• Φαινόμενα

• Της Πόπης Διαμαντάκου, ΤΑ ΝΕΑ: Δευτέρα 23 Φεβρουαρίου 2009

• Αντιδράσεις για καρναβαλικά άρματα που σατιρίζουν τον Εφραίμ και τις δραστηριότητές του, απόδειξη των σπασμών συντηρητισμού μιας κοινωνίας σε κρίση… Ποιος θα το περίμενε! Τρία από τα άρματα του Πατρινού Καρναβαλιού έχουν ξεσηκώσει αντιδράσεις. Επειδή σατιρίζουν τον Εφραίμ και τη δραστηριότητά του. Ανησύχησαν οι υπερασπιστές των θρησκευτικοπατριωτικών συμβόλων, μήπως και τα πλήξει η σάτιρα. Ψευδοδιλήμματα για τον αποπροσανατολισμό μιας κοινωνίας από το πραγματικό πρόβλημα, που είναι ο τρόμος τον οποίον προκαλεί η απουσία κανόνων ηθικής και ορίων αξιοπρέπειας μιας δημοκρατίας.

• Το θέμα ανέδειξε η εκπομπή «Μega Σαββατοκύριακο». Τι δείχνουν τα επίμαχα άρματα; Το ένα παρουσιάζει τον Εφραίμ σε διάφορες σατιρικές εκδοχές της υπόθεσης Βατοπεδίου. Το άλλο τον παρουσιάζει ντυμένο Ιουλιέτα, ενώ τους «βατοπεδινούς» βουλευτές Ρωμαίους να του κάνουν καντάδα. Φέρει, μάλιστα την υπογραφή της σχολής ενός δημοφιλούς γελοιογράφου, του Ορνεράκη, (η αλήθεια είναι ότι σκανδάλισε επιπλέον την πλευρά της Εκκλησίας, η ξανθιά κοτσίδα της Ιουλιέτας-Εφραίμ).

• Υπερβολική ευθιξία από εκπροσωπούντες συντηρητικούς μηχανισμούς εξουσίας; Πάντως είναι η πρώτη φορά που άρματα του Πατρινού Καρναβαλιού φτάνουν στα δικαστήρια (υπέβαλε αγωγή ο πρόεδρος του συλλόγου προστασίας Αγ. Όρους ζητώντας υπέρογκο ποσό από τους διοργανωτές, η οποία απορρίφθηκε για νομικούς-δικανικούς λόγους και όχι για την ουσία της). Με την ευκαιρία τέθηκαν προβληματισμοί περί των ορίων της καρναβαλικής… ασέβειας. Αν είναι δυνατόν! Πρόκειται για το ίδιο ψευδοδίλημμα περί του αν έχει η σάτιρα όρια.

• Το μόνο που αποδεικνύεται με αυτές τις αστειότητες είναι ότι διανύουμε εποχές σοβαρότατης κρίσης. Γιατί μόνο τότε στόχος γίνεται η σάτιρα σε κάθε μορφή της. Σε αυτήν φορτώνονται όλα: από την ανικανότητα των κυβερνώντων, μέχρι την αίσθηση του χάους που δημιουργείται στους πολίτες από την αποτυχία των μηχανισμών εξουσίας. Τα πράγματα γίνονται ακόμη χειρότερα επειδή στην άγουρη μιντιακή δημοκρατία μας ο δημοκρατικός διάλογος διεξάγεται κυρίως με εικόνες και συμβολισμούς, εξ ου και αποδίδονται στη σάτιρα – ως κατεξοχήν το πεδίο των συμβόλων – ιδιότητες μεγαλύτερες και σοβαρότερες από αυτές που πραγματικά έχει.

• Μέσα σε αυτό το κλίμα πολιτικής ρηχότητας, είναι επόμενο πότε να φταίει η σάτιρα του Λαζόπουλου και πότε- καινούργιο αυτό- τα άρματα του Πατρινού Καρναβαλιού. Στην πραγματικότητα συγκρούονται από τη μια συντηρητικές (ώς και απολυταρχικές) αντιλήψεις για τον έλεγχο του ελεύθερου χρόνου και της σκέψης των πολιτών και από την άλλη δημοκρατικές αντιλήψεις για την ελευθερία, την αυτοδιάθεση και την ανοχή.

Τον Εφραίμ ημών τον επιούσιον

• Επόμενο ήταν και ουδόλως αποτελεί έκπληξη η αντίδραση εκπροσώπων του εκκλησιαστικού συντηρητισμού για την καρναβαλική σάτιρα του Εφραιμισμού. Και δεν θα μπορούσαν να βρουν καλύτερο εκπρόσωπό τους από τον πατέρα Νεκτάριο, των «Παπαροκάδων», που καλεσμένος στην εκπομπή «Μega Σαββατοκύριακο» υπερασπίστηκε την ιερότητα του «ράσου» και κατ΄ επέκτασιν του Εφραίμ ως συμβόλου. Γιατί οι «Παπαροκάδες» του υπήρξαν μια οργανωμένη προσπάθεια ελέγχου της ανθρώπινης ανάγκης για χαλάρωση και ψυχαγωγία και εν τέλει ελέγχου του ελεύθερου χρόνου- ιδίως των νέων. Με αυτήν την έννοια τον ίδιο ακριβώς στόχο, τον έλεγχο των αντιδράσεων των πιστών ακόμη και σε πολιτικό επίπεδο, είχε και η σκανδαλώδης ενίσχυση του Εφραιμισμού από την κυβερνητική εξουσία.

• Στη μέση όλων αυτών το καρναβάλι, με τα χαρακτηριστικά του γέλιου και του γελοίου, της υπερβολής και του κακού γούστου, της προσβλητικής διάθεσης και του εξευτελισμού να απελευθερώνει, να καταργεί κάθε ιεραρχία και επικρατούσα αλήθεια. Πρόκειται ωστόσο για χαρακτηριστικά τα οποία διαθέτει και μια μορφή τηλεόρασης, η κυρίαρχη, δυστυχώς στη χώρα μας, επιβάλλοντας, τις δικές της ιεραρχίες και τις δικές της ελίτ (είναι γνωστό ότι όσο πιο καρνάβαλος γίνεται κάποιος στην τηλεόραση, τόσο περισσότερο χώρο καταλαμβάνει). Εξ ου και υπάρχει μια λεπτή κόκκινη γραμμή που χωρίζει την απελευθερωτική καρναβαλική σάτιρα από την πολιτική εκμετάλλευση της καρναβαλικής ασέβειας.

«Διψασμένοι» για εφηβεία και όνειρα οι Μανώλης Μαυροματάκης, Προμηθέας Αλειφερόπουλος, Στεφανία Γουλιώτη, εγκαινιάζουν με το έργο του Μουαουάντ στο Σύγχρονο Θέατρο Αθήνας το πρώτο βήμα για τη λειτουργία μιας Εθνικής Νεανικής Σκηνής

• Αν μπορούσαμε να φέρουμε πίσω τον χρόνο, πόσο διαφορετική θα κάναμε τη ζωή μας; Η ενέργεια, το πάθος, η αγωνία της εφηβείας είναι το θέμα του έργου του Ουαζντί Μουαουάντ, «Οι Διψασμένοι», όπου η λεωφόρος της ενηλικίωσης των νέων διασταυρώνεται με το μονοπάτι της επιστροφής των ενηλίκων στην παιδική ηλικία. Η παράσταση του Εθνικού Θεάτρου που έκανε πρεμιέρα την Παρασκευή στο «Σύγχρονο θέατρο Αθήνας» αποτελεί το πρώτο βήμα προς τη λειτουργία μιας Νεανικής Σκηνής, έναν από τους άμεσους στόχους της πρώτης κρατικής μας σκηνής. Μιας νεανικής σκηνής που λαμβάνει υπόψη της τις προσλαμβάνουσες και τις ανησυχίες των νέων, που τους εισάγει στον μαγικό κόσμο του θεάτρου, που αφυπνίζει, που προβληματίζει, που ανατρέπει, που ψυχαγωγεί.

Η εξαφάνιση

• Ενας νέος 17 ετών, ο Σιλβέν Μερντόκ, ξυπνά το πρωί της 6ης Φεβρουαρίου του 1988 και αρχίζει να μιλά. Είναι θυμωμένος, αλλά και ειρωνικός. Για το μέλλον του, που δεν έχει νόημα. Για όλα όσα τον πληγώνουν. Για όλα όσα τον φοβίζουν. Διεκδικεί το δικαίωμά του να μιλά όπως αυτός κρίνει. Και μιλά ασταμάτητα. Τον δικό του παραληρηματικό καταιγιστικό λόγο. Μιλά συνέχεια, από το πρωί μέχρι το βράδυ της ίδιας μέρας, όταν και εξαφανίζεται. Αυτή είναι η ημέρα της ενηλικίωσής του. Η μία και μοναδική.

• Είκοσι χρόνια αργότερα, το έτος 2008, ένας ιατροδικαστής, ο Μπουν, καλείται να κάνει νεκροψία στα πλήρως παραμορφωμένα πτώματα ενός αγοριού και ενός κοριτσιού που ανασύρθηκαν αγκαλιασμένα από τον βυθό του ποταμού Σεν Λοράν, στο Μόντρεαλ του Καναδά. Με τη βοήθεια των αρχείων της αστυνομίας, καταφέρνει, για «κακή» του τύχη, να αναγνωρίσει στο πρόσωπο του αγοριού, τον Μερντόκ. Τον παλιό γνωστό του και συμμαθητή του αδερφού του από τα χρόνια της εφηβείας τους. Η κοπέλα όμως ποια είναι; Στην προσπάθειά του να λύσει αυτό το αίνιγμα, ο Μπουν ανασύρει από τον βυθό της μνήμης του όλα εκείνα τα γεγονότα που σημάδεψαν τις τελευταίες μέρες πριν από την εξαφάνιση του Μερντόκ. Καθώς όμως επιχειρεί αυτό το ταξίδι πίσω στον χρόνο, έρχεται αντιμέτωπος και με ένα τρίτο πτώμα. Το δικό του. Το πτώμα δηλαδή του έφηβου που ήταν και ο ίδιος κάποτε, είκοσι χρόνια πριν, και που είχε ονειρευτεί πως θα γινόταν συγγραφέας.

• Στη μία και μοναδική τους συνάντηση, εκείνη τη μοιραία μέρα, η αμηχανία του Μερντόκ απέναντι στο σκοτεινό του μέλλον είχε πυροδοτήσει την έμπνευση του Μπουν. Ηταν η συνάντησή τους αυτή το έναυσμα για να ολοκληρώσει ο Μπουν το πρώτο του θεατρικό έργο. Και ήταν τόσο μεγάλη η ταύτιση που ένιωσε ο Μερντόκ όταν, μετά από λίγη ώρα, ήρθε σε επαφή με αυτό το θεατρικό έργο, που, τελικά, το βράδυ της ίδιας μέρας δεν άντεξε. Κι εξαφανίστηκε!

• «Πώς διαχειρίζεται όμως ο Μπουν τη δική του αμηχανία, αναδρομικά, μετά από είκοσι χρόνια, όταν ξαναθυμάται όλα όσα του είχε πει ο Μερντόκ στη μοιραία τους συνάντηση; Αλλά και την αμηχανία που νιώθει απέναντι στα ανεκπλήρωτα όνειρά της δικής του εφηβείας; Στις προσδοκίες του για τη ζωή, που είκοσι χρόνια τώρα έχει θάψει στα πιο σκοτεινά σημεία της μνήμης του; Πώς συνδέονται όλα αυτά με την απάντηση που δίνει στο αίνιγμα της αναγνώρισης του πτώματος της κοπέλας; Τι κάνει ο Μπουν ώστε, μαζί με το αίνιγμα της κοπέλας, να λύσει και το βάσανο της δικής του αμηχανίας και της ενοχής;» είναι τα ερωτήματα στα οποία καλούνται οι συντελεστές της παράστασης να απαντήσουν.

• «Οχι, προσπαθούμε να μην είμαστε απαισιόδοξοι. Οχι, δεν θέλουμε να πιστέψουμε πως αυτά που προτείνει ο Μπουν, δηλαδή ο ίδιος ο συγγραφέας, ο Ουαζντί Μουαουάντ, είναι απλώς μια απάντηση ρομαντική» τονίζει ο Μανώλης Μαυροματάκης, ο οποίος πρωταγωνιστεί και συνυπογράφει τη σκηνοθεσία μαζί με την Τζένη Αργυρίου. «Πως δεν μπορούν δηλαδή να έχουν αντίκρισμα στην πραγματικότητα επειδή η πραγματικότητα που ζούμε σήμερα είναι τόσο θλιβερή. Διότι, αν το σκεφτούμε κάπως πιο ψύχραιμα, η πραγματικότητα σήμερα είναι τόσο θλιβερή επειδή εμείς οι ενήλικες είμαστε θλιβεροί, αφού με τρόπο εγκληματικά θλιβερό αντιμετωπίζουμε τα προβλήματα των νέων ανθρώπων, που στο κάτω κάτω είναι και δικά μας προβλήματα, της κοινωνίας μας, και οι νέοι έχουν απλώς το καθαρό μυαλό να τα βλέπουν, γιατί δεν είναι χωμένοι μέσα σ’ αυτά, γιατί τα έχουν μπροστά τους.

• Αρκετά πολυμήχανοι υπήρξαμε, οι άνθρωποι. Τον φτάσαμε τον πολιτισμό μας ψηλά! Ε, να που έφτασε η ώρα να αναρωτηθούμε για τα επιτεύγματά μας. Ισως μια απάντηση να βρίσκεται εκεί όπου τέμνεται η δική μας αμηχανία, των ενηλίκων, γι αυτά που καταφέραμε με την αμηχανία των νέων γι αυτά που τους περιμένουν. Στο σταυροδρόμι εκείνο όπου τη λεωφόρο της ενηλικίωσης των νέων έρχεται να συναντήσει το μονοπατάκι της επιστροφής των ενηλίκων προς την παιδικότητα».

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

• «Οι Διψασμένοι» του Ουαζντί Μουαουάντ. Μετάφραση: Εφη Γιαννοπούλου. Σκηνοθεσία: Μανώλης Μαυροματάκης – Τζένη Αργυρίου. Σκηνικά – Κοστούμια: Ολγα Λεοντιάδου. Παίζουν: Προμηθέας Αλειφερόπουλος, Στεφανία Γουλιώτη, Μανώλης Μαυροματάκης.

Εθνικό Θέατρο-«Σύγχρονο Θέατρο Αθήνας».
Παράλληλα με τις παραστάσεις στο Σύγχρονο Θέατρο Αθήνας, οι «Διψασμένοι» θα παρουσιαστούν για περιορισμένες παραστάσεις σε μη προνομιούχες περιοχές της Αττικής και σε χώρους όπου οι νέοι δεν έχουν συχνά την ευκαιρία να παρακολουθήσουν μια θεατρική παράσταση.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΚΑΡΑΛΗ, ΕΘΝΟΣ, 21/02/2009