Ξένοι πρωτοπόροι, “αιρετικοί” και κάτοχοι βραβείων Όσκαρ στο Φεστιβάλ Αθηνών. Φέρνουν νέα ματιά και ανατροπές

• ΕΝΤΕΚΑ ΞΕΝΟΙ ΘΙΑΣΟΙ, ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΟΠΟΙΟΥΣ ΟΙ ΕΝΝΕΑ ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΝ ΝΕΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΘΗΝΩΝ

• Έμφαση στην πρωτοπορία της θεατρικής Ευρώπης δίνει ο Γιώργος Λούκος (για τέταρτη χρονιά στο τιμόνι του Φεστιβάλ) και φέρνει, έστω και καθυστερημένα, παραστάσεις και καλλιτέχνες που σπάνε καλούπια, ξεπερνάνε όρια και καθιερωμένα και βλέπουν με νέα ματιά κλασικά κείμενα.

«Μefisto for ever».

• Ο πρωτοπόρος Βέλγος σκηνοθέτης Γκι Κασίερς, καλλιτεχνικός διευθυντής του μεγαλύτερου θεάτρου της Φλάνδρας «Τοneelhuis», έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα με το «Μefisto for ever». Βασισμένη στο μυθιστόρημα του Κλαους Μαν, η παράσταση συνδυάζει τη θεατρική ποίηση με την τεχνολογία και θίγει με σημερινούς όρους το ζήτημα της σατανικής γοητείας της εξουσίας. (11, 12, 13/6- Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού).

«Οι αρουραίοι».

• Το φημισμένο βερολινέζικο θέατρο «Deutsches Τheater Βerlin» έρχεται για πρώτη φορά στη χώρα μας, με την παράσταση του Μίκαελ Ταλχάιμερ «Οι αρουραίοι», βασισμένη στο ομώνυμο κείμενο του Χάπτμαν (1911, Νόμπελ Λογοτεχνίας). Σε μια σοφίτα κάποιος παραδίδει μαθήματα υποκριτικής, μια υπηρέτρια συμφωνεί να πουλήσει το μωρό της, μια γυναίκα έχασε το δικό τη, οι ανατροπές προκαλούν πανικούς κι αυτοί έχουν τρομερές συνέπειες (9, 10/6-Πειραιώς 260).

«Το αόρατο τσίρκο».

• Για πρώτη φορά έρχεται στην Ελλάδα και «Το αόρατο τσίρκο» του Ζαν Μπατίστ Τιερέ και της Βικτόρια Τσάπλιν (κόρη του Τσάρλι Τσάπλιν), για να παρουσιάσουν ένα νέο θεατρικό είδος στα όρια της φαντασμαγορίας του τσίρκου και της ποίησης του θεάτρου. Ο μάγος- κλόουν και η ακροβάτισσα- χαμαιλέων που επί 30 χρόνια περιοδεύουν το κινητό τους τσίρκο θα αποκαλύψουν τις αλλεπάλληλες μεταμορφώσεις ενός κόσμου θαυμάτων, που απευθύνεται σε μικρούς και ενήλικες θεατές. (23, 24, 25, 26, 27/6 στην Πειραιώς 260).

«Radio Μyezzin».

• Η ομάδα Rimini Ρrotokoll (πρόσφατα παρουσίασαν δουλειά τους στο «Βios») φέρνει στο Φεστιβάλ την τελευταία της παραγωγή «Radio Μyezzin», σε σκηνοθεσία Στέφαν Κέγκι. Ένα θέατρο- ντοκουμέντο, που αντλεί από πραγματικά, κοινωνικά γεγονότα δίνοντάς τους πολιτική διάσταση και παρουσιάζεται μέσα από πρόσωπα που είχαν βιωματική σχέση με το εκάστοτε γεγονός. Στην παράσταση, τέσσερις αυθεντικοί μουεζίνηδες θα αποδώσουν σκηνικά και μέσα από τις μαρτυρίες τους το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν, μετά την από φαση του αιγυπτιακού κράτους να τους καταργήσει, αντικαθιστώντας τη ζωντανή φωνή τους με μαγνητοφωνημένη- ίδια και στα 30.000 τζαμιά που υπάρχουν στο Κάιρο. (11, 12/6- Πειραιώς 260).

«Μπορίς Γκουντουνόφ».

• Η πρωτοποριακή ομάδα από τη Βαρκελώνη, La Fura dels Βaus (την πρωτογνωρίσαμε το 2006 με τη «Μεταμόρφωση» του Κάφκα στον Λυκαβηττό κι έγινε ευρύτερα γνωστή συμμετέχοντας στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων στη Βαρκελώνη) επανέρχεται στην Ελλάδα με την παράσταση «Μπορίς Γκουντουνόφ». Εδώ ο συγγραφέας Νταβίντ Πλάνα συνέδεσε το κείμενο του Πούσκιν με ένα πραγματικό γεγονός, την κατάληψη του θεάτρου «Ντουμπρόβκα» της Μόσχας το 2002 από μια ομάδα Τσετσένων αυτονομιστών. Ο σκηνοθέτης εστιάζει στο θέμα της τρομοκρατίας και στις παράλληλες απώλειες από τις διαπραγματεύσεις της εξουσίας. Όπου θεατές και ηθοποιοί θα μοιραστούν τους ρόλους των ομήρων και των τρομοκρατών! (24, 25, 26, 27, 28/6- Πειραιώς 260).

«Καζιμίρ και Καρολίνα».

• Το Ολλανδικό Θέατρο της Γάνδης θα παρουσιάσει το λαϊκό, ερωτικό δράμα του Έντεν Φον Χόρβατ «Καζιμίρ και Καρολίνα». Μια παράσταση μουσικού θεάτρου από τους δύο μετρ του είδους, Γιόχαν Σίμονς και Πολ Κουκ (συνδιευθυντές παλαιότερα του περίφημου σχήματος Ηolandia- παρουσίασαν στο Ηρώδειο τις «Βάκχες»). (13/7 Ηρώδειο).

• «Riesenbutzabach» είναι ο τόπος της πολυτέλειας, κάπου στη Δυτική Ευρώπη, και το θέμα της παράστασης του Κριστόφ Μαρτάλερ. Ο ρηξικέλευθος σκηνοθέτης (πριν από δύο χρόνια είδαμε τη «Μύγα») κάνει φόκους στις εμμονές, τους φόβους, την παρανοϊκή εξάρτηση του Κεντροευρωπαίου από τον καταναλωτισμό. Ο εφιάλτης αρχίζει όταν στο διεφθαρμένο, κλειστοφοβικό και προστατευμένο με συστήματα ασφαλείας τόπο, το Ραϊζενμπουτζαμπάχ οι κάτοικοι, εξαρτημένοι από υλικά αγαθά, πέφτουν για ύπνο και ξυπνούν σε έναν ξενώνα αστέγων. (3, 4, 5/7-Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού).

ΒΙΑ ΣΤΟ «ΚΑΘΑΡΤΗΡΙΟ»

• Το πιο μεγάλο όνομα του θεάτρου που έρχεται για πρώτη φορά στο Φεστιβάλ είναι ο καινοτόμος Ιταλός Ρομέο Καστελούτσι, ο οποίος φέρνει μια άκρως ριζοσπαστική «Θεία Κωμωδία». Το κείμενο του Δάντη είναι μια εικαστικής προσέγγισης παράσταση, στη δομή της τριλογίας. Στην «Κόλαση» (Πειραιώς 260, 3-6/6), εφτά σκυλιά, ένα άλογο, ένα πιάνο που καίγεται κι ένας ακροβάτης που σκαρφαλώνει αποδίδουν έναν τόπο αινιγματικό, όπου ακόμα και ο λόγος είναι ένα ακαθόριστο σύνολο από φωνήεντα. Στο «Καθαρτήριο» (Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, 8-9/6), η δράση τοποθετείται σ΄ ένα πολυτελές σπίτι, όπου ένα βίαιο γεγονός στιγματίζει τον φαινομενικά ατάραχο βίο πατέραγιου. Το τρίτο μέρος, «Παράδεισος», είναι μια εικαστική εγκατάσταση, λουσμένη στο φως (Πειραιώς 260-Γκαράζ, 2-6/6).

Επίδαυρος με Όσκαρ

• Στη φετινή και πιο ενδιαφέρουσα διοργάνωση της Επιδαύρου, οι τρεις από τις οκτώ είναι ξένες παραγωγές στις οποίες παίζουν και διεθνείς σταρ. Το Εθνικό Θέατρο Μεγάλης Βρετανίας θα φέρει τη«Φαίδρα» του Ρακίνα, που σκηνοθετεί ο διευθυντής του θεάτρου Νίκολας Χάιτνερ και πρωταγωνιστεί η βραβευμένη με Όσκαρ Έλεν Μίρεν. Η πρεμιέρα θα δοθεί στο Λονδίνο στις 11 Ιουνίου. Στην Επίδαυρο θα παιχτεί στις 10 και 11 Ιουλίου. «Ο πόλεμος των υιών του φωτός κατά των υιών του σκότους»είναι το καινούργιο έργο του Άμος Γκιτάι, που σκηνοθετεί ο ίδιος. Βασισμένο στην ιστορία του ιουδαϊκού πολέμου, γίνεται μεικτό θέαμα (ο δημιουργός του προέρχεται από τον χώρο του πειραματικού κινηματογράφου) με στοιχεία θεάτρου, ορατόριου, προβολές και ειδικούς φωτισμούς. Στα ατού της παράστασης, η παρουσία της Ζαν Μορό. (24, 25/7). Με το«Χειμωνιάτικο παραμύθι»του Σαίξπηρ, συμπαραγωγή του Οld Vic, της Μουσικής Ακαδημίας του Μπρούκλιν και της εταιρείας παραγωγής Βridges Ρroject, θα κλείσει το φεστιβάλ Επιδαύρου. Ο βραβευμένος με Όσκαρ σκηνοθέτης Σαμ Μέντες (Αmerican Βeauty) εγγυάται το ενδιαφέρον παράστασης, με την ελκυστική διανομή: Ίθαν Χοκ, Ρεμπέκα Χολ, Σινέτ Κιούζακ, Ρίτσαρντ Ίστον. (21, 22/8).

• Γράφει η Έλενα Δ. Χατζηιωάννου. ΤΑ ΝΕΑ: Σάββατο 2 Μαΐου 2009

Τόπος Αλλού: “Το φεγγάρι που ματώνει” του Νίκολας Καζάν, σε σκηνοθεσία του Νίκου Καμτσή

Σκηνή από το «Φεγγάρι που ματώνει» του Νίκολας Καζάν, που ανεβαίνει σε σκηνοθεσία Νίκου Καμτσή

Ενα από τα πιο δυνατά έργα του σύγχρονου αμερικανικού ρεαλισμού «Το φεγγάρι που ματώνει» του Νίκολας Καζάν, σε σκηνοθεσία του Νίκου Καμτσή, κάνει πρεμιέρα απόψε στο θέατρο «Τόπος Αλλού». Στη σύγχρονη Νέα Υόρκη, η Μάνια, μια λαμπερή, έξυπνη, όμορφη κοπέλα, επισκέπτεται με τον θείο της έναν φίλο του. Η φαινομενικά αθώα επίσκεψη και γνωριμία καταλήγει σε έναν στυγνό βιασμό μέσα στο διαμέρισμα του φίλου, όταν ο θείος με μια πρόφαση αποχωρεί.

Η κατάληξη αυτή ήταν προσχεδιασμένη. Ύστερα από έναν χρόνο, η Μάνια καλεί στο δικό της σπίτι τώρα τον βιαστή της και τον θείο της για ένα δείπνο φιλίας και επανασύνδεσης. Ο Καζάν, γνωστός σεναριογράφος του Χόλιγουντ, γράφει τραγωδία με σύγχρονους ρεαλιστικούς όρους. Στο πρώτο μέρος ο συγγραφέας με μαεστρία και δεξιοτεχνία παρουσιάζει τους στρατηγικούς ελιγμούς του αρσενικού, του κυνηγού, να στήσει την παγίδα του και να πιάσει το θύμα του για να εκτονώσει τη λίμπιντο αλλά και τη βία που επίσης λιμνάζει μέσα του και ζητάει να εκτονωθεί και να εκφραστεί.

Στο δεύτερο μέρος είναι η σειρά του καλού να αντιδράσει και να δείξει ότι και αυτό έχει ένα τέτοιο βίαιο πρόσωπο που μπορεί να το χρησιμοποιήσει. Μπροστά στις ορδές των διαβόλων αντιτάσσονται οι στρατιές των αγγέλων. Η Μάνια μπορεί να μεταμορφωθεί από αγνό θύμα σε αράχνη και να αποδώσει τα… δέοντα. Τη μετάφραση του έργου υπογράφει η Γωγώ Ατζολετάκη, το σκηνικό και τα κοστούμια η Μίκα Πανάγου, τη μουσική ο Κώστας Χαριτάτος. Τους ρόλους ερμηνεύουν οι Λευτέρης Ζαμπετάκης, Μάρλεν Σαϊτη, Δημήτρης Κανέλλος.

Σκηνές από τον Δάντη στον 21ο αιώνα. Η τριλογία της «Θείας Κωμωδίας» με εικόνα και ήχο από τον Ιταλό σκηνοθέτη Ρομέο Καστελούτσι στο Φεστιβάλ Αθηνών

• Ψηλός, αδύνατος, φοράει γυαλιά με χοντρό κοκάλινο σκελετό, είναι 48 ετών, έχει έξι παιδιά που μαθαίνουν αρχαία ελληνικά και λατινικά, η σχέση του με το αρχαίο ελληνικό θέατρο δεν είναι «μουσειακή αλλά δομική» και θεωρεί την «Ορέστεια» «το αριστούργημα της ανθρωπότητας». «Δεν υπάρχει τίποτα πιο ωραίο, πιο τρομακτικό, πιο δυνατό», λέει ο Ρομέο Καστελούτσι, ρηξικέλευθος Ιταλός σκηνοθέτης, από τους κορυφαίους του ευρωπαϊκού, πρωτοποριακού, θεάτρου και ένα από τα «must» του φετινού φεστιβαλικού καλοκαιριού.

• Θα παρουσιάσει την τριλογία «Κόλαση», «Καθαρτήριο» και «Παράδεισος», εμπνευσμένη από τη «Θεία Κωμωδία» του Δάντη (στην Πειραιώς 260 και στο Μέγαρο Μουσικής), φέρνοντας για πρώτη φορά σε επαφή το ελληνικό κοινό με τη δουλειά του. Η ριζοσπαστική ομάδα του Καστελούτσι, Societas Raffaello Sanzio, από τη πόλη Τσεζένα, κοντά στην Μπολόνια, (όπου γεννήθηκε και ο ίδιος), οφείλει τη διεθνή φήμη της στην ανατροπή των θεατρικών συμβάσεων, στη συνεχή αναζήτηση της φόρμας. Το θέατρο του Καστελούτσι αποθεώνει τη σωματικότητα, διερευνά την εικαστικότητα, δίνοντας έμφαση στο ηχητικό περιβάλλον. Πριν κάνει την εμφάνισή του, το 1981, με την πρώτη του σκηνοθεσία, φλέρταρε με την ιδέα να γίνει αγρότης. «Στην πραγματικότητα με ενδιέφεραν τα ζώα», προσθέτει, έστω και αν κατέληξε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών. Οι πρώτες σπουδές του αφορούσαν τη γεωργία.

• Ο Καστελούτσι μιλάει ήρεμα, στέρεα και συγκροτημένα. Ακόμη και όταν λέει ότι για την «Κόλαση» «δούλεψε με τους ήχους του ανθρώπινου σώματος, που ηχογράφησε στη διάρκεια μιας νεκροψίας», κρίνοντας το αποτέλεσμα «πολύ γλυκό». «Μια μουσική πολύ μελαγχολική. Δεν έχει τίποτα φρικαλέο». Δεν πιστεύει ότι η Κόλαση είναι τοπίο δύσκολο και σκληρό. Αντίθετα με το Καθαρτήριο και τον Παράδεισο.

Τα τρία μέρη

• Ούτως ή άλλως, ο Ιταλός σκηνοθέτης δεν επιδιώκει οποιαδήποτε αναπαράσταση του ποιήματος. «Δεν είναι υλικό θεατρικό η ποίηση του Δάντη, οπότε μετασχηματίζεται σε κινήσεις και εικόνες. Δεν μπορείς να το παρουσιάσεις αυτό το έργο, γιατί η σύλληψη είναι να φανταστείς κάτι που δεν μπορείς να το δεις. Πώς αντιμετωπίζεις, για παράδειγμα, τον Θεό ή το απόλυτο Κακό», αναρωτήθηκε πριν από λίγες ημέρες σε συνάντησή του με δημοσιογράφους, παρουσία του Γιώργου Λούκου, στην Πειραιώς 260. Διευκρίνισε, λοιπόν, ότι όταν ξεκίνησε να σκηνοθετεί τη «Θεία Κωμωδία» έκλεισε το βιβλίο. «Η φιλολογία μπορεί να σε οδηγήσει στην εικονογράφηση», σχολίασε και πύκνωσε την άποψή του για το έργο στη φράση: «Υπάρχει Κόλαση, Καθαρτήριο και Παράδεισος για όλους, σε όλες τις στιγμές της ζωής μας».

• Στην «Κόλαση» (α’ μέρος, Πειραιώς 260 Δ’, 1 -3 Ιουνίου), «χώρο» αινιγματικό και ακαθόριστο, ο Καστελούτσι, τοποθετεί ως κεντρική φιγούρα το πλήθος (εμφανίζεται και ο ίδιος), το απρόσωπο πλήθος, που παρακολουθεί και παρακολουθείται παρελαύνοντας στη σκηνή. Σεκάνς από φιλιά, εναγκαλισμούς, αγγίγματα, χαιρετισμούς.

Το ταξίδι στο φως

• Στο «Καθαρτήριο» (β’ μέρος, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, αίθουσα Τριάντη, 8 – 9/6), η δράση τοποθετείται σε ένα πολυτελές σπίτι, όπου όλα μοιάζουν να είναι σε πλήρη τάξη και αρμονία. Ομως η σχέση Πατέρα/ Δημιουργού – Γιου, περνάει μέσα από τη σύγκρουση πριν οδηγηθεί στη λύτρωση. Κινηματογραφικές τεχνικές και ψυχεδελική εικονογραφία επιτρέπουν μια σειρά σκηνικών μεταμορφώσεων, που αναιρούν τα όρια μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας. «Ολα μοιάζουν με ψίθυροι…», λέει ο σκηνοθέτης. «Σα νάχε φανταστεί ο Δάντης τον κινηματογράφο το Μεσαίωνα». Στον «Παράδεισο» (γ’ μέρος, Πειραιώς 260, Γκαράζ Δ’, 2 – 6/6), «το πρόβλημα είναι το φως. Τόσο λευκό που καταλήγει να είναι εκτυφλωτικό». Σύμφωνα με τον Καστελούτσι, το ταξίδι του Δάντη προς το φως είναι εσωτερικό, πρέπει να το «παράγει» ο καθένας μας, μόνος του. Το τρίτο μέρος της τριλογίας το παρουσιάζει ως θεατρική εγκατάσταση στην οποία ο θεατής έχει πρόσβαση για λίγα μόνο λεπτά (περίπου 3’). Ο χώρος απογυμνώνεται και κατακλύζεται από φως καθιστώντας αδύνατη τη λειτουργία της όρασης. Ο Καστελούτσι παίζει με την ιδέα της παράλυσης απέναντι στο μεγαλείο του Θεού και μετατρέπει τον ρόλο του θεατή από παρατηρητή σε αντικείμενο παρατήρησης. Στον Παράδεισο δεν υπάρχει μουσική. Μόνο ο ήχος του νερού.

• Της Μαρίας Κατσουνάκη, Σάββατο, 2 Mαϊου 2009