Ορφάνεψε ο Καραγκιόζης. ΠΕΘΑΝΕ ΣΤΑ 85 ΤΟΥ Ο ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΣΠΑΘΑΡΗΣ

• Είχε ταυτιστεί με το ελληνικό Θέατρο Σκιών και η τραχιά φωνή του με εκείνη του Καραγκιόζη. Ο Ευγένιος Σπαθάρης, που έσβησε στα 85 του, άφησε ορφανό τον ήρωα που ταυτίστηκε με την Ελλάδα . «O Καραγκιόζης αντιπροσωπεύει τον ελληνικό λαό σε όλες του τις εκδοχές. Είναι καλόκαρδος, αισιόδοξος, αλλά και βασανισμένος», έλεγε στα «ΝΕΑ», σε μία από τις τελευταίες του συνεντεύξεις στη Μαίρη Αδαμοπούλου, ο Ευγένιος Σπαθάρης, ο «πρύτανης του ελληνικού Θεάτρου Σκιών», ο οποίος έσβησε το Σάββατο το βράδυ, στα 85 του, ύστερα από ατύχημα (πτώση) που του προκάλεσε εγκεφαλική αιμορραγία.

• Ο καλλιτέχνης, που στα 67 χρόνια της καριέρας του κατάφερε να γράψει 40 έργα Καραγκιόζη, να δει τα ζωγραφικά του έργα σε 79 εκθέσεις και να στεγάσει τον Καραγκιόζη σε δύο μουσεία (το Παγκόσμιο Μουσείο Θεάτρου Σκιών στο σπίτι του στο Μαρούσι και το Σπαθάρειο Μουσείο Θεάτρου Σκιών Δήμου Αμαρουσίου), κατάφερε να κρατήσει «ζωντανό» τον ήρωά του σε δύσκολες εποχές- στην Κατοχή και τη χούντα, όταν ο Καραγκιόζης έγινε σύμβολο αντίστασης. Τα όνειρά του στην αρχή δεν ταυτίζονταν με τον δρόμο του χάρτινου καμπούρη. Ήθελε να γίνει αρχιτέκτονας. Όταν όμως ο πατέρας του, ο σπουδαίος καραγκιοζοπαίχτης Σωτήρης Σπαθάρης (γεννήθηκε στη Σαντορίνη το 1892 και πέθανε στην Αθήνα σε ηλικία 81 ετών) αρρώστησε, ο νεαρός τότε Ευγένιος αναγκάστηκε να περάσει πίσω από τον μπερντέ. «Τον αγάπησα τον Καραγκιόζη. Και στη συνέχεια με αγάπησε και ο κόσμος. Μου βγήκε σε καλό αυτή η ιστορία. Όταν πρωτοβγήκα, το ΄42, δεν έπαιζα κωμωδίες.

Μόνο ηρωικά έργα, διότι ο κόσμος είχε απωθημένα με την Κατοχή», έλεγε.

«Τότε, στη φιγούρα του καπετάνιου του ΄21 οι θεατές έβλεπαν τον καπετάνιο του βουνού.

Γρήγορα όμως τα ηρωικά έργα, που ήταν μόλις 16, τελείωσαν. Τότε άρχισα να διαβάζω Ιστορία και να γράφω καινούργια έργα για να χορτάσω το κοινό που διψούσε. Όλο αυτό όμως δεν άρεσε στους Γερμανούς κατακτητές με αποτέλεσμα να βρεθώ στην Κομαντατούρ για εκτέλεση. Γλίτωσα επειδή ο διερμηνέας ήταν φιλέλληνας και φίλος του Καραγκιόζη», θυμόταν ο Ευγένιος Σπαθάρης.

Η τέχνη του Καραγκιόζη την εποχή της κατάργησης των στεγανών μεταξύ των τεχνών απέκτησε σιγά σιγά και εικαστικό ενδιαφέρον. Και η φωτισμένη γενιά του ΄30 (πρώτος ο Γιάννης Τσαρούχης) αναζήτησε στη ζωγραφική του τα ζωντανά κύτταρα μιας συνέχειας που φτάνουν ώς την αγγειογραφία της αρχαιότητας. «Εδώ εμφανίζεται ξανά η αρχαία ελληνική θεώρηση. Η μαύρη γραμμή- του περιγράμματος – κυκλώνει το αντικείμενο. Τα χρώματα αποκτούν μια σχεδόν πρωτόγονη ειλικρίνεια και ένταση», σημείωνε ο Νίκος Χατζηκυριάκος- Γκίκας.

Η μονογραφία- στο πλαίσιο της σειράς «Σύγχρονοι Έλληνες Εικαστικοί»- που «ΤΑ ΝΕΑ» κυκλοφόρησαν από το Σάββατο στα περίπτερα (επίσης η εφημερίδα προσφέρει στους αναγνώστες της κάθε Σάββατο σειρά DVD με αποσπάσματα παραστάσεων του Ευγένιου Σπαθάρη) ανατρέχει στο ημίφως μύθων και παραδόσεων για την αληθινή ταυτότητα του Καραγκιόζη: ήταν ένας Έλληνας, μακρινός απόγονος του Αριστοφάνη, ή ένας Ανατολίτης;

Ο Ευγένιος Σπαθάρης δεν είχε συγκεκριμένη απάντηση.

Το μόνο που έλεγε ήταν:

«Δεν θα σταματήσω να παίζω στον μπερντέ. Αν μου στερήσεις τον Καραγκιόζη, θα πεθάνω…». Ο ίδιος πάντως έπαιξε Αριστοφάνη, τον Πλούτο στην Επίδαυρο το 2001 με το Θέατρο Τέχνης, ενώ στον μπερντέ του παρουσίασε τους «Βατράχους» και τους «Όρνιθες».

Η σορός του θα εκτεθεί την Τετάρτη (10.00-15.00) σε λαϊκό προσκύνημα στο Σπαθάρειο Μουσείο, στο Μαρούσι, ενώ η κηδεία του θα γίνει στις 16.00 στο Κοιμητήριο Αμαρουσίου, με δαπάνη του υπουργείου Πολιτισμού

Ο «νέος Θεόφιλος»

• Στα χρόνια της ανήσυχης γενιάς του ΄60, χάρη στον Σπαθάρη ο Καραγκιόζης ταξίδεψε στην Αμερική και τον Καναδά, μπήκε στο θέατρο, τις συναυλίες, το μπαλέτο, τη δισκογραφία, την τηλεόραση και το DVD, ανανεώνοντας συνεχώς τα μέσα επικοινωνίας του. Ο Σπαθάρης επίσης επέκτεινε τη ζωγραφική του από τον μπερντέ και τις αφίσες στον καμβά, κερδίζοντας τον τίτλο του «νέου Θεόφιλου» από τον Τζούλιο Καΐμη.

«Με πίκρανε η αδιαφορία του κράτους»

• Εκείνο που πίκρανε περισσότερο τον Ευγένιο Σπαθάρη ήταν «η αδιαφορία του κράτους». «Ότι οι κυβερνήσεις δεν τον κοίταξαν ποτέ», έλεγε. «Δεν έχει πέσει το υπουργείο Πολιτισμού δίπλα στο Θέατρο Σκιών. Και δεν μιλώ μόνο από οικονομικής πλευράς. Χρειάζεται ουσιαστικό ενδιαφέρον, διότι η παράδοση δεν είναι μόνο οι χοροί, τα τραγούδια, αλλά και το παραδοσιακό θέατρο». Πίστευε δε πως «μπορεί τα παιδιά να έχουν εξοικειωθεί με τα ξενόφερτα της τηλεόρασης, αλλά τον Καραγκιόζη τον αγαπάνε, επειδή μιλάει τη γλώσσα τους, ξέρει τα τερτίπια τους. Οι νέοι τον θέλουν, αλλά το πρόβλημα είναι ότι δεν μπορούν να δουν παραστάσεις εύκολα και εδώ είναι που λείπει η φροντίδα από το κράτος. Πρέπει να φτιαχτεί ένα θεατράκι ευπρεπισμένο, σε λαϊκό παλιό στυλ, που να φιλοξενεί παραστάσεις».

• TA NEA: Δευτέρα 11 Μαΐου 2009. Τελευταία ενημέρωση: 11/05/2009 14:03

«Η τέχνη έχει προδοθεί». Ο σκηνοθέτης Πίτερ Μπρουκ μιλά στον ΕΤ

• Παρίσι, δεκαετία του ‘70. Πίτερ Μπρουκ και Σάμιουελ Μπέκετ. Ενας Βρετανός κι ένας Ιρλανδός εκπατρισμένοι, και οι δύο, στην Πόλη του Φωτός. Ο σκηνοθέτης μικρόσωμος και καλοδιατηρημένος, ο συγγραφέας ψηλός και γεμάτος ρυτίδες.

• Αθήνα, Σάββατο 9 Μαΐου 2009. Ο Πίτερ Μπρουκ, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ «Θέατρο Πέρα από τα Ορια» σκηνοθετεί τα «Θραύσματα», μια σύνθεση τεσσάρων μονόπρακτων του Σάμιουελ Μπέκετ, «Θέατρο Ι», «Νανούρισμα», «Πράξη Χωρίς Λόγια ΙΙ», «Πηγαινέλα», κι ενός ολιγόστιχου ποιήματος, του «Ούτε». Απόψε η τελευταία παράσταση στο θέατρο Δημήτρης Χορν (Αμερικής 10, τηλ.:210-3612500).

Τελειομανής

• Ποιος όμως ήταν στ’ αλήθεια ο Σάμιουελ Μπέκετ; Ο Πίτερ Μπρουκ είναι αποκαλυπτικός: «Ο Μπέκετ ήταν τελειομανής αλλά μπορεί κανείς να είναι τελειομανής χωρίς αίσθηση της τελειότητας; Σήμερα, με το πέρασμα του χρόνου, αντιλαμβανόμαστε πόσο λανθασμένες ήταν οι ετικέτες που πρωτοκόλλησαν στον Μπέκετ: «αποκαρδιωτικός», «αρνητικός», «απαισιόδοξος». Πράγματι, περιεργάζεται τη σκοτεινή άβυσσο της ανθρώπινης ύπαρξης αλλά το χιούμορ αποτρέπει εκείνον όσο κι εμάς απ’ το να βυθιστούμε ολοκληρωτικά μέσα της».

• Για να φωτίσει την πολυπρισματική αλήθεια του Μπέκετ, ο Μπρουκ έχει επιλέξει, ως συνήθως, καλλιτέχνες από διαφορετικές κουλτούρες: τον Ιταλό Marcello Magni, τον Παλαιστίνιο Khalifa Natour και τη Βρετανίδα Hayley Carmichael. Το πολυπολιτισμικό στοιχείο στη δουλειά του Μπρουκ αντικατοπτρίζει τη θέση του για το θέατρο ως σημείο συνάντησης διαφορετικών ανθρώπων και πολιτισμών: «Ευτυχώς, δεν μπορείς να κάνεις τίποτα στο θέατρο μόνος σου. Προετοιμάζομαι σημαίνει συνεργάζομαι, υποδύομαι σημαίνει μοιράζομαι. Ωστόσο, οι σκηνοθέτες ζουν στο δικό τους περίεργο μοναχικό κόσμο, απομακρυσμένοι από τους υπόλοιπους, για να έρθουν αντιμέτωποι με το εξής ερώτημα: Ποια είναι ακριβώς η δουλειά μας εδώ;».

• Ο ίδιος έχει άραγε απαντήσει σε αυτό το ερώτημα; «Το θέατρο είναι η ζωή στο παρόν. Οπότε, η θεατρική πράξη είτε σου “λέει” κάτι τη στιγμή που τη βιώνεις είτε όχι. Είναι όπως με το φαγητό. Τη στιγμή που βάζεις την μπριζόλα στο στόμα σου, είτε απολαμβάνεις αυτό που δοκιμάζεις είτε το φτύνεις». Η αμεσότητά του είναι αφοπλιστική. Αραγε ποιο θεωρεί πως είναι το νόημα της τέχνης σήμερα; «Βρισκόμαστε σε μια πολύ κακή στιγμή ιστορικά.

• Οι δυνάμεις που επικρατούν δεν ευνοούν την καλλιτεχνική έκφραση και η τέχνη πλέον δεν έχει τη ζωογόνο δύναμη που είχε κάποτε. Γι’ αυτό όλοι προσεύχονται σήμερα για την “τύχη του πολιτισμού μας”. Αυτό όμως είναι ένα μεγάλο πολιτικό ψέμα, μια υποκριτική στάση. Η τέχνη ναι, έχει προδοθεί από όλους μας, τους καλλιτέχνες, το κοινό, τα media. Η ελπίδα όμως δεν βρίσκεται στις μεγαλόσχημες εξαγγελίες αλλά στη σκληρή δουλειά, στις πράξεις. Κάθε μέρα, κάθε στιγμή, αρκεί να κάνουμε κάτι που θα είναι χρήσιμο ακόμα και σε λίγους ανθρώπους».

Η παράσταση

• Στην πρεμιέρα της παράστασης το Σάββατο το αθηναϊκό κοινό υποκλίθηκε στην ιδιοφυή σκηνοθετική λιτότητα του Πίτερ Μπρουκ. Το θέατρο του Βρετανού θεατράνθρωπου χρειάζεται ελάχιστα σκηνικά αντικείμενα (εν προκειμένω, έναν πάγκο, δύο σκαμπό τροχήλατα, μία καρέκλα, δύο λευκά πλαστικά καλύμματα) και ηθοποιούς με εξαιρετική εκπαίδευση (εδώ, τρεις) για να εισαγάγει το θεατή στο τρυφερό, ρημαγμένο και συνάμα αστείο σύμπαν του Σάμιουελ Μπέκετ. «Αυτή είναι η δυστυχία μου: Είμαι δυστυχισμένος αλλά όχι αρκετά δυστυχισμένος για να πεθάνω». Το υπαρξιακό αδιέξοδο, κοινός παρονομαστής μιας ανθρωπότητας που παραπαίει μες στην αμφιθυμία της κατάκτησης της ευτυχίας, γίνεται κοινό πεδίο προβληματισμού και γέλιου εκ μέρους των θεατών. «Αρκετά δεν άκουσες; Τα ίδια, επαναλαμβανόμενα βογκητά και στεναγμοί από το λίκνο ως το νεκροκρέβατο». Η μοίρα του ανθρώπινου γένους σε δύο γραμμές. Με ζηλευτή τεχνική οι Μαρτσέλο Μάνι και Καλίφα Νατούρ στα «Πράξη χωρίς λόγια ΙΙ» και «Πηγαινέλα» και η Χέιλι Κάρμαϊκλ στο «Νανουρίσμα» και το «Ούτε».

• ΜΠΛΑΤΣΟΥ ΙΩΑΝΝΑ, Ελεύθερος Τύπος, Δευτέρα, 11.05.09

«Δεν θα σβήσει ο Καραγκιόζης»

• Η φωνή και η ψυχή του Καραγκιόζη, ο Ευγένιος Σπαθάρης, ο κορυφαίος καραγκιοζοπαίχτης και ο λαϊκός ζωγράφος, ο μάστορας με την ψυχή και το ατόφιο ταλέντο, ο μεγάλος δάσκαλος και ο γνήσιος καλλιτέχνης δεν θα κινήσει ξανά τα νήματα πίσω από τον μπερντέ.

• «Η τέχνη του Σπαθάρη είναι στη βάση της λαϊκής ψυχής και μακάριος όποιος την αντικρίζει με τη σοβαρότητα που της οφείλεται. Μέσα της δεν κατασταλάζει μόνο η λαγαρή θυμοσοφία του λαού μας μπρος στα ανάποδα του κόσμου, αλλά σκεπάζεται και η πηγαία δύναμη που ‘χει μέσα του και με την οποία υπερνικά αυτά τα ανάποδα με ψυχισμό ασύγκριτο, ανεβαίνοντας απ’ τα σκαλιά της Θείας του εξυπνάδας ως με τις κορφές του ηρωισμού», είχε πει ο Αγγελος Σικελιανός.

Πίσω από τον μπερντέ

• Ο Ευγένιος Σπαθάρης γεννήθηκε στην Κηφισιά τον Ιανουάριο του 1924. Οι δύσκολες συνθήκες της εποχής όπου μεγάλωνε δεν του επέτρεψαν να κάνει πραγματικότητα το όνειρο των σπουδών στην Αρχιτεκτονική. Ετσι διδάχτηκε την τέχνη από τον πατέρα του, Σωτήρη, πρωτοπόρο καραγκιοζοπαίχτη με ταλέντο στη λογοτεχνία που λάτρεψε το Θέατρο Σκιών. Εκτοτε θα γίνουν οι «Σπαθάρηδες», με τον Ευγένιο να σημειώνει: «Ο στόχος μου ήταν να ανεβάσω ψηλά τον Καραγκιόζη ως τέχνη», όπως έλεγε συχνά.

• Από το 1942 μέχρι τα μέσα του 2000 ο Eυγένιος Σπαθάρης κινούσε πίσω από τον μπερντέ, με μαεστρία και πάθος, τις φιγούρες των πιο διάσημων λαϊκών μας ηρώων. Tο ελληνικό Θέατρο Σκιών οφείλει πολλά σ’ αυτόν τον υπέροχο ασπρομάλλη που κατάφερε σε καιρούς δύσκολους να το κρατήσει ζωντανό αλλά και να το ταξιδέψει, να το κάνει γνωστό σε Aνατολή αλλά και Δύση. «Οσο υπάρχει Ελλάδα δεν θα σβήσει ο Καραγκιόζης, φτάνει να τον κρατήσουμε όλοι ψηλά, στη θέση που του αξίζει», είχε πει στον ΕΤ και αναφερόμενος στην αγάπη ακόμη και των σημερινών παιδιών για τον Καραγκιόζη είχε δηλώσει: «Τον αγαπούν γιατί μιλάει στην καρδιά τους. Ξετρελαίνονται όταν βλέπουν Καραγκιόζη. Παρά το βομβαρδισμό των ξένων ηρώων που δέχονται από την τηλεόραση τα σημερινά παιδιά, έχουν αδυναμία στον Καραγκιόζη… Ισως επειδή είναι τόσο ανεξάρτητος τύπος».

Σε όλον τον κόσμο

• Από το 1945 έως το 1950 περιόδευσε σε όλη την Ελλάδα δίνοντας παραστάσεις σε πολλά θέατρα και κινηματογράφους. Ο πολυτάλαντος, ανήσυχος και δραστήριος Ευγένιος Σπαθάρης ξεπέρασε τα ελληνικά σύνορα και ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο. Επαιξε από το «Κάρνεγκι Xολ» στην Αμερική, στον Καναδά και την Κούβα, μέχρι το Παρίσι, τη Ρώμη, το Λονδίνο, το Κρεμλίνο κ.α. Απέσπασε τιμές και διακρίσεις, έδωσε διαλέξεις σε πανεπιστήμια, έπαιξε με τους πιο διάσημους ομοτέχνους του από όλο τον κόσμο στα μεγαλύτερα διεθνή Φεστιβάλ Θεάτρου Σκιών, κέρδισε βραβεία και διεθνή αναγνώριση. Τον Ιούνιο του 1995 ο Δήμος Αμαρουσίου τού παραχώρησε μόνιμη στέγη για τον Καραγκιόζη, εκεί όπου λειτουργεί το «Σπαθάρειο Μουσείο Θεάτρου Σκιών Δήμου Αμαρουσίου» κι εκτίθενται φιγούρες του Καραγκιόζη και των άλλων ηρώων, σκηνικά, μακέτες, φωτογραφίες κ.ά. Εδώ και αρκετά χρόνια έχει αναγνωριστεί διεθνώς το Παγκόσμιο Μουσείο Θεάτρου Σκιών, που δημιούργησε με την πολύτιμη βοήθεια της γυναίκας του, Φανής, από το 1958, στο σπίτι τους στο Μαρούσι, όπου έζησε με τη γλυκύτατη σύζυγό του και τα δυο τους παιδιά. Ιδιαίτερες ήταν η συμμετοχή του στα «Κρυστάλλεια» της Πεντέλης, η μακρόχρονη παρουσία του στη Διεθνή Εκθεση Θεσσαλονίκης και οι εμφανίσεις του στα «Δημήτρια». Το 1962 ο Ευγένιος Σπαθάρης ηχογράφησε όλες τις κλασικές παραστάσεις του Καραγκιόζη στην Κολούμπια. Λίγο αργότερα, το 1966, ο Πειραματικός Σταθμός της τηλεόρασης ξεκινάει με τον Καραγκιόζη του Ευγ. Σπαθάρη, που συνεχίστηκε έως το 1992, «μπολιάζοντας» γενιές και γενιές Ελλήνων με το Θέατρο Σκιών και το μαγικό κόσμο του ρωμαίικου Καραγκιόζη.

Στο θέατρο

• Ιδιαίτερη ήταν η δράση του στο θέατρο, όπου σκηνοθέτησε και σκηνογράφησε με τεράστια επιτυχία το έργο «Μέγας Αλέξανδρος» με το Ελληνικό Χορόδραμα (1950). Επίσης, παρουσίασε το ίδιο έργο με τη Σοφία Βέμπο (1954), «Το ταξίδι» του Γ. Θέμελη (1965), τον «Καραγκιόζη Δικτάτορα» του Γ. Γιαννακόπουλου (1969), «Το μεγάλο μας τσίρκο» του Ι. Καμπανέλλη (1972), τον «Καραγκιόζη παρά λίγο Βεζύρη» του Σκούρτη, «Τα Καραγκιόζικα» του Ρώτα κ.ά. Το 1980 ανέβασε τους «Βατράχους» και την ίδια χρονιά στο Φεστιβάλ Ιθάκης πήρε τα βραβεία καλύτερης σκηνοθεσίας, σκηνογραφίας και ενδυματολογίας για το έργο «Ο Τιλάλης» του Μιχάλη Μπουρμπούλη (1980). Το 1998, σε συνεργασία με το Ιδρυμα Τσαρούχη, επανέφερε με επιτυχία στη σκηνή την επινόηση του πατέρα του, την «ολόσωμη αποθέωση», ανεβάζοντας το ηρωικό έργο «Αθανάσιος Διάκος». Το 2001, με επικεφαλής τον Μίμη Κουγιουμτζή, ανεβάζουν με πρωτοφανή επιτυχία στο Θέατρο Τέχνης τον «Πλούτο» του Αριστοφάνη με πρωταγωνιστή τον ίδιο τον Σπαθάρη. Η παρουσία του στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου υπήρξε ο πιο σημαντικός σταθμός της ζωής του, ενώ η παράσταση περιόδευσε με επιτυχία σε όλη την Ελλάδα.

Σινεμά – τραγούδι

• Παράλληλα, εμφανίστηκε σε πολλές κινηματογραφικές ταινίες, όπως: «Πικρό Ψωμί» του Γ. Γρηγορίου (1950), «Ο εξυπνότερος άνθρωπος του κόσμου» (1950), «Κιβωτός» με τη Μελίνα Μερκούρη και τον Μίνω Αργυράκη (κινούμενα σχέδια, 1956), «Μέγας Αλέξανδρος» του Γ. Ζερβουλάκου (1960), «Τεριρέμ» του Α. Δοξιάδη (1992) και σε πολλά ντοκιμαντέρ. Επίσης ερμήνευσε τα τραγούδια: «Εμένα, φίλε, με λένε Καραγκιόζη» (στίχοι Ν. Γκάτσου – μουσική Σ. Ξαρχάκου), «Για την Ελλάδα, ρε γαμώτο» του Στέλιου Φωτιάδη και «Η εκδίκηση του Καραγκιόζη» του συγκροτήματος Modern Fears. Εξίσου σημαντικές υπήρξαν οι πολλές συνεργασίες με τον Διονύση Σαββόπουλο στο Κύτταρο (1973), στο Ρεξ (1992), αλλά και η συμμετοχή του σε πολλές συναυλίες του. Συνεχίζοντας τη δράση του, το 2001, σε συνεργασία με τους μουσικούς Λουδοβίκο των Ανωγείων και Ψαραντώνη παρουσίασε με πρωτότυπο τρόπο στην Ελλάδα και το εξωτερικό το γνωστό κρητικό ποίημα του Βιτσέντζου Κορνάρου «Ερωτόκριτος». Σημαντική υπήρξε η κυκλοφορία των εικονογραφημένων τευχών του Ευγ. Σπαθάρη με Καραγκιόζη, καθώς και η επιτυχημένη έκδοση «Ο Καραγκιόζης των Σπαθάρηδων».

Βραβεία

• Ο Ευγένιος Σπαθάρης τιμήθηκε με πολλά βραβεία και διακρίσεις, μεταξύ των οποίων: Βραβείο Ρώμης (1962), Α’ Μετάλλιο του Πρίγκιπα του Μοντ, Α’ Βραβείο Πολωνίας (1978), Α’ Μετάλλιο Τοσκανίνι (Ιταλία) 1978 κ.ά. Το 2007 τιμήθηκε από το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού για τη μεγάλη του προσφορά, καθώς του αναγνωρίστηκε ο τίτλος του «μεγάλου δασκάλου». Ηταν παντρεμένος με την κυρία Φανή, με την οποία απέκτησαν δύο παιδιά, τον Σωτήρη και τη Μένια, που του χάρισαν τέσσερα εγγόνια.

Tι δήλωσαν για την απώλεια

- Ο πρωθυπουργός κ. Κώστας Καραμανλής: «Γνήσιος λαϊκός καλλιτέχνης και δάσκαλος της παράδοσής μας, ο Ευγένιος Σπαθάρης υπηρέτησε επί δεκαετίες με αξιοθαύμαστη αφοσίωση το Θέατρο Σκιών. Ολοι όσοι μεγαλώσαμε με τις φιγούρες των ηρώων του αποχαιρετούμε έναν πολύ δικό μας άνθρωπο».

- Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Γιώργος Παπανδρέου: «Το μήνυμα της δικαιοσύνης, σαν αξία που μπορεί να επουλώσει τις πληγές μιας βαθιάς κοινωνικής αδικίας που βίωσε και βιώνει ο Ελληνας πολίτης, αποτυπώθηκε με τον πλέον εμφατικό τρόπο στο έργο του».

- Ο υπουργός Πολιτισμού κ. Αντώνης Σαμαράς: «Την ισχυρή παρακαταθήκη και σοφία του Σπαθάρη οφείλουμε να την αξιοποιήσουμε αλλά και να την κληροδοτήσουμε στα παιδιά μας».

- Το Γραφείο Τύπου του ΚΚΕ: «Ενας αυθεντικός λαϊκός καλλιτέχνης έφυγε από τη ζωή, μένει όμως το βαθιά πηγαίο έργο του, με το οποίο μεγάλωσαν τόσες γενιές».

- Το Τμήμα Πολιτισμού του ΣΥΝ: «Με το “λευκό του σεντονάκι και τη λάμπα την τρελή” μεγάλωσε γενιές, γέμισε τις καρδιές μας και σφράγισε τη λαϊκή μας τέχνη».

- Ο πρόεδρος του ΛΑΟΣ κ. Γιώργος Καρατζαφέρης: «Γενιές Ελλήνων μεγάλωσαν με τη φωνή του, τη φωνή του γνήσιου Καραγκιόζη, του φτωχού Ελληνα, του ευφυολόγου Ελληνα, του ετοιμόλογου Ελληνα».

- Ο δήμαρχος Αμαρουσίου κ. Γιώργος Πατούλης: «Το Μαρούσι έχασε τον άνθρωπο, το λαϊκό μας καλλιτέχνη, που το όνομά του, η τέχνη και η ιστορία του είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την πολιτιστική κληρονομιά της πόλης μας».

- Διονύσης Σαββόπουλος: «Δεν έχω γνωρίσει πιο γλυκό άνθρωπο, πιο ευγενικό. Ηταν η λαϊκή αριστοκρατία αυτοπροσώπως. Ο Ευγένιος Σπαθάρης έκανε χιλιάδες μεροκάματα πάνω στις εικόνες της ψυχής μας για να μη σβήσει ποτέ η τρελή λάμπα που φωτίζει τα όνειρά μας».

- Αλέκος Φασιανός: «Ηταν ένας άνθρωπος που διατήρησε την παράδοση των Σκιών και μας έκανε πάντα να φανταζόμαστε το παρελθόν μέσα από το ζοφερό μέλλον».

- Λουδοβίκος των Ανωγείων: «Ηταν η δόξα του ταπεινού. Ηταν ένας άντρας 85 ετών που δεν γέρασε ποτέ».

• ΤΖΕΒΕΛΕΚΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, Ελεύθερος Τύπος, Δευτέρα, 11.05.09

Ο Καραγκιόζης στον Παράδεισο

• Γιος του μεγάλου καραγκιοζοπαίκτη Σωτήρη Σπαθάρη, πέρασε όλη του τη ζωή συντροφιά με τους ήρωες του θεάτρου σκιών, μεταφέροντας για περισσότερα από 65 χρόνια την τέχνη του Καραγκιόζη και μπροστά από το πανί: στο θέατρο, στη δισκογραφία, στην τηλεόραση. Ετσι εξασφάλισε την «επιβίωση» του ήρωά του ακόμα και για γενιές που μεγάλωναν με το animation.
• Γι’ αυτό ήταν κι απ’ όσους, ελάχιστους, χρησιμοποιούσαν τον χαρακτηρισμό «είσαι Καραγκιόζης» ως τίτλο τιμής. Τον είχε μάλιστα αποδώσει στον Θανάση Βέγγο. «Μόνον αυτός εξέφρασε και στη ζωή του ό,τι εκφράζει ο λαϊκός ήρωας», είπε σε συνέντευξη που έδωσε πρόσφατα στον «Ταχυδρόμο» και στον Δ. Δουλγερίδη. Ηταν η τελευταία. Ο Ευγένιος Σπαθάρης πέθανε αργά το βράδυ του Σαββάτου, στο ΚΑΤ, όπου νοσηλευόταν από το βράδυ της Τετάρτης, αφού λίγο νωρίτερα, πέφτοντας από μια σκάλα, είχε τραυματιστεί σοβαρότατα στο κεφάλι. Ηταν 85 ετών.

Πήγαινε για αρχιτέκτονας

• Γεννήθηκε στην Κηφισιά το 1924. Ο πατέρας του ήταν από τους λαϊκούς καλλιτέχνες, που κατ’ εξοχήν εξέλιξαν το θέατρο σκιών. Μεγαλωμένος σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον, ο Ευγένιος ήταν φυσικό να αποκτήσει λατρεία στο είδος. Ο πατέρας του όμως ήθελε να τον σπουδάσει. «Από εκείνον δεν έμαθα τίποτε, επειδή», εξηγούσε ο Σπαθάρης, «δεν με άφηνε να μπω στη σκηνή. Πήγαινα για αρχιτέκτονας και ήθελε να με αποκλείσει από το θέατρο σκιών. Λογάριαζε, όμως, χωρίς τον θεατρώνη, που λένε. Μια μέρα, το 1942 έπαιζε στο Μαρούσι και ο θεατρώνης με φώναξε σώνει και καλά να παίξω, για να τραβήξει κι άλλο κόσμο.(…) Επεσα στα βαθιά…».

• Ο Ευγένιος καταχωρίστηκε ως καραγκιοζοπαίκτης και γρήγορα άρχισε να περιοδεύει στην Ελλάδα, δίνοντας τις δικές του παραστάσεις σε κινηματοθέατρα με «ηρωικά» έργα που εμψύχωναν τον κόσμο. Αλλά τότε «με πιάσαν οι Γερμανοί και με κουβάλησαν στην Κομαντατούρ. Από ρουφιανιά. Για καλή μου τύχη, όμως, ένας από τους μεταφραστές της ανάκρισης είχε μείνει σπίτι μου μια νύχτα και με βοήθησε. Ηρθε μαζί με τους αξιωματικούς της Κομαντατούρ, οι οποίοι ζήτησαν να δουν το έργο. Οταν τελείωσε η παράσταση, αποφάσισαν ότι το θέατρο σκιών πρέπει να το δει όλη η Γερμανία. Κι έτσι ξεκίνησαν οι περιοδείες μου στην Ευρώπη…».

Με τη Ραλλού Μάνου

• Ηταν ήδη γνωστός το 1950, πρωτίστως ως καραγκιοζοπαίκτης αλλά και ως λαϊκός ζωγράφος (στο ενεργητικό του είχε πάνω από 50 ατομικές εκθέσεις, ενώ είχε εικονογραφήσει και παιδικά βιβλία) όταν η Ραλλού Μάνου του πρότεινε να συνεργαστεί με το Ελληνικό Χοροθέατρο: σκηνοθέτης και σκηνογράφος στην περίφημη παράσταση «Ο Μεγαλέξανδρος και το καταραμένο φίδι» με τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι και τη Μάνου στον ρόλο του Καραγκιόζη, ο Σπαθάρης ήταν κι ο άνθρωπος, που κρυμμένος μέσα στο «φίδι», το κινούσε.

Στο «Μεγάλο μας τσίρκο»

• Οι θεατρικές του συνεργασίες συνεχίστηκαν. Ηταν για τον Σπαθάρη ένα καινούργιο πεδίο δραστηριότητας είτε στον τομέα της σκηνοθεσίας, είτε της σκηνογραφίας (ιστορική η δουλειά του για το «Μεγάλο μας τσίρκο» του Καμπανέλλη), είτε της διασκευής και της δραματουργίας είτε και της ηθοποιίας (το 2001 είχε πρωταγωνιστήσει στον αριστοφανικό «Πλούτο» με το Θέατρο Τέχνης σε σκηνοθεσία Μίμη Κουγιουμτζή). Εκανε όμως εμφανίσεις και σε κινηματογραφικές ταινίες, όπως στο «Πικρό ψωμί» του Γ. Γρηγορίου, στην «Κιβωτό» μαζί με τη Μελίνα, πιο πρόσφατα στο «Τεριρέμ» του Απ. Δοξιάδη κ.ά.

• Από το 1962 ο Σπαθάρης αρχίζει τη συνεργασία του με την «Κολούμπια»: ηχογραφεί όλες τις κλασικές παραστάσεις του Καραγκιόζη, χάρη στον ιδιοφυή Τάκη Λαμπρόπουλο. «Μου έλεγε τότε: “Το ξέρεις ότι έχεις καβαλήσει τον Καζαντζίδη σε πωλήσεις;”», θυμόταν. Ο ίδιος συμμετείχε όμως και σε ηχογραφήσεις άλλων, δανείζοντας την φωνή του Καραγκιόζη για τραγούδια όπως το «Εμένα φίλε με λένε Καραγκιόζη» (Ν. Γκάτσος-Σ. Ξαρχάκος).

Με τον Σαββόπουλο

• Από τις ξεχωριστές στιγμές στην καριέρα του ήταν και η συμμετοχή του το 1973 στο πρόγραμμα του Διονύση Σαββόπουλου στο «Κύτταρο». «Είχε πολύ μεγάλη επιτυχία η παράσταση κι η χούντα μας κυνήγησε. Πάντοτε», σχολίαζε, «ενοχλούσε η επαναστατημένη φωνή του Καραγκιόζη».

• Σε μια εποχή που η Ελλάδα ανακάλυπτε τον λαϊκό της πολιτισμό, αποκαθιστώντας διάφορες όψεις του, από το ρεμπέτικο έως το θέατρο σκιών, ο Σπαθάρης συνομιλούσε με όλους τους σπουδαίους της εποχής. Σπουδαίος και ο ίδιος, διεθνώς αναγνωρισμένος (είχε δώσει παραστάσεις σε όλο τον κόσμο) και πολυβραβευμένος (είχε τιμηθεί με το Βραβείο Ρώμης και με δεκάδες μετάλλια που του απένειμαν διάφοροι ευρωπαϊκοί θεσμοί), ήταν από τις σπάνιες περιπτώσεις Ελλήνων που η αξία τους αναγνωρίστηκε κι από το κράτος όσο ήταν εν ζωή. Το 2007 το ΥΠΠΟ τον τίμησε για τη μεγάλη του προσφορά.

• Εργο ζωής ήταν το Σπαθάρειο Μουσείο, που ίδρυσε το 1991 με τη συμβολή του Δήμου Αμαρουσίου και με στόχο την προβολή του θέατρου σκιών. Η κηδεία του θα γίνει μεθαύριο Τετάρτη το απόγευμα στο νεκροταφείο Αμαρουσίου με δαπάνη του υπουργείου Πολιτισμού. Η νεκρώσιμη ακολουθία θα ψαλεί στις 4 μ.μ. στη Μητρόπολη της περιοχής. Ισως το καταλληλότερο ύστατο χαίρε να είναι τα λόγια του Αγγελου Σικελιανού: «η τέχνη του Σπαθάρη είναι στη βάση της λαϊκής ψυχής και ζωής. Μακάριος όποιος την αντικρίζει με τη σοβαρότητα που της οφείλεται». *

• Της ΝΑΤΑΛΙ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 11 Μαΐου 2009

Κοντά στους νέους. Η θριαμβεύτρια της σεζόν Σοφία Φιλιππίδου σε ρόλο σκηνοθέτη

• Αφού οργίασε επί σκηνής τον χειμώνα στο θέατρο «Χορν» ως τρελοκαμπέρω σύζυγος και μάνα στην κωμωδία του Ακη Δήμου «Απόψε τρώμε στης Ιοκάστης», σε σκηνοθεσία Σταμάτη Φασουλή (το Σαββατοκύριακο ο θίασος έδωσε δύο παραστάσεις στην Κύπρο, σε Λευκωσία και Λεμεσό), η Σοφία Φιλιππίδου θα επιστρέψει δριμύτερη με το ίδιο έργο την καινούργια θεατρική περίοδο.

Αεικίνητη, όμως, και δραστήρια, παρουσιάζει τέλη Μαΐου μια άλλη της δραστηριότητα, αυτή της σκηνοθέτριας, με δύο ομάδες σε ισάριθμα έργα στο θέατρο «104» (Θεμιστοκλέους 104 και Καλλιδρομίου).

• Η θεατρική ομάδα της Κρητικής Εστίας «Ιδαίοι Δάκτυλοι» παρουσιάζει από 27-31 Μαΐου το έργο «Γυναίκες στην Εκκλησία του Δήμου», τις αριστοφανικές «Εκκλησιάζουσες» δηλαδή, σε μετάφραση και σκηνοθεσία δική της. Εργο όπου οι γυναίκες με αρχηγό την Πραξαγόρα προσπαθούν να πάρουν τα πράγματα στα χέρια τους στη λαϊκή συνέλευση των Αθηναίων, στηλιτεύοντας δημαγωγούς, συμφεροντολόγους, κόλακες και συκοφάντες. «Ας αμυνθούμε με το γέλιο ως αντίδοτο στις πικρές και δύσκολες στιγμές. Είναι μια λύση μπροστά στη δυσάρεστη πραγματικότητα. Ας κλείσουμε τα μάτια στον πόνο για να τραγουδήσουμε το θρίαμβο της ζωής», σημειώνει η Φιλιππίδου. Οι «Ιδαίοι Δάκτυλοι» έχουν μια οκτάχρονη πορεία παρουσιάζοντας έως σήμερα τα έργα: «Η ωραία μαμά» του Γρηγορίου Ξενόπουλου, «Ο κυριακάτικος περίπατος» του Ζορζ Μισέλ, «Το βέλος του χρόνου» της Σοφίας Φιλιππίδου, «Υβόνη, η πριγκίπισσα της Βουργουνδίας» του Βίτολντ Γκομπρόβιτς, «Μελάχρα» του Παντελή Χορν και ο «Πρωτομάστορας» του Νίκου Καζαντζάκη, πάντα σε σκηνοθεσία της ίδιας.

• Η δύο χρόνων ομάδα «Φτερωτά Χταπόδια» (ο τίτλος προέρχεται από ποίημα του Αντρέ Μπρετόν) θα παρουσιάσει από 3-6 Ιουνίου το έργο «Το φιλί του χώρου». Για το κολάζ των κειμένων και τη σκηνοθεσία η Φιλιππίδου, όπως λέει, στηρίχτηκε στα σεμινάρια που έκανε με τους σπουδαστές στον χώρο του Μικρού Πολυτεχνείου. «Είναι μια συρραφή κειμένων από το παγκόσμιο θέατρο, τη λογοτεχνία και την ποίηση, που στοχεύει στην ανάδειξη της μοναδικότητας και ιδιαιτερότητας του κάθε σπουδαστή-ηθοποιού, στην ομαδική έκφραση κι επικοινωνία. Μια ευέλικτα λοξή παράσταση, που προσπαθεί σαν ζωντανός οργανισμός να προσαρμοστεί στον χώρο, στον χρόνο, στην ανάγκη και στο τυχαίο». Οι παραστάσεις είναι αφιερωμένες στη μνήμη του ιδρυτή του υπερεαλιστικού κινήματος Αντρέ Μπρετόν.

• Παίζουν οι Πρόδρομος Αγριογιάννος, Γιώργος Αναστασάκης, Μαργαρίτα Βεριγάκη, Μαρία Γκερέκου, Αρης Καλογερόπουλος, Γιάννης Κορδώνης, Δήμητρα Κρίκου, Ελένα Κρίκου, Σταυρούλα Λαγιάκου, Δήμητρα Λιοδάκη, Λεοντίνα Λυμπρίτη, Γιοβάννα Μάκκα, Δημήτρης Ξένος, Ευαγγελία Συμεώνογλου, Γιάννης Συρμόπουλος, Κατερίνα Χαρτζουλάκη, Δήμητρα Αναστασίου, Μαρία Καρέλλα, Μανώλης Μπεκιάρης, Μαριάννα Ράλλη, Εύα Σερεμεντάκη, Παναγιώτης Τσιώλης, Αγγελική Χατζηδάκη.

Η Σοφία Φιλιππίδου θεωρεί το γέλιο αντίδοτο στις δύσκολες στιγμές και σκηνοθετεί τις «Γυναίκες στην Εκκλησία του Δήμου»

• ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΙΔΑΛΗΣ, Ελευθεροτυπία, 11/5/2009

Μπογιές κατά παράστασης

• Επίθεση με μπογιές στο «Από Μηχανής Θέατρο» πραγματοποίησε ομάδα 20-25 νεαρών, το βράδυ της Κυριακής, μισή ώρα πριν από την έναρξη της παράστασης, «Το κίτρινο σκυλί», έργο του Μισέλ Φάις επηρεασμένο από τη δολοφονική επίθεση κατά της μετανάστριας Κωνσταντίνας Κούνεβα.

• Η παράσταση, που τελικά αναβλήθηκε λόγω της επίθεσης, ξεκινούσε στις 10.15 το βράδυ. Στις 9.45 οι δράστες της επίθεσης, μπήκαν στο θέατρο, πέταξαν μπογιές και έγραψαν συνθήματα φωνάζοντας «βγάζετε λεφτά από τον πόνο της Κούνεβα», «κάνατε αστικό θέμα την Κούνεβα» και άλλα, όπως ανέφερε χαρακρητιστικά στην «Ε», ο Μισέλ Φάις.

• Ο Μισέλ Φάις χαρακτήρισε «αδιανόητο» ό,τι συνέβη, επισήμανε ότι τα χθεσινοβραδινά έσοδα προορίζονταν για την Κωνσταντίνα Κούνεβα, η οποία «έχει ενημερωθεί και έχει δεχθεί με θέρμη την παράσταση και μάλιστα θέλει να την παρακολουθήσει και η μητέρα της και οι γιατροί που τη φροντίζουν» και τόνισε ότι οι δράστες της επίθεσης οικοποιήθηκαν έννοιες και λέξεις που χρησιμοποιούν άνθρωποι του αναρχικού χώρου. Μετά την επίθεση στο θέατρο της οδού Ακαδήμου 13, στον Κεραμεικό, οι δράστες διέφυγαν πεζή.

• Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 11 Μαΐου 2009

Εφυγε ο χαλκέντερος ηθοποιός Θ. Εξαρχος

• Εργο ζωής του ήταν η έκδοση «Ελληνες Ηθοποιοί – Αναζητώντας τις ρίζες», για την οποία τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών

• Ενας από τους χαλκέντερους της θεατρικής τέχνης, ηθοποιός που συνεργάστηκε έξι και πλέον δεκαετίες με όλο το ελληνικό θέατρο και ως ερευνητής της ιστορίας του θεάτρου μας δεν έπαψε μέχρι τέλους να εργάζεται για το λεξικό των Ελλήνων ηθοποιών, ο πολυσχιδής Θόδωρος Εξαρχος πέθανε το Σάββατο σε ηλικία 79 χρόνων. Η κηδεία του θα γίνει σήμερα στις 3.30 στο νεκροταφείο του Βύρωνα.

• Κερκυραίος, με μεγάλη αγάπη για το θέατρο, θα οδηγηθεί στη δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου, όπου θα τον διδάξουν τα «ιερά τέρατα» της εποχής: Δ. Ροντήρης, Δ. Χορν, Γ. Παππάς, Σωκρ. Καραντινός, Αγγ. Τερζάκης κ.ά. Το θεατρικό ντεμπούτο του θα το κάνει το ‘51 στη «Βροχή» του Σόμερσετ Μομ με τον θίασο της κυρίας Κατερίνας.

• Εκτοτε θα συμπράξει στην κυριολεξία με όλο το εγχώριο θέατρο. Θα εργαστεί στους θιάσους Χατζίσκου, Καρούσου, Μυράτ, Μουσούρη, Μπουρνέλη, Σολομού, Λιβαδά, Ληναίου, Καλογεροπούλου-Φέρτη, Κούρκουλου, Βουτσά, Τζένης Καρέζη, Μιχαλακόπουλου, Ζωής Λάσκαρη, με το Εθνικό Θέατρο, το Λαϊκό του Μάνου Κατράκη αλλά και σε ΔΗΠΕΘΕ σε έργα Ιψεν, Σέξπιρ, Κορνάρου, Μπρεχτ, Μουρσελά, Καμπανέλλη κ.ά. Υπήρξε και ιδρυτικό μέλος τού «Αρματος Θέσπιδος». Η τελευταία θεατρική του εμφάνιση έγινε το 2000 στα «Παιδιά ενός κατώτερου θεού» σε σκηνοθεσία Γ. Βούρου.

• «Ποτέ δεν πίστευα σ’ αυτό που λένε “κρίση του θεάτρου”» διαπίστωνε σε συνέντευξή του στην «Ε» το 2003. «Απλώς πιστεύω ότι το θέατρο μετασχηματίζεται. Και μπορεί να μην έχω παράπονα από τη δουλειά που διάλεξα, αλλά είσαι συνεχώς επί ξύλου κρεμάμενος. Εγώ ξέρετε τι έκανα όταν ήμουν νέος; Είχα ένα μπλοκάκι και σημείωνα. Παρασκευή: Μυράτ. Τρίτη: Κατράκης. Σάββατο: να περάσω από το Χόλιγουντ, ξέρετε, στην πλατεία Κάνιγγος, που είχαν γραφεία οι κινηματογραφικές εταιρείες…»

• Εγινε εξαιρετικά δημοφιλής συμμετέχοντας σε 30 τηλεοπτικές σειρές («Ο άγνωστος πόλεμος»,«Γιοι του Κάιν», «Γιούγκερμαν», «Κυρία Ντορεμί», «Χατζηεμμανουήλ», «Αλέξανδρος Δελμούζος» κ.ά.) και σε 65 κινηματογραφικές ταινίες («Ου κλέψεις» του Δαδήρα, το «Ξύλο βγήκε απ’ τον Παράδεισο» του Σακελλάριου, «Ελευθέριος Βενιζέλος» του Βούλγαρη, «Θέοφιλος» του Παπαστάθη κ.ά.) Η τελευταία κινηματογραφική του εμφάνιση πραγματοποιήθηκε το 2003 στην «Πολίτικη Κουζίνα» του Μπουλμέτη.

• Ωστόσο δεν τον χωρούσε μόνο μία ιδιότητα. Κατάφερε να συνδυάσει τον καθηγητή υποκριτικής σε δραματικές σχολές, με τον πολιτιστικό αρθρογράφο σε εφημερίδες και περιοδικά, τον μεταφραστή έργων του Πιραντέλο, του Μρόζεκ κ.ά., με τον ποιητή αλλά και συνδικαλιστή (υπήρξε γενικός γραμματέας του ΣΕΗ από το 1947 ώς το ‘75). Από το 1995 είχε αφιερωθεί στο τιτάνιο έργο της καταγραφής όλων των Ελλήνων ηθοποιών στην πολύτομη έκδοση «Ελληνες Ηθοποιοί -Αναζητώντας τις ρίζες» (Δωδώνη»), για την οποία το ‘97 τιμήθηκε με το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών.

• Εντονα πολιτικοποιημένος, υπήρξε μέλος της ΕΔΑ, του ΚΚΕ εσωτερικού, ιδρυτικό στέλεχος της ΕΑΡ και ιδρυτικό μέλος του Συνασπισμού. Υπήρξε σύζυγος της δημοσιογράφου Ολυμπίας Εξάρχου, που «έφυγε» ακριβώς πριν από ένα χρόνο, και πατέρας του σκηνοθέτη Δημήτρη Εξαρχου.

Ο άνθρωπος και ο χώρος

• Ενα κείμενο του ανεξάρτητου μαρξιστή συγγραφέα – σκηνοθέτη Χάινερ Μίλερ, που διερευνά το παλιό – σύγχρονο οντολογικό ζήτημα της δολοφονίας με όχημα την επανάσταση, το «Μάουζερ» δίνει αφορμή για ένα περφόρμανς απολύτως λιτό και ουσιαστικό από τον Θόδωρο Τερζόπουλο.

Οι φωτογραφίες των θυμάτων του Εμφυλίου στη θέση των θεατών

• Ο θεατής εγκαθίσταται, άβολα, στο χώρο της δράσης κολλημένος στα πλευρά ενός τεράστιου ξύλινου φέρετρου-τραπεζιού και δεξιά του βλέπει τις καρέκλες των θεατών τις οποίες έχουν καταλάβει φωτογραφίες θυμάτων, αναγνωρίσιμες και μη. Στην κορυφή του τάφου-τραπεζιού, μια γυναίκα και ένας άνδρας συνομιλούν και μαζί τους τρία κεφάλια ηθοποιών που βγαίνουν από τα έγκατα, ενώ κάποιος, ένα είδος αγγελιαφόρου, μιλά για τη δικαίωση του φόνου με το αιτιολογικό της επανάστασης, πετώντας κόκκινες μπροσούρες. Η εισαγωγή, σχεδόν παλιοκομμουνισιτκή, με τον ήχος της τρίτης Διεθνούς, αναιρείται από την απολύτως σύγχρονη εγκατάσταση και λίγα λεπτά αργότερα από το ζήτημα που ερευνά.

• Ενα άλλο ενδιαφέρον ζήτημα είναι η εμπλοκή της γυναίκας, μη ηθοποιού, ως κεντρικού προσώπου της δράσης. Στις φωτογραφίες που αναπαύονται στα καθίσματα των θεατών, θα την αναγνωρίσουμε, νέα, με τη στολή του ΕΑΜ. Είναι η θρυλική φυσιογνωμία της Μαρίας Μπέικου, που το σύντομο βιογραφικό της, όπως το γράφει η ίδια στο πρόγραμμα, συναντά πολλές φορές τον προβληματισμό που βάζει ο Μίλερ στο «Μάουζερ». «Ξέρω ότι αμύνομαι, δεν θέλω να κάνω κακό σε κανέναν, αλλά ο απέναντι είναι ο εχθρός. Σημαδεύω και πυροβολώ. Φοβάμαι».

• Η Μπέικου, που κατέφυγε μετά το δεύτερο αντάρτικο στην τότε Σοβιετική Ενωση, πρώτα, σπουδάζοντας κινηματογράφο και σκηνοθετώντας με τον συμμαθητή και φίλο της Ταρκόφσκι τους «Φονιάδες» του Χεμινγουέι, δουλεύοντας στην πορεία στο ραδιοφωνικό σταθμό της Μόσχας, έζησε εκεί 27 ολόκληρα χρόνια δίχως ιθαγένεια και ίσως με την ενοχή εκείνου που κράτησε κάποτε ένα όπλο, σημαδεύοντας τον απέναντι. Ο Τερζόπουλος δίνει σ’ αυτή τη γυναίκα τη δυνατότητα να μιλήσει ως κύριο πρόσωπο της δράσης, ενώ ο ίδιος παίρνει το ρόλο του «αναγνώστη».

• Η δράση ακουμπά, με έναν τρόπο στο «Τζενίν» (ως διαδρομή μέχρι τη σκηνή, τον σκηνοθέτη-αναγνώστη και την εμπλοκή ηθοποιών και μη ηθοποιών που παίρνουν το κύριο βάρος), στη σύγχρονη ιστορία της τέχνης και βέβαια στην εκπληκτική πορεία του Θόδωρου Τερζόπουλου και την κατοχύρωση των εργαλείων, της τέχνης και της σκέψης, που δεν του παραδόθηκαν άκοπα (ως κόπια δηλαδή), αλλά μέσα από μια πολύ προσωπική και μοναδική αναζήτηση για το απολύτως ουσιαστικό. *