία. Ενα βίαιο γεγονός όμως στιγματίζει τον φαινομενικά αδιατάρακτο βίο, φέρνοντας στο προσκήνιο τη σχέση Πατέρα/Δημιουργού – Γιου. Η κυριαρχία του πατέρα αντιπαραβάλλεται με την αθωότητα του γιου. Κινηματογραφικές τεχνικές και ψυχεδελική εικονογραφία προτρέπουν τον θεατή να αναιρέσει τα όρια μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας.
- Σε τρία λεπτά
- Στον «Παράδεισο», τα πάντα διαρκούν μόλις τρία λεπτά… Ο χώρος –πρόκειται ουσιαστικά για μια θεατρική εγκατάσταση– απογυμνώνεται και κατακλύζεται από άπλετο φως, καθιστώντας αδύνατη τη λειτουργία της όρασης. «Μπροστά στο αναπάντεχο ή πρωτόγνωρο αυτής της φωτεινότητας, ο θεατής χάνει τη διάσταση του χρόνου και του χώρου». Ο σκηνοθέτης «παίζει με την ιδέα της παράλυσης απέναντι στο μεγαλείο του Θεού και μετατρέπει το ρόλο του θεατή από παρατηρητή σε αντικείμενο παρατήρησης».
- Η ηχητική επένδυση είναι ένα κεφάλαιο στην παράσταση ειδικά επεξεργασμένο που υποστηρίζει και ενισχύει τη σκηνική σύλληψη. Στην «Κόλαση» δούλεψε με τους ήχους του ανθρώπινου σώματος, τους οποίους ηχογράφησε στη διάρκεια μιας νεκροψίας. Τίποτα τρομακτικό. «Το βρίσκω πολύ ανθρώπινο, γλυκό και μελαγχολικό», διευκρινίζει ο Καστελούτσι. Στο «Καθαρτήριο», όλα μοιάζουν με ψίθυρο. Η κινηματογραφική τεχνική βοηθάει να δημιουργηθεί η αίσθηση ενός διαρκούς, υπόγειου μουρμουρητού. Στον «Παράδεισο» δεν υπάρχει μουσική. Μόνο ο ήχος του νερού.
- Ο θεατής, συνδημιουργός
- Ο Καστελούτσι δεν πιστεύει «σε στυλ, σχολές και δασκάλους». Μόνο στον θεατή, «συνδημιουργό» της παράστασης, τον οποίο και προσπαθεί να προσελκύσει σε μια νέα δραματική εμπειρία. Το κοινό, «αυτή η αποξενωμένη αλλά και τόσο οικεία παρουσία», έχει τον κύριο ρόλο στο θέατρο της Societas Raffaello Sanzio. «Μια προσηλωμένη ματιά αντιστοιχεί πάντοτε σε βλέμμα;» αναρωτιέται ο σκηνοθέτης και μας προσκαλεί σε ένα εσωτερικό ταξίδι παράλληλο με αυτό του Δάντη: προς το φως. Με μια αυξημένη δυσκολία. Ο Καστελούτσι δεν θέλει ένα προσηλωμένο αλλά ένα ενεργητικό κοινό. Που να «παράγει» το ίδιο φως, όχι να ακολουθεί απλώς τη διαδρομή…
- Λάτρης της αρχαίας Ελλάδας
- Ο Ρομέο Καστελούτσι, από τις σημαντικότερες δυνάμεις της ευρωπαϊκής θεατρικής πρωτοπορίας, γεννήθηκε στην Τσεζένα, ένα μικρό χωριό κοντά στην Μπολόνια, το 1961. Οι πρώτες του σπουδές ήταν γεωργικές, με σκοπό να γίνει αγρότης. «Στην πραγματικότητα με ενδιέφεραν τα ζώα», λέει, έστω και αν κατέληξε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών για να σπουδάσει Ιστορία της Τέχνης. Το 1981, σε ηλικία 20 ετών, υπέγραψε την πρώτη του σκηνοθεσία με την ομάδα Societas Raffaello Sanzio. Μέσα στα επόμενα χρόνια ασχολείται ιδιαίτερα με Σαίξπηρ και αρχαία ελληνική τραγωδία. Η σχέση του με το αρχαίο ελληνικό θέατρο δεν είναι «μουσειακή αλλά δομική» και θεωρεί την Ορέστεια «το αριστούργημα της ανθρωπότητας». Ο Καστελούτσι έχει έξι παιδιά, που μαθαίνουν αρχαία ελληνικά και λατινικά.
- «Κόλαση» από 1 έως 3 Ιουνίου, στην Πειραιώς 260 (9 μ.μ.). «Καθαρτήριο», 8 και 9 Ιουνίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (αίθουσα Τριάντη, 9 μ.μ.) και «Παράδεισος» από 2 έως 6 του μηνός, στην Πειραιώς 260 (Γκαράζ Δ΄, από τις 7 έως τις 11 μ.μ., με ελεύθερη είσοδο).
